9
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Deneysel uçuş gösterge sistemi tasarımı ve benzetimi
Günümüzde üretilen hava araçlarının büyük bir çoğunluğu elektronik gösterge sistemlerine sahiptir. Bu tür göstergeler, hava araçlarında daha fazla veriyi uygun zamanda göstererek uçuşun emniyetini ve pilotun durumsal farkındalığını arttırmaktadır. Bu çalışmada, deneysel ve akademik çalışmalarda kullanılması amacıyla tasarlanabilecek hava araçları için elektronik gösterge sisteminin kavramsal tasarımı ve ekran benzetimi gerçekleştirilmiştir. Kavramsal tasarım aşamasında hava aracının görevine yönelik ihtiyaçların belirlenmesi, karar matrislerinin oluşturulması, insan faktörleri analizinin yapılması, minimum sistem parametrelerinin belirlenmesi ve blok diyagramlarının tasarlanması gerçekleştirilmiştir. Elektronik gösterge sisteminin benzetimi ise Processing programlama dili kullanılarak geliştirilmiştir.
İnsanlı ve insansız hava araçlarının Matlab/simulink ve X-plane kullanılarak benzetim ortamının geliştirilmesi
Bu çalışmada sabit kanatlı bir hava aracı için hareketli olmayan bir benzetim ortamı gerçekleştirilmiştir. Gerçekleştirilen benzetim ortamı yazılımsal ve donanımsal bileşenlerden oluşmakta olup Uçuş Test ve Eğitim Simülatörü (UTES) olarak adlandırılmıştır. Geliştirilen UTES sisteminde rafta hazır ticari (RAHAT) yazılım ve donanımların kullanılması yoluna gidilerek maliyetlerin düşürülmesi ve sistem güvenilirliğinin arttırılması hedeflenmiştir. Geliştirilen UTES sistemiyle düşük maliyetli uçuş eğitim ortamı (sınıfı) oluşturulabildiği gösterilmiştir ve uzman eğiticiler tarafından yapılan test ve geri bildirimler doğrultusunda iyileştirmeler yapılmıştır. Aynı zamanda geliştirilen UTES sisteminde aviyonik donanım ve yazılım (algoritma) geliştirilmesine ve test edilmesine olanak sağlayacak altyapı oluşturulmuştur.
Pilotlardaki durumsal farkındalık kaybı ile uzaysal uyumsuzluk arasındaki kavramsal bağın incelenmesi
Yaşamını yeryüzünde sürdüren insanoğlunun uçmaya başlamasıyla beraber fizyolojik yetersizlikleri uçuş ortamında uzaysal uyumsuzluk yanılgıları yaşamasına sebep olmuştur. Bu yanılgılar pilotların durumsal farkındalık kaybı veya daralmasına maruz kalmalarından kaynaklanan bir takım kazaların meydana gelmesi sonucunu doğurmuştur. Bu tez çalışmasında genel olarak literatürde birbiriyle ilişkisi muğlak olan durumsal farkındalık kaybı ile uzaysal uyumsuzluk arasındaki bağ ortaya konan bir modelle kavramsal olarak incelenmiş ve uzaysal farkındalık durumsal farkındalığın bir bileşeni olarak ele alınmıştır. Durumsal farkındalık kaybı, uzaysal uyumsuzluk ve uzaysal uyumsuzluk yanılgıları, durumsal farkındalık bileşenlerine ilişkin örnek olaylar ile 1975-2018 yılları arasında açık kaynaklarda rapor edilmiş olan F-16 kazaları istatistiki olarak incelenerek uzaysal uyumsuzlukla başa çıkmaya yönelik öneriler sunulmuştur.
