Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Teknolojileri Anabilim Dalı
Bandırma Onyedi Eylül University38
Arşivlenen Tez
0
DOI Atanmış
0%
DOI Oranı
Anabilim Dalı
Havacılıkta kullanılan akıllı teknolojilerin performans değerlendirmesi ve gelecek önerileri
Savunma Havacılığı konusunda Wright kardeşler tarafından 1903 yılında gerçekleşen ilk uçuştan bu yana uçakların hızları, kullandıkları iletişim araçları, yön bulma sistemleri, uçak arıza sistem ve göstergeleri, pilotların kullandığı kıyafetler vb. konularda hızlı bir gelişme yaşanmıştır. İçerisinde bulunulan 21'inci yüzyılda ise bu gelişmelerin artık dakikalara kadar indirgenebilmiş olduğu görülmektedir. Yaşanan bu gelişmelerde ise akıllı teknolojilerin önemli bir rolü vardır. GPS, kablosuz ağlar ve kızılötesi görüş gibi sistemler savunma havacılığında kullanılan en temel akıllı teknolojilerden bazılarıdır. Bu sistemler ile birlikte yapay zekâ konusu da bu alanda büyük bir öneme sahiptir. Yapay zekânın savunma havacılığında kullanımı ise sistemlerin matematiksel olarak modellenerek MATLAB, PHYTON ve C++ gibi çeşitli yazılım programları vasıtasıyla hayata geçirilmesi ile mümkün olmaktadır. Savunma havacılığı alanında ilk askeri savaş uçağı, 1912 yılında Osmanlı-İtalya arasında gerçekleşen Trablusgarp savaşında keşif amaçlı kullanılmıştır. Günümüzde askeri uçaklar keşif, önleme, himaye, bombalama, nakliye ve arama kurtarma gibi çeşitli görevlerde kullanılmaktadır. Tüm bu görevlerde yukarıda belirtilen ve tez içerisinde bahsedilecek olan diğer akıllı teknolojileri ve bu teknolojilerin gelişimi için ise yapay zekâyı kullanılmaktadır. Bu tez ile Türkiye'nin bulunduğu coğrafi koşullar değerlendirilerek dün, bugün ve gelecekte yapay zekânın ve akıllı teknolojilerin savunma havacılığındaki rolünü çeşitli enstrümanlarla ortaya koymak hedeflenmiştir.
Türk sivil havacılık sektörünün SWOT analizi
Ulaştırma sektörü geçmişten günümüze değin hükümetlerin yönetim politikalarında yer edinmiş, küresel çapta savunmadan ticarete pek çok noktada ülkelerin vazgeçilmez silahlarından birisi olmuştur. Ulaşım sistemlerinin alt dalı olan havacılık; askeri alandan sivil alana kadar geniş bir yelpazede, yenilikçi bir teknoloji ve sürdürülebilir rekabeti ile gelişimine devam etmektedir. Çeşitli uluslararası kuruluşların, yerel otoritelerin, uçak ve yedek parça üreticilerinin, havayolu ve havaalanı işletmelerinin yön verdiği sivil havacılık sektörü kıtalar arası yük ve yolcu taşımacılığında kullanılan etkin bir taşıma sistemidir. Küresel ekonominin, uluslararası ticaretin, dünya turizminin kalbi olmuş ve hızlı, güvenilir, konforlu taşımacılık hizmetiyle her kesim tarafından talep edilmiştir. Ekonomik krizler, salgın hastalıklar, terör saldırıları nedeniyle duraklamış ve hatta gerilemiştir. Türkiye'nin coğrafik konumu itibariyle de canlı bir hizmet sektörü olarak var olan sivil havacılık araştırılıp geliştirilmeye çalışılmıştır. Bu yüksek lisans çalışmasında Türkiye'de sivil havacılık sektörünün SWOT analizi; içsel faktörler başlığı altında sektörün güçlü yanları ve zayıf yönleri saptanmaya çalışılmış, dışsal faktörlerde ise sektörün önündeki fırsatlar ile bunları güçlü yönlere dönüştürmek için tavsiyeler verilmiş ve tehditlerin neler olduğu belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla literatür incelemesi yapılmış, sektördeki yerli ve yabancı kurumların çalışmaları incelenmiştir.
Güneş enerji santrallerinde kullanılan depolama sistemlerinin incelenmesi ve verim arttırma yöntemleri
Güneş enerji sistemlerinde kullanılan teknolojinin ilerlemesi ve güneş enerji santrallerinde kullanılan malzemelerin maliyetinin zaman içerisinde düşmesiyle beraber güneş enerjisi sektörü son yıllarda büyük bir önem kazanmıştır. Bununla beraber güneş enerji santrallerinde depolamanın önemi artmıştır. Güneş enerji santralleri diğer yenilenebilir enerji kaynaklarına kıyasla çevresel faktörlerden olumsuz anlamda daha fazla etkilenmektedir. Bu olumsuz faktörler sistemin verimliliğini düşürmektedir. Bu olumsuz etkileri gözlemlemek ve ortadan kaldırmak amacıyla güneş enerji santrallerinde verimlilik çalışmaları istenilen maddi geri dönüşün sağlanabilmesi adına büyük önem taşımaktadır. Bu tez çalışmasında Bandırma'da 1,2 MW kurulu güce sahip olacak güneş enerjisi santralinin tasarımı ve simülasyonu yapılmıştır. Elde edilen bulgulara göre yorumlar yapılmış, güneş enerji santrallerinde kullanılan sistem elemanları, üretim sonrası enerjinin depolanmasını sağlayan depolama sistemleri ve güneş enerji santrallerinde verimliliği etkileyen faktörler ile beraber verimliliği arttırmak için gereklilikler sunulmuştur.
Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Merkez Yerleşkesi ulaşım planlanmasında akıllı ulaşım sistemleri ve teknolojilerinin uygulanması
Teknoloji çağında yaşıyor olmamız her alanda olduğu gibi ulaşım planlanması ve çözümlerinde de kendini sürekli yenileyen bilimsel gelişmeleri kullanmamızı kaçınılmaz hale getirmektedir. Artan insan nüfusu ve şehirlere olan göç sonrasında mevcut ulaşım alt yapıları artık yetersiz gelmektedir. Büyükşehirlerde yönetimler çözüm üretmeye çalışıyor olsa da ön görülemeyen hızlı göç ve kent insanlarının ihtiyaçlarını karşılayacak yerleşim planlamaları yapılmaması şehir hayatını karmaşaya dönüştürmektedir. Şehir planlaması yapılırken üniversiteler de bu plan içerisinde düşünülerek yapılmalıdır. Ülkemizde, üniversitelerin büyük şehirlerde kurulması ve zamanla gelişmesi bu şehirlere olan nüfus göçünü de beraberinde getirmektedir. Birçok üniversite yerleşkesi dağınık plana sahip olduğu için artık bulunduğu alana sığamaz hale gelmiş ve yeni yerleşke alanları oluşturmaya başlamıştır. Yerleşke alanlarını planlarken, kıymetli olan bu alanların verimli kullanılması gerekmektedir. Yerleşke içi ulaşımda ve yerleşkelerin kent merkezleri ile olan ulaşımlarında, akıllı ulaşım sistemlerinin ve teknolojilerinin kullanılması ile hem zaman verimliliği hem de kıymetli alanlardan daha fazla verim alınması sağlanacaktır. Bu çalışmada yerleşkelerin bilimsel ve teknolojik gelişime katkısı bağlamında, bünyesinde ve şehirler arasında uygulanan ve uygulanabilecek akıllı ulaşım teknolojileri anlatılarak ya da önerilerek gelecekte ele alınacak yerleşke ulaşım planlamalarındaki akıllı ulaşım sistemlerinin ve teknolojilerinin uygulanmalarına kaynak oluşturmak amaçlanmıştır.
Kent içi yolcu taşımacılığında akıllı ulaşım sistemleri uygulamaları
Bugün gelişmiş ülkeler başta olmak 1960'lı yıllardan beri birçok ülkede Akıllı Ulaşım Sistemleri konusunda hızla çalışmalar yapılmakta ve politikalar geliştirilmektedir. Akıllı Ulaşım Sistemleri Japonya, Amerika, Avustralya gibi gelişmiş ülkelerde başlamıştır ancak teknolojik gelişmelerin de etkisiyle günümüzde Hollanda, Singapur, Almanya, Güney Kore, İngiltere gibi ülkeler de Akıllı Ulaşım Sistemleri konusunda çalışmalar yürütmektedir. Tüm dünyada yaşanan teknolojik gelişmelerin etkisiyle Akıllı Ulaşım Sistemleri önemli bir pazar alanı oluşturmuştur ve bu da ülkeler arasında rekabet ortamı oluşmasına sebep olmuştur. Bu çalışmada, toplu ulaşım araçlarıyla erişim konusunda yaşanan problemlerin minimize edilmesi amacıyla akıllı ulaşım sistemleri teknolojileri ve yapay zekâ teknolojileri birlikte kullanılmıştır. Bu kapsamda öncelikle BURULAŞ'tan alınan ve 2019 yılı ocak ve haziran ayları arasında gerçekleşen yolculukları kapsayan veriler büyük boyutlu veriler Microsoft SQL Server ve Spyder programları aracılığıyla analiz edilmiştir. Bu kapsamında 2019 yılı ocak ve haziran ayları içerisinde gerçekleşen Bursa Uludağ Üniversitesi varışlı yolculuklar bilet ve hat tiplerine göre belirli takvim günleri baz alınarak ay, gün, saat kriterlerine göre analiz edilmiştir. Analiz sonucunda hangi hattı en çok hangi bilet tipinin hangi zamanda kullandığı bilgisi elde edilmiştir. Elde edilen bu farklı hat ve bilet tiplerine ait yolcu sayısı verileri, Spyder aracılığıyla yolcu sayısı tahmini (forecasting) yapmak için kullanılmıştır. Böylelikle Bursa Uludağ Üniversitesi varışlı istenilen otobüs hatlarına ait farklı zamanlardaki yolcu sayısı tahminleri elde edilmiştir.
