34
Arşivlenen Tez
0
DOI Atanmış
0%
DOI Oranı
Anabilim Dalı
Cumhuriyet Dönemi Türk heykel sanatında kadın imgesinin kültürel yansımaları
Cumhuriyet dönemi Türk heykel sanatında kadın imgesinin kültürel yansımalarını araştırırken, öncelikle güzel sanatların üç boyutluluğu, derinliği ve hacmi olan, yaşamı, insanı, doğayı tanımlama ve anlamlandırma gayesi barındıran etkinliklerden "heykelin" tarihimizdeki yeri ve genişlik sahası incelenmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda İslamiyet öncesi Türk, Avrupa ve İslam sanat tarihindeki yeri ve konumu belirli süreçler içerisinde değişime uğramış görülmektedir. Kültürel Miraslarımızdan heykel sanatının değişimleri dönem dönem olmuştur. Ülkemizdeki heykel faaliyetlerine bakılacak olunursa, özellikle Kültürel miraslar bağlamında, Cumhuriyet döneminde farklı boyutlara ulaşıldığı görülmektedir. Özellikle Sanayi-i Nefise Mektebi'nin ortaya çıkarttığı sanatsal farkındalığı, önemli sanatçıların düşüncelerinde, yeni döneme geçildiği ve yeni gelişmeleri beraberinde getireceği sosyal bir ortamla karşı karşıya bırakacaktı. Bu dönem sanatçıları, önlerinde Kurtuluş Savaşı gibi bir mücadelenin, toplumsal dayanışmayı da beraberinde getireceği yeni boyutta eserler ortaya koyarak topluma kendilerini ve heykel sanatını kabul ettireceği bir döneme de tanıklık edilecekti. Ayrıca 1880'lerden 1927'li yıllara gelindiğinde metafor ve bedensel değişimlerle karşı karşıya kalınacağı gözlemlenecektir. Daha soyut ve farklı konseptlerle Nü Sanatının gelişimine de tanıklık edeceğiz. Cumhuriyet dönemi Türk heykeli, 1950'lerde ise daha çok bireysel duyguları ağır basan konularla karşımıza çıkacaktır. Cumhuriyet döneminin yakın tarihine gelindiğinde özellikle araştırma konusu olan kadın imgesini aktaran eserlere yönelik dini, ahlaki ve politik olarak gösterilmeyen tolerans ve tahammülü görmüş olacağız. Konunun dikkat çeken tarafı tarihsel süreçler içerisinde değişen siyasi ve dini ortamın cumhuriyetin başların baş tacı yapılan kadın figürünün eserlerde nasıl sömürüye açık hale geldiğinin ve saldırılara maruz bırakıldığının kültürel, sosyolojik ve psikolojik yansımalarına şahit olacağız.
Kültürel mirasın korunmasında turizmin rolü: Zerzevan Kalesi örneği
İnsanoğlunun var olduğu günden bu zamana kadar ortaya konulan ve evrensel değer taşıyan her türlü somut ya da somut olmayan kültür varlığı kültürel miras olarak kabul edilmektedir. Kültürel miras geçmiş topluluklar hakkında günümüze bilgi aktaran bir tarihi belge niteliğini taşımaktadır. Taşıdıkları özgün değerler ile insanların dış dünyaya yansıttıkları ekonomik, sosyal ve kültürel özellikleriyle önemli bir destinasyon noktası oluşturmaktadır. Farklı kültürel özellikleri içinde barındıran arkeolojik sit alanlarına sahip ülkelerin kültürel mirasları, o ülkenin turizm vitrini olarak ilgi görmektedir. Nitekim bu alanları ziyaret eden turistlerin söz konusu alanlarda zaman geçirdiği, ilgilendiği ve değerli hatıralar biriktirdiği turistik zenginlikler olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu açıdan Türkiye'nin her köşesinde sayısız kültürel değerleri olmakla birlikte son dönemlerde turizm faaliyetlerine verilen önem sayesinde kültürel miras değerleri turizm sektörü açısından önemli bir potansiyel oluşturmuştur. Turizm potansiyelini doğru ve planlı kullanıldığı takdirde kültürel mirasın korumasında, sürdürülebilirliğini sağlamasında ve farkındalık oluşturularak eğitim düzeyi yükseltilebileceği gibi söz konusu değerleri gelecek kuşaklara bırakmada turizmin rolü büyük önem teşkil etmektedir. Bu tezin amacı, Zerzevan Kalesi kapsamında kültürel mirasın korunmasında turizmin rolünü ortaya koymaktır. Bununla birlikte, kültürel miras kaynakları ile turizm arasındaki koruma ilişkisinin de belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmanın önemi, kültürel miras ve turizm üzerinde gerçekleştirilen literatür taraması sonucunda, Diyarbakır Bölgesi için önemli bir kültür miras alanı olan Zerzevan Kalesi'nin turizm rolü hakkında önemli bir eksiklik olduğu görülmüştür. Bu tez çalışması ile söz konusu eksikliği gidereceği gibi yapılacak çalışmalara da referans olması adına önem arz etmektedir. Tez çalışma alan olarak Zerzevan Kalesi'nin seçilmesinin en önemli nedeni ise, Roma'nın doğu sınırındaki ilk Mithras Tapınağı olması ve 2014 yılında bilimsel arkeolojik kazılarına başlanılmasına rağmen 2020 yılı itibariyle UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alması bu miras alanının önemini göstermektedir. Bu gelişme özellikle bölge turizmini, arkeolojisini ve kalenin görünürlüğü açısından çok önemli bir potansiyel oluşturmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemi, başta Zerzevan Kalesi'nin kazı başkanı olmak üzere alanda çalışan arkeolog, sanat tarihçisi, mimar ve restoratörlerden oluşan uzman kişiler, Diyarbakır Müzesi'nin uzmanları ile bölgede faaliyet gösteren turist rehberlerinden oluşan katılımcı grubu ile gözlem ve görüşmeler gerçekleştirilmiştir. 18 katılımcıyla yarı yapılandırılmış görüşme tekniğiyle veriler, 23-29 Haziran 2021 tarihleri arasında toplanmıştır. Elde edilen bulguların analizleri, nitel araştırma yöntemlerinde kullanılan betimsel analiz tekniğiyle yapılmıştır. Sonuç olarak kültürel miras ve turizmin birbirini olumlu ve olumsuz yönde etkileyen iki temel faktördür. Turizm ve kültürel miras kontrollü bir şekilde yönetildiği de miras değerlerinin korunmasında, gelecek kuşaklara aktarılmasında, sürdürülebilirliğini sağlamasında ve bölgeyi ekonomik olarak kalkındırmasında önemli bir araç olarak görüldüğü tespit edilmiştir. Bunu yanında turizm, miras alanlarında planlı bir şekilde yönetilmediği takdirde, geri dönüşümü olmayan tahribatlara neden olabilmektedir. Turizm ve kültürel miras arasındaki bu koruma ilişkisi doğru ve planlı bir stratejiyle uygulandığı zaman olumlu sonuçlar elde edilebilmektedir. Çünkü turizm, miras alanlarına sağladığı ekonomik gelir ile miras alanlarının korunmasında kullanılmakta, bölge halkına istihdam sağlamakta ve yerel halkın da bu gelirin sürdürülebilmesi adına miras kaynaklarına yönelik bir koruma bilinci oluşturmaktadır. Böylece turizm, kültürel mirası korunmada önemli bir araç olarak tespit edilmiştir. Zerzevan Kalesi üzerinden elde edilen bulguların bir sonucu olarak yapılan bu çalışma ile bölgede kültürel miras ve turizmin rolü üzerine gerçekleştirilecek olan farklı araştırmalara temel oluşturarak fayda sağlayacağı düşünülmektedir.
Müze deneyiminde interaktif uygulamların tekrar ziyaret etme niyeti üzerine etkisi: Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi ve Göbeklitepe örenyeri örneği
Teknolojinin hayatımızın her alanına girmesiyle birlikte hayatın ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Hayatın her alanına giren teknoloji ile buluşmak isteyen müzelerin yeniden tasarlanması gerekmektedir. Toplumu şekillendiren müzelerin bireyler ile ilişki kurabilmesi, ortak kültür değerlerine sahip çıkabilmesi ve bu değerleri gelecek kuşaklara aktarabilmesi son derece önemlidir. Bu bağlamda, teknoloji ile bütünleşmek isteyen müzeler misyonlarını gerçekleştirebilmek için yeni gelişmelere de açık olmalıdır. Turistik destinasyonlarda ziyaretçilerde etkileşim yaratan en önemli yöntemlerden biri de interaktif uygulamalar ve iletişim araçlarının kullanılmasıdır. Bu teknolojik yenilikler müzeler ve benzeri turistik alanlara olan bakış açısını değiştirmiştir. Bu çalışmanın amacı Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi ve Göbeklitepe Örenyeri'ndeki ziyaretçilerin deneyimlerinin, interaktif uygulamalar ve tekrar ziyaret etme niyetine üzerine etkisi olup olmadığını; aynı zamanda bu süreçte ambiyansın da düzenleyici rolü olup olmadığının araştırılmasıdır. Bunun yanında Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi ile Göbeklitepe Örenyeri arasında interaktif uygulamalar, ziyaretçi deneyimi, ambiyans ve tekrar ziyaret etme niyeti açısından farklılık olup olmadığı da araştırılmıştır. Kolayda örneklem tekniği ile anket formları iki turistik destinasyonda toplam 608 ziyaretçiye uygulanmıştır. Araştırmanın hipotezleri SPPS Process Macro 3.3 ve SPSS Statistic 21 programları ile test edilmiştir. Sonuç olarak müze deneyiminin, interaktif uygulamalar ve tekrar ziyaret etme niyeti üzerinde etkisi olduğu tespit edilmiştir. Ambiyansın bu model üzerinde düzenleyici bir etkisi tespit edilmemiştir. Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi ile Göbeklitepe Örenyeri arasında müze deneyimi, interaktif uygulamalar ve ambiyans boyutları açısından anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Bu çalışmadan çıkan sonuçlara göre bir takım öneriler getirilmiştir.