Cessna 172S skyhawk performans karar destek sisteminin geliştirilmesi
İnsanoğlu yeryüzündeki ulaşım araçlarına bir alternatif olarak gözünü gökyüzüne çevirip uçabilen canlıları taklit etme isteği ile büyük bir emekle çalışmalara başladığı günden bu yana her zaman yeni bakış açılarını, yeni kavramları kullanmış ve elindeki mevcut teknolojiden sonuna kadar yararlanmaya çalışmıştır. Dolayısı ile, havacılık sektörü geçmişten bugüne kadar hep yeni teknolojik gelişmeler ile iç içe olmuştur. Günümüzde artan hava trafiği ve karmaşıklaşan uçak yapıları ile birlikte pilotların iş yüklerinde de bir artış söz konusu olmuştur. Bu iş yükü artışında pilotlara yardımcı olabilecek en önemli unsur kokpitlerde dijitalleşmenin ve bilgisayar destekli yazılımların üzerinde durulmasıdır. Bu çalışmada pilotlara, kazalara, emniyet ve insan faktörlerine değinilmiş ve pilot iş yükünü azaltma sürecine yazılım perspektifinde bir çözüm aranmıştır. Bu amaçla özellikle eğitim uçaklarını kullanan öğrencilerin işlerine yarayabilecek, kokpitlerdeki dijitalleşme konusu ile de bağlantılı olan Cessna 172S Skyhawk tipi uçak için örnek bir performans karar destek sistemi geliştirilmiş ve detayları ile açıklanmıştır. Karar destek sisteminin geliştirilmesi süresince gerekli veritabanı tabloları oluşturulmuş, interpolasyon hesaplamaları ile istenilen performans hesaplamaları elde edilmiştir. Tüm bu işlemler için Cessna 172S Skyhawk uçuş el kitabı referans olarak kullanılmıştır. Performans karar destek sisteminin geliştirilmesi sonucunda, pilotların iş yüklerinin azaltılmasına yardımcı olan ve el ile yaptıkları hesaplamalardan doğacak bir hatanın önüne geçen, yüksek doğruluğa sahip, kullanımı kolay, hızlı ve dolayısıyla zamandan önemli miktarda tasarruf etmeyi sağlayan bir performans hesaplama yazılımı oluşturulmuştur.
Havayolu pilotlarında aranan teknik olmayan pilot becerilerinin incelenmesi
Günümüzde aynı anda 10.000'den fazla uçağın gökyüzünde olduğu bir dünyada yaşamaktayız. Sivil havacılığın öneminin giderek arttığı son yıllarda ilgili talebe paralel olarak önlemez bir personel ihtiyacı doğmuştur. Nitekim pek çok büyük havayolu şirketi gerek yıllar içerisinde gerekse de günümüzde hala "uygun kriterlere" sahip olan personeli bulamadığı için operasyonlarını durdurmak zorunda kalmıştır. Sivil havacılığın kalbinde olan, operasyonun birebir içerisinde bulunan havayolu pilotlarının seçimi de havacılık tarihi boyunca değişime uğramış, uzun bir periyotta kayda değer bir gelişim gösteren ileri otomasyon kabiliyetleriyle birlikte odak noktasını değiştirmiştir. Havayolu pilotluğu, bir uçağın yalnızca sevk ve idare edilmesi üzerine çaba gösteren bir meslek değil, bunun yanında; pek çok psikolojik değerlendirmeyi gerektiren, insan ve kaynakların doğru delege edilmesinin sonucunda emniyetli bir operasyonun var olmasını sağlayan dinamik bir disiplindir. Bu çalışmada, havayolu pilotu seçiminde pilot adaylarının sahip olması gereken ve hali hazırda pilot olarak uçan bireylerde olması gereken teknik olmayan beceriler üzerine kapsamlı bir değerlendirme yapılmıştır ve farklı açılardan