Zamanı ve mekânı kendileme ile zamansal deneyim arasındaki ilişkilerin incelenmesi

Bu çalışmanın amacı zamansal deneyimi, zamanı ve mekânı kendileme süreçlerinden hareketle incelemektedir. Araştırmanın örneklemini Van ili kent merkezinde ikamet etmekte olan toplam 15 katılımcı (Kadın = 7; Erkek = 8) oluşturmaktadır. Katılımcılara ölçüt (kriter) örnekleme ve kartopu örnekleme teknikleri ile ulaşılmıştır. Araştırmanın amaçları doğrultusunda hazırlanmış soru formları kullanılarak katılımcılarla yarı-yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler (29 görüşme) yapılmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler şablon analizi aracılığıyla çözümlenmiştir. Sonuçlara göre, zamanı kendileme sürecinin transaksiyonel bütünlükteki dört görünüşün (psikolojik süreçler, zamansal nitelikler, sosyal çevre ve fiziksel çevre) kapsadığı özdeşim, anlam, duygu, sahiplenme, dönüştürücülük, yönelim ve pratikler, sosyallik ve ortam alt görünüşlerinden (boyutlarından) meydana geldiği görülmektedir. Ayrıca katılımcıların zaman ile kurdukları ilişkiler, zamanı nasıl anlayıp yorumladıkları ve nasıl kullandıkları ile beraber çeşitli örüntüler oluşturmaktadır. Bu örüntüler "Görevliler" (Kısıtlı ve değerli bir sermaye olarak zaman), "Hazcılar / Keyifçiler" (Keyifli yaşam olanağı olarak zaman), "Esnekler" (Kontrol edilemez ve spontane olarak zaman) ve "Kontrolcüler" (Kontrol, planlama ve dakiklik) olmak üzere dört tema altında toplanmıştır. Mekânı kendileme sürecinin ise transaksiyonel bütünlükteki dört görünüşün kapsadığı özdeşim, anlam, duygu, sahiplenme, tanıdıklık, kullanım özellikleri, dönüştürücülük, yönelim, mekânın ritmi, sosyallik ve ortam alt görünüşlerinden (boyutlarından) meydana geldiği görülmektedir. Zamanı kendileme sürecinden farklı olarak mekânı kendilemede tanıdıklık ve mekânın ritmi boyutları yer almıştır. Kamusal mekânları kullanım örüntüleri ise bu mekânlara dair yönelimler etrafında şekillenmektedir. Bu yönelimler "İşlevselciler" (ihtiyaçların karşılanma ortamı olarak kamusal alan) ve "Gönülden Bağlılar" (duygusal bağ kurulan ortam olarak kamusal alan) olarak iki tema altında ele alınmıştır. Kendileme süreçleri ve zamanın algılanan geçiş hızı arasındaki ilişkiler ele alındığında ise bu süreçler standart zamansal birim başına düşen deneyim yoğunluğunu artırıcı bir rolde işlev görüyorsa, zaman yavaş geçiyor şeklinde algılanmaktadır. Kendileme süreçleri, standart zamansal birim başına düşen deneyim yoğunluğunu azaltıcı bir rolde işlev görüyorsa, zaman hızlı geçiyor şeklinde algılanmaktadır. Ancak kendileme süreçleri, standart zamansal birim başına düşen deneyim yoğunluğunu olağan düzeyde tutmaya yardım ediyorsa, zaman normal akışında algılanmaktadır. Bu sonuçlar, kendileme süreçlerinin deneyim çeşitliliğine olanak sağlayan çok yönlü ve dinamik yapısını öne çıkarmaktadır. Bu durum ise bu süreçlerin transaksiyonel bütünlükteki dört görünüş arasındaki karmaşık ilişkilere göre işlev gördüğüne işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Zamanı kendileme, mekânı kendileme, zamansal deneyim, transaksiyonel yaklaşım, şablon analizi