Yüzey sıcaklığı ve iklimsel veriler kullanılarak zamansal değişimin belirlenmesi (Kabil şehri örneği)

Dünya nüfusu gün geçtikçe artmakta ve buna paralel olarak insanların ihtiyaçları da artmaktadır. Bu kapsamda teknolojik gelişmeler, kentleşme ve ekonomik etmenler gibi pek çok faktörlerden dolayı şehirlere göç oranı da artmaktadır. Bu durum kentsel alanların büyümesi ile arazi kullanımı arazi örtüsü (AKAÖ) değişiminin oluşmasına neden olmaktadır. Yaklaşık 5 milyondan fazla nüfusu olan Afganistan'ın başkenti Kabil şehrinde de gün geçtikçe planlı ve plansız olarak kentsel büyüme ve mekânsal değişimin oranı artmaktadır. Bu doğrultuda tez çalışmasında Kabil şehrin otuz yılık AKAÖ mekânsal değişimin analizi, iklimsel elemanlar ve yüzey sıcaklığı ile ilişkisinin incelenmesi ve geleceğe yönelik kentsel alanların simülasyonun yapılması amaçlanmıştır. AKAÖ haritaların oluşturmak amacıyla Landsat uydu görüntüleri ön işlemden geçirildikten sonra üç farklı sınıflandırma yöntemi ile sınıflandırılmıştır. SVM, ANN ve MD yöntemleriyle sınıflandırılan uydu görüntüleri Karar ağacı metoduyla birleştirilmiştir. Analiz sonucunda AKAÖ haritaları elde edilmiştir. Elde edilen haritaların doğruluk analizi gerçekleştirildikten sonra LCM modülün aracıyla 30 yılık AKAÖ değişim analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda etkilenen sınıfların kentsel alanlar ve çorak araziler olduğu belirlenmiştir. AKAÖ değişimin iklimsel ve yüzey sıcaklıkla ilişkisini incelemesi doğrultusunda Landsat uydu görüntüleri ve NDVI haritaları kullanılarak Planck fonksiyonu yöntemiyle yüzey sıcaklık haritaları oluşturulmuştur. Yüzey sıcaklık ve AKAÖ haritaların karşılaştırılması sonucunda AKAÖ değişimi özellikle kentsel alanların büyümesi ve bitki örtüsünün artış ve azalımı yüzey sıcaklığına etki ve ilişkisi ortaya çıkmıştır. Ayrıca meteoroloji istasyonlarından alınan iklimsel veriler ve Google Earth Engine Onlineiv platformu aracıyla MODIS, IDAHO ve TRMM iklimsel değerlere sahip olan raster verileri kullanarak sıcaklık, yağış, nem, kuraklık ve evapotranspirasyon zamansal değişim grafikleri oluşturulup AKAÖ değişimiyle ilişkileri incelenmiştir. Tezin son kısmında AKAÖ haritalarından 1989, 2004 ve 2019 yıllar için kentsel ve diğer alanlar olarak iki sınıflı yani haritalar üretilmiştir. Vektör, SYM ve AKAÖ verilerinden geleceğe yönelik değişim olasılığın değerlerine sahip haritalar üretilmiştir. Oluşturulan haritalar AHP analizinden çıkan değişime genel uygunluğu ve olasılığına göre çok kriterli değerlendirme (MCE) modülünde ağırlıklı doğrusal kombinasyon (WLC) yöntemiyle birleştirilmiştir. Daha sonra Markov zinciri ve Hücresel otomataMarkov modelleri kullanılarak 2019 yılı için kentsel alanların haritası modellenmiştir. 2019 yılı kentsel alanların haritasına göre modellenmiş olan haritanın Kappa doğruluğu (0.7034) kabul edilebilir olduğundan aynı yöntemi ile geleceğe yönelik 2034 ve 2050 yıllar için kentsel alanların simülasyonu yapılmıştır.