Yüksek teknoloji ihracatının dinamikleri üzerine üç makale

Bu çalışmada yüksek teknoloji (HT) ihracatının üç farklı yönü üç farklı bölüm halinde ampirik yöntemler aracılığıyla ele alınmaktadır. İlk bölümde, yüksek teknoloji ihracatının işgücü başına gelire dolayısıyla refah düzeyine olan katkısı genişletilmiş Cobb-Douglas ve translog üretim fonksiyonu altında incelenmiştir. Cobb-Douglas modelinde; HT ihracatındaki yaşanacak %1'lik bir artış, işgücü başına gelir düzeyini %0,058 kadar artırmaktadır. Fiziki sermayenin çıktı esnekliği 0,657; beşeri sermayenin çıktı esnekliği ise 0,430 olarak hesaplanmıştır. Translog üretim yapısında ise HT ihracatının çıktı esnekliği 0,071 olarak hesaplanmıştır. Bu üretim yapısında diğer faktörlerin çıktı esneklikleri fiziki sermaye için yaklaşık olarak 0,668; beşeri sermayenin esnekliği ise 0,584 düzeyindedir. Bulgular beşeri sermayenin gelire doğrusal olmayan biçimde artarak artan, HT ihracatının ise azalarak artan bir eğri boyunca katkı verdiğini ve beşeri sermayenin ölçeğe göre artan getiriler koşulunun belirleyicisi olduğunu göstermektedir. Geliri belirleyen baskın faktör olması nedeniyle orta gelir tuzağından çıkmak için ülkelere salık verilen HT ihracatını artırma politikalarının ancak beşeri sermayeyi tamamlayan destekleyici bir unsur olabileceğini göstermektedir. Bu nedenle büyüme patikasında ülkelerin odaklanması gereken kritik faktör beşeri sermayedir. İkinci bölümde, yüksek teknoloji ihracatında verimliliği yansıtan PRODY ve EXPY endeksi hesaplanarak, HT ihracatına ve EXPY endeksine etki eden makro iktisadi faktörlerin neler olduğu araştırılmaktadır. Elde edilen bulgular, HT ihracatını belirleyen en önemli faktörün beşeri sermaye olduğuna işaret etmektedir. Bunun yanı sıra, fiziki sermaye yatırımları ve Ar-Ge harcamalarının da HT ihracatı üzerinde belirgin bir etkisi bulunmaktadır. İncelenen dönem ve ülkelerde doğrudan yabancı yatırımların yarattığı yayılım etkisi anlamlıdır ancak bu etkinin boyutu ulusal teknolojik kapasiteyi oluşturan değişkenlerin boyutundan daha düşüktür. Üçüncü bölümde, yüksek teknoloji sektöründe ürün yoğunlaşmaları dört farklı endeks yardımıyla hesaplanmıştır. Yoğunlaşmanın gelir boyunca nasıl değiştiği, kaynak laneti hipotezinin geçerli olup olmadığı ve ülke ölçeğinin ürün yoğunlaşmalarına etkisi analiz edilmektedir. Ampirik analizden elde edilen bulgulara göre, yoğunlaşma ve gelir arasındaki ilişkinin biçimi doğrusal ve negatif işaretlidir. İhracatın geneli için ileri sürülen U biçimli ilişkinin varlığı yüksek teknoloji sektöründe tespit edilmemiştir. Bir diğer önemli sonuç ise, doğal kaynak laneti hipotezi yüksek teknoloji sektörü için geçerli değildir. Ülkelerin sahip olduğu doğal kaynaklar yüksek teknoloji ihracatında yoğunlaşmayı azaltmakta, çeşitlenmeyi artırmaktadır. Analiz, 1988-2017 yıllarını ve ağırlıklı olarak OECD ülkelerinden oluşan 49 ülkeyi kapsamaktadır. Regresyon analizlerinde kullanılan Driscoll-Kraay standart hatalar yöntemine ek olarak farklı yöntemlerle sağlamlık kontrolü yapılmış ve birbiriyle uyumlu sonuçlar elde edilmiştir.