Zeki Demirkubuz filmlerinde anlatı yapısı

Bu çalışmanın temel amacı yakın dönem Türkiye sinemasının önde gelen yönetmenlerinden Zeki Demirkubuz'un filmlerinin anlatı yapısını incelemektir. Film anlatıları, tür özellikleri ve yönetmenin tarzına göre bütünsel bir yapıya sahiptir. Bu bağlamda belli bir tür ya da yönetmen anlatısında çeşitli değişmez tema, motif ve unsurların yer ettiği varsayımından hareket eden çalışma, Demirkubuz filmlerinde de çeşitli değişmez yapısal unsurların kullanıldığını savlamaktadır. Demirkubuz filmlerinin anlatı çözümlemesi, sinemasal anlatının unsurları olan, zaman, mekân ve karakter kategorileri altında Fransız düşünür Claude Levi-Strauss tarafından geliştirilen dizisel ikili karşıtlıklar yöntemiyle yapılmıştır. Çalışmanın evrenini yönetmenin 1994 yılından 2015 yılına kadar çektiği dokuz film oluşturmaktadır. Çalışmanın sonucunda filmlerin zaman, mekân ve karakter açısından yönetmene özgü bütünsel bir tarz oluşturucu ortak yapısal motifler taşıdığı tespit edilmiştir. Filmlerdeki zamansal düzen ve karakterlerin zamanı algılayışları çeşitli benzerlikler göstermektedir. Mekânlar, Demirkubuz'un filmlerinde yer eden 'kötücüllüğe' uygun biçimde karanlık bir atmosfere sahiptir, doğal mekândan çok kente özgü biçimde kapalı, kapsanan mekânlar kullanılmıştır ve mekan 'öteki' ve yabancı ile iletişime geçilen bir yapılanmaya sahiptir. Apartman, otel, yol, araba gibi yerler ise kategori dışı mekânlar olarak yolculuk, suçluluk ve arayış kavramlarını öne çıkarmaktadır. Karakterler genellikle nihilist, belli toplumsal değerlerin sınırında yaşayan, kendine ve topluma yabancılaşmış, değerlerden bağımsız arayış içinde, suça meyilli davranabilen kişilerdir. Modern kent insanının yaşamı zamansal olarak doğrusal bir anlatı yapısı içinde anlatılmıştır. Bu bağlamda anlatı bir katharsis, duygusal boşalma sağlama amacından çok, izleyiciyi düşünmeye ve rahatsız etmeye dönük olarak tasarlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Zeki Demirkubuz, Türk Sineması, Anlatı Çözümlemesi, İkili Karşıtlıklar, Anlatı Yapısı