Zehrâvân sûrelerindeki istifham edatlarının belâgat açısından incelenmesi

Arapça'da istifhamın kullanımında soru kelimeleri ve cümle yapısı önemlidir. Soru kelimeleri, ne, neden, nasıl gibi ifadeleri içerir ve cümle yapısı da bu soru ifadelerini içerecek şekilde düzenlenir. İstifham, iletişimde dinleyiciyi düşündürme, bilgi alışverişi sağlama ve konuşmacının düşüncelerini daha etkili bir şekilde iletmeye yardımcı olma amacını taşımaktadır. Kur'an-ı Kerim'deki âyet-i kerimelerde bulunan istifham edatları ise üslûbuyla manalardaki farklı incelikleri göstermektedir. Kur'an-ı Kerim'de âyetler de mevcut olan istifham edatlarının esas manası olan soru sorma gayesi "bilinmeyen bir şeyin öğrenilmesini isteme" anlamı iken, belâgat ilminde farklı manalarda geldiği görülmektedir. Bu farklılıklar bizlere ilk etapta kelimelere dahil olan istifham edatları ile soru olacağı zihinde oluşurken diğer yandan cümleye yükleyeceği mananın lafızda değil manada değişime uğradığını öğretmektedir. Günümüzde belâgat ilmi hususunda bu konuların çok fazla çalışılmadığını gözlemledik. Bu nedenle çalışmamızda bu inceliklerin âyetlerde nasıl geleceğini inceleyip manalardaki değişimlerini inceleyeceğiz. Araştırmanın metodolojik çerçevesi üç aşamada şekillenmektedir. İlk olarak konunun temelini oluşturmak amacıyla istifhamın terim olarak manası ve belâgattaki yeri etraflıca incelenmektedir. Bu kapsamda, Arap dilindeki istifham edatlarının sayısı tespit edilmekte ve bu edatların temel anlamları gösterilmektedir. Çalışmanın analiz bölümünü oluşturan son aşamada ise zehrâveyn sûrelerinde yer almakta olan istifham edatlarının, temel soru sorma işlevinin dışına çıkarak yüklendiği retorik anlamlar tespit edilmektedir. Sonuç olarak, veriler sentezlenerek istifham üslubunun zehrâveyn sûrelerindeki mesaj ve etkiye katkısı, betimsel ve analitik olarak ortaya konulmaktadır.