Ulusal düzeyli hava taşımacılığı işletmelerinde optimizasyon örneği: Bölgesel havacılık kapsamında değerlendirme
Havayolu ulaşımı, dinamik ve evrensel yapısı ile diğer ulaşım türlerinden farklı bir konumda bulunmaktadır. Bu yönüyle sürekli yenilenmekte ve farklılaşmaktadır. Farklılıkların yönünü, işletme gereksinimleri ve yolcuların beklentileri belirlemektedir. Son 20-25 yılda değişen yolcu pazarı ve istekleri ile daha belirgin bir uçuş tipi haline gelen bölgesel havayolu taşımacılığı, çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Sahip olduğu operasyonel özellikler ile diğer havacılık faaliyetlerine entegre olması ve tamamlayıcı görev üstlenmesi, bölgesel havayolu taşımacılığını önemli kılmaktadır. Bu çalışmada, bölgesel taşımacılık yapmayı hedefleyen bir havayolu işletmesi için operasyonel etkinliğini sağlayacak iki aşamalı bir karar verme yöntemi benimsenmiştir. Öncelikli olarak bölgesel hava taşımacılığı yapılacak havalimanı seçimi yapılarak uçuş rotasını saptamak amaçlanmaktadır. İkinci karar aşamasında, bu uçuşların gerçekleştirileceği ve bölgesel havacılıkta kullanılan uçak türleri arasından uçak tipini belirlemek hedeflenmektedir. Bu karar verme aşamalarında; ÇKKV yöntemlerinden AHP, TOPSIS ve CODAS kullanılmıştır. Çalışmada, karar verme yöntemlerine yeni bir bakış açısı olan ve 3boyutlu bulanık küme yaklaşımlarından Küresel Bulanık Kümeler ile söz konusu karar verme yöntemlerinin entegrasyonu kullanılmıştır. Hem havalimanı seçimi hem de uçak seçimi adına hibrit bir karar verme sistemi olarak Küresel Bulanık AHP-TOPSIS ve Küresel Bulanık AHP-CODAS yöntemleri benimsenmektedir. Her iki yöntemin karşılaştırmalı analizi yapılarak, alternatifler arasında amaca en uygun seçimi yapmak hedeflenmektedir.
AUS sürecinin kapsamlı analizi: Türkiye ve dünya örnekleri
Ulaşımın dijital çağdaki karşılığı Akıllı Ulaşım Sistemleri'dir. Akıllı Ulaşım Sistemleri süreçlerinin kapsamlı analizi ve Türkiye- Dünya örnekleri adı altında, alanında Türkiye de ilk defa kaleme alınmış olan bu çalışma ile Türkiye ve Dünya genelinde Akıllı Ulaşım Sistemleri'nin süreci ve gelinen noktası kapsamlı olarak açıklanmıştır. Bu tez çalışmasının Türkiye'de Akıllı Ulaşım Sistemleri alanında yapılan ilk GZFT(Güçlü Yanlar Zayıflıklar Fırsatlar Tehditler) analizi olması açısından da önem arz etmektedir. Tez kapsamında Akıllı Ulaşım Sistemleri'nin tanımı ve temel kavramları, Akademik dünya içerisinde algısı, Akıllı Ulaşım Sistemleri'nde kullanılan matematiksel modeller, Türkiye ve Dünya tarihçesi ve Türkiye yatırımları, Kongreleri, Strateji ve Eylem Planları, Türkiye' de düzenlenen Şûralar, Akıllı Ulaşım Sistemleri'nin sosyal ve ekonomik hayata etkileri ayrı ayrı ele alınmıştır. Bu bilgiler ışığında, Türkiye'de yapılan tüm bu çalışmaların Akıllı Ulaşım Sistemleri'ni nereden nereye getirdiği ortaya konulmuştur. Türkiye'nin Akıllı Ulaşım Sistemleri alanında GZFT analizini bu alanda dünya lideri olan beş ülke (Amerika, Almanya, Japonya, Güney Kore ve İngiltere) ile kıyaslaması yapılarak mevcut durum ve gelecek planları incelenmiştir. AUS, artan hareketliliğin olumsuz etkilerini azaltan ve hareketliliğin hızlanmasını sağlayan, sürdürülebilir ulaşımı destekleyen, seyahat sürelerini kısaltan, trafik güvenliğini üst seviyeye çıkartan ve sıkışıklığın azalmasına büyük katkılar sunan, yakıt tüketiminin azaltılmasını ve enerji verimliliğin sürdürülebilir olmasını sağlayan akabinde çevre dostu uygulamaların artışını sağlayan sistemler bütünüdür. Bu anlamda, ne kadar önemli, faydalı ve disiplinler arası bir kavram olduğu aşikardır. Yapılan bu tez çalışma kapsamında, tezin birinci bölümünde Akıllı Ulaşım Sistemleri'nin tanımı, temel kavramları ve kapsamına kısaca değinilmiştir. Ayrıca Akıllı Ulaşım Sistemleri'nin akademik dünyadaki algısı ve tarihçesinden de bahsedilmiştir. İkinci bölümde Türkiye' de Akıllı Ulaşım Sistemleri uygulama alanları, faydaları, Türkiye Akıllı Ulaşım Sistemleri tarihi, yapılan yatırımları, yerel yönetimlerde Akıllı Ulaşım Sistemleri uygulamaları ve Akıllı Ulaşım Sistemleri ile K-AUS yatırım hedefleri değerlendirilmektedir. Üçüncü bölümde, Dünya' da 1994 yılında yapılan ilk birinci kongreden, en son 2021 yılında yapılan yirmi yedinci Akıllı Ulaşım Sistemleri kongresinden bahsedilmiştir. Fakat 2020 yılında yapılması planlanılan Dünya Akıllı Ulaşım Sistemleri kongresi Covid-19 pandemi sürecinden dolayı gerçekleştirilememiştir. Dördüncü bölümde, Akıllı Ulaşım Sistemleri strateji belgeleri, plan ve eylem nedenlerinden, Türkiye Akıllı Ulaşım Sistemleri strateji belgelerine, 2012 yılında yapılan 1. Akıllı Ulaşım Sistemleri çalıştayına, Ulusal Akıllı Ulaşım Sistemleri strateji belgelerine, mikro hareketlilik eylem planlarına değinilmiştir. Beşinci bölümde; beş ülkenin Akıllı Ulaşım Sistemleri yaklaşımı yani Japonya, Amerika, Almanya, İngiltere ve Güney Kore Akıllı Ulaşım Sistemleri yaklaşımlarından, eylem ve strateji planlarından, Güney Kore Akıllı Ulaşım Sistemleri hizmetleri, mevcut durumu, C-ITS (K-AUS) Pilot Projesi, C-ITS Master Planı, C-ITS (Kooperatif Akıllı Ulaşım Sistemleri)'ten Beklenen Etkilerine değinilmiştir. Altıncı bölümde, ulaştırma Şûraları ele alınmıştır. Yedinci bölümde Dünya Akıllı Ulaşım Sistemleri pazarından Küresel Akıllı Ulaşım Sistemleri (ITS) Ekonomisi ve Akıllı Ulaşım Sistemleri trafik maliyetlerinden bahsedilmiştir. Sekizinci bölümde; Türkiye, Japonya, Amerika, Almanya, İngiltere ve Güney Kore'nin Akıllı Ulaşım Sistemleri GZFT analizleri ve bu beş Avrupa ülkesinin ve Türkiye'nin karşılaştırılması yapılmıştır. Dokuzuncu yani son bölümde ise yapılan tez çalışmasının sonuç ve değerlendirmesi yapılmıştır.
Sürücü etkileşimli taşıt sürüş ve eğitim sisteminin tasarımı
İnsan yaşamının en temel ihtiyaçlarından biri olan araçlar, ulaşım sektörünün temel yapı taşlarından biridir. Trafik kazalarının yaklaşık %88'i sürücü kaynaklı hatalardan kaynaklanmaktadır ve kazaların yaklaşık %1,1'i ölümle sonuçlanmaktadır. Bu çalışmada öncelikle trafikte doğru ve standart araç kullanımına yönelik koşullar incelenmiştir. Ardından trafikte sık kullanılan araçların sürüş denetimini kontrol edebilen sensör ve algılayıcı sistemler araştırılmıştır. Çalışma sonucunda araç sürücüsünün kontrolünde bulanık ve klasik mantık ile karar verme problemini çözebilecek karmaşık bir sürücü denetim sistemi simülasyon modeli sunulmuştur. Trafikte insan kusurlarının azaltılması, sürücüye doğru, hızlı ve ekonomik araç kullanmanın öğretilerek istatistiksel kaza oranlarının azaltılması hedeflenmektedir.
Trafik kuralları ihlal tespit sistemleri
Büyük nüfus artışı ve ulaşım ağlarının aşırı yoğunlaşması nedeniyle trafik kazaları da artmaktadır. Bu kazalar çok büyük maddi ve manevi kayıplara neden olmakta ve kalkınmanın önünde bir engel olarak kabul edilmektedir. Kazalar sıklıkla tek bir nedenden ziyade değişkenlerin bir kombinasyonu tarafından tetiklenir. Bu kazaları azaltmanın en etkili yollarından biri, kontrol sistemlerini devreye sokmak, trafik kurallarını ihlal edenleri anında tespit etmek ve olası ihlalleri caydırmaktır. Trafik kuralları ihlal tespit sistemleri (TKİTS), trafik yönetimi yetkililerine yardımcı olmak için etkili bir çözümdür. TKİTS, kırmızı ışıkta geçme ve aşırı hız yapma gibi birçok trafik kuralı ihlallerini tespit edebilir. Bu nedenle, trafik kazalarının önlenmesi için oldukça önemli unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, TKİTS oluşturmak için kullanılan tekniklerin kapsamlı bir analitik koleksiyonunu önermeye odaklanmıştır. Bu çalışma, TKİTS fikirlerini organize etmek ve araştırmaları umut verici bir doğrultuda yönlendirmek için başvurulabilecek bir kaynak sağlamayı amaçlamaktadır. Günümüzde TKİTS oluşturmak için birçok teknik kullanılmaktadır. Bununla birlikte, Araç Tasarsız Ağlar olarak (VANET), Radyo Frekansı Tanımlama (RFID) ve Yapay zeka (AI) gibi en önemli ve umut verici olanlar bu projede ayrıntılarıyla tartışılmış, analiz edilmiş ve karşılaştırılmıştır.