Mardin/Elbeğendi Köyünün (Kafro Köyü) kültürel miras turizmi kapsamında ele alınması ve turist davranışının incelenmesi
Turizmde çeşitlilik, destinasyon çekicilikleri ve turistlerin turizm ürün ve hizmetlerinden beklentileri, istek ve tercihleri her gün değişebilmektedir. Deniz, güneş, kum turizminin dışında kültürel miras turizmi açısından son derece büyük bir zenginliğe sahip olan ülkemizde bu potansiyelin keşfedilmesi, değerlendirilmesi ve turizme kazandırılması büyük önem taşımaktadır. Dini, etnik ve kültürel çeşitliliğe sahip ülkemizin güneydoğusunda Mardin Midyat İlçesi sınırlarında yer alan Elbeğendi (Kafro) Köyü, Tur Abdin bölgesi içerisindeki Süryani köylerinden biridir. Son dönemlerde günübirlik turistik ziyaretlere konu olmaya başlayan bu köy, sahip olduğu tarihi doku, kültürel, mimari ve doğal güzelliklerin yanı sıra köyde hizmet veren bir pizza restoranına ev sahipliği yapmaktadır. Tez çalışmasında, Süryani kültürü, yörenin tarihsel dokusu ve köydeki pizza restoranında yemek deneyiminin turistlerin ilgisini çekme ve Kafro Köyünün bir ziyaret yeri haline gelmesindeki etkilerinin ve rolünün tespit edilmesini amaçlanmıştır. Bunun yanı sıra turistlerin bu köye seyahatleriyle ilgili olarak köyün alt ve üst yapısı ile restoranın hizmetlerine ilişkin değerlendirilmeleri neticesinde köyün turistik anlamda sorun ve sıkıntıları ele alınmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda, Kafro Köyünü en az bir kez ziyaret etmiş tursitlerden anket yoluyla elde edilen veriler, Frekans dağılımları ve Ki-Kare testleri kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılan araştırmalar sonucunda Kafro Köyünü ziyaret eden katılımcıların kültür turistlerinin özelliklerini taşıdıkları, yani eğitim düzeyi yüksek, orta ve üst gelir düzeyine sahip ve çoğunluğu kamu çalışanı oldukları saptanmıştır. Katılımcıların köyü ilk kez ziyaret etmelerinde en önemli motivasyonun pizza deneyimi olmasına rağmen tekrar ziyaret etme niyetinde en önemli motivasyonun Süryani kültürü olduğu ortaya çıkmıştır. Köye ulaşım olanaklarının sınırlı olması, yolların kalitesinin düşük olması, yerel rehber ve turistik alışveriş olanaklarının olmayışı ile köyün bilinirliğinin yerel düzeyde olması ön plana çıkan sorunlar olmuştur. Köyde hizmet veren pizza restoranına ilişkin sunum, lezzet, çeşit ve fiyat gibi unsurlara ilişkin değerlendirmelerin ise genellikle olumlu olduğu ortaya çıkmıştır.
Kültürel miras varlıklarının turizme açılmasına ilişkin yerel halkın bakışı: Savur-Dereiçi örneği
Kültürel miras unsurları geçmiş ile gelecek arasında birer köprü görevini üstlenmektedir. Bu görevin sürdürülebilir olabilmesi adına birçok alan koruma altına alınmıştır. Kültür turizmine olan ilgideki artış ile birlikte korunan alanların turizme açılması ve sürdürülebilir turizm anlayışı gelişim göstermektedir. Turizme açılan kültürel miras unsurları ekonomik, sosyo-kültürel ve çevresel boyutlarda yarar veya zarar sağlayabilmektedir. Bu yarar ve zararın derecesinin yerel halkın tutum ve davranışları ölçüsünde değişim gösterdiği bilinmektedir. Dolayısıyla yerel halkın görüşleri dikkate alınmadan bir bölgede yer alan kültürel miras unsurlarının turizme kazandırılması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması pek mümkün değildir. Bu amaç doğrultusunda korunan bir alan olan Mardin ili Savur ilçesine bağlı Dereiçi Köyü'nün turizme yönelik gelişiminde yerel halkın turizme bakış açısı ekonomik, sosyo-kültürel ve çevresel faktörlere göre değerlendirilmiştir. Nicel araştırma deseninin uygulandığı bu çalışmada anket tekniğinden yararlanılmıştır. Yerel halktan rastgele seçilmiş olan 18 yaş ve üstü 400 kişiye uygulanan anket SPSS veri analiz uygulamasında Bağımsız Örneklem T-Test ve One-way analysis of variance (ANOVA) analizine tabi tutulmuştur. Çalışmanın herhangi bir bölüm ve herhangi bir boyutunda anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir.
Kültürel miras unsurlarının ve doğal çekiciliklerin turizm pazarlaması kapsamında değerlendirilmesi: Gevaş örneği
Amaç ve kapsam: Tarihi süreç boyunca toplumlardan kalan tarihi eserler ve bu eserlerin belirli koşullarda korunarak günümüze aktarılması, bunun yanında somut olmayan (gelenek, görenek) bazı kültürel değer veya unsurların araştırılması, incelenmesi karşımıza kültürel miras kavramını çıkarmaktadır. Kültürel miras unsurları tarih boyunca var olan ve korunarak kuşaktan kuşağa aktarılan unsurlardır. İnsanoğlunun geçmişte kazandıkları tecrübelerin, aklın ve yaratıcılığın günümüze kadar ulaşmış kazanımlarıdır. Kültürel miras, niteliği bakımdan somut ve somut olmayan kültürel miras olarak ikiye ayrılmaktadır. Somut kültürel miras da taşınır ve taşınmaz diye ayrılmaktadır. Kültürel miras, eski dönemlerden kalma bir kent, arkeolojik sit, eski bir kilim, ya da ritüel olarak ortaya çıkmaktadır (Aysu, 2013). Kültürel miraslar, içinde mevcut oldukları bölge için ekonomik yönden çok önemli bire yere sahiptirler. Kültürel miras algısının ve farkındalığının sağlanması neticesinde çok fazla sayıda turist, kültürel miras değerlerini keşfetmek için bu bölgelere seyahat etme yöneliminde bulunacaklardır (Karaca Yılmaz vd., 2017). Turizm endüstrisinin ekonomik getirisinden faydalanmak, global rekabette bir imaj edinerek kendine alan açmak isteyen bölgeler için kültürel miras çok önemli bir yatırım alanı haline gelmektedir. Özellikle sanayi, tarım vb. diğer alanlarda yeterince gelişememiş ülkelerde turizm destinasyonları, ekonominin temel unsurlarından biri haline gelmektedir. Destinasyonların ekonomik getiri sağlayabilmesi ise ziyaretçi sayısını ve ziyaretçilerin turizm harcamalarını arttırmakla mümkündür. Bu bakımdan turist çekebilmek için destinasyonun, diğer destinasyonlardan farklılığının ve çekiciliğinin öne çıkarılması gerekirken; en üst düzeyde fayda sağlanabilmesi için de etkili pazarlama stratejileri geliştirilmeli ve destinasyonun rasyonel bir şekilde pazarlanabilmesi gerekmektedir (Çakmak ve Kök, 2012: 82) Herhangi bir destinasyondan söz edebilmek için; destinasyonda kültür, iklim ve doğa özelliklerinin bulunması, içerisinde doğal ve kültürel zenginliği barındırması, o bölgeye gelen turistler için bölgeye özgü aktivitelerin geliştirilmesi, konaklama, yeme içme, ulaşım ve iletişim olanaklarının olması, kamusal hizmetlerin bulunması ve turist çekim merkezlerini barındırması, belli sahip olması gerekmektedir Gevaş ilçesi sahip olduğu turizm potansiyeline rağmen turizmden hak ettiği ölçüde faydalanamayan destinasyonlardan biridir. İlçe, gerek doğa gerekse kültür turizmi açısından oldukça zengin kaynaklara sahiptir. Buna rağmen, turizm seviyesinin oldukça düşük olduğu görülebilmektedir. Bu bağlamda, araştırmayla Gevaş‟ın turizm pazarlamasında yaşadığı sorunların belirlenmesi ve bu sorunlara dair çözüm önerilerinin geliştirilmesi amaçlanmaktadır.
Kurtalan Konakpınar köyü kaya mezarları
Hayatın başlangıcıyla beraber insanların doğum sonrası ölüme alışma süreci kendini yeni davranışlara bırakarak şekillenmiştir. Dünyanın dört bir tarafında ölüm ayinlerinin farklı şekilde yapıldığı bilinmektedir. Bu ayinlerin temel amacı, ölüm sonrası sevdiklerini rahat ettirme arzusu olarak bilinmekle birlikte her topluluğu farklı şekilde bu ritüeli yaşamaya yöneltmiştir. Roma İmparatorluğu'nda Hristiyan inancıyla birlikte öteki dünyaya inanma kavramının toplumda kendisini zamanla hissettirmesi sonucu mezar geleneklerine olan inanç kendini hissettirmeye başlayarak davranışları şekillendirmeye çalışmıştır. coğrafi uygunluğa göre kaya mezar geleneği Anadolu'nun her yerinde görülmüştür. Bu çalışmada Roma İmparatorluğu'nda kaya mezar geleneği ve mezar buluntuları ele alınmıştır. Çalışma kapsamında Kurtalan ilçesine bağlı Konakpınar (Aynqasre) köyünde bulunan Roma İmparatorluğu Dönemi'ne tarihlenen kaya mezarları incelenmiştir. Batman Müze Müdürlüğü tarafından arkeolojik kazısı yapılarak bilim dünyasına kazandırılan bu alandaki mekânın mezar tipolojisi, ölü hediyeleri ile birlikte değerlendirilmiş olup bölgede bulunan mezar yapılarıyla karşılaştırma yapılarak çalışma anlatılmaya çalışılmıştır.