önerilerde bulunulmuştur. Operasyonun emniyetle ilerlemesi için geniş bir yelpazede teknik becerilere sahip olması gereken pilotun bu becerileri optimum şekilde kullanması ve ekip içerisinde uyumlu çalışabilmesi için davranışsal ve psikolojik boyutta kriterlere sahip olması gerekmektedir. Çalışma içerisinde ilgili beceriler incelenmiştir ve değişik açılardan önerilerle gelecek yıllar içerisinde pilot seçim yöntemlerinde ve pilot değerlendirmelerinde faydalı olabilecek sonuçlara ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: NOTECHS, Havayolu Pilotu Seçimi, Havacılık
Değişken dihedral yapısına sahip insansız hava aracı tasarımı
Havacılık sektörü sürekli olarak gelişmektedir. Son yıllarda ülkemizde devamlı olarak bu alanda ilerlemeler, yeni fikir ve projeler görülmektedir. Son dönemlerde özellikle insansız hava aracı tasarımı ve üretimi konusunda büyük atılımlar yapılmaktadır. Bu tez kapsamında literatürde bulunan şekil değiştirebilir geometri yapısına sahip (morphing) sabit kanatlı hava araçları incelenmiştir. Bu hava araçlarının kullanım alanları, avantaj ve dezavantajları tartışılmıştır. Edinilen bilgiler doğrultusunda dihedral açısı değişimi üzerine yoğunlaşılmıştır ve bu kapsamda dihedral açısı değişiminin avantaj ve dezavantajlarından bahsedilmiştir. Sabit kanatlı mini bir insansız hava aracı tasarlanmış, tasarlama aşamasında daha önce Amerika'da düzenlenen Tasarla-Yap-Uçur yarışmasına son yıllarda katılan yarışmacıların uçaklarından yararlanarak rakip uçakların profilleri çıkarılmıştır. Bu çalışma sonucunda ortaya çıkan veriler ışığında uçak tasarım aşamaları sırasıyla izlenerek uçağın tasarımı tamamlanmıştır. Tasarlanan Mini sabit kanatlı bir insansız hava aracına uygulanabilir temel ve düşük maliyetli bir değişken dihedral mekanizması önerilmiştir. Mekanizmanın tasarımı Solidworks programı kullanılarak gerçekleştirilmiş ve bu doğrultuda önerilen mekanizmanın entegrasyonu tasarlanan uçak üzerinde gösterilmiştir.
Helikopter test uçuş hareketlerinin insan güvenilirliği analizi
Yüksek bir hızda devam eden teknolojik gelişmelere ve idari düzenlemelere rağmen günümüzde havacılık sektöründe insan faktörünün rol oynadığı kazalar meydana gelmeye devam etmektedir. Meydana gelen hava aracı kazalarında askeri veya sivil fark etmeksizin pilotaj unsurunun diğer unsurlara oranla çok fazla olduğu araştırmalarla ortaya konulmuştur. Yapılan bu çalışma ile orta sınıf bir genel maksat helikopteri olan UH-60 helikopterinin bakım test uçuş prosedürlerinin her bir adımında test pilotunun hata yapma olasılığı belirlenmeye çalışılmıştır. Hata olasılığı belirlenirken insan hatası değerlendirme ve azaltma tekniği (HEART) kullanılmıştır. Sonuç olarak pilot hata oranı olasılığı yüksek olan bakım test uçuş prosedürü adımlarına yönelik uçuş emniyetini geliştirici eğitim düzenlemeleri ve ergonomik iyileştirmeler önerilmiştir. Döner kanatlı hava araçlarının nispeten daha kritik olan bakım test uçuşlarına yönelik pilot hatası olasılığının tespit edilmesi ve çözüm önerilerinin sunulması adına inceleme yapılmış ve ortaya özgün bir çalışma konulmuştur.