Raylı sistemlerde iş güvenliği uygulaması: İstanbul T1 ve T4 tramvay örneği
Ülkemizde ve dünyada nüfusun hızla artmasıyla beraber araç sayıları da hızla artış göstermektedir. Araç sayısının artması ile trafik problemini de beraberinde getirmektedir. Trafik problemini ortadan kaldırabilmek ya da bu problemi en az seviyeye getirmek için dünyanın bir çok metropol illerinde ulaşımı kolaylaştırıp ve akıcı hale getirecek tramvay, metro vs. akıllı ulaşım sistemleri kullanıldığı gözükmektedir. İstanbul ilinde tramvay hattını ayda iki milyonu geçen yolcular kullanmaktadır. Bu tramvay hattının yolcular için can ve mal kaybına neden olmaması için gerekli iş güvenliği tedbirleri alınması gereklidir. Tramvay hatları yapılırken iş güvenliği tedbirleri alındığı gibi işletme esnasında da gerekli iş güvenliği uygulamaları yapılmalıdır. Tramvaylarda araçtan inerken ya da binerken çarpma, düşme gibi kazalar ortaya çıkmaktadır. Tramvay hattında; trene binerken ya da trenden inerken yolcular için peron ayırıcı kapı sistemlerinin kullanılmaları iş sağlığı ve güvenliğinde örnek uygulama olarak gösterilebilir. Bunun yanı sıra acil çıkış kapılarının kontrolü, uyarı levhalarının eksik yerlerde temin edilmesi, tramvay ve araç veya yaya ile temastan kaynaklanan kazaları ortadan kaldırmak için tedbirler almak iş güvenliği uygulamalarındandır. İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarından olan risk değerlendirmesi bu tür kazalara uygulanarak bu kazaları en aza indirgemek ya da ortadan kaldırmak hedeflenmiştir. Bu hedefle Fine-Kinney, FMEA, Rıdley, 5x5 Matris ve FTA risk değerlendirme yöntemleri kullanılmıştır. 5X5 Matris metodunda %85 kesin risk, %5 önemli risk, %10 ciddi risk; Fine-Kinney metodunda %25 kesin risk, %45 önemli risk, %20 ciddi risk. %10 çok yüksek risk; FMEA metodunda ise %55 düşük risk, %25 orta risk, %20 yüksek risk ve Ridley metodunda ise %15 düşük risk, %25 orta risk, %60 yüksek risk elde edilmiştir.Bu sonuçlara göre Fine-Kinney daha hassas sonuçlar verdiği görülmektedir.Risk değerleri karşılaştırıldığında Fine-Kinney metodu daha hassas sonuçlar verip, FMEA olasılık ve şiddet değerleri daha net ve detaylı, 5x5 Matris metodu ise daha genel yani ön hazırlık yapılması için kullanılması daha sağlıklı olduğu görülmüştür. Rıdley analiz metodu ise, etkilenecek kişi sayısını belirleme bakımından bazı sorunlara yol açmaktadır. Aynı zamanda kalitatif risk metodları arasında yer alan hata ağacı analizi yapılmış ve diğer metodlara göre zaman alıcı fakat karmaşık sistemler için uygun olduğu görülmüştür.
Trafiğe ilişkin seslerin makine öğrenmesi yöntemleri ile sınıflandırılması
Sürücülerin güvenlik ve konforu, sürücü davranışlarını tahmin etme anlayışını genişleten yeni teknolojiler ve sürücü modelleme çalışmaları yoluyla on yıllar boyunca iyileştirilmiştir. Otonom sistemler ve etkileşimli sistemlerdeki kayda değer gelişmelere rağmen, yolcuları ve aracı dinamik bir vibro-akustik sistemin bileşenleri olarak ele alan yaklaşımlarda önemli ölçüde eksiklik bulunmaktadır. Araçlardaki ses, yalnızca aracın durumu ve çevre hakkında bilgi vermekle kalmaz, aynı zamanda sürücünün performansını, dikkatini ve sürüş keyfini de etkileyebilir. Bu tez, bir aracın algılanan sesleri ile psikoakustik rahatsızlık ölçütleri arasındaki etkileşimi araştırmayı amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Psikoakustik Metrikler, Akustik Yönelimli, Derin Takviyeli Öğrenme, Güvenlik
Bir otomotiv ana sanayi işletmesinde kaliteyi etkileyen faktörlerin veri madenciliği ile incelenmesi
Bu çalışmada, bir otomotiv ana sanayi işletmesinde zamana bağlı olarak oluşan değişimler sonucu meydana gelen hatalar analiz edilmiştir. Son muayene ve deney kontrollerinde tespit edilen hatalar incelenerek, sorumlularının tespiti, hata oluşumlarının nedenleri, hata oluşumuna sebep olan dış etkenlerin sonuçlarının analiz edilmesi tezin temel amacını oluşturmaktadır. Analizler yapılırken veri madenciliği teknikleri kullanılmıştır. Yapılan araştırmalar veri madenciliğinin kalite kontrol konusunda önemli yararlar ortaya koyduğunu göstermektedir. Veri madenciliği teknikleri içerisinde birçok algoritma kullanılmakta ve bunların içerisinde Apriori Algoritmasının birliktelik analizi konusunda ön plana çıktığı görülmektedir. Tezde, hataların oluşumuna etki eden faktörlerin bir birliktelik halinde hatayı oluşturup oluşturmadığının tespiti amaçlandığından, kullanılacak veri madenciliği tekniği olarak Apriori Algoritması seçilmiştir. Bu tez çalışmasında, bir otomotiv ana sanayi işletmesinde yapılması planlanan analizler sonucunda elde edilecek verilerin hata oluşumunun engellenmesinde ve oluşmuş hataların da ürün müşteriye sunulmadan tespit edilmesine katkıda bulunacağı düşünülmektedir.
Kamçı etkisinin akıllı talep tahmin yöntemleri ile incelenmesi
Piyasalardaki makro ve mikro değişikliklerin son tüketiciden tedarikçinin tedarikçisine olan zincirde talep değişiklikleri olarak yansımakta ve bu değişikliklerin etkisi gösterilmektedir. Bu etkiyi tahminlemek ve bunun etkisi azaltmak için çok farklı teknikler bulunmaktadır. Bu tez çalışmasında kamçı etkisinin etkilerine bakılırken daha iyi tahminleme modeli için yapay sinir ağları gibi akıllı tahmin yöntemleri kullanılarak bir uygulama yapılmıştır. Burada amaç iyi ve akıllı bir tahminleme ile kamçı etkisini azaltarak şirketlere değer katmaktır. Önerilen bu modeller sayesinde daha iyi tahminleme yaparak mevcut verimsizlikleri giderirken, termin sürelerinde ve envanter yönetiminde iyileştirmeler görülmüştür
Otoyollarda kullanılan akıllı ulaşım sistemi uygulamaları: Ankara-Niğde otoyolu ve Kuzey Marmara otoyolu arasında akıllı ulaşım sistemlerinin karşılaştırılması
İnsan nüfusunun artmasıyla, kişisel araç sahipliliği ve toplu ulaşımda kullanılan araç sayısı da artmaktadır. Trafik yoğunluğunun artması özellikle nüfus yoğunluğunun fazla olduğu kentlerde insanların yaşamını zorlaştırmaktadır. Günlük yaşamda hemen hemen her bireyin iş, okul, gezi vb. nedenlerle kullandığı ulaşım günlük yaşamlarının önemli bir zaman dilimini oluşturmaktadır. Ulaşım alanında bireylerin ulaşımda geçirdikleri kayıp zamanı, trafik kazalarını, tüketilen yakıt ve zararlı gaz salınımını azaltmaya yönelik verimli ve kaliteli yeni yollar yapılmaktadır. İhtiyaç duyulan yeni yollar sadece beton, çelik altyapısıyla değil akıllı ulaşım sistemi altyapısı ile donatılarak projelendirilmektedir. Çalışmaların bir kısmı da daha çok şehirlerarası ulaşımda hızlı ve güvenli yolculuğu sağlayan otoyollarda yapılmaktadır. Otoyollar araçların yüksek hızlarda seyrettiği, trafiğin yoğun olsa dahi trafik akışının sağlanması gereken karayollarıdır. Ülkemizde; ulaşım sektöründe içinde bulunduğu çağa ayak uydurmakta, modern karayolları inşa etmektedir. Trafik hacminin yüksek olduğu kesimlerde hızlı, güvenilir, konforlu ve akıllı otoyollar yapılmaktadır. Ülkemizde karayolu ulaşım projeleri kapsamında otoyollarda akıllı ulaşım sistemleri uygulamaları yapılmaktadır. Bu çalışmada ülkemizde yapımı tamamlanan Ankara-Niğde Otoyolu ve Kuzey Marmara Otoyolu'nun akıllı ulaşım sistemleri uygulamaları incelenmiştir. Otoyollar kendi aralarında akıllı ulaşım sistemleri yönünden karşılaştırılmıştır. Karar verme aşamasında ÇKKV yöntemlerinden AHP, TOPSIS ve ELECTRE kullanılmıştır. Akıllı ulaşım sistemlerini oluşturan kriterlerin ağırlıklandırılması için ilk olarak AHP yöntemi ile uygulama yapılmıştır. Bulunan sonuçlar neticesinde TOPSIS ve ELECTRE yöntemi ile de karşılaştırmalı analiz yapılarak, alternatiflerden en uygun olanın seçiminin yapılması amaçlanmaktadır.
Ulaşım problemleri ve akıllı kent talepleri: Bandırma örneği
Yaşam koşullarının ve kamu hizmetlerinin kentlerde daha iyi olması nedeni ile kırsal alanlardan kent merkezlerine göç eden insanlar kentlerde var olan işsizlik, barınma, ulaşım, eğitim, vb. sorunların daha da artmasına neden olmaktadır. Yaşam kalitesini yükseltmek amacı ile kentlere göç eden insanlar kentlerde var sorunların bir parçası haline gelmekte ve bu sorunlardan olumsuz olarak kendileri de etkilenmektedir. Kentlerde yaşanan sorunlardan biri de hiç kuşkusuz ulaşımdır. Özel araç sahipliğindeki artışa bağlı olarak kentte yaşanan trafik kazaları ile yoğunluğu, trafikte bekleme sürelerinin uzaması buna bağlı olarak stresin artması, otopark yetersizliği, gürültü ve hava kirliliği, araçların/esnafların kaldırım işgali vb. sorunlar kent içi ulaşımda karşılaşılan başlıca sorunlardır. Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan değişimler ve yenilikler son zamanlarda daha da hız kazanarak gündelik yaşantımızın vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Önemi her geçen gün artan akıllı ulaşım sistemleri kent içi ulaşımda yaşanan sorunlara bilgi ve iletişim teknolojileri aracılığı çözümler sunmaktadır. Bu çözümler arasında denetim sistemleri (hız, kırmızı ışık vb.), bilgilendirme ekranları, akıllı durak, elektronik ücret ödeme, mobil uygulama, vb. gelmektedir. Akıllı ulaşım sistemlerinin temel amacı trafik kazalarının önüne geçerek insanların can ve mal güvenliğini korumaktır. Bunun yanında çevrenin korunması, seyahat sürelerinin kısaltılması, yakıt miktarının azaltılması vb. amaçları da bulunmaktadır. Akıllı ulaşım sistemlerinin kent içi ulaşımda sunduğu çözüm önerileri (yeşil dalga, akıllı kavşak vb.) ve sağladığı kolaylıklar (akıllı durak, mobil uygulama vb.) ile kent yaşamında kent sakinlerinin yaşam kalitesi yükselmektedir. Bu sayede trafikte sürücü, yaya ve yolcu konumundaki kent sakinlerinin ulaşımları daha da kolay hale gelmektedir.