Tillo tarihi mezarlık alanı konservasyon-restorasyon ve çevre düzenleme çalışmalarının inanç turizmine kazandırılması
Siirt ilinin altı ilçesinden biri olan ve şehir merkezine 9 km. uzaklıkta bulunan Tillo, kuzeyde Şirvan, güneyde Eruh, batıda Siirt Merkez ilçe ile komşudur. Bu tez, Tillo Tarihi Mezarlığı'nın inanç turizmine kazandırılması için alanda yapılan konservasyon-restorasyon ve çevre düzenleme çalışmasıdır. 2020 yılı kazı sezonu çalışması 2018 ve 2019 yıllarında eksik bırakılan çalışmaların devamı niteliğindedir. Öncelikle mezarlık alanında temizlik çalışması yapılmıştır. Alandaki devşirme taşlar yeniden numaralandırılmış; nitelikli devşirme taşlarının ait oldukları mezarların tespiti yapıldıktan sonra bu taşlar, restorasyon ilkeleri ve koruma kurulunun izni doğrultusunda yapılan restorasyon yöntemleri ile bir araya getirilerek sağlamlaştırılmıştır. Mezar taşlarında oluşan biyolojik (liken) ve kimyasal (kararma) bozulmaların temizliği, mekanik ve kimyasal yöntemlerle sağlanmıştır. Mezar taşlarında oluşan çatlaklar harçla kapatılmış, mezar taşında eksik olan kısımların dolgusu kireç taşı ve harçla sağlanmıştır. Ayrıca mezarlık alanda iç duvar yapılmış, set duvarın da derz dolgusu işlemi yapılmıştır. Mezarlık alanın 2020 yılında tamamlanan restorasyon çalışmalarına, 2021 yılındaki çevre düzenleme çalışmaları da eklenerek Tillo Tarihi Mezarlığı inanç turizmine kazandırılmıştır
Hasankeyf Arkeopark alanına taşınan anıt eserler ve bunların yeniden turizme kazandırılması
Bu yüksek lisans tezi, Batman il sınırları içerisinde yer alan Hasankeyf'deki sekiz adet taşınmaz kültür varlığının korunması ve turizme kazandırılması üzerine odaklanmaktadır. Özellikle, söz konusu tarihi yerleşimindeki taşınmaz kültürel mirasın bir bölümünün Ilısu Barajı ve Hidroelektrik Santrali (HES) Projesi kapsamında su altında kalma riskiyle karşı karşıya kaldığı ve bu mirasın korunması ve taşınması için yapılan projeler değerlendirilerek Zeynel Bey Türbesi, Artuklu Hamamı, İmam Abdullah Zaviyesi, Kızlar Camii, Orta Kapı, Süleyman Han Camii ve Er Rızk Camii olarak bilinen taşınmaz kültür varlıklarının Arkeopark'a taşınması, korunması ve turizme kazandırılması ele alınmıştır. Bu bağlamda tezimizde tanıtılan metotlarla Hasankeyf Arkeopark Alanı'nın belgelenmesi ve turizm sektörüne kazandırılması sağlanmıştır. Sergileme alanlarının tasarımı, eserlerin doğal aydınlatmayla uyumlu bir şekilde sunulmasını sağlamış ve ziyaretçilerin eserlere rahatlıkla erişebilmesi için düzenlemeler yapılmıştır. Nitekim Hasankeyf Arkeopark Alanı'na taşınan anıt eserlerin korunması ve turizme kazandırılması, sadece Güneydoğu Anadolu Bölgesi için değil; ülkemiz kültürel mirası ve turizmi için de önem taşımaktadır.
Tire Necippaşa Kütüphanesinin teşhir ve tanziminin kültürel miras açısından değerlendirilmesi
Bu yüksek lisans tezinde İzmir ilinin Tire ilçesinde bulunan Necippaşa Kütüphanesi'nin işlevini sürdürebilmesi için hizmet politikalarını genişletip turizme kazandırılması üzerinde durulmaktadır. Zengin kültürel mirasa sahip olan bu kütüphane geçmişten günümüze bilgiyi aktaran bir köprü görevi üstlenmektedir. Ancak, kütüphanedeki kitap koleksiyonları genellikle Arapça, Farsça ve Osmanlı Türkçesi ile yazılmış nadir yazma ve eski harfli matbu kitaplardan oluşmaktadır. 1928'deki harf devriminden sonra, kütüphanenin hedef kitlesi daralmış olmasına rağmen günümüze kadar varlığını sürdürmeyi başarmıştır. Günümüzde dijital kütüphanecilik alanındaki gelişmeler ve kütüphanedeki kitapların nadir eser yönergesine uygun olarak araştırmacılara çevrimiçi hizmet sunmaya başlaması ile tarihi kütüphane binasının bir kitap deposuna dönüşmesi ihtimaline neden olmuştur. Ancak, bu durumun değiştirilmesi ve doğru bir şekilde planlanmasıyla müze kütüphane konsepti ile turizm yönü bir araya getirilebilir. Kütüphanenin turizme kazandırılmasındaki rolü, kültürel mirasın koruması ve sürdürülebilirliği açısından gelecek nesillerin farkındalığının artırılmasında büyük önem taşımaktadır. Bu tez, Necippaşa Kütüphanesi'nin kültürel mirasının korunması, tanıtımı ve sürdürülebilirliğinde ziyaretçilerin rolünü ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır.
Somut olmayan kültürel miras değerlerinin Diyarbakır ve Mardin turizmine etkisi: Tur operatörleri ve rehberler üzerinden bir araştırma
Tez çalışmasında, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Mardin ve Diyarbakır şehirlerinin sahip oldukları somut olmayan kültürel miras değerlerine tur program içeriklerinde ne kadar yer verildiği ve hangi değerlerin program içeriğinde yer aldığını tespit etmek ayrıca da Mardin ve Diyarbakır şehirlerine düzenlenen turlarda görev alan rehberlerin, tur esnasında şehirlerin somut olmayan kültürel miras değerlerinden sıklıkla hangilerinden yararlandığını ölçmek ve bu değerlerin turizmde önemini ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Çalışmanın kapsamını Mardin ve Diyarbakır'a seyahat düzenleyen tur acenteleri ve bu şehirlerde rehberlik mesleğini icra eden bireyler oluşturmaktadır. Çalışmada bilimsel araştırma yöntemlerinden nitel yöntem kullanılmıştır. 20 seyahat acentesinin Mardin ve Diyarbakır tur içerikleri analiz edilmiştir. Ve kartopu örnekleme yöntemi ile soru formu aracılığıyla 6 rehber ile görüşme sağlanmıştır. İçerik analizi ve soru formu aracılığı ile elde edilen veriler doğrultusunda; tur program içeriklerinde Mardin şehrinin somut olmayan kültürel miras unsurlarına Diyarbakır şehrine oranla daha fazla yer verildiği, ancak yer verilen somut olmayan kültürel miras unsurlarının birbirlerinden bir farkı olmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca ticari amaç doğrultusunda somut olmayan kültürel miras değerlerine tur program içeriklerinde yer verildiği, özellikle yöreye ait geleneksel el sanatlarının serbest zaman aktivitesi ve hediyelik eşya kapsamında tur program içeriklerinde yer aldığı sonucuna varılmıştır. Rehberlerden elde edilen veriler doğrultusunda ise; Mardin ve Diyarbakır şehrinde genel anlamıyla yöresel anlatı ve hikayelerden yararlanıldığı bunun yanı sıra yöresel müzik ve dans değerlerine daha fazla yer verildiği sonucuna ulaşılmıştır.
Diaspora turizmi: Batman'ı ziyaret eden Yezidilere yönelik sosyolojik bir araştırma
Bu çalışmadaki temel amaç sosyal, ekonomik ve siyasi nedenler ile anavatanlarından göç eden Ezidi bireylerin diaspora turizmi bağlamında neden Batman'a geldikleri ve gelmelerinde buna sebep olan unsurların ne olduğunu ortaya koymaktadır. Alanyazında Ezidiler ile ilgili farklı sosyolojik çalışmalar bulunmaktadır. Ancak diaspora turizmi bağlamında Ezidiler ile ilgili bir çalışmaya rastlanmamış olması, bu çalışmanın literatüre sağlayacağı katkı bağlamında önem taşımaktadır. Bu doğrultuda Ezidi kültürünün turizm üzerindeki etkisini görebilmek ve alanyazına katkı sunabilmek çalışmanın diğer amaçları arasındadır. Bu tez çalışması fenomenoloji (olgu bilim) araştırma deseni üzerine kurgulanmış ve nitel yöntemden yararlanılmıştır. Alanyazındaki çalışmalardan hareketle oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla Ocak-Mayıs 2024 tarih aralığında derinlemesine görüşmeler yapılarak veriler elde edilmiştir. Araştırma kapsamında toplam 15 katılımcı ile görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Göç ve kimlik, göçmenlik, anavatan ve anlam, diaspora turizmi olmak üzere dört tema ortaya çıkmıştır. Sıklık derecelerine göre oluşturulan kelime bulutunda ise göç, göçmen, özlem, zorunluluk, diaspora, ekonomi, anavatan kavramları ön plana çıkmıştır. Diaspora turizmi bağlamında Ezidileri konu alan araştırmaların eksikliği, bu çalışmanın önemini artırmaktadır. Özetle, Ezidilerin istek, beklenti ve ihtiyaçlarını anlamak ve böylelikle Ezidiler ile empati kurabilmek, hem Batman turizmi ve Batman'ın somut olmayan kültürel mirasına katkıda bulunmak hem de Ezidilere yönelik farkındalık oluşturulması açısından önemlidir.
