Zaman-mekân sıkışması ve esneklik bağlamında İstanbul'da evin yeni halleri

Metropol kentlerde yaşamın giderek artan hızı, kent sakinlerinin yaşam biçimlerini, ihtiyaçlarını ve çevresel algılarını dönüştürmektedir. Bu dönüşümün, birbiriyle iç içe geçmiş zaman ve mekân olguları ile ilişkilendirilerek anlaşılması önemlidir. İletişim ve ulaşım teknolojilerindeki gelişmeler, zaman algısının hızlanması ve mekânsal sınırların daralması aracılığıyla zaman-mekân sıkışmasını tetiklemektedir. Bu tez çalışmasında, zaman-mekân sıkışmasını tetikleyen temel faktörler ve bu sıkışmanın neden olduğu yeni durumlar analiz edilerek "yeni haller" kavramı çerçevesinde ele alınmaktadır. Yeni haller" kavramı bu çalışmada öncelikle kent ölçeğinde ele alınmakta, ardından kentsel dönüşümlerin eve ilişkin değişimler üzerindeki etkileri incelenmektedir. Esneklik kavramının, zaman-mekân sıkışmasının neden olduğu kent ve evdeki "yeni halleri" anlamak için çok boyutlu bir teorik çerçeve sunacağı hipotezi üzerine, esnekliğin alt boyutları bu tezde yeniden tanımlanmaktadır. Bu alt boyutlar dönüşebilirlik, katmanlılık, geçicilik, cevap verebilirlik ve melezlik olarak ele alınarak, bu kavramlar üzerinden konut projeleri incelenmektedir. Bu tez çalışmasında, zaman-mekân sıkışmasının makro düzeyde İstanbul metropolü üzerinden ve mikro düzeyde ise bireyin en küçük yaşam alanı olan ev üzerinden tartışmaya açabilmek için nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiştir. Araştırmada literatür analizi ve yorumlamalar aracılığıyla konuyu derinlemesine ele alabilmek için, dönüşen ev olgusuna, bu dönüşümün kırılma noktalarına, esneklik olgusuna ilişkin temel kavramlar ve bu kavramlar arasındaki ilişkiler ortaya koymak üzere haritalama, katmanlı zaman çizelgesi ve kolaj gibi veri analiz yöntemleri kullanılmaktadır. Oluşturulan teorik çerçeveyle ilişkili olarak, çoklu veri kaynakları kullanılarak, İstanbul'da 2000 sonrasında üretilmiş olan konut projeleri örnekleri üzerinden esneklik kavramlarının iz düşümleri incelenmektedir. Seçilen örnek projeler, daha önce tanımlanan esnekliğin beş alt boyutu aracılığıyla, makro, mezo ve mikro ölçeklerde çok ölçekli bir yaklaşımla incelenmektedir. Buna göre, esnekliğin kentsel dönüşüm süreçlerinde önemli potansiyeller barındırdığı görülürken, kentleri bekleyen çoklu krizler göz önüne alındığında, kentsel dayanıklılık ve kentsel konut alanlarında esneklik kavramının incelenmesi kritik bir öneme sahip olduğu vurgulanmaktadır.