Yumuşak çekirdekli meyve ağaçlarında gövde zararlanmalarına neden olan viral etmenlerin biyolojik, serolojik ve moleküler yöntemlerle saptanması ve karakterizasyonu

Bu çalışma Adana, Kahramanmaraş, Mersin, Niğde ve Osmaniye illerinde bulunan elma, armut ve ayva alanlarında 2006-2009 yılları arasında yürütülmüştür. Çalışmanın amacı; yumuşak çekirdekli meyve ağaçlarında zararlı Elma Gövde Çukurlaşma (Apple stem grooving capillovirus: ASGV) ve Elma Gövde Yivleşme (Apple stem pitting foveavirus: ASPV) virüs hastalıklarının saptanması, elde edilen izolatların karakterizasyonu ve bazı elma çeşitlerinin bu hastalıklara karşı reaksiyonlarının belirlenmesidir. Sürvey çalışmaları sonucunda 134 bahçeden alınan 619 elma, armut ve ayva örneğinin %18,41 oranında bu hastalık etmenleri ile enfekteli olduğu ELISA testi ile belirlenmiştir. Hastalık etmenlerinin bulunma oranı sırasıyla ASPV % 10,34, ASGV %5,49 ve ASPV+ASGV % 2,58, konukçu türlerin enfeksiyon oranları ise armut % 19,35, elma %18,33 ve ayva %17,39 şeklinde tespit edilmiştir. Bu hastalık etmenlerinin varlığı moleküler ve biyolojik yöntemlerle de doğrulanmıştır. Sürvey alanlarında yapılan makroskobik gözlemler sonucunda bu hastalıkların konukçuları üzerinde bazı belirtiler meydana getirdiği ve özellikle ASPV'nin ayva ve armut üzerinde ekonomik zarara neden olduğu tespit edilmiştir. Karakterizasyon çalışmaları sonucunda ASPV ve ASGV hastalık etmenlerinin konukçularına göre farklı biyolojik karakterlere sahip oldukları, karışık enfeksiyon halinde bulundukları durumlarda daha tahripkar seyrettikleri, fakat moleküler düzeyde izolatlar arasında büyük bir fark olmadığı belirlenmiştir. Çeşit reaksiyon denemesi çalışmalarında, bu hastalık etmenlerinin bazı ticari elma çeşitlerinin gövde çapında ve odun dokusu kuru ağırlığında azalmaya, dal açılarında ise genişlemeye neden oluduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bu etmenlerin bazı ticari elma çeşitlerinde floem nekrozu ve dallarda şişkinlik şeklinde belirtilere de yol açtığı gözlenmiştir.