Çocukların kültürel mirasa duyarlılıklarının kent ve kırsal yerleşim ölçeğinde karşılaştırılması: Batman örneği
ÖZET YÜKSEK LİSANS TEZİ ÇOCUKLARIN KÜLTÜREL MİRASA DUYARLILIKLARININ KENT VE KIRSAL YERLEŞİM ÖLÇEĞİNDE KARŞILAŞTIRILMASI: BATMAN ÖRNEĞİ Mehmet Sabih YELSİZ Batman Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Turizm İşletmeciliği ve Sanat Tarihi Anabilim Dalı Danışman: Doç. Dr. Sonay KAYGALAK ÇELEBİ 2025, 70 Sayfa İnsan, doğumdan ölüme kadar çevresiyle bir bütün halinde yaşamaktadır. Günlük yaşamının her alanında, geçmiş kuşaklardan edindiği somut ve soyut kültürel miras unsurlarıyla karşılaşmaktadır. Sosyal ve fiziksel çevrede karşılaşılan bu unsurlara yönelik farkındalık, kültürel mirasın korunmasında önem arz etmektedir. Kültürel mirasa yönelik farkındalığın kazanılmasında çocukluk dönemi altın bir çağ niteliğindedir. Bu bağlamda tezin amacı, kent ve kırsal alanda yaşayan çocukların kültürel miras farkındalığını ölçmek ve karşılaştırmaktır. Bir başka ifadeyle çocukların kültürel mirasa ilişkin algılarının ne olduğunu ortaya koymak ve kent ile kırsal düzeyde algılarındaki ortak ve farklı yönleri açığa çıkarmaktır. Çocuklardan kültürel mirasa ilişkin derin bilgiler almak hedeflendiği için araştırma yöntemi nitel araştırma deseni olarak belirlenmiştir. Veriler, Batman kent merkezi ve Batman ili Beşiri ilçesine bağlı Ayrancılar köyünde ikamet eden 10-13 yaş arasındaki ortaöğretim düzeyinde eğitim alan çocuklarla derinlemesine yüz yüze görüşme yoluyla toplanmıştır. Veriler içerik analizi kullanılarak gruplandırılmış ve analiz edilmiştir. Sonuç olarak Batman kent merkezinde yaşayan çocukların kültürel mirasa ilişkin farkındalıklarının kırsal alanda yaşayan çocuklara göre daha yüksek olduğu söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Kültürel Miras, Somut Kültürel Miras, Çocuk, Batman, Farkındalık
Festival memnuniyeti ve algılanan otantiklik arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi: Sur Kültür Yolu Festivali örneği
Diyarbakır, tarihî surları, iç kalesi, çok katmanlı kent dokusu, geleneksel konut mimarisi ve sayısız medeniyetin mirasını barındırması sayesinde özgün bir kültürel kimlik sergileyen, Türkiye'nin önde gelen tarihî kentlerinden biridir. Bu çalışmada, kentin kültürel mirasını tanıtma potansiyeli yüksek bir etkinlik olarak değerlendirilen Sur Kültür Yolu Festivali odağa alınarak, festivale katılan bireylerin algıladıkları otantiklik düzeyi ile festival memnuniyeti arasındaki ilişkiler analiz edilmektedir. Araştırmanın temel amacı, Diyarbakır'ın kültürel unsurlarını yansıttığı kabul edilen Sur Kültür Yolu Festivali'ne katılan yerel halkın festivale ilişkin memnuniyet düzeylerini ortaya koymak ve bu memnuniyetin algılanan otantiklikle ilişkisini ortaya çıkarmaktır. Bu amaç doğrultusunda, festivalin güçlü yanları ile geliştirilmeye açık boyutlarının belirlenmesi, ileride düzenlenecek organizasyonlara yol gösterici veriler sunması bakımından önem taşımaktadır. Literatürde festival memnuniyeti ile algılanan otantiklik kavramlarının birlikte ele alındığı çalışmaların sınırlı olması, araştırmayı özgün kılmakta ve alana katkı sağlama potansiyelini artırmaktadır. Çalışmanın evrenini, 14–22 Ekim 2023 tarihleri arasında gerçekleştirilen Sur Kültür Yolu Festivali'ne katılan yerel halkı kapsamaktadır. Bu bağlamda kolayda örnekleme yöntemiyle belirlenen 413 kişi örneklem kapsamına alınmıştır. Nicel tasarımla yürütülen araştırmada anket tekniği kullanılmış; veriler "festival memnuniyeti" ve "algılanan otantiklik" ölçeklerinin yanı sıra demografik soruları içeren bir formdan oluşmuştur. Anketler festival süresince yüz yüze uygulanmıştır. Elde edilen veriler uygun istatistiksel yöntemlerle analiz edilerek bulgular yorumlanmıştır. Analiz sonuçları, katılımcıların festivale ilişkin otantiklik algıları arttıkça memnuniyet düzeylerinin de anlamlı biçimde yükseldiğini göstermiştir. Bu bulgu, kültürel kimlik ve otantik deneyimlerin festival memnuniyetinin belirleyici unsurları arasında yer aldığını ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçları, kültürel festivallerin sürdürülebilirliğine ve yerel kalkınmaya katkıda bulunabilecek stratejilerin geliştirilmesine yönelik önemli ipuçları sunmakta ve mevcut alanyazına özgün bir katkı sağlamaktadır.
Osmanlı döneminde Diyarbakır kiliselerinin hukukî statüsü, tamir-tadilat süreçleri ve kültürel miras bağlamı
Bu çalışma, Diyarbakır'da bulunan gayrimüslim cemaatlere ait kiliselerin Osmanlı hukuk statüsü çerçevesinde tamir-tadilat ve yeniden inşa sürecini arşiv belgeleri olan salnameler, şer'iye sicilleri ve mühimme defterleri gibi birincil kaynaklar ışığında ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, Diyarbakır Sur ilçe merkezinde bulunan kiliseler hakkında bilgi vermektedir. Ayrıca, Osmanlı yönetiminin Diyarbakır eyaletindeki kiliselerin tamir ve yeniden inşasına yönelik uyguladığı kararlar ile bu sürecin işleyişini kapsamaktadır. Yöntemde iki temel yaklaşım benimsenmiştir. Birincisi, konuya ilişkin daha önce yayımlanmış çalışmalarda yer alan ve çevirisi yapılmış Osmanlı arşiv belgeleri, literatür taraması yoluyla incelenmiştir. Böylece kiliselerin tamir ve yeniden inşa sürecine dair mevcut bilgi birikimi değerlendirilmiştir. İkinci aşamada ise Diyarbakır'da bulunan kiliseler hakkında Osmanlı arşiv belgeleri doğrudan taranmış, konuya delil teşkil eden kayıtların transkripsiyonu gerçekleştirilmiştir. Arşiv belgeleri, Diyarbakır özelinde incelendiğinde bölgedeki kiliselerin tamir ve yeniden inşa süreçlerinde uygulanan prosedürlerin Osmanlı Devleti'nin genel uygulamalarıyla paralellik gösterdiği anlaşılmaktadır. Klasik dönemde süreç, şer'î hukukun etkisiyle Şeyhülislamın verdiği fetvalar doğrultusunda ve Divân-ı Hümâyun'dan alınan resmi izinle yürütülmüştür. Başvuru sürecinde, söz konusu yapının mevcut ve kadim bir kilise niteliği taşıdığı belirtilmesi zorunlu tutulmuştur. Genişletme veya değişiklikler yeniden inşa kapsamında değerlendirildiği için merkezi otorite tarafından engellenmiştir. Tanzimat döneminde modernleşme politikalarının etkisiyle daha esnek bir uygulama benimsenmiştir. Tamir ve yeniden inşa talepleri, büyük ölçüde Babıâli'de verilen kararlarla onanmıştır. Arşiv kayıtlarında tamir izinlerinin çoğunlukla "eski hali üzere" şartıyla verilmesi, Osmanlı idaresinin yapıların özgün mimari formunu koruma yönündeki hassasiyetini ortaya koymaktadır. Diyarbakır'daki kiliselerin korunmasına yönelik Osmanlı'nın uyguladığı politikalar, kültürel mirasının sürdürülebilirliği açısından da önem arz etmektedir. Bu yapılar, toplumsal belleğin somut taşıyıcıları olarak kentin tarihsel kimliğinin şekillenmesinde belirleyici bir rol üstlenmektedir. Ayrıca, inanç ve diaspora turizmi bağlamında Diyarbakır'ın çekiciliğini artırarak ulusal ve uluslararası ziyaretçilerin ilgisini çekmektedir. Bu yönüyle kiliseler hem tarihsel hem de sosyo-kültürel açıdan stratejik bir değer taşımaktadır.
Festival memnuniyeti ve algılanan otantiklik arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi Sur Kültür Yolu Festivali örneği
Diyarbakır, tarihî surları, iç kalesi, çok katmanlı kent dokusu, geleneksel konut mimarisi ve sayısız medeniyetin mirasını barındırması sayesinde özgün bir kültürel kimlik sergileyen, Türkiye’nin önde gelen tarihî kentlerinden biridir. Bu çalışmada, kentin kültürel mirasını tanıtma potansiyeli yüksek bir etkinlik olarak değerlendirilen Sur Kültür Yolu Festivali odağa alınarak, festivale katılan bireylerin algıladıkları otantiklik düzeyi ile festival memnuniyeti arasındaki ilişkiler analiz edilmektedir. Araştırmanın temel amacı, Diyarbakır’ın kültürel unsurlarını yansıttığı kabul edilen Sur Kültür Yolu Festivali’ne katılan yerel halkın festivale ilişkin memnuniyet düzeylerini ortaya koymak ve bu memnuniyetin algılanan otantiklikle ilişkisini ortaya çıkarmaktır. Bu amaç doğrultusunda, festivalin güçlü yanları ile geliştirilmeye açık boyutlarının belirlenmesi, ileride düzenlenecek organizasyonlara yol gösterici veriler sunması bakımından önem taşımaktadır. Literatürde festival memnuniyeti ile algılanan otantiklik kavramlarının birlikte ele alındığı çalışmaların sınırlı olması, araştırmayı özgün kılmakta ve alana katkı sağlama potansiyelini artırmaktadır. Çalışmanın evrenini, 14–22 Ekim 2023 tarihleri arasında gerçekleştirilen Sur Kültür Yolu Festivali’ne katılan yerel halkı kapsamaktadır. Bu bağlamda kolayda örnekleme yöntemiyle belirlenen 413 kişi örneklem kapsamına alınmıştır. Nicel tasarımla yürütülen araştırmada anket tekniği kullanılmış; veriler “festival memnuniyeti” ve “algılanan otantiklik” ölçeklerinin yanı sıra demografik soruları içeren bir formdan oluşmuştur. Anketler festival süresince yüz yüze uygulanmıştır. Elde edilen veriler uygun istatistiksel yöntemlerle analiz edilerek bulgular yorumlanmıştır. Analiz sonuçları, katılımcıların festivale ilişkin otantiklik algıları arttıkça memnuniyet düzeylerinin de anlamlı biçimde yükseldiğini göstermiştir. Bu bulgu, kültürel kimlik ve otantik deneyimlerin festival memnuniyetinin belirleyici unsurları arasında yer aldığını ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçları, kültürel festivallerin sürdürülebilirliğine ve yerel kalkınmaya katkıda bulunabilecek stratejilerin geliştirilmesine yönelik önemli ipuçları sunmakta ve mevcut alanyazına özgün bir katkı sağlamaktadır.