Mecanum tekerlekli robot ile otomatik depolama ve boşaltma sistemi prototipinin tasarımı ve üretimi
Depolama ve boşaltma işlemlerinde iki çözüm yolu bulunmaktadır. Bunlardan biri insan müdahalesinin çok olduğu geleneksel depolar diğeri ise insan müdahalesinin az olduğu otomatik çözümler sunan Otomatik Depolama ve Boşaltma Sistemleri (ODBS)'dir. ODBS, bünyesinde teknolojik olarak gelişmiş robotlar ve bu robotların hareket edebileceği zemin ve uyum sağlayabileceği depo tasarımına ihtiyacı vardır. Bu sistemlere sahip olabilmek için genellikle geleneksel depoları tamamen değiştirmek gereklidir. Günümüzde bu ihtiyaçları karşılayan sistemlerin ilk kurulum maliyetleri yüksektir. Geleneksel depo çözümleri ise oldukça yavaş ve güvenlik açısından risklidir. Manuel forkliftin ürünü depolayıp boşaltabilmesi için forklift ve çatal uzunluğunun toplam uzunluğu kadar raf genişliği olması gereklidir. Bu tez çalışması kapsamında ilk kurulum maliyeti düşük olan ve depolardaki gereksiz boşlukları minimuma indiren, piyasada en sık kullanılan tek derinlikli depo sistemine uygun ODBS robotu tasarlanmış ve bir prototipi üretilmiştir. Robotun sahip olduğu mecanum tekerlekler ile yatayda 8 lineer hareket ve kendi ekseni etrafında dönebilme kabiliyetlerine sahiptir. Kendi ekseni etrafında dönebilme kabiliyetinden dolayı konumunu değiştirmeden sola ve sağa dönebilmektedir. Manuel forkliftler gibi ürünü önden değil, sahip olduğu özgün tasarımı ile sağ ve sol tarafından ürünü rafa koyup alma işlemini yapabilmektedir. Bundan dolayı koridorda ilerleyen robotun sadece rafa yanaşma işlemiyle dönmeye ihtiyaç duymadan ürünü depolayıp boşaltabilmektedir. Dikey hareketini robotun tasarımında sahip olduğu üst rafalar erişim sağlayan asansör sistemi ile gerçekleştirmektedir. Prototipi üretilen ODBS robotunun kontrolü, yazılım temelli geliştirilen sistem ATmega2560 tabanlı bir mikro denetleyici olan Arduino Mega kartı ile yapılmaktadır. Kullanılan diğer ODBS'lere göre daha az enerji kullanmaktadır. Enerji tüketiminin düşük olması ile Enerji Verimliliği Kanunu'na uygundur. Bu robotun, tek derinlikli geleneksel depolara uygun yapısı ile piyasada ODBS ihtiyacı olup ilk kurulum maliyeti nedeniyle ODBS kuramayan firmaların ihtiyacına tam uygun bir çözümdür. Geliştirilen bu sistem ile birlikte geleneksel depolar az maliyet ile ODBS'ye dönüşmektedir. Bu tez çalışmasının 1. aşaması olan giriş kısmında tez kapsamında yapılan araştırmanın amacı, önemi, kısımları ve kapsamı değerlendirilmiştir. 2. kısımda ODBS tanımı yapılıp, ODBS'leri oluşturan temel bileşenler tanıtılmıştır. 3. kısımda ODBS türleri hakkında geniş literatür taraması yapılıp sınıflara ayrılarak tanıtılmıştır. 4. kısımda geliştirilen sistem hakkında detaylı bilgi verilip özgün yönü vurgulanmıştır. Geliştirilen robotta kullanılan malzemeler tanıtılıp neden kullanıldığı hakkında bilgiler detaylı olarak incelenmiştir. 5. kısımda ise günümüz ODBS'leri hakkında avantaj ve dezavantajları ile birlikte genel bir değerlendirme yapılmıştır. Geliştirilen sistemin günümüz ODBS çözümlerine katkıları vurgulanıp, bundan sonraki çalışmalarda neler yapılabilir sorusuna öneriler sunulmuştur.
Hayvan taşımacılığında refahı artırmak için optimum rotanın belirlenmesi
Et ve et ürünlerine ihtiyacın artması, hayvanların yetişdirilerek kesilmesinin artmasına neden olur. Hayvanlar çiftliklerde büyütülerek nakliye araçlarıyla kesimhanelere taşınıyor. Taşıma sırasında hayvanların eski yerlerinden ayrılma ve yeni gruplarla karışma, taşıma süresi, araç titreşimi, gürültü gibi farklı streslere maruz kalıyor. Bu stresler hayvanların refahını etkiler ve kesim sonrası et kalitesinin düşmesine neden olur. Bu çalışmada, taşıma sırasında hayvanların metabolizmasını etkileyen faktörler incelenmiştir. Et kalitesini olumsuz etkileyen faktörlerin azaltılması için en kısa yol problemiyle ilgili bilgiler edinmiştir. Düğümler arasındaki en uygun yol bulma problemi, yeni dünya teknolojisi yılında bilgisayar bilimleri ve yapay zeka alanlarında daha kolay çözümlenebilir. En uygun yolun bulunması için farklı algoritmalarla ilgili araştırmalar yapılmıştır. Graflar hakkında bilgiler edinmiştir. Çalışmanın son bölümünde Dijkstra algoritması ve hızlı algoritma kullanılarak Matlab programında problem çözümü için uygulama yapılmıştır. Yapılan çalışmada algoritmalar karşılaştırılmış ve iki algoritmaya göre yol uzunlukları çıkarılmıştır. Dijkstra algoritmasıyla yapılan en uygun yolun bulunması için çiftlikten birinci kesimhaneye kadar olan mesafe 28.300, ikinci kesimhaneye kadar olan mesafe 39.800, üçüncü kesimhaneye kadar mesafe 42.900 olarak bulunmuştur. Hızlı algoritma ile yapılan en uygun yolun bulunması için birinci kesimhaneye kadar mesafenin 28.300, ikinci kesimhaneye kadar 43.700, üçüncü kesimhaneye kadar mesafe 42.900 olarak bulunmuştur.
Otonom araçların kavşaktan güvenli geçişi için oyun teorisine dayalı bir yöntem
Günümüzde insan emeğinin minimuma düşürülmesi yönünde bir çok işlerin hayata geçirildiği ve kendi karar verebilen teknolojilerin geliştiği görülmektedir. Ulaşım alanı da şu gelişim akımı ile ilerlemektedir. Otonom araçlar, artık ABD, Çin, İngiltere, Güney Kore, Yeni Zelanda gibi ülkelerde ulaşım, ticari, askeri ve s. alanlarda çokyönlü amaçlar için kullanılmaktadır. İnsan kaynaklı hataları, zaman kayıpları ve doğa kirliliği gibi sorunların düşürülmesi yönünde olağanüstü avantajlar sağlacak olan otonom araçların gelecekte çok sayıda piyasa sunulacaı ve insanlar tarafından tercihedileceği öngörülmektedir. Fakat, günümüzde altyapı ve texnik yetersizlik, güvenlik ve emniyet sorunları, satınalma, ulaşım ve işletme maliyetinin yüksek olması, otonom araçların yaygınlaşmasının önünde zorluklar oluşturmaktadır. Trafik sinyali ve dur işareti kontrolü gibi geleneksel trafik kontrol yöntemleri, literatürde gösterildiği gibi tüm talep seviyeleri için optimal değildir. Son zamanlarda, çok sayıda araştırma çalışması, kavşak kapasitesini artırmak ve dolayısıyla tıkanıklığı azaltmak için Akıllı Ulaşım Sistemi (AUS) uygulamalarını önerdi. Bu çalışmada, kontrolsüz kavşaklarda Kooperatif Adaptif Hız Kontrolü (CACC) sistemleri ile donatılmış otonom araç hareketlerini kontrol etmek için oyun teorisi tabanlı bir algoritma öneriyoruz. Anahtar Kelimeler: otonom araçlar, kontrolsuz kavşaklar, 5G teknolijisi, V2X teknolojisi, oyun teorisi
Sinyalize kavşakta ortalama taşıt gecikme sürelerinin optimizasyonu
Kentlerde ve kentler arası yollarda trafik hacminin artması nedeniyle yol ağlarının artmasına sebep olmaktadır. Yol ağlarının artması farklı türlü trafik akımlarının çarpışmasına yol açmaktadır. Bu çarpışmaları önlemek amacıyla eşdüzey ve farklı seviyeli kavşaklar yapılmaktadır. Kavşaklar sinyalize ve sinyalize olmayan kavşaklar olarak düzenlenir. Trafik yoğunluğu fazla olan yollarda sinyalizasyona ihtiyac olmaktadır. Bir kavşağın genel olarak güvenlikten sonrakı en önemli performans kriterlerinden biri ortalama taşıt gecikmeleridir. Kavşağın performansının yükselmesini etkileyen ortalama taşıt gecikmelerinin azaltılmasıdır. Bu tez çalışmasında, Azerbaycanın başkenti olan Bakü ilinde bulunan Badamdar-İsmayıl Qutqaşanlı kavşağı incelenmiştir. Bu kavşaktan elde edilen verilerle Webster yöntemi kullanılarak kavşak analizler yapılmış ve azalizler sonucunda kavşağın devre süresi mevcut devre süresi olarak belirlenmiştir. Bu devre süresine göre kavşağın performans kriterleri kapasite, yeşil süre, kuyruk uzunluğu ve ortalama taşıt gecikmeleri hesaplanmıştır. Sonra parçacık sürü optimizasyon algoritması kullanılarak ortalama taşıt gecikmeleri ve kapasite değeri tahmin edilmiş ve çözümleme sonuçları karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırma sonucunda parçacık sürü optimizasyonu algoritmasıyla hesaplanan ortalama taşıt gecikmeleri ve kavşak kapasite değerleri Webster yöntemine göre en iyi çözümleri vermiştir. Anahtar Kelimeler: Sinyalize Kavşaklar, Webster (Ingiliz) yöntemi, PSO, Kavşak Kapasitesive Ortalama Taşıt Gecikmesi
Derin öğrenme ile trafik işaretlerini tanıyan bir sürücü destek sistemi
Günümüzde toplumun ve ekonominin hızla gelişmesiyle birlikte otomobiller neredeyse her hane için uygun ulaşım modlarından biri haline gelmiştir. Bu, karayolu trafik ortamını giderek daha karmaşık hale getiriyor ve insanlar, sürücülere trafik işareti bilgileri sağlayan, sürücü işlemlerini düzenleyen veya yol güvenliğini sağlamak için araç kontrolüne yardımcı olan akıllı görüş destekli uygulamalara sahip olmayı önemli hale getiriyor. Daha önemli işlevlerden biri olan trafik işareti algılama ve tanıma, yurtiçinde ve yurtdışında araştırmacıların sıcak araştırma yönü haline geldi. Esas olarak, gerçek zamanlı yol görüntülerini yakalamak ve daha sonra yolda karşılaşılan trafik işaretlerini tespit etmek ve tanımlamak için araç kameralarının kullanılmasıdır, böylece sürüş sistemine doğru bilgi sağlanır. Ancak, gerçek sahnedeki yol koşulları çok karmaşıktır. Uzun yıllar süren yoğun çalışmalardan sonra, araştırmacılar tanıma sistemini henüz pratik hale getiremediler ve daha fazla araştırma ve iyileştirmeye hala ihtiyaç bulunmaktadır. Geleneksel olarak trafik işaretleri, standart bilgisayarlı görme yöntemleri kullanılarak algılanır ve sınıflandırılır, ancak görüntünün önemli özelliklerini manuel olarak işlemek de oldukça zaman alır. Bilim ve teknolojinin gelişmesi ve ilerlemesiyle birlikte, giderek daha fazla bilim insanı bu sorunu çözmek için derin öğrenme teknolojisini kullanmaktadır. Derin öğrenme algoritmaları, sınıflandırma görevlerinde son teknoloji performanslar göstermiştir. Sonuç olarak, derin öğrenmeye dayalı nesne algılama algoritmaları, bilgisayarla görme görevlerinde popüler hale geldi. İki ana kategoriye ayrılabilirler: İki aşamalı algılama algoritmaları ve tek aşamalı algılama algoritmaları. İki aşamalı algılama algoritmaları, tek aşamalı algılama algoritmalarına kıyasla konum belirleme ve tanıma doğruluğu açısından daha iyi performansa sahiptir. Ancak, tek aşamalı algılama algoritmaları daha hızlı olacak şekilde tasarlanmıştır, bu da onları algılama süresinin çok önemli olduğu gerçek zamanlı uygulamalar için uygun hale getirir. Bu projede, esas olarak son teknoloji tek aşamalı algılama algoritmalarından bir trafik işareti algılama algoritması sunulmaktadır. Yol trafik işareti algılama ve tanıma uygulamasına dayanan, algılama ve tanımanın doğruluğuna ve yüksek verimliliğine odaklanmaktadır. Açık kaynaklı çerçeve olan YOLOv3 ve YOLOv7 kullanarak ile veri tabanı GTSDB (Alman Trafik İşareti Algılama Kıyaslaması) iki model oluşturuldu ve sırasıyla YOLOv7 97.3% ve YOLOv3 99.46% başarım değerleri elde edilmiştir. Trafik işaretlerini sınıflandırabilecek bir model elde etmek ve bu trafik işaretlerinden en kritiklerini öğrenip tanımlamak için bir derin evrişim sinir ağı algoritması önerilmiştir.
