Yüzeysu metabolizması bileşenlerinin hesaplanması ve yüzey sularına ait metabolik dinamiklerinin aylık bazlarda nicelleştirilmesi: Ardahan örneği

Akarsu metabolizması; akarsuların yapı ve işlevsel özeliklerini yansıttığı için son yıllarda önemli bir araştırma konusu olmuştur. Tez çalışmasında Kura Nehrinin kollarından birinde 5 farklı noktada "tek istasyon yöntemi" kullanılarak brüt birincil üretim (GPP), ekosistem solunumu (ER) ve net ekosistem üretimi (NEP) değerleri farklı atmosferik alışveriş katsayısına (K) bağlı olarak tahmin edilmiştir. Türkiye'de ilk defa bir akarsuda tek istasyon yöntemi ile bir akarsu metabolizma bileşenleri sayısallaştırılmıştır. Tez çalışmasında belirlenen 5 farklı izleme noktasında Mayıs 2018-Aralık 2018 tarihleri arasında her ay en az iki gün, 5 dakika arayla çözünmüş oksijen konsantrasyonu ve su sıcaklığı ölçümleri gerçekleştirilmiştir. İzleme çalışmasından elde edilen veriler kullanılarak GPP, ER ve NEP hesabı 6 farklı yol izlenerek yapılmıştır. Akarsu metabolizma bileşenleri hesabı Rivermet© programı ile yapılmıştır. Çalışmada çözünmüş oksijen konsantrasyonu ve sıcaklık ölçümleri için MiniDOT probu kullanılmıştır. Akarsu debisi ve su hızı ölçümleri için ise Son Tek Flow Tracker Handheld ADV debi ölçer cihazı kullanılmıştır. Çalışmada GPP, ER ve NEP değerlerinin mekânsal ve zamansal olarak değiştiği görülmüştür. Çalışma; ayrıca metabolizma bileşenlerinin hesaplanmasında K katsayının oldukça önemli olduğunu göstermiştir. Akarsuyun debisi, derinliği ve hızı K katsayısı üzerinde oldukça etkilidir ve bu durum akarsu metabolizma bileşenlerini hesabını doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle uygun bir yöntemle K katsayısının belirlenmesi akarsu metabolizma çalışmalarında kritik önemdedir. Çalışma; akarsuyun membaından mansabına doğru gidildikçe GPP değerinde bariz bir artış olduğunu göstermektedir. Bu durumun, su kalite ve miktarında meydana gelen değişim ile ilgili olduğu düşünülmektedir. Yine çalışma akarsuyun net heterotrof (GPP/ER<1) olduğunu göstermektedir.