Diaspora turizmi: Batman’ı ziyaret eden Ezidilire yönelik sosyolojik bir araştırma
Bu çalışmadaki temel amaç sosyal, ekonomik ve siyasi nedenler ile anavatanlarından göç eden Ezidi bireylerin diaspora turizmi bağlamında neden Batman’a geldikleri ve gelmelerinde buna sebep olan unsurların ne olduğunu ortaya koymaktadır. Alanyazında Ezidiler ile ilgili farklı sosyolojik çalışmalar bulunmaktadır. Ancak diaspora turizmi bağlamında Ezidiler ile ilgili bir çalışmaya rastlanmamış olması, bu çalışmanın literatüre sağlayacağı katkı bağlamında önem taşımaktadır. Bu doğrultuda Ezidi kültürünün turizm üzerindeki etkisini görebilmek ve alanyazına katkı sunabilmek çalışmanın diğer amaçları arasındadır. Bu tez çalışması fenomenoloji (olgu bilim) araştırma deseni üzerine kurgulanmış ve nitel yöntemden yararlanılmıştır. Alanyazındaki çalışmalardan hareketle oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla Ocak-Mayıs 2024 tarih aralığında derinlemesine görüşmeler yapılarak veriler elde edilmiştir. Araştırma kapsamında toplam 15 katılımcı ile görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Göç ve kimlik, göçmenlik, anavatan ve anlam, diaspora turizmi olmak üzere dört tema ortaya çıkmıştır. Sıklık derecelerine göre oluşturulan kelime bulutunda ise göç, göçmen, özlem, zorunluluk, diaspora, ekonomi, anavatan kavramları ön plana çıkmıştır. Diaspora turizmi bağlamında Ezidileri konu alan araştırmaların eksikliği, bu çalışmanın önemini artırmaktadır. Özetle, Ezidilerin istek, beklenti ve ihtiyaçlarını anlamak ve böylelikle Ezidiler ile empati kurabilmek, hem Batman turizmi ve Batman’ın somut olmayan kültürel mirasına katkıda bulunmak hem de Ezidilere yönelik farkındalık oluşturulması açısından önemlidir.
Çocukların kültürel mirasa duyarlılıklarının kent ve kırsal yerleşim ölçeğinde karşılaştırılması: Batman örneği
İnsan, doğumdan ölüme kadar çevresiyle bir bütün halinde yaşamaktadır. Günlük yaşamının her alanında, geçmiş kuşaklardan edindiği somut ve soyut kültürel miras unsurlarıyla karşılaşmaktadır. Sosyal ve fiziksel çevrede karşılaşılan bu unsurlara yönelik farkındalık, kültürel mirasın korunmasında önem arz etmektedir. Kültürel mirasa yönelik farkındalığın kazanılmasında çocukluk dönemi altın bir çağ niteliğindedir. Bu bağlamda tezin amacı, kent ve kırsal alanda yaşayan çocukların kültürel miras farkındalığını ölçmek ve karşılaştırmaktır. Bir başka ifadeyle çocukların kültürel mirasa ilişkin algılarının ne olduğunu ortaya koymak ve kent ile kırsal düzeyde algılarındaki ortak ve farklı yönleri açığa çıkarmaktır. Çocuklardan kültürel mirasa ilişkin derin bilgiler almak hedeflendiği için araştırma yöntemi nitel araştırma deseni olarak belirlenmiştir. Veriler, Batman kent merkezi ve Batman ili Beşiri ilçesine bağlı Ayrancılar köyünde ikamet eden 10-13 yaş arasındaki ortaöğretim düzeyinde eğitim alan çocuklarla derinlemesine yüz yüze görüşme yoluyla toplanmıştır. Veriler içerik analizi kullanılarak gruplandırılmış ve analiz edilmiştir. Sonuç olarak Batman kent merkezinde yaşayan çocukların kültürel mirasa ilişkin farkındalıklarının kırsal alanda yaşayan çocuklara göre daha yüksek olduğu söylenebilir.
Somut olmayan kültürel miras değerlerinin Diyarbakır ve Mardin turizmine etkisi: Tur operatörleri ve rehberler üzerinden bir araştırma
Tez çalışmasında, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan Mardin ve Diyarbakır şehirlerinin sahip oldukları somut olmayan kültürel miras değerlerine tur program içeriklerinde ne kadar yer verildiği ve hangi değerlerin program içeriğinde yer aldığını tespit etmek ayrıca da Mardin ve Diyarbakır şehirlerine düzenlenen turlarda görev alan rehberlerin, tur esnasında şehirlerin somut olmayan kültürel miras değerlerinden sıklıkla hangilerinden yararlandığını ölçmek ve bu değerlerin turizmde önemini ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Çalışmanın kapsamını Mardin ve Diyarbakır’a seyahat düzenleyen tur acenteleri ve bu şehirlerde rehberlik mesleğini icra eden bireyler oluşturmaktadır. Çalışmada bilimsel araştırma yöntemlerinden nitel yöntem kullanılmıştır. 20 seyahat acentesinin Mardin ve Diyarbakır tur içerikleri analiz edilmiştir. Ve kartopu örnekleme yöntemi ile soru formu aracılığıyla 6 rehber ile görüşme sağlanmıştır. İçerik analizi ve soru formu aracılığı ile elde edilen veriler doğrultusunda; tur program içeriklerinde Mardin şehrinin somut olmayan kültürel miras unsurlarına Diyarbakır şehrine oranla daha fazla yer verildiği, ancak yer verilen somut olmayan kültürel miras unsurlarının birbirlerinden bir farkı olmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca ticari amaç doğrultusunda somut olmayan kültürel miras değerlerine tur program içeriklerinde yer verildiği, özellikle yöreye ait geleneksel el sanatlarının serbest zaman aktivitesi ve hediyelik eşya kapsamında tur program içeriklerinde yer aldığı sonucuna varılmıştır. Rehberlerden elde edilen veriler doğrultusunda ise; Mardin ve Diyarbakır şehrinde genel anlamıyla yöresel anlatı ve hikayelerden yararlanıldığı bunun yanı sıra yöresel müzik ve dans değerlerine daha fazla yer verildiği sonucuna ulaşılmıştır.
Kurtalan Konakpınar Köyü kaya mezarları
Hayatın başlangıcıyla beraber insanların doğum sonrası ölüme alışma süreci kendini yeni davranışlara bırakarak şekillenmiştir. Dünyanın dört bir tarafında ölüm ayinlerinin farklı şekilde yapıldığı bilinmektedir. Bu ayinlerin temel amacı, ölüm sonrası sevdiklerini rahat ettirme arzusu olarak bilinmekle birlikte her topluluğu farklı şekilde bu ritüeli yaşamaya yöneltmiştir. Roma İmparatorluğu’nda Hristiyan inancıyla birlikte öteki dünyaya inanma kavramının toplumda kendisini zamanla hissettirmesi sonucu mezar geleneklerine olan inanç kendini hissettirmeye başlayarak davranışları şekillendirmeye çalışmıştır. coğrafi uygunluğa göre kaya mezar geleneği Anadolu’nun her yerinde görülmüştür. Bu çalışmada Roma İmparatorluğu’nda kaya mezar geleneği ve mezar buluntuları ele alınmıştır. Çalışma kapsamında Kurtalan ilçesine bağlı Konakpınar (Aynqasre) köyünde bulunan Roma İmparatorluğu Dönemi’ne tarihlenen kaya mezarları incelenmiştir. Batman Müze Müdürlüğü tarafından arkeolojik kazısı yapılarak bilim dünyasına kazandırılan bu alandaki mekânın mezar tipolojisi, ölü hediyeleri ile birlikte değerlendirilmiş olup bölgede bulunan mezar yapılarıyla karşılaştırma yapılarak çalışma anlatılmaya çalışılmıştır.
Kültürel miras varlıklarının turizme açılmasına ilişkin yerel halkın bakışı: Savur-Dereiçi örneği
Kültürel miras unsurları geçmiş ile gelecek arasında birer köprü görevini üstlenmektedir. Bu görevin sürdürülebilir olabilmesi adına birçok alan koruma altına alınmıştır. Kültür turizmine olan ilgideki artış ile birlikte korunan alanların turizme açılması ve sürdürülebilir turizm anlayışı gelişim göstermektedir. Turizme açılan kültürel miras unsurları ekonomik, sosyo-kültürel ve çevresel boyutlarda yarar veya zarar sağlayabilmektedir. Bu yarar ve zararın derecesinin yerel halkın tutum ve davranışları ölçüsünde değişim gösterdiği bilinmektedir. Dolayısıyla yerel halkın görüşleri dikkate alınmadan bir bölgede yer alan kültürel miras unsurlarının turizme kazandırılması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması pek mümkün değildir. Bu amaç doğrultusunda korunan bir alan olan Mardin ili Savur ilçesine bağlı Dereiçi Köyü’nün turizme yönelik gelişiminde yerel halkın turizme bakış açısı ekonomik, sosyo-kültürel ve çevresel faktörlere göre değerlendirilmiştir. Nicel araştırma deseninin uygulandığı bu çalışmada anket tekniğinden yararlanılmıştır. Yerel halktan rastgele seçilmiş olan 18 yaş ve üstü 400 kişiye uygulanan anket SPSS veri analiz uygulamasında Bağımsız Örneklem T-Test ve One-way analysis of variance (ANOVA) analizine tabi tutulmuştur. Çalışmanın herhangi bir bölüm ve herhangi bir boyutunda anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir.
Tire Necippaşa Kütüphanesinin teşhir ve tanziminin kültürel miras açısından değerlendirilmesi
Bu yüksek lisans tezinde İzmir ilinin Tire ilçesinde bulunan Necippaşa Kütüphanesi’nin işlevini sürdürebilmesi için hizmet politikalarını genişletip turizme kazandırılması üzerinde durulmaktadır. Zengin kültürel mirasa sahip olan bu kütüphane geçmişten günümüze bilgiyi aktaran bir köprü görevi üstlenmektedir. Ancak, kütüphanedeki kitap koleksiyonları genellikle Arapça, Farsça ve Osmanlı Türkçesi ile yazılmış nadir yazma ve eski harfli matbu kitaplardan oluşmaktadır. 1928’deki harf devriminden sonra, kütüphanenin hedef kitlesi daralmış olmasına rağmen günümüze kadar varlığını sürdürmeyi başarmıştır. Günümüzde dijital kütüphanecilik alanındaki gelişmeler ve kütüphanedeki kitapların nadir eser yönergesine uygun olarak araştırmacılara çevrimiçi hizmet sunmaya başlaması ile tarihi kütüphane binasının bir kitap deposuna dönüşmesi ihtimaline neden olmuştur. Ancak, bu durumun değiştirilmesi ve doğru bir şekilde planlanmasıyla müze kütüphane konsepti ile turizm yönü bir araya getirilebilir. Kütüphanenin turizme kazandırılmasındaki rolü, kültürel mirasın koruması ve sürdürülebilirliği açısından gelecek nesillerin farkındalığının artırılmasında büyük önem taşımaktadır. Bu tez, Necippaşa Kütüphanesi’nin kültürel mirasının korunması, tanıtımı ve sürdürülebilirliğinde ziyaretçilerin rolünü ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır.
