Yüklenici inşaat işletmeleri için proje özelliklerinin ve riskin dikkate alındığı finansal planlama modeli

ÖZET İnşaat sektörü, gerek ulusal gelire katkı, gerek yeni iş alanları ve olanakları yaratma gerekse diğer endüstrilerle ilişkiler yönünden ekonominin en önemli iş kollarından biridir. Diğer sektörlerde faaliyet gösteren işletmelerle karşılaştırdığında bu alandaki işletmelerin çok güçlü karakteristik özellikleri vardır. İnşaat projelerinin yapım süresinin uzun olması, iklim koşullarından etkilenebilmesi, üretimin sabit bir yerde yapılmasının mümkün olamamasına bağlı olarak sabit işgücü, malzeme, ekipman ihtiyacının hiç bir zaman belirlenememesi, gerçekleştirilen her projenin birbirinden farklı olması gibi nedenlerle bu sektörde faaliyet gösteren işletmelerin, diğer iş kollarında bulunan işletmelere göre değişik sorunları vardır. Özellikle bu alanda faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmeleri, sermayeleri kısıtlı işletmelerdir. Yatırdıktan sermaye ile değil de, gerçekleştirdikleri projeler ile varlıklarını devam ettirebilirler. Bu nedenle sınırlı olan öz sermaye kaynaklarını en rasyonel şekilde kullanıma gereksinme duyarlar. Bu özellikleri nedeni ile diğer sektörlerdeki işletmelerden farklı finansal sorunlara sahiptirler. Aylık nakit giriş ve çıkışlarının diğer işletmelerde düzenli bir değişim içerisinde olabilmesine karşılık, yüklenici inşaat işletmelerinde büyük değişiklikler olabilmesi ve bunların zamanının ve miktarının tesbit edilebilmesi, işletme düzeyinde geleceği ilgilendiren stratejik kararların zamanında verilmesi açısından önem taşımaktadır. Yüklenici inşaat işletmeleri için asıl önemli olan şey, finansal kararların verilmesinde etkili olan inşaat projesinin süresine ve maliyetine ilişkin kararlarda sıklıkla meydana gelen yanılmalardır. Bina inşaatı gibi uzun süreli projelere yatırım yapmak, projenin içinde yer aldığı ve yukarıda da özetle tanımlanmaya çalışılan inşaat endüstrisi koşullarının, proje süresini ve maliyetini etkileyen faktörlerin belirsiz olabilmesi nedeni ile riskli bir iş olarak tanımlanır. Gerçekleşme süresi uzun olduğu için, süreyi ve maliyeti etkileyen faktörlerin gelecekteki durumları genellikle bilinmez. Eylem süresi ve maliyeti ile ilgili olarak gerçekleştirilen projelerden kaynaklanabilen belirsizlikler, her işletmeyi farklı etkilediği gibi aynı işletme içinde bile her yapılan projenin farklı tasarım ve gerçekleştirme evresi özelliklerinden dolayı farklı etkiler yaratabilir. Projeye ilişkin süre ve maliyet planlaması üzerinde bu tür teknik konuların dışında sektörel risklerin de etkili olduğu bilinmektedir. Bu tezin amacı yüklenici inşaat işletmelerinin farklı finansal yapısına ve nakit hareketine sahip olduğunu ve bunların sektöre özgü risk ve belirsizliklerden etkilendiğini vurgulayarak, mevcut finansal planlama ve denetleme tekniklerini yüklenici inşaat işletmeleri açısından irdeleyip, tasarım değişkenlerinin yanısıra risk ve belirsizlik faktörünün dikkate alındığı finansal planlanma aşamasında kullanılabilecek yeni bir hesaplama tekniği geliştirmektir.