Otomotiv yerleşik ağları için izinsiz giriş tespiti
Yerleşik otomotiv hesap makineleri veya ECU (Electronic Control Unit) araç içinde giderek artan sayıda özellikten sorumludur. Bu hesap makineleri, eylemlerini koordine etmek için iletişim veri yolları aracılığıyla veri alışverişinde bulunarak gerçek bir yerleşik ağ oluştururlar. Tarihsel olarak bu ağ kapalı bir sistem olarak kabul edilebilirlik, yerleşik bir ağa saldırı olasılığı güvenlik araştırmacıları tarafından kanıtlanmıştır. Otomobillerde birçok iletişim aracının ortaya çıkmasıyla birlikte bu ağ artık dışarıya da açık hale gelmekte ve bu alanda birçok güvenlik sorununu gündeme getirmektedir. Bu tezde ilk olarak otomobildeki gömülü sistemlerin özelliklerini sunacağız. Ardından, modern otomobillerin yerleşik ECU'larını hedefleyebilecek farklı saldırı senaryolarını inceleyeceğiz. Daha sonra, gözlemlenen ağ trafiğine dayalı olarak yerleşik otomotiv ağları için bir saldırı tespit sistemi sunacağız. Ardından, yerleşik otomotiv ağlarını korumak için mevcut veya planlanmış çeşitli bilgisayar güvenlik mekanizmalarını sunacağız. Son olarak, bir CAN veri yoluna enjekte edilen saldırı mesajlarını öğrenmek için bir öğrenme modeli uygulayacağız.
Engelliler için ulaşım önerileri: Balıkesir ili örneği
Kırsaldan kentlere göçün artışı nedeniyle şehirdeki nüfus artışı, ekonomik gelir artışı ve buna bağlı olarak araç sahipliliğinin artışı trafik yoğunluğunu ve ulaşım sorunlarını etkileyen en önemli unsurlar olmuştur. Bununla birlikte engelli bireyler için ulaşım sorunları toplumdaki engelli artışı nedeniyle daha da önemli hale gelmiştir. Özellikle engelli bireyler için ulaşımda düşünülmesi ve çözülmesi gereken çok önemli sorunlar gittikçe artmaktadır. Bu sorunların üstesinden gelebilmek için gerek özel sektör gerek kamu sektörü ve ilgili bakanlıklar çeşitli çözümler ve ürünler sunmaktadır. Fakat bunların uygulanması mevzuatı yasal sorumlulukların yaygınlaştırılması, ticarileştirilmesi önemli bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunun en önemli göstergelerinden biri ulaşımda fırsat eşitliğinin kullanılamamasıdır. Ayrıca bu fırsat eşitsizliğini ortadan kaldırmak için engelli bireylerin sorunlarını ele alan yeterli çalışmalar bulunmamaktadır. Bu boşluğu doldurmak ve benzer çalışmalara zemin hazırlamak için Balıkesir Büyükşehir Belediyesi özelinde engelsiz ulaşım çalışması olarak bu tez yapılmıştır. Balıkesir'in seçilme sebebi tezin yapıldığı üniversitenin Balıkesir Büyükşehir Belediyesi sınırlarında olması, değişik ulaşım türlerine sahip olması, turizm açısından önemli bir yere sahip olması, göç alan şehirlerden olması bunun yanı sıra sürekli nüfus artışı olmasıdır. Bu amaçla engelli bireylerin kentçi ulaşımda karşılaştıkları sorunlar, beklentileri farkındalıkları ve kendilerine sunulan hizmetlerden memnuniyetlerini belirlemek ve çözüm önerileri geliştirmek amacıyla anket çalışması yapılmıştır. Bu anket çalışması sonucunda edilen verilerin istatistik analizleri yapılarak sonuçlar yorumlanmış ve Balıkesir özelinde Türkiye genelinde çıkarımlar yapılmıştır.
Paylaşımlı e-skuter kullanımı ve yolculuklarının analizi: Bursa örneği
Son yıllardaki teknolojik gelişmeler ışığında kullanımı hızla artan akıllı telefonlarla birlikte paylaşım sistemleri yaygınlaşmaya başlamış ve bu sistemin ekonomik karşılığına ise paylaşım ekonomisi adı verilmiştir. Paylaşım sistemlerinden en çok etkilenen sektörlerin başında ise ulaşım sektörü gelmekte ve paylaşımlı hareketlilik kavramı ortaya çıkmasına neden olmuştur. Paylaşımlı hareketlilik ise kullanıcıların ihtiyaç duyduklarında skuter, bisiklet vb. ulaşım modlarına kısa süreli erişme imkanı sağlayan ve genellikle toplu taşıma gibi diğer modlara ilk veya son kilometre bağlantısı sağlama amacıyla hizmet veren bir aracın, bisikletin veya diğer düşük hızlı modların ortak kullanımı olarak tanımlanmaktadır. Paylaşımlı mikromobilite son yıllarda paylaşımlı e-skuter hizmetlerinin ortaya çıkmasıyla birlikte dünya genelinde oldukça hızlı bir şekilde yaygınlaşmıştır. Henüz yeni bir mod olması nedeniyle paylaşımlı e-skuter hizmeti ile ilgili araştırmalar sınırlı ve yetersiz kalmaktadır. Bu eksikliği gidermek ve bu hizmetin kullanımlarını daha iyi anlayabilmek adına bu çalışmada Bursa ilinde paylaşımlı e-skuter kullanımı incelenmiştir. Bu kapsamda Bursa ilinde faaliyet gösteren bir paylaşımlı e-skuter hizmet sağlayıcısından elde edilen veriler ışığında paylaşımlı e-skuter yolculuk verilerinden yararlanılmıştır. Çalışmada Eylül 2020 ile Kasım 2022 tarihleri arasında toplam 27 aylık periyotta 26.492 kullanıcı tarafından gerçekleştirilen 195.720 yolculuk Microsoft Excel aracılığıyla analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda paylaşımlı e-skuter kullanıcılarının ve yolculuklarının her yıl büyük bir artış göstermektedir. Yolculukların %78'inin 30 yaş altı genç kullanıcılar gerçekleştirildiği görülmektedir. Yolculukların %82'si toplam 100 adet yolculuktan daha az yolculuk gerçekleştiren kullanıcılar tarafından gerçekleştirilmiştir ve ortalama yolculuk süresi 11 dakika olarak gerçekleştiği görülmektedir. Haftanın günlerine göre yolculukların dağılımda anlamlı bir fark olmadığı ancak Cuma ve Cumartesi günlerindeki yolculukların daha fazla gerçekleştiği görülmektedir. Yolculuklar günün saatlerine göre incelendiğinde ise sabah mesai ve ders başlangıç saatleriyle yolculukların artmaya başladığı, yolculukların zirve saati ise 17.00 olarak gerçekleştiği ve zirve saatin ardından yolculukların azalmaya başladığı sonuçlarına ulaşılmıştır.
Paylaşımlı hareketliliğin yeni nesil ulaşım anlayışına etkisi
Son yıllarda ulaşım çözümlerindeki en iyi argümanlardan birisi olan Akıllı Ulaşım Sistemlerinin (AUS) yükselişine tanıklık ediyoruz desek hiç yanlış bir ifade olmayacaktır. Tüm dünyada en ilgi çekici ve gelişmeye en açık alanlardan olan AUS, artık bir sektör olarak görülmekte ve kabul edilmektedir. Uygulama yelpazesi oldukça geniş olan AUS'da özellikle pandemi döneminde paylaşımlı hareketlilik çözümleri herkesin oldukça dikkatini çekmiştir. Bu tez çalışmasında kendisinden oldukça fazla söz ettiren paylaşımlı hareketlilik üzerine bir araştırma ve sistematik inceleme yapılmıştır. Öncelikle Akıllı Ulaşım Sistemlerinin tanımı, bileşenleri, dünyadaki ve ülkemizdeki tarihçesi, uygulama alanları, faydaları, ekonomisi ve geleceğine dair genel bir çerçeve çizilmiştir. Ardından AUS mimarisi bölümünde, birlikte çalışabilirlik, mimarinin yapısı ve bileşenleri, AB ve ABD AUS mimarisi ile Türkiye'de bu konuda yapılan çalışmalara değinilmiştir. Paylaşımlı hareketlilik başlığında AUS mimarisi ile bağlantı ortaya konulmuş ve başlıca uygulamalar olan araç paylaşımı, yolculuk paylaşımı, bisiklet paylaşımı, skuter paylaşımından ve bu uygulamaları bünyesinde barındıran MaaS (Mobility as a Service) çözümünden bahsedilmiştir. Daha sonra paylaşımlı hareketliliğe ilişkin Avrupa Birliği, Kuzey Amerika, Asya ve Türkiye'den konuya dair görseller ve sayısal verilerle örnekler verilmiştir. Sondan bir önceki başlıkta ise paylaşımlı hareketliliğin yeni nesil ulaşım tercihleri üzerindeki etkisi açıklanmıştır. Genel hatlarıyla konu hakkında bilgiler verildikten sonra değerlendirmeler ve çıkarımlar yapılmıştır. Ayrıca ülkemizde de gelişmeye en açık alanlardan birisi olduğu için sonuçlardan yola çıkılarak birtakım öneriler sunulmuştur.