Mardin/Elbeğendi köyünün (Kafro köyü) kültürel miras turizmi kapsamında ele alınması ve turist davranışının incelenmesi
Turizmde çeşitlilik, destinasyon çekicilikleri ve turistlerin turizm ürün ve hizmetlerinden beklentileri, istek ve tercihleri her gün değişebilmektedir. Deniz, güneş, kum turizminin dışında kültürel miras turizmi açısından son derece büyük bir zenginliğe sahip olan ülkemizde bu potansiyelin keşfedilmesi, değerlendirilmesi ve turizme kazandırılması büyük önem taşımaktadır. Dini, etnik ve kültürel çeşitliliğe sahip ülkemizin güneydoğusunda Mardin Midyat İlçesi sınırlarında yer alan Elbeğendi (Kafro) Köyü, Tur Abdin bölgesi içerisindeki Süryani köylerinden biridir. Son dönemlerde günübirlik turistik ziyaretlere konu olmaya başlayan bu köy, sahip olduğu tarihi doku, kültürel, mimari ve doğal güzelliklerin yanı sıra köyde hizmet veren bir pizza restoranına ev sahipliği yapmaktadır. Tez çalışmasında, Süryani kültürü, yörenin tarihsel dokusu ve köydeki pizza restoranında yemek deneyiminin turistlerin ilgisini çekme ve Kafro Köyünün bir ziyaret yeri haline gelmesindeki etkilerinin ve rolünün tespit edilmesini amaçlanmıştır. Bunun yanı sıra turistlerin bu köye seyahatleriyle ilgili olarak köyün alt ve üst yapısı ile restoranın hizmetlerine ilişkin değerlendirilmeleri neticesinde köyün turistik anlamda sorun ve sıkıntıları ele alınmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda, Kafro Köyünü en az bir kez ziyaret etmiş tursitlerden anket yoluyla elde edilen veriler, Frekans dağılımları ve Ki-Kare testleri kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılan araştırmalar sonucunda Kafro Köyünü ziyaret eden katılımcıların kültür turistlerinin özelliklerini taşıdıkları, yani eğitim düzeyi yüksek, orta ve üst gelir düzeyine sahip ve çoğunluğu kamu çalışanı oldukları saptanmıştır. Katılımcıların köyü ilk kez ziyaret etmelerinde en önemli motivasyonun pizza deneyimi olmasına rağmen tekrar ziyaret etme niyetinde en önemli motivasyonun Süryani kültürü olduğu ortaya çıkmıştır. Köye ulaşım olanaklarının sınırlı olması, yolların kalitesinin düşük olması, yerel rehber ve turistik alışveriş olanaklarının olmayışı ile köyün bilinirliğinin yerel düzeyde olması ön plana çıkan sorunlar olmuştur. Köyde hizmet veren pizza restoranına ilişkin sunum, lezzet, çeşit ve fiyat gibi unsurlara ilişkin değerlendirmelerin ise genellikle olumlu olduğu ortaya çıkmıştır.
Hasankeyf ve çevresinde çok amaçlı kullanım gördüğü düşünülen bir grup kaya oyma mekân
Hasankeyf, Üst Paleolitik Dönemden günümüze kadar Roma, Bizans, Sasani, Emevi, Abbasi, Hamdani, Mervani, Artuklu, Eyyübi, Karakoyunlu, Akkoyunlu ve Osmanlılar gibi devletlere ev sahipliği yapmıştır. Tarih boyunca önemli idari ve ticaret merkezlerinden biri olan Hasankeyf farkı kültürlerin, inançların ve dillerin bir arada yaşayıp kaynaştığı Ortaçağ dünyasının önemli yerleşim merkezlerinden biri olmuştur. Bölgede Ilısu Barajı ve HES Projesi nedeniyle birçok arkeolojik alan ve anıtsal eser çeşitli araştırmacılar tarafından incelenip değerlendirilmiştir. Ancak insanlık tarihi ve bölgenin kültürel varlığı açısından büyük öneme sahip olan kaya oyma mekânlar, bilimsel yönden bir türlü hak ettiği değeri bulmamıştır. Bu nedenle tez konumuzu oluşturan, Hasankeyf ve çevresindeki bir grup kaya oyma mekân, 2019 yılında yapımı tamamlanan Ilısu Barajı sonrası birçoğunun sular altında kalmasından dolayı bir kez daha önem kazanmıştır. İncelediğimiz kaya oyma mekânlar çizimleri, plan tipleri, mimarileri ve genel özellikleri itibariyle ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. “Hasankeyf ve Çevresinde Çok Amaçlı Kullanım Gördüğü Düşünülen Bir Grup Kaya Oyma Mekân” başlıklı tez çalışmamız, Geç Roma Dönemi ve sonrasında kullanım gördüğü düşünülen, 9 adet çok kullanımlı kaya mekân, 3 adet kaya mezar ve 1 adet kaya kiliseden oluşan toplam 13 adet kaya oyma mekân örneğini içermektedir. Söz konusu mekânların yapılan tespitler sonucunda, farklı zamanlarda ve farklı topluluklar tarafından yaşam alanı, mezar odası veya ibadet yeri gibi farklı amaçlar doğrultusunda kullanım gördüğü anlaşılmaktadır.
Cumhuriyet dönemi Türk heykel sanatında kadın imgesinin kültürel yansımaları
Cumhuriyet dönemi Türk heykel sanatında kadın imgesinin kültürel yansımalarını araştırırken, öncelikle güzel sanatların üç boyutluluğu, derinliği ve hacmi olan, yaşamı, insanı, doğayı tanımlama ve anlamlandırma gayesi barındıran etkinliklerden “heykelin” tarihimizdeki yeri ve genişlik sahası incelenmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda İslamiyet öncesi Türk, Avrupa ve İslam sanat tarihindeki yeri ve konumu belirli süreçler içerisinde değişime uğramış görülmektedir. Kültürel Miraslarımızdan heykel sanatının değişimleri dönem dönem olmuştur. Ülkemizdeki heykel faaliyetlerine bakılacak olunursa, özellikle Kültürel miraslar bağlamında, Cumhuriyet döneminde farklı boyutlara ulaşıldığı görülmektedir. Özellikle Sanayi-i Nefise Mektebi’nin ortaya çıkarttığı sanatsal farkındalığı, önemli sanatçıların düşüncelerinde, yeni döneme geçildiği ve yeni gelişmeleri beraberinde getireceği sosyal bir ortamla karşı karşıya bırakacaktı. Bu dönem sanatçıları, önlerinde Kurtuluş Savaşı gibi bir mücadelenin, toplumsal dayanışmayı da beraberinde getireceği yeni boyutta eserler ortaya koyarak topluma kendilerini ve heykel sanatını kabul ettireceği bir döneme de tanıklık edilecekti. Ayrıca 1880‘lerden 1927’li yıllara gelindiğinde metafor ve bedensel değişimlerle karşı karşıya kalınacağı gözlemlenecektir. Daha soyut ve farklı konseptlerle Nü Sanatının gelişimine de tanıklık edeceğiz. Cumhuriyet dönemi Türk heykeli, 1950’lerde ise daha çok bireysel duyguları ağır basan konularla karşımıza çıkacaktır. Cumhuriyet döneminin yakın tarihine gelindiğinde özellikle araştırma konusu olan kadın imgesini aktaran eserlere yönelik dini, ahlaki ve politik olarak gösterilmeyen tolerans ve tahammülü görmüş olacağız. Konunun dikkat çeken tarafı tarihsel süreçler içerisinde değişen siyasi ve dini ortamın cumhuriyetin başların baş tacı yapılan kadın figürünün eserlerde nasıl sömürüye açık hale geldiğinin ve saldırılara maruz bırakıldığının kültürel, sosyolojik ve psikolojik yansımalarına şahit olacağız.
Yerel halkın kültürel mirasa yönelik farkındalık düzeyi: Diyarbakır ili örneği
Kültürel miras, turizm için önemli kavramlar arasındadır. Kültürel miras unsurları hem turizmin hem de yerel halkın etkisiyle varlığı sürdürmektedir. Bu durumda Kültürel miras eserlerin korunması aşamasında yerel halkın büyük rolü vardır. Yerel halkın turizm, doğal çevre, turist, kültürel miras gibi öğeler hakkında bir farkındalığa sahip olması gerekir. Bu çalışmada araştırma bölgesi olarak Diyarbakır ili seçmemiz kültürel mirasın varlığı, turizm potansiyeli, Osmanlı medeniyetlerinin izlerini taşıması ve dünya miras listesinde bulunuyor olması açısında büyük önem teşkil etmektedir. Bu çalışmanın asıl amacı, Diyarbakır’ın ilinde bulunan kültürel mirasın turizm amaçlı olarak kullanılmasında yerel halkın farkındalık düzeyini belirlemektedir. Diyarbakır ilinde turizm amaçlı olarak kullanılan kültürel varlıkların önemi derecelendirilmekte ve yerel halkın kültürel miras eserlerinin turizm amaçlı kullanılmasında yerel yönetim ile ilgili düşüncelerini ifade etmesi bu çalışmanın bir diğer amaçlarından biridir. Araştırmanın en önemli çabası Diyarbakır halkının kültürel miras farkındalık düzeyi ile ilgili hiçbir çalışmanın yapılmadığı ve yapılacak ilk çalışma olması açısında halkı bilinçlendirmektir. Ayrıca yapılan çalışmalar istenilen düzeyde olmadığından bu alanla ilgili bir çalışma yapılması gereği duyulmaktadır. Bu araştırmada evren ve örneklem, veri toplama aracı ve tekniği, veri toplama süreci ile alakalı verilerin analizleri yapılmıştır. Araştırma evreni Diyarbakır ilinde yaşayan yerel halktır. Diyarbakır ili merkezinde yaşayan yerel halkın kültürel mirası turizm amaçlı kullanılmasındaki görüşlerini belirlemek için anket tekniği uygulanmıştır. Toplamda geçerli sayılan 200 adet anketten elde edilen veriler SPSS programı ile analiz edilmiştir. Araştırmada veri toplama sürecinde ise kolayda örneklem yönetimi uygulanmıştır. Maliyeti ve uygulaması kolay olan bu yöntem birçok araştırmacı tarafından tercih edilmektedir. Bulgularda ise, araştırmaya katılan yerel halkın demografik özelliklerine dair bulgularından Diyarbakır turistik öneme sahip tarihsel ve kültürel yapıları, el sanatları, mutfağı, etkinliklerine dair frekans analizi, ortalama, standart sapma, güvenilirlik analizi ve Anova testi uygulayarak Diyarbakır yerel halkının farkındalık düzeyi ne ölçüde olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen veriler, uygulanan bu testlerin güvenilir olduğunu ve yerel halkın kültürel miras eserlerine yönelik farkındalık düzeyine dair görüşlerini açık bir şekilde ifade etmektedir.