Türkiye'de insansız hava araçlarına yönelik toplumsal algının değerlendirilmesi
İnsansız hava aracı (İHA) teknolojisi, günümüzde farklı sektörlerdeki yaygın kullanımı sayesinde toplumsal yaşamın pek çok alanında etkisini artırmaktadır. Bununla birlikte, İHA teknolojisinin toplum tarafından nasıl algılandığı, bu teknolojinin gelişim sürecinde kritik bir rol oynamaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de İHA'lara yönelik toplumsal algıyı çok boyutlu bir yaklaşımla değerlendirmektir. Araştırmada, toplumsal algının alt boyutları olarak bireylerin İHA'lara ilişkin farkındalıkları, beklentileri, deneyimleri, gizlilik ile güvenlik kaygıları ve düzenleyici çerçeveye dair tutumları incelenmiştir. Veriler, 400 katılımcıyla anket tekniği kullanılarak toplanmıştır. Çalışmada toplumun İHA algısını ölçmeye yönelik özgün bir ölçek geliştirilmiş; bu süreçte geçerlilik ve güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda cinsiyet, meslek gibi demografik değişkenler ve İHA'lara yönelik tanımlayıcı bilgilere göre katılımcılar arasında istatistiksel olarak anlamlı algı farklılıkları tespit edilmiştir. Bu bağlamda, erkek katılımcılar, mühendisler, İHA pilot sertifikasına sahip olanlar, sertifika alma eğiliminde bulunanlar ve bu sertifikayı alabilecekleri kurumlara yönelik farkındalığı olanların, İHA'lara yönelik algılarının daha olumlu olduğu belirlenmiştir. Buna karşın, katılımcılar arasında yaş ve eğitim düzeyine göre İHA'lara yönelik algı açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark gözlenmemiştir. Katılımcıların genel olarak İHA'lara olumlu yaklaştığı ancak gizlilik ve güvenlik hususlarında bazı kaygılar taşıdığı, kullanım amacına göre en yüksek onayın ise arama ve kurtarma faaliyetlerine verildiği ortaya konulmuştur. Sonuç olarak çalışma, İHA'lara yönelik toplumsal algıya dair literatüre teorik bir çerçeve sunmakta, özgün bir ölçek geliştirme yöntemiyle metodolojik katkı sağlamaktadır. Elde edilen bulgular, politika geliştirme süreçleri ve uygulayıcılar için yol gösterici niteliktedir.
Uçuş simülatörlerinin pilot eğitimi ve pilotların kariyer sürecindeki rolü: Sistematik literatür taraması ve maliyet perspektifi
Havacılıkta, yeryüzünde karşılaştığımızdan çok daha fazla değişkenle karşı kar-şıya kalırız. Ayrıca, kara ulaşımında hasarsız veya hafif hasarla atlatılabilecek anormal durumlar, havacılıkta ciddi trajedilere yol açabilmektedir. Wright Kardeşler'in ilk uçuş denemelerinden bu yana, söz konusu değişkenlerle baş edebilmek amacıyla çeşitli ça-lışmalar yapılmaktadır. Havacılık sektörünün yapısı gereği, yüksek maliyetli olması ve başta pilotlar olmak üzere sektörde görev alacak personelin titiz, verimli ve maliyet-etkin bir eğitim sürecinden geçmesi zorunludur. Bunun yanında, teknolojinin hızla gelişmesi, sektörün küreselölçekte büyümesi ve dünya genelinde artan pilot ihtiyacı gibi faktörler, pilot eğitimlerinin aşamalı hale gelmesine ve bu eğitimlerin etkili ve makul sürede tamam-lanması gerekliliğini doğurmuştur. Bu doğrultuda, uçuş simülatörleri, havacılık dene-melerinin başlangıcına yakın bir dönemde kullanılmaya başlanmış ve günümüzde pilot eğitiminde kritik bir yer edinmiştir. Bu çalışmanın amacı, pilot eğitiminin ayrılmaz bir parçası olan uçuş eğitim cihazları alanında yapılmış mevcut çalışmaları sistematik literatür analizi yoluyla derlemek, alanın genel durumunu ortaya koymak, mevcut eksiklikleri belirlemek, araştırma boşluklarını tanımlamak ve gelecekteki araştırma yönelimlerini saptamaktır.