Ankara için engelsiz toplu ulaşım mobil uygulaması
Bugün gelişmiş ülkeler başta olmak 1960'lı yıllardan beri birçok ülkede Akıllı Ulaşım Sistemleri konusunda hızla çalışmalar yapılmakta ve politikalar geliştirilmektedir. Artan akıllı ulaşım sistemleri ile birlikte Dünya'da ve ülkemizde engellilere yönelik çalışmalarda hız kazanmaktadır. Engelli bireylerin ihtiyaçları analiz edilerek toplumsal yaşamda etkin rol oynamaları büyük önem taşımaktadır. Günlük hayattaki temel işlevlerini yürütmede karşılaştıkları sorunların azaltılması ile toplumsal hayata katılımlarına fayda sağlaması kaçınılmazdır. Bu çalışmada, Ankara' da yaşayan ve toplu ulaşım araçlarıyla bir yerden başka bir yere ulaşım sağlamak isteyen engelli bireylerin etkinliğini arttırabilmek için mobil uygulama tasarım ve önerisi yapılmıştır. Dünya'da ve ülkemizde engelli bireyler için tasarlanmış mobil uygulamalardan örnekler verilmiştir. Engelli tanımı, çeşitleri ve yaşadığı sorunlar anlatılmıştır. Ankara toplu ulaşım sistemleri hakkında genel bilgiler verilmiş ve engelli kart kullanımına dair veriler EGO Genel Müdürlüğü tarafından sağlanmıştır. Mobil uygulama tasarımı ve geliştirme önerisi Flutter programlama dili aracılığıyla yapılmıştır.
Toplu ulaşımda sürücü tanıma sistem önerisi: İstanbul minibüs örneği
Ulaşım, insanların veya eşyaların bir yerden başka bir yere aktarılmasıdır. Toplu ulaşım ise kişisel araç kullanmadan birçok insanın veya eşyanın aynı araç veya sistemle aynı anda yolculuk yaptığı bir ulaşım sistemidir. Ulaşım ve toplu ulaşım, modern toplumların işleyişinde ve yaşam kalitesinde kritik bir rol oynar. Bunlar ekonomik, çevresel, sosyal ve toplumsal etkilere sahiptir. Bu nedenle, sağlam bir ulaşım altyapısının oluşturulması ve etkin bir toplu ulaşım sisteminin işletilmesi, şehirlerin ve toplumların sürdürülebilir bir şekilde gelişmesi için büyük öneme sahiptir. Bu çalışmada, toplu ulaşımın önemli bir türü olan minibüsün rolü, İstanbul'daki minibüslerin durumu ve minibüsler için sürücü tanıma model önerisi yapılmıştır. Bu amaçla, sürücü tanıma modelleri incelenmiş ve minibüs sürücülerinin denetlenmesi ve tanınması için bir modeli önerisi sunulmuştur. Bu önerilen modelde; sürücülerin ehliyet, güzergâh, araç kullanma, madde veya alkol kullanma gibi bilgilerini kontrol etmek için derin öğrenme tabanlı yüz tanıma yöntemini kullanmaktadır. Önerilen model, mobApps adlı mobil uygulama ile entegre edilmiştir. Uygulama, sürücü denetimi, engelli erişimi, yolcu konforu, ödeme kolaylığı ve kayıt dışılığı önleme gibi işlevler yer almaktadır. Bu modelin minibüsler için bir ilk olması ve minibüs sürücülerinin karşılaştığı sorunlara çözüm getirmesi nedeniyle önemli olduğu düşünülmektedir. Bu önerilen modelin, minibüs sürücülerinin güvenliği, konforu ve genel olarak can güvenliği açısından faydalı olabileceği öngörülmektedir. Anahtar Kelimeler: Akıllı Ulaşım Sistemleri, Sürücü Tanıma Sistemi, Otonom Sistemler, Toplu Ulaşım
Toplu taşımada sürücü tanıma sistemi: Taksi örneği
Bu çalışma, İstanbul'da toplu ulaşım sektöründe yer alan taksilerde sürücü tanıma sisteminin irdelenerek geliştirilmesini içermektedir. Geliştirilen bu sistem, taksi sürücülerini güvenli ve etkin bir şekilde tanıyarak, toplu ulaşım güvenliği ve hizmet kalitesini artırmayı hedeflemektedir. Tezin temel amacı, İstanbul'da faaliyet gösteren taksilerde sürücü tanıma sistemlerinin kullanımıyla ilgili mevcut durumu değerlendirmek ve bu sistemlerin toplu ulaşım sektöründeki etkisini analiz edip geliştirerek Türkiye Taksi Sürücüsü Tanıma Sistemini oluşturmaktır. Bu çalışmada, yüz tanıma teknolojileri, biyometrik veri analizi ve derin öğrenme algoritmaları ve dijital imza teknolojileri kullanılarak sürücü tanıma sistemi geliştirilmiştir. Elde edilen veriler, sistemin doğruluğunu ve etkinliğini değerlendirmek amacıyla analiz edilmiştir. Tez, İstanbul'daki toplu ulaşım sektöründe sürücü tanıma sistemlerinin benimsenmesinin avantajlarını ve karşılaşılan zorlukları ele almaktadır. Bu bağlamda, sürücü tanıma sistemlerinin toplu ulaşım güvenliğini artırmadaki rolü, müşteri deneyimine olan etkisi ve sektöre sağladığı genel katkılar incelenmektedir. Çalışmanın sonuçları, toplu ulaşım sektöründe sürücü tanıma sistemlerinin kullanımını teşvik etmesi ve yaygın etki oluşturması açısından önemlidir. Fiziksel olarak tasarlanan ve taksilerde çalışabilirliği test edilen bu sistem, teknolojik yenilikler ve entegrasyonları sayesinde dünyada başka bir örneğinin bulunmadığı bir seviyeye ulaşmıştır. Önerilen adımların yerel yönetimler tarafından hayata geçirilmesiyle, bu sistemin etkinliği ve kullanımı daha da artırılabilir ve genelde ulaşım özelde Toplu Ulaşım sektöründeki eksiklikleri tamamlayıcı role sahiptir. Bu yönüyle. Taksi Sürücü Sistemi ile hem sektörel hem de akademik katkı sağlayacak sürdürülebilir, geliştirilebilir bir akademik çalışma sunulmuş olup ticarileştirilebilir yaygın etkiye sahip yönü açısından benzer çalışmalara zemin oluşturması açısından önemlidir. Anahtar Kelimeler: Sürücü Tanıma Sistemi, Toplu Ulaşım, Taksi, Araç Takip Sistemleri, Yüz Tanıma, Biyometrik Veri Analizi, Derin Öğrenme, Dijital İmza Teknolojileri.
Trafik yönetim tekniklerinin incelenmesi: Akıllı ulaşım sistemleri bağlamında trafik yönetiminin geleceği
Son yıllarda, Türkiye de dahil olmak üzere dünya genelinde şehir içi ve şehirlerarası yollarda araç sayısı ve hareketlilik taleplerindeki artış, yol altyapısı kullanımının optimize edilmesine ve trafik yönetimin iyileştirilmesine yönelik çözüm arayışlarını hızlandırmaktadır. Ayrıca, trafik talebindeki arz-talep dengesini korumak ve ulaşımdan kaynaklanan olumsuz çevresel etkileri azaltmak için etkili trafik kontrol yöntemleri araştırılmaktadır. Bu doğrultuda, Akıllı Ulaşım Sistemleri (AUS) hizmetleri, uygulamaları ve faaliyetleri, trafik yönetimi ihtiyaçlarına yenilikçi çözümler sunmak için önemli bir potansiyele sahiptir. Bu tez çalışması; "trafik yönetimi", "trafik yönetimi ve AUS arasındaki ilişki" ve "trafik yönetimi için AUS uygulama önerileri" ana başlıklarını incelemektedir. İlk olarak trafik yönetimi, kontrolü, denetimi ve veri toplama için kullanılan teknolojiler avantaj ve dezavantajlarıyla birlikte incelenmiştir. Ardından, etkin trafik yönetimi için AUS çözümleri analiz edilmiştir. Trafik sıkışıklığını önlemeye yönelik trafik talep yönetimi stratejileri özetlenerek AUS'un bu stratejiler üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Tüm analiz ve değerlendirmelerin sonuçlarına dayanarak Türkiye için etkin trafik yönetimi çözüm önerileri listelenmiştir. Bu süreçte, literatür ve iyi dünya örnek uygulamaları üzerinde yapılan araştırma ve incelemelerden elde edilen sonuçlar kullanılarak Türkiye'nin yeni dönem Ulusal AUS Strateji Belgesi ve Eylem Planı'nın hazırlanmasına girdi olabilecek hususlar ortaya koyulmuştur. Ayrıca bu tez çalışması ile dünyada öne çıkan trafik yönetimi uygulamaları incelenerek Türkiye'de ulaşım faaliyetlerinin etkin ve verimli yürütülmesinde referans alınabilecek kaynak bir dokümanın temel çerçevesi oluşturulmaya çalışılmıştır. Aynı zamanda, bu tez çalışması, trafik yönetiminin gelişiminde AUS'un etkilerini kapsamlı olarak inceleyerek Türkiye için Karayolu Kapasite El Kitabı niteliğinde bir referans dokümanın oluşturulmasında öncü olmayı hedefleyen ilk araştırmalar arasındadır. Sonuç olarak elde edilen bulgular doğrultusunda hazırlanan bu çalışma, karayolu trafik yönetimi ile ilgili faaliyet gösteren kuruluşlar ve yerel yönetimler gibi organizasyonlara, trafik yönetimi ve AUS alanında yapacakları çalışmalarda referans niteliğindedir. Aynı zamanda kent içi ve kentler arası etkili ulaşım planları hazırlanması, bu planların uygulanması, karar verme süreçlerinin iyileştirilmesi ve yol ağı ihtiyaç ve sorunları belirlenerek çözümler bulunması gibi hususlara katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Yerel yönetimlerde AUS teknolojileri: Gaziantep örneği
Son yıllarda teknoloji alanında yaşanan gelişmeler, ulaşım sisteminin yenilenmesini sağlamıştır. İnsanların toplu taşıma kullanırken can ve mal güvenliklerinin sağlanması için, Akıllı Ulaşım Sistemleri uygulamaları hayata geçirilerek daha rahat ve konforlu bir yolculuk yapılması amaçlanmıştır. Ayrıca insanların bir noktadan diğer bir noktaya daha kısa sürede ulaşarak vakit kaybını azaltmak amacıyla yerel yönetimlerin ulaşım için teknolojileri kullanarak akıllı sistemler geliştirmeleri hem sürücülerin hem de yolcuların seyahatlerde avantajlı hale gelmelerini sağlamıştır. Ulaşımda yaşanan sorunların en aza indirilmesi için ülkemizde ve diğer ülkelerde geniş çaplı araştırmalar yapılarak teknolojiden ve AUS uygulamalarından daha fazla nasıl yararlanılabileceği üzerinde görüşler belirtilmiştir. Bu tez çalışmasında AUS uygulamaları hakkında bilgi verilerek uygulamanın sağlamış olduğu yararlara ve ülkemizde büyükşehir konumunda bulunan Gaziantep ilinin AUS uygulamaları için yapmış olduğu çalışmalara değinilmiştir.