Kültürel miras unsurlarının ve doğal çekiciliklerin turizm pazarlaması kapsamında değerlendirilmesi: Gevaş örneği
Turizm destinasyonları, değişen tüketici taleplerinden ve sektörde yaşanan rekabet ortamından doğrudan etkilenmektedir. Bu nedenle destinasyonlar sürekli olarak kendilerini yenilemeye çalışmakta, sahip doldukları çekicilikleri ve alternatif turizm kaynaklarını etkili bir şekilde kullanarak turizmden hak ettikleri şekilde faydalanmaktadırlar. Bu çalışmanın amacı, her yıl binlerce turiste ev sahipliği yapan Gevaş ilçesinin, sahip olduğu kültürel ve doğal miras unsurlarını, alternatif turizm çekiciliklerini turizm paydaşlarının görüşleri ve önerileri doğrultusunda inceleyerek ilçenin turizmden hak ettiği şekilde faydalanmasını sağlamaktır. Çalışmada Gevaş ilçesinin sahip olduğu tarihi, kültürel, doğal çekicilikler ile alternatif turizm çekicilikleri ayrıntılı bir şekilde sunulmuştur. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı çalışma, amaçlı örnekleme yöntemiyle 16 turizm paydaşıyla derinlemesine görüşme tekniği kullanılarak veriler elde edilmiştir. İlçede destinasyon pazarlaması noktasında yaşanan yönetsel ve yapısal sorunlar, tanıtım eksikliği, turizm paydaşlarının sürece yeterince dahil edilmemesi ve turizm pazarlaması noktasında belli bir yol haritasının olmayışı ele alınmıştır. Gevaş ilçesinin turizmden hak ettiği şekilde yararlanabilmesi için gerekli olan hususlar turizm paydaşlarıyla değerlendirilmiş buna yönelik çözüm önerileri ortaya konulmuştur.
Tillo tarihi mezarlık alanı konservasyon-restorasyon ve çevre düzenleme çalışmalarının inanç turizmine kazandırılması
Siirt ilinin altı ilçesinden biri olan ve şehir merkezine 9 km. uzaklıkta bulunan Tillo, kuzeyde Şirvan, güneyde Eruh, batıda Siirt Merkez ilçe ile komşudur. Bu tez, Tillo Tarihi Mezarlığı’nın inanç turizmine kazandırılması için alanda yapılan konservasyon-restorasyon ve çevre düzenleme çalışmasıdır. 2020 yılı kazı sezonu çalışması 2018 ve 2019 yıllarında eksik bırakılan çalışmaların devamı niteliğindedir. Öncelikle mezarlık alanında temizlik çalışması yapılmıştır. Alandaki devşirme taşlar yeniden numaralandırılmış; nitelikli devşirme taşlarının ait oldukları mezarların tespiti yapıldıktan sonra bu taşlar, restorasyon ilkeleri ve koruma kurulunun izni doğrultusunda yapılan restorasyon yöntemleri ile bir araya getirilerek sağlamlaştırılmıştır. Mezar taşlarında oluşan biyolojik (liken) ve kimyasal (kararma) bozulmaların temizliği, mekanik ve kimyasal yöntemlerle sağlanmıştır. Mezar taşlarında oluşan çatlaklar harçla kapatılmış, mezar taşında eksik olan kısımların dolgusu kireç taşı ve harçla sağlanmıştır. Ayrıca mezarlık alanda iç duvar yapılmış, set duvarın da derz dolgusu işlemi yapılmıştır. Mezarlık alanın 2020 yılında tamamlanan restorasyon çalışmalarına, 2021 yılındaki çevre düzenleme çalışmaları da eklenerek Tillo Tarihi Mezarlığı inanç turizmine kazandırılmıştır.
Kültürel mirasın korunmasında turizmin rolü: Zerzevan Kalesi örneği
İnsanoğlunun var olduğu günden bu zamana kadar ortaya konulan ve evrensel değer taşıyan her türlü somut ya da somut olmayan kültür varlığı kültürel miras olarak kabul edilmektedir. Kültürel miras geçmiş topluluklar hakkında günümüze bilgi aktaran bir tarihi belge niteliğini taşımaktadır. Taşıdıkları özgün değerler ile insanların dış dünyaya yansıttıkları ekonomik, sosyal ve kültürel özellikleriyle önemli bir destinasyon noktası oluşturmaktadır. Farklı kültürel özellikleri içinde barındıran arkeolojik sit alanlarına sahip ülkelerin kültürel mirasları, o ülkenin turizm vitrini olarak ilgi görmektedir. Nitekim bu alanları ziyaret eden turistlerin söz konusu alanlarda zaman geçirdiği, ilgilendiği ve değerli hatıralar biriktirdiği turistik zenginlikler olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu açıdan Türkiye’nin her köşesinde sayısız kültürel değerleri olmakla birlikte son dönemlerde turizm faaliyetlerine verilen önem sayesinde kültürel miras değerleri turizm sektörü açısından önemli bir potansiyel oluşturmuştur. Turizm potansiyelini doğru ve planlı kullanıldığı takdirde kültürel mirasın korumasında, sürdürülebilirliğini sağlamasında ve farkındalık oluşturularak eğitim düzeyi yükseltilebileceği gibi söz konusu değerleri gelecek kuşaklara bırakmada turizmin rolü büyük önem teşkil etmektedir. Bu tezin amacı, Zerzevan Kalesi kapsamında kültürel mirasın korunmasında turizmin rolünü ortaya koymaktır. Bununla birlikte, kültürel miras kaynakları ile turizm arasındaki koruma ilişkisinin de belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmanın önemi, kültürel miras ve turizm üzerinde gerçekleştirilen literatür taraması sonucunda, Diyarbakır Bölgesi için önemli bir kültür miras alanı olan Zerzevan Kalesi’nin turizm rolü hakkında önemli bir eksiklik olduğu görülmüştür. Bu tez çalışması ile söz konusu eksikliği gidereceği gibi yapılacak çalışmalara da referans olması adına önem arz etmektedir. Tez çalışma alan olarak Zerzevan Kalesi’nin seçilmesinin en önemli nedeni ise, Roma'nın doğu sınırındaki ilk Mithras Tapınağı olması ve 2014 yılında bilimsel arkeolojik kazılarına başlanılmasına rağmen 2020 yılı itibariyle UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alması bu miras alanının önemini göstermektedir. Bu gelişme özellikle bölge turizmini, arkeolojisini ve kalenin görünürlüğü açısından çok önemli bir potansiyel oluşturmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemi, başta Zerzevan Kalesi’nin kazı başkanı olmak üzere alanda çalışan arkeolog, sanat tarihçisi, mimar ve restoratörlerden oluşan uzman kişiler, Diyarbakır Müzesi’nin uzmanları ile bölgede faaliyet gösteren turist rehberlerinden oluşan katılımcı grubu ile gözlem ve görüşmeler gerçekleştirilmiştir. 18 katılımcıyla yarı yapılandırılmış görüşme tekniğiyle veriler, 23-29 Haziran 2021 tarihleri arasında toplanmıştır. Elde edilen bulguların analizleri, nitel araştırma yöntemlerinde kullanılan betimsel analiz tekniğiyle yapılmıştır. Sonuç olarak kültürel miras ve turizmin birbirini olumlu ve olumsuz yönde etkileyen iki temel faktördür. Turizm ve kültürel miras kontrollü bir şekilde yönetildiği de miras değerlerinin korunmasında, gelecek kuşaklara aktarılmasında, sürdürülebilirliğini sağlamasında ve bölgeyi ekonomik olarak kalkındırmasında önemli bir araç olarak görüldüğü tespit edilmiştir. Bunu yanında turizm, miras alanlarında planlı bir şekilde yönetilmediği takdirde, geri dönüşümü olmayan tahribatlara neden olabilmektedir. Turizm ve kültürel miras arasındaki bu koruma ilişkisi doğru ve planlı bir stratejiyle uygulandığı zaman olumlu sonuçlar elde edilebilmektedir. Çünkü turizm, miras alanlarına sağladığı ekonomik gelir ile miras alanlarının korunmasında kullanılmakta, bölge halkına istihdam sağlamakta ve yerel halkın da bu gelirin sürdürülebilmesi adına miras kaynaklarına yönelik bir koruma bilinci oluşturmaktadır. Böylece turizm, kültürel mirası korunmada önemli bir araç olarak tespit edilmiştir. Zerzevan Kalesi üzerinden elde edilen bulguların bir sonucu olarak yapılan bu çalışma ile bölgede kültürel miras ve turizmin rolü üzerine gerçekleştirilecek olan farklı araştırmalara temel oluşturarak fayda sağlayacağı düşünülmektedir.
Turizm öğrencilerinin gıda tüketimi ve israfı konusundaki algı ve tutumları
Bu araştırmanın amacı, gıda israfının altında yatan nedenlerin belirlenmesi, ortaya çıkardığı sonuçların analiz edilmesi ve israfın önlenmesine ilişkin yapılabileceklerin ortaya konulmasıdır. Bu çalışma, gıda israfının boyutuna ve önemine dikkat çekme amacı güdülerek yapılmaktadır. Elde edilen veriler israfı önleme çalışmalarına yardımcı olabilmesi itibari ile önemlidir. Bu araştırma bilinçsiz tüketimin ve gıda israfının azaltılmasına yönelik farkındalık oluşturması bakımından önemli görülmüş ve gerçekleştirilmiştir. Türkiye’de gıda tüketimi ve gıda israfının turizm işletmelerinin yoğunlukta olduğu bölgelerde daha fazla olduğu göz önüne alındığında ve ülkemizdeki turizm işletmeleri sayısı düşünüldüğünde, gıda israfı miktarı hesaplanamayacak boyutlara ulaşmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, turizm işletmeleri ile daha fazla ilişkili olmalarından ötürü turizm eğitimi almakta olan öğrenciler çalışma evreni olarak belirlenmiştir. Türkiye’nin her bölgesinden, farklı eğitim düzeylerinde turizm eğitimi alan öğrencilere yüz yüze anket uygulanmıştır ve bunun sonucunda 461 adet kullanılabilir ankete ulaşılmıştır. Araştırma nicel araştırma yöntemleriyle yürütülmüştür. Araştırma verileri Aralık 2019 ile Haziran 2020 tarihleri arasında kolayda örnekleme tekniği ile toplanmıştır. Katılımcılardan toplanan veriler normal dağılmadığı için rassal olmayan/non-parametrik (Mann Whitney/U ve Kruskal/Wallis Testleri) analizler uygulanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; katılımcıların yaşı ve cinsiyetleri ile israf tutumları arasında anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Bununla birlikte eğitim dereceleri ve turizm işletmelerinde çalışma durumları değişkenleri açısından gıda tüketimi ve israfa ilişkin bazı boyutlar arasında anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar kapsamında tüketicilere ve sektörel uygulayıcılara birtakım öneriler sunulmuştur.
