Yüz tanımada bireyin kendi yüzünün rolü

Yüzün tanınması, cinsiyet, tür, yaş, aşinalık ve duygusal durum gibi biyolojik ve sosyal özellikler hakkında bilgi edinilmesini sağlar. Yüz morfometrisi ise bireyin yüz kimliğinin en önemli birleşenidir ve yüz en boy oranı (YEBO) en önemli yüz morfometrik özelliğidir. Yüz En-Boy Oranının ise yüz morfolojisine dair kantitatif bilgi vermenin yanı sıra, bir çok araştırma bağlamında sosyal algı aracılığıyla yüz algısına nasıl etki ettiği ortaya konmuştur. Farklı ırk etkisi, ya da diğer ismi ile ırklar arası etki, insanların kendi ırklarına ait yüzleri daha kısa sürede ve daha başarılı şekilde tanımalarını ve kolay hatırlamalarını içerir. Buna karşın, diğer ırklara ait yüzleri tanımada ve onları hatırlamada daha düşük bir hafıza performansı göstermeyi içerir. Birinci çalışmanın amacı, algılanan yüzlere ve bireyin kendi yüzüne ait YEBO düzeylerinin yüz tanıma performansına nasıl etki ettiğini ve bu etkinin farklı ırklara ait yüz uyarıcıları üzerinde nasıl değiştiğini göstermektir. İnsanlar kendi yüzlerini diğer yüzlere göre daha kısa sürede işlemektedir. Bu mekanizmaya ait N170, N250, ve P300 gibi spesifik OİP potansiyelleri gözlenmektedir. Bu çalışmada bireyin kendi yüz morfolojisinin kompozit yüzler oluşturmak aracılığıyla kadameli olarak diğer yüze yaklaştırırken (%0 = kendi, %25, %50, %75, %100 = diğeri) "kendi-diğeri ayrımı (self other classification) mekanizmasının" nasıl etkilendiği incelenmiştir. Davranışsal ölçümün yanı sıra EEG aracılığıyla ölçülen yüz tanıma mekanizması ile ilişkili olan P100, N170, N250, N400, ve P300 OİP bileşenleri ölçülerek nöral bağlantıların yüz morfolojisinin kademeli değişiminden nasıl etkilendiği ortaya konulmuştur. Birinci araştırma sonucunda, Irk ve YEBO düzeylerine ilişkin incelemede, Irk ve YEBO düzeylerine göre yüz tanıma performansının farklılaştığı ve bu değişkenlerin birbiriyle etkileşim içinde olduğu bulunmuştur. Kendi ırk grubunda ortalama (Orta-Düşük, Orta-Yüksek) YEBO düzeylerine sahip olan yüzler katılımcılar tarafından en doğru şekilde tanınırken, diğer ırk grubunda ise uç YEBO gruplarına ait (Düşük-Yüksek) yüzler katılımcılar tarafından en doğru şekilde tanınmıştır. Ayrıca, katılımcıların YEBO düzeyleri, algılanan yüz uyarıcılarının YEBO düzeylerini tanıma performansı ile ilişkili bulunmuştur. Bulgular, deneyim sahibi olduğumuz yüzlere ilişkin ortalama yüz uzamını kullanıyorken, diğer ırktan yüzler söz konusu olduğunda onlara aşina olmadığımız için ve bizimle bir yakınlıkları bulunmadığı için uç özellikler üzerinden değerlendirilebilecekleri şeklinde yorumlanmıştır. İkinci araştırmada ise N170 ve P300 OİP bileşenlerinde kompozit yüz düzeyleri arasında farklılık bulunmuştur. N170 bileşenlerine dair yürütülen analizlerde, kompozitlik ana etkisi incelendiğinde en yüksek N170 genliği "%100 = diğer" koşulunda ortaya çıkarken, en düşük N170 dalga genliği ise "%0 = kendi" koşulunda gösterilmiştir. Ayrıca %100 kompozitlik koşulundan %0 kompozitlik koşuluna doğru kademeli olarak dalga genliğinin düştüğü gözlenmiştir. P300 bileşeninde ise katılımcıların kendi yüz koşuluna, diğer koşullara kıyasla çok daha yüksek P300 potansiyeli gösterdiği bulunmuştur. Sonuç olarak, yüze özgü N170 bileşeni yüzün kademeli morfometrik değişiminden lineer bir şekilde etkilenmiştir. Tez çalışmasından elde edilen tüm bulgular birlikte değerlendirildiğinde diğer yüzlerin işlenmesinde yüz uzamındaki ortalama yüz temsiline ek olarak kendi yüzümüzün morfometrisinden yararlandığımız, ancak yeterli deneyime sahip olmadığımız yüzler için yüzlerin uç özelliklerini kullandığımız, N170 OİP bileşeninin ise kendi yüzümüzden diğerinin yüzüne doğru işleme sürecindeki bağlantının sağlanması sürecinde güvenilir bir nöral indeks olabileceği, P300 OİP bileşeninin ise kendi-diğer yüz ayrımındaki karar verme ve dikkat süreçlerinden sorumlu bir nöral bileşen olarak değerlendirilebileceği ortaya konulmuştur.