Otonom araçlar için trafikteki hareketli nesnelerin rotasının derin öğrenme tabanlı uçtan uca sistemle tahmin edilmesi
Otonom araç teknolojileri, trafik güvenliğinin artırılması ve ulaşımın daha verimli hale getirilmesi açısından kritik bir rol üstlenmektedir. Bu tez çalışmasında, otonom araçlar için trafikteki hareketli nesnelerin rotalarını, nesne algılama ve takip süreçlerini de içerecek şekilde uçtan uca tahmin eden Uçtan-Uca Rota adlı yeni bir yöntem ile rota tahmin aşaması için geliştirilen derin öğrenme tabanlı ROTA adlı model önerilmiştir. Çalışmada, LiDAR sensörlerinden elde edilen veriler kullanılarak trafikteki hareketli nesneler algılanmış; bu nesneler ardışık nokta bulutu çerçeveleri arasında takip edilerek kimlik numaraları atanmış ve izleri oluşturulmuştur. Nesne algılama ve takip aşamalarında, açık kaynak kodlu ve önceden eğitilmiş derin öğrenme modelleri kullanılmıştır. Her bir hareketli nesne için algılama süreci sonucunda elde edilen üç boyutlu çevreleyen kutular aracılığıyla konum, hız, ivmelenme ve yönelim bilgileri çıkarılmış; bu bilgiler doğrultusunda zaman içindeki izleri ve kimlikleri belirlenmiştir. Rota tahmini aşaması için heterojen çizge yapısını zamansal-uzamsal derin öğrenme modelleri ile birleştiren ROTA modeli geliştirilmiştir. Bu model, trafikteki nesneler arasındaki etkileşimleri ve hareket dinamiklerini öğrenerek, nesnelerin gelecekte izleyebilecekleri olası rotaları yüksek doğrulukla tahmin etmeyi hedeflemektedir. Önerilen yöntem ve model, araçlar, yayalar ve bisikletliler gibi farklı türdeki hareketli nesnelerin rotalarını tahmin etmede başarılı sonuçlar ortaya koymuştur. Gelecek 8 saniyeye yönelik rota tahminlerinde, ortalama 1,64 m Ortalama Yer Değiştirme Hatası (ADE) ve 3,91 m Son Yer Değiştirme Hatası (FDE) değerleri elde edilmiş; bu sonuçlar mevcut yöntemlere kıyasla sırasıyla %12,5 ve %18 oranında iyileşme sağlamıştır. Elde edilen bulgular, geliştirilen yöntemin ve modelin doğruluk ve etkinlik açısından güçlü bir alternatif sunduğunu ortaya koymaktadır.
Toplu taşıma ücretlendirme değişkenleri ve ücretsiz toplu taşıma sistemlerinin uygulanabilirliği; Ankara örneği
Bu çalışmada, Ücretsiz Toplu Taşıma (ÜTT) sistemlerinin sosyal, çevresel ve ekonomik boyutlarını kapsamlı bir şekilde ele alarak, bu politikaların dünyadaki ve Türkiye'deki uygulamalar üzerinden değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Ücretsiz toplu taşıma uygulamaları, ilk olarak 1960'lı ve 1970'li yıllarda gelişmiş ülkelerde, özel otomobil kullanımını azaltmak, kent içi ulaşımı daha sürdürülebilir hale getirmek ve toplu taşıma sistemlerini teşvik etmek amacıyla otomobil kullanımının artan yoğunluğuna tepki olarak ortaya çıkmıştır. Zamanla, kentleşme sürecinde ortaya çıkan trafik yoğunluğu, hava kirliliği, gürültü kirliliği ve fosil yakıt tüketimi gibi sorunlara çözüm üretme potansiyeli taşıdığı için birçok yerel yönetim tarafından ÜTT politikaları benimsenmiş ve farklı ölçeklerde uygulanmıştır. ÜTT sistemlerinin etkinliğini artıran faktörler öncelikle yerel dinamiklerin, kentsel altyapı ve ulaşım taleplerinin doğru analiz edilmesi, kaynak planlamasının yapılarak söz konusu sistemlerin finansal sürdürülebilirliğinin sağlanması, hizmet kalitesinin korunması ve kullanıcı memnuniyetinin sağlanmasıdır. Ücretsiz ulaşım politikalarının, yalnızca ulaşım sektörüyle sınırlı olmayan, kentlerin sosyal yapısını ve çevresel sürdürülebilirliğini de doğrudan etkileyen çok boyutlu politikalardır. Bu nedenle söz konusu politikaların, sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda; çevresel duyarlılık, ekonomik verimlilik ve toplumsal adalet ilkeleriyle uyumlu olacak şekilde tasarlanması gerekmektedir. ÜTT sistemlerinin başarılı şekilde uygulanması durumunda; kent içi hareketliliğin arttırılması, bireysel araç kullanımının azaltılması yoluyla trafik sıkışıklığının hafifletilmesi, hava kalitesinin iyileştirilmesi ve toplumsal eşitliğin güçlendirilmesi gibi çeşitli faydalar sağlanabilecektir. Ancak bu faydaların elde edilebilmesi için sistemin planlama, uygulama ve izleme süreçlerinde karşılaşılabilecek zorluklara yönelik stratejik çözümler geliştirilmesi gerekmektedir. Bu açıdan çalışma, Türkiye'nin başkenti Ankara ili özelinde bir ücretsiz toplu taşıma modeli geliştirmeyi ve bu modele ilişkin çeşitli senaryolar oluşturmayı hedeflemektedir. Ankara ilinin mevcut toplu taşıma altyapısı ve kullanıcı profili dikkate alınarak geliştirilen senaryolar, sürdürülebilir bir ÜTT sisteminin kente entegrasyonu açısından yol gösterici niteliktedir. Çalışma sonucunda önerilen modelin, Ankara'da daha kapsayıcı, erişilebilir ve çevre dostu bir ulaşım sistemi kurulmasına katkı sağlaması amaçlanmaktadır.
Balıkesir ilinde pandemi dönemi ve sonrasında trafik yoğunluğu ve araç kullanım alışkanlıklarının değişimi
COVID-19 pandemisi, dünya genelinde bireylerin yaşam biçimlerini ve sosyal dinamiklerini derinden etkilemiştir. Bu çalışmada, pandeminin Balıkesir ili özelinde şehir içi trafik yoğunluğu ve bireylerin araç kullanım alışkanlıkları üzerindeki etkileri incelenmiştir. Pandemi dönemi ve sonrasında trafik dinamiklerindeki değişimlerin analiz edilmesi, bu değişimlerin gelecekteki ulaşım politikalarına nasıl yön verebileceğini anlamak adına önemli bir çerçeve sunmaktadır. Çalışmada, Balıkesir il merkezindeki 19 sinyalize kavşakta pandemi dönemi (2021-2022) ve pandemi sonrası dönem (2023-2024) arasındaki araç geçiş yoğunlukları analiz edilmiştir. Kavşaklarda gözlemlenen trafik yoğunluğu dalgalanmaları, doğrusal regresyon modelleri ile değerlendirilmiş ve bireysel araç kullanımındaki artış ile toplu taşıma tercihlerindeki düşüşler detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Özellikle, sanayi bölgeleri gibi ekonomik faaliyetlerin yoğun olduğu alanlardaki trafik akışlarının pandemiden daha az etkilendiği, buna karşın ticari ve sosyal merkezlerde trafik yoğunluğunun belirgin şekilde azaldığı tespit edilmiştir. Bu çalışma, pandemi sürecinde elde edilen verilerin sürdürülebilir trafik yönetimi ve ulaşım planlaması açısından önemini ortaya koymaktadır. Çalışma sonunda, akıllı trafik sistemlerinin benimsenmesi, çevreci ulaşım modlarının teşvik edilmesi ve toplu taşıma sistemlerinin cazibesinin artırılmasına yönelik öneriler sunulmuştur. Elde edilen sonuçların, şehir içi trafik dinamiklerinin iyileştirilmesi ve gelecekte benzer kriz durumlarına hazırlık yapılması noktasında katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Türkiye lojistik kapasitesi: Yeşil lojistik yönünden bir değerlendirme
Lojistik ilk çağlardan bu yana askeri, ticari ve ekonomik faaliyetlerin odağında yer almıştır. Her geçen gün büyüyen küresel ticaret, teknolojik gelişmeler ve bu doğrultuda artan hareketlilik ihtiyaçlarının karşılanmasında önemli bir yere sahip olan lojistik sektörü, iklim değişikliği ve sürdürülebilirlik konuları çerçevesinde evrimleşerek yeşil lojistik kavramını ortaya çıkarmıştır. Yeşil lojistik, çağdaş ve yenilikçi lojistik yaklaşımının insan ve çevre duyarlılığını odağına alan temel gelişme alanı olarak görülmektedir. Bu doğrultuda politika, altyapı ve mekanizmaları ortaya koyan yeşil lojistik yaklaşımı, dünyada olduğu gibi ülkemizde de gelişmeye açık bir alandır. Bu çalışma, lojistik kavramı ve tarihsel gelişimi, ulaştırma koridorları, Türkiye'nin önemli ulaştırma ve lojistik altyapıları ve yeşil lojistik ana konularına odaklanmaktadır. İlk olarak lojistiğin gelişimi, akıllı lojistik, ulusal ve uluslararası düzenlemeler, taşımacılık alanındaki yetkinlikler ile sınır geçiş ve gümrük faaliyetleri lojistik kavramı ve tarihsel gelişimi ana başlığı altında incelenmiştir. İnceleme kapsamında Türkiye'den geçen küresel ulaştırma koridorları ve dünyadaki önemli koridorlar araştırılarak Türkiye'nin lojistik altyapıları ve yatırımları ile lojistik performansı ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Yeşil lojistik kavramı, ulusal ve uluslararası düzenleme ve uygulamalar ile kombine taşımacılık ve lojistik dünya ve Türkiye uygulamalarının ele alındığı çalışmada, kombine taşımacılık yönetmeliği ve yeşil lojistik belgesi ile lojistik sektörü ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik bir araştırma yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda Türkiye'deki yeşil lojistiğin daha etkin ve verimli yapılabilmesi için politika ve çözüm önerileri ortaya koyulmuştur.