Kurgusal söylemden söylemsel kurguya: Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi’ndeki eser sergileme politikasının ziyaretçi deneyimi ve öğrenme motivasyonu üzerine etkisi
Müzeler, kültür turizminin önemli bir enstrümanı olarak yazılı, görsel ve işitsel basında ciddi anlamda yer almaya başlamış olup kültür turlarının önemli bir durağı haline gelmiştir. Bu nedenle akademik anlamda farklı birçok disiplin tarafından araştırma öznesi yapılan müze ve müzecilik çalışmaları, temelde ziyaretçilerin deneyimini esas alan sorunsalları konu edinmiş, deneyimin niteliksel ve niceliksel bağlamdaki çıktısının nedenleri üzerinde durulmamıştır. Düşünsel anlamda dönüşen müze ve müzecilik faaliyetlerinin ülkemizdeki görünümlerinden yola çıkılarak hazırlanan bu çalışma müzeleri ziyaret eden ziyaretçilerin salt deneyimsel çıktılarını konu edinmemiş olup deneyimin niteliksel ve niceliksel bağlamdaki nedenlerini müzelere özgü farklı boyutlar ortaya koyarak açıklamaya çalışmaktadır. Bir müzeyi mümkün kılan parametreler içerisinde her ne kadar sahip olduğu koleksiyon ve koleksiyonun niteliği var olsa da düşünsel arka planında zamansal, mekânsal, eser ve tematik kurgular bulunmaktadır. Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi özelinde yapılan bu çalışmanın amacı müzelerdeki eser sergileme politikasının ziyaretçi deneyimi ve öğrenme motivasyonu üzerinde etkisinin olup olmadığını araştırmaktır. Sergileme politikasındaki boyutların fiziksel anlamda daha çok anlaşılır kılınması bağlamında bu boyutların müze ziyaret deneyimini maksimize edip etmediği, bu ziyaretlerin informatif niteliğine olumlu anlamda katkı sağlayıp sağlamadığı, ziyaretçi deneyiminin aracılık rolünün olup olmadığı bu çalışma kapsamında araştırılmıştır. Çalışma kapsamında Şanlıurfa Arkeoloji Müzesini ziyaret eden ve kolayda örneklem tekniği ile seçilen 511 ziyaretçiye yapılandırılmış soru formu uygulanmış olup bu soru formu; müzenin kurgusal boyutlarına, ziyaretçi deneyimine ve öğrenme motivasyonuna ilişkin olmak üzere 3 bölümden oluşmaktadır. Müzenin kurgusal boyutlarına ilişkin geliştirilen ölçekte Açımlayıcı Faktör Analizi ve Doğrulayıcı Faktör Analizi; Ziyaretçi Deneyimine dönük ise Doğrulayıcı Faktör Analizleri yapılmıştır. Bu analizler SPSS Statistics 22, SPSS Amos 21 ile yapılmış olup araştırmanın hipotezleri ise SSPS Process Macro 3.3 programı ile test edilmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen verilere bakılarak araştırmada ortaya konan hipotezler doğrulanmış olup müzelerdeki kurgusal boyutların ziyaretçi deneyimine ve öğrenme motivasyonuna olumlu katkısı olduğu saptanmıştır.
Müze deneyiminde interaktif uygulamların tekrar ziyaret etme niyeti üzerine etkisi: Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi ve Göbeklitepe örenyeri örneği
Teknolojinin hayatımızın her alanına girmesiyle birlikte hayatın ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Hayatın her alanına giren teknoloji ile buluşmak isteyen müzelerin yeniden tasarlanması gerekmektedir. Toplumu şekillendiren müzelerin bireyler ile ilişki kurabilmesi, ortak kültür değerlerine sahip çıkabilmesi ve bu değerleri gelecek kuşaklara aktarabilmesi son derece önemlidir. Bu bağlamda, teknoloji ile bütünleşmek isteyen müzeler misyonlarını gerçekleştirebilmek için yeni gelişmelere de açık olmalıdır. Turistik destinasyonlarda ziyaretçilerde etkileşim yaratan en önemli yöntemlerden biri de interaktif uygulamalar ve iletişim araçlarının kullanılmasıdır. Bu teknolojik yenilikler müzeler ve benzeri turistik alanlara olan bakış açısını değiştirmiştir. Bu çalışmanın amacı Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi ve Göbeklitepe Örenyeri’ndeki ziyaretçilerin deneyimlerinin, interaktif uygulamalar ve tekrar ziyaret etme niyetine üzerine etkisi olup olmadığını; aynı zamanda bu süreçte ambiyansın da düzenleyici rolü olup olmadığının araştırılmasıdır. Bunun yanında Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi ile Göbeklitepe Örenyeri arasında interaktif uygulamalar, ziyaretçi deneyimi, ambiyans ve tekrar ziyaret etme niyeti açısından farklılık olup olmadığı da araştırılmıştır. Kolayda örneklem tekniği ile anket formları iki turistik destinasyonda toplam 608 ziyaretçiye uygulanmıştır. Araştırmanın hipotezleri SPPS Process Macro 3.3 ve SPSS Statistic 21 programları ile test edilmiştir. Sonuç olarak müze deneyiminin, interaktif uygulamalar ve tekrar ziyaret etme niyeti üzerinde etkisi olduğu tespit edilmiştir. Ambiyansın bu model üzerinde düzenleyici bir etkisi tespit edilmemiştir. Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi ile Göbeklitepe Örenyeri arasında müze deneyimi, interaktif uygulamalar ve ambiyans boyutları açısından anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Bu çalışmadan çıkan sonuçlara göre birtakım öneriler getirilmiştir.
Günümüzde interaktif müzecilik anlayışı
Kültürel mirasın korunması, geçmiş ile gelecek arasında köprü oluşturması, insanların kendi tarihleri, kültürleri ve etnik kökenleri ile duygusal bağ kurabilmelerine olanak sağlaması ve bu yönüyle farklı bakış açıları geliştirmelerine yardımcı olması müzeler aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Günümüzde müzelerde yaşanan değişmelerle sergileme anlayışı da artık toplumun ihtiyaç ve isteklerine göre şekillenmeye başlamıştır. Teknolojinin insan hayatına girmesi ile onu hayatlarının bir parçası haline getirmeleri artık teknolojinin müzelerde de kullanımını yaygınlaştırmıştır. Müzeler, 21. yy’da değişen ve gelişen çağa ayak uyduracak şekilde kullandığı amaç ve yöntemleri değiştirerek bilgisayar, iletişim ve etkileşim sağlayan teknolojileri hayatımızın bir parçası haline getirmektedir. Bugün teknoloji kullanımı ile müzelerdeki sergilemeler, vitrinler dışında insanların nesneler ile iletişime geçebildiği, nesnelere dokunabildiği, onları hissedebildiği ve etkileşim sağlayabildiği şekilde çeşitlenerek değişime uğramıştır. Müzelerde yer alan dokunmatik ekranlar, simülasyonlar, kiosklar, sanal ve artırılmış gerçeklik uygulamaları, hologramlar ve video mapping gibi pek çok farklı interaktif uygulama ile farklı sergileme anlayışına rastlanmaktadır. Müzelerde etkileşimi sağlayan en etkili yöntemlerden biri olan interaktif uygulamalar ve iletişim araçlarının kullanılması, günümüzde müzelere farklı bir açıdan yaklaşmamızı sağlamıştır. Bu çalışmada interaktif uygulamalarının müze ziyaretçileri üzerinde nasıl bir etki oluşturduğu ele alınmaktadır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi müzelerinden Göbeklitepe Ziyaretçi Karşılama Merkezi, Mardin Müzesi ve Hasankeyf Müzesi olmak üzere üç adet müzenin çalışma kapsamına dahil edilmesi hedeflenmekle birlikte Hasankeyf Müzesi’nin pandemi sürecinde kapatılması sonucunda kota koyularak kolayda örneklem metodu ile anket formu sadece iki müzenin toplamda 100 ziyaretçisine uygulanmıştır. Araştırmada, T-testi ve ANOVA kullanılmış; gruplar arasında farklılıklar tespit edilmemiştir. Araştırmanın en temel çıktısı, interaktif uygulamaların hem günümüz müzeciliği; hem de müze ziyaretçileri üzerinde olumlu katkıları olduğudur.
Hasankeyf arkeopark alanına taşınan anıt eserler ve bunların yeniden turizme kazandırılması
Bu yüksek lisans tezi, Batman il sınırları içerisinde yer alan Hasankeyf’deki sekiz adet taşınmaz kültür varlığının korunması ve turizme kazandırılması üzerine odaklanmaktadır. Özellikle, söz konusu tarihi yerleşimindeki taşınmaz kültürel mirasın bir bölümünün Ilısu Barajı ve Hidroelektrik Santrali (HES) Projesi kapsamında su altında kalma riskiyle karşı karşıya kaldığı ve bu mirasın korunması ve taşınması için yapılan projeler değerlendirilerek Zeynel Bey Türbesi, Artuklu Hamamı, İmam Abdullah Zaviyesi, Kızlar Camii, Orta Kapı, Süleyman Han Camii ve Er Rızk Camii olarak bilinen taşınmaz kültür varlıklarının Arkeopark’a taşınması, korunması ve turizme kazandırılması ele alınmıştır. Bu bağlamda tezimizde tanıtılan metotlarla Hasankeyf Arkeopark Alanı’nın belgelenmesi ve turizm sektörüne kazandırılması sağlanmıştır. Sergileme alanlarının tasarımı, eserlerin doğal aydınlatmayla uyumlu bir şekilde sunulmasını sağlamış ve ziyaretçilerin eserlere rahatlıkla erişebilmesi için düzenlemeler yapılmıştır. Nitekim Hasankeyf Arkeopark Alanı'na taşınan anıt eserlerin korunması ve turizme kazandırılması, sadece Güneydoğu Anadolu Bölgesi için değil; ülkemiz kültürel mirası ve turizmi için de önem taşımaktadır.