Yurtluk-ocaklıks: Land, politics of notables and society in Ottoman Kurdistan, 1820-1890

Bu tez, on dokuzuncu yüzyıl boyunca Osmanlı Kürdistanındaki yurtluk-ocaklık ve hükûmet topraklarının dönüşümünü incelemektedir. Bu topraklar sahiplerine siyasî ve iktisadî ayrıcalıklar da sağladığından, bu çalışma ayrıca yurtluk-ocaklık ve hükûmet sahibi olarak Kürt emirlerinin taşra düzeni dâhilindeki dönüşümüne de ışık tutmaktadır. Merkezîleşme reformlarının hız kazandığı Tanzimat dönemi ise yurtluk-ocaklık topraklara ilişkin siyasî ve iktisadî imtiyazlarla uyuşmamaktaydı. Zirki emirlerinin Diyarbekir'in kuzeydoğusunda tasarrufunda bulunan yurtluk-ocaklık ve hükûmet toprakları örneğini takip ederek bu tez bu topraklara ilişkin ihtilaflı mülkiyet kavram(lar)ını ve 1858 Arazi Kanunnamesi sonrasında bu toprakların akıbetini göstermektedir. Bu kanunname sıklıkla Osmanlı bağlamında modern özel mülkiyetin doğuşuğuyla ilişkilendirildiğinden, bu tez Osmanlı hükûmetinin tahakkümündeki tanımların ötesinde özel mülkiyete ilişkin çatışmalı bakışaçılarını irdelemektedir. Böyle yaparak da yurtluk-ocaklık ve hükûmet topraklarından özel mülkiyet oluşumunu Zirki emirleri ve Osmanlı hükûmetinin iddiaları arasındaki boşluklarda incelemektedir. Bu oluşum sürecinin altında yatan karmaşayı göstererek aynı zamanda bu sürecin yekpâre bir süreç olmadığını aksine kendi gündemleriyle birlikte birçok faili barındırdığını da ortaya koymaktadır. Bunun yanında, bu çalışma Zirki mîrlerinin de dâhil olduğu âyânın siyaset yapma yollarındaki değişen mefhumları incelemektedir. Osmanlı topraklarında yüzyılın ortasından itibaren ortaya çıkan tarımın ticarîleşmesiyle birlikte, bu tez Osmanlı Kürdistanında toprak tasarrufunun on dokuzuncu yüzyıl boyunca iktisadî bir güçten siyasî bir güce nasıl evrildiğini göstermeye çalışmaktadır.