Elektrikli araçlar için mobil şarj istasyonlarının incelenmesi: mevcut durum ve geleceği
Dünya nüfusunun hızla artması ve teknolojinin ilerlemesiyle enerjiye duyulan ihtiyaç da her geçen gün artmaktadır. Otomotiv sektörü gibi birçok sektörde enerji talebinin karşılanmasında fosil kaynaklı yakıtlar olan petrol ve doğalgaz kullanılmaktadır. Fosil kaynaklı yakıtlar kendini yenileyemeyen kaynaklar olup çevreye verdikleri zarar neticesinde küresel ısınmaya neden olmaktadır. Bu nedenlerden dolayı otomotiv sektöründeki üreticiler temiz ve güvenilir kaynak arayışına girmişlerdir. Yenilenebilir enerji kaynakları kullanılarak üretilebilen elektrik enerjisi umut vadeden bir enerji türü olarak karşımıza çıkmaktadır. Fosil kaynaklı yakıt tüketen içten yanmalı motor teknolojisinin aksine yapısında elektrik motoru ve batarya bulunduran elektrikli araç teknolojisi, çevreci olması ve yakıt maliyetinin düşük olması yönüyle son zamanlarda oldukça popüler hale gelmiştir. Her geçen gün artan elektrikli araç sayısı, elektrik enerjisine duyulan ihtiyacı artırmaktadır. Artan enerji talebiyle birlikte elektrik şebekelerine gelen yük miktarı da artacaktır. Bu çalışmada, elektrikli araç teknolojisi, batarya teknolojileri ve elektrikli araç şarj istasyonları incelenmiş, elektrikli araç şarj istasyonlarına yenilenebilir enerji kaynaklarının entegre edilmesi durumu değerlendirilmiştir. Artan elektrikli araç sayısı ile artan enerji talebinin karşılanmasında, elektrik şebeklerine destek olması amacıyla bir alternatif olarak düşünülen mobil şarj istasyonlarının temel fonksiyonlarıyla çeşitleri araştırılmış ve faydaları tartışılmıştır. Son olarak mobil şarj istasyonlarının dünyadaki ve ülkemizdeki durumu incelenmiş ve geleceği ile ilgili araştırma yapılmıştır.
Toplu taşımacılıkta kiralama modeli: Ankara ili örneği
Ülkemizde toplu taşıma hizmetlerinin koordinesi karmaşık bir yapıya sahip olmakla merkezi hükümet; politika, stratejik hedef, yatırım kararları ve mevzuat düzenlemelerinde rol oynarken; yerel yönetimler uygulama, denetim ve hizmet sunumu süreçlerinde sorumluluk almaktadır. Toplu taşıma hizmetlerinin sadece kamu eliyle sunulduğu şehirler mevcut iken kamu ve özel işletmecilerin birlikte çalıştığı toplu taşıma sistemleri de bulunmaktadır. Ülkemizde toplu taşıma hizmetlerinin ana omurgasını lastik tekerlekli toplu taşıma sistemleri oluşturmaktadır. Dünya genelinde toplu taşıma sistemlerinde raylı sistemlerin kullanılmadığı pek çok kent var iken lastik tekerlekli toplu taşıma sistemlerinin kullanılmadığı kent neredeyse yoktur. Geçmiş dönemlerde toplu taşıma hizmetlerinin sunulmasında kamu idarelerinin yetersiz kalması sonucunda özel işletmecilerin kentsel toplu taşıma hizmetlerine katılması kolay hale gelmiştir. Yerel idarelerden aldıkları yetki doğrultusunda özel toplu taşıma işletmecileri; minibüs, dolmuş, özel halk otobüsü ve özel toplu taşıma araçları ile toplu taşıma hizmeti sunmaya başlamışlardır. Bu çalışmada, toplu taşıma hizmetlerinde kullanılan işletme modelleri incelenerek literatüre katkı sağlanması ve toplu taşıma hizmetlerinin sunulması esnasında uygulanan işletme modellerine alternatif bir kiralama modeli önerisi getirilerek yerel idarelerin kentsel toplu taşıma hizmetlerine ayırdıkları kaynakların daha etkin ve verimli şekilde kullanılmasını sağlamak amaçlanmaktadır. Bu modelde, özel işletmeciler gelir riskini üstlenmedikleri için sundukları hizmetin niteliğini iyileştirebilecek ve farklı hatlarda çalışan özel işletmeciler arasında meydana gelen gelir adaletsizliği giderilmiş olacaktır. Ayrıca özel işletmeciler; bu model ile birlikte ücretsiz ve indirimli yolcu almaktan kaçınamayacak ve keyfi davranışlara bağlı olarak sefer gerçekleştirmeme yapamayacaktır. Böylece daha düzenli, sürdürülebilir ve yönetilebilir bir toplu taşıma hizmeti sağlanabilecektir.
Motorlu araçlar için blokzincir tabanlı kimlik doğrulama ve sicil kayıt yönetim sistemi
Motorlu kara taşıtları sahiplerinin yasal olarak araçlarıyla ilgili yapmak zorunda oldukları birçok yükümlülükleri vardır. Bu yükümlülükler hem diğer sürücülerin ve yayaların güvenliğini sağlamayı hem de devletin düzenleyici işlevini yerine getirmesini amaçlar. Motorlu taşıtlar vergisi, zorunlu araç sigortası, araç muayenesi, egzoz muayenesi, çeşitli tescil kayıtları, köprü, otoyol geçiş ödemeleri, trafik ihlal ve cezaları, kaza ve onarım takibi gibi birçok işlemlerin yapılmasında araç sahipleri sorumludur. Bu işlemler, birçok resmi ve özel kurumun kendi bilgi işlem ve veri yönetim sistemleri üzerinden yapılmaktadır. Mevcut araç veri yönetim sistemleri hem araç sahiplerinin hem de araçla ilgili çeşitli bilgi ve belgelere ihtiyaç duyan kurumların verilere erişimine doğrudan açık değildir. Kurumlar, merkezi yapıda olmaları nedeniyle tek nokta hatası sorunlarıyla karşı karşıya kaldıkları gibi siber saldırılara karşı da savunmasızdır. Ayrıca, araçlarla ilgili verilerin farklı kurumlarda olması, verilere erişimin kısıtlı ve şeffaf olmaması, verilerin suistimale ve manipülasyona açık olması, eksik ve tutarsız verilerin varlığı, çeşitli hile ve dolandırıcılıkların yapılmasına fırsat vermekte, ikinci el araç alım satım süreçlerinde güvensizliğe sebep olmaktadır. Bu çalışmada, araçlarla ilgili mevcut sorunların çözümüne katkı sağlayabilecek birçok kuruluşun işbirliğinin sağlandığı, güvenli, güvenilir ve şeffaf bir şekilde veri yönetimine imkân veren Blokzincir Tabanlı Araç Kimlik ve Sicil Sistemi (BAKSİS) adında yeni bir modeli öneriyoruz. Bu model ayrıca işlemlere ait belge ve dosyaların güvenli bir şekilde, bütünlüğünün korunarak depolanması için özel IPFS dağıtık dosya depolama sistemine sahiptir. Önerilen model de Türkiye'de araç sicil kayıt ve tescil işlemlerinde rol alan kuruluşların katılımından oluşan özel ve özelleştirilmiş blockchain ağı, Hyperledger Fabric blockchain platformu kullanılarak oluşturulmuştur. Tasarlanan blockchain ağında katılımcı olan kurum ve kuruluşların rollerine ve yetkilerine göre yazılmış akıllı sözleşmeler sayesinde, güvenilir bir iş birliği oluşturularak, araç sicil bilgileri için eksiksiz bir kayıt geçmişi sağlayan değişmez bir defter üzerinde kaydedilmesi sağlanmaktadır. Modelin tek bilgisayarda ve sanal makine uygulaması üzerinde çalıştırılan simülasyon uygulamasında yapılan performans testleri sonucunda sistemin 200tps'lik iş yükü altında saniyede 70tps işlem hacmine sahip olduğunu ve işlemlerin maksimum onay gecikme süresinin 33.07s ulaştığı belirlenmiştir. Sistemde 10 farklı istemci üzerinden kademeli olarak 1000tps ye kadar artırılarak gönderilen okuma-sorgu işlemlerinde %97 oranında verim elde edilmiştir.
Büyükşehir ulaşım koridorlarında emisyon yönetimi için yerel bitki dokusuna dayalı bir model önerisi: D-100 Karayolu Göztepe kavşağı örneği
Günümüzde kontrolsüz kentleşme ve motorlu taşıt mobilitesi, ulaşım kaynaklı emisyonları (PM₂.₅, NOₓ, CO, CO₂) kentsel ekosistem ve halk sağlığı üzerinde temel bir tehdit unsuru haline getirmiştir. Bu tez çalışması, söz konusu kirleticilerin sönümlenmesinde yol kenarı bitkilendirme stratejilerinin etkinliğini, veri temelli ve çok boyutlu bir karar destek modeli çerçevesinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel özgünlüğü, biyolojik ekosistem servislerini teknik karar mekanizmalarıyla entegre eden disiplinlerarası bir metodoloji sunmasıdır. Araştırma kapsamında, i-Tree Eco tabanlı karbon tutma verileri ve IPCC Tier 1 emisyon envanter protokolü; SWARA, DEMATEL ve Shannon's Entropy yöntemlerinden oluşan hibrit bir ağırlıklandırma yaklaşımıyla birleştirilmiştir. Geliştirilen bu model aracılığıyla; ağaç, çalı ve yer örtücü formundaki 32 alternatif tür, 12 farklı çevresel ve ekonomik kriter doğrultusunda TOPSIS algoritması ile optimize edilmiştir. İstanbul D-100 Karayolu Göztepe Kavşağı ekseninde yürütülen saha analizleri sonucunda; Robinia pseudoacacia, Nerium oleander ve Hedera helix türleri en yüksek performans indeksine sahip taksonlar olarak belirlenmiştir. Ayrıca İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa illerinin hava kalitesi verileri üzerinden yapılan projeksiyonlar, önerilen modelin bölgesel uygulanabilirliğini doğrulamıştır. Araştırma bulguları, "çok katmanlı bitkilendirme" stratejilerinin kentsel mikroklima ve hava kalitesi üzerinde sinerjik bir iyileştirme sağladığını kanıtlamaktadır. Bu çalışma, yeşil altyapı çözümlerinin ulaşım planlama politikalarına entegrasyonu için ölçeklenebilir ve özgün bir metodolojik yol haritası sunmaktadır.
Otonom trafik ışıkları kontrolü ve optimizasyonu
Akıllı ulaşım sistemleri ve akıllı şehircilik kavramlarının en önemli uygulama alanlarından olan, aynı zamanda hem araç hem ilgili trafik sistemlerinin entegrasyonuna odaklı konular içerisinde "Otonom Trafik Işıkları Kontrolü ve Optimizasyonu" yüksek öneme sahiptir. Trafik ışıklarının sabit zamanlama kurgusuyla çalıştırılması yaşanılan trafik deneyiminde olumsuz sonuçlara sebebiyet verebilmektedir. Bu çalışmada görüntü işleme teknolojisinin kavşak trafik ışıklarını trafik yoğunluğunun tespitiyle tetikleyen, proaktif ve dinamik bir yapıya büründüren, araç yoğunluğunun olduğu yola öncelik verilerek farklı senaryolardaki sonuçlarının karşılaştırmalı analizinin yapılması amaçlanmıştır.