Yüksek öğretim kurumlarında etkinlik ölçümü kapsamında ödünleşimli veri zarflama analizi uygulaması

Kaynaklarını mal ve hizmete dönüştürmekle sorumlu sistemler bünyesinde yer alan farklı birimlerin göreli etkinliğini ölçmek adına yapılan performans değerlendirmelerinde Veri Zarflama Analizi (VZA) yönteminin yoğun bir şekilde kullanıldığı dikkat çekmektedir. Kar amacı gütmeyen sektörlerde Karar Verme Birimlerinin (KVB) etkinlik değerlendirmesi esnasında girdi ve çıktı faktörlerinin belirsizliği ve ölçek uyuşmazlığı gibi problemlerin üstesinden gelebilen VZA, çoklu girdi ve çıktıların varlığında doğrusal programlama prensipleri ile sorunsuz çalışabilmektedir. VZA metodundan doğru sonuçlar alabilmek için kullanılan veri setinin homojenitesi kritik önem taşır. Bu homojenliği sağlamak adına veri sınıflandırılmasının dikkatle yapılmasının yanı sıra standart VZA modellerinin daha doğru sonuçlar vermesi adına girdi ve çıktılar arasında kurulabilen ilişkiler, modele ek kısıtlar halinde eklenebilir. Bu uygulama, Podinovski'nin (2004) çalışması ile ödünleşim ilişkileri olarak literatürde yerini almakla birlikte standart VZA'nın sunduğu etkinlik sınırını genişleterek daha az veya eşit sayıda etkin birim vermektedir. Bu çalışma kapsamında Hacettepe Üniversitesi'ne ait 290 anabilim dalı, 80 bölüm ve 32 fakültenin göreli etkinliği ödünleşim ilişkileri ile incelenmiştir. Ödünleşim ilişkileri eklenmiş modellerin etkinlik skorundaki değişimler gözlenmekle birlikte bu faktörlerin model üzerindeki iyileştirme etkisi test edilmiştir. KVB seviyesi, farklı nitelikteki birimlerde verinin ayrıştırılması ve ödünleşim ilişkilerine göre çeşitlendirilen veri setleri ile birimlerin 54 farklı senaryoda verdikleri sonuç ve model davranışları incelenmiştir. Hacettepe Üniversitesi'ne ait KVB'lerin etkinlik ölçümünün yanı sıra farklı senaryolar eşliğinde yapılan değerlendirmeler ile VZA yöntemindeki iyileştirme alanları araştırılmıştır.