115
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Türkçe'deki Tanıtsallık Belirten Sıfatların ve Belirteçlerin Yabancı Dil Olarak Türkçe Derslerinde Öğretimi
Kip ve kiplik kavramlarından yola çıkan çalışmamız kip-zaman, kip-görünüş ilişkileri ve kiplik ulamları hakkında detaylı bilgiler içermektedir. Alanyazında farklı tanımlanan bilgisel kiplik ve tanıtsallık tartışmalarına yer verilmiştir. Ayrıca tanıtsallığın mantıksal olarak bilgisellikten önce gelmesi ve önermelerin güvenilirlik belirtmelerinde öncelikle kanıtların rol oynadığı gerçeğinden hareketle incelenen sıfatların ve belirteçlerin tanıtsallık bildirdiği varsayılmıştır. Çalışmamızda incelenen sözcüklerin anlamını ve kullanımını bağlam içinde örneklendirmek amacıyla Doküman Analizi yöntemi kullanılmıştır. Bunun için her bir sıfat ve belirteç için beş farklı gazeteden alınan tümcelerle örneklem oluşturulmuştur. Araştırmada 12 belirteç ve 8 sıfat incelenmiştir.Çalışmamızda incelenen sıfatlar ve belirteçlerin Chafe'nin bilgiyi bilme yollarına göre gruplandırılmış ve Lyons'un öznel-nesnel kiplik ayrımına göre hangi grupta olduğunu ortaya çıkarılmıştır. Bu bulgular Yabancı Dil Olarak Türkçe derslerinde konunun daha kapsamlı bir şekilde anlaşılmasına ışık tutmaktadır.Çalışmamızın sonunda bu belirteçlerden ve sıfatlardan bazıları için Yabancı Dil Olarak Türkçe öğretimine ilişkin ders materyali örneklerine yer verilmiştir.
Fransızca konuşulan Avrupa Birliği ülkelerindeki Türk gençlerinin Türkçe deyim bilgilerinin incelenmesi
Bu çalışmanın amacı, günlük dilde en sık kullanılan deyimlerin yurtdışında yaşayan Türk gençleri tarafından ne derece bilindiklerini betimlemektir.Bu amaç doğrultusunda, öncelikle dilbilgisi ve dilbilim bakış açısıyla yapılan farklı deyim tanımları incelenip karşılaştırılmış, tek ve tutarlı bir deyim tanımına ulaşılması hedeflenmiştir. Yapılan tanım ışığında 9 ayrı günlük gazete ve her gazeteden ikişer yazar seçilmiş; toplam 365 makale taranmış, bir deyim sıklığı çalışması gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın sonuçları en sık kullanılan deyimleri göstermiş, bunlar arasından en az bilinen deyimler kontrol grubuna uygulanan bir sormacayla belirlenmiştir.Çalışmanın son aşamasında ise bu deyimlerden oluşan 40 soruluk bir sormaca, Fransa, İsviçre ve Belçika'da yaşayan Türk gençlerine uygulanmıştır. Sormacanın sonuçları değerlendirilmiş ve katılımcıların Türkçe deyimlere dair bilgi düzeyi betimlenmiştir.
Yabancı dil olarak Türkçe ve İngilizce ders kitaplarındaki öğrenme stratejilerinin kullanımı
Dil öğrenme stratejileri Oxford?a (1990: 8) göre ?öğrenmeyi kolaylaştıran, hızlandıran, daha eğlenceli, bağımsız, etkin ve yeni durumlara daha kolay aktarılabilen kılan, öğrenci tarafından seçilen özel yollardır.? Öğrenme görevini kolaylaştıracak uygun strateji veya strateji kombinasyonunu seçmek ise öğrencinin sorumluluğundadır. Bu yüzden, öğrenci kendi strateji uygulamalarının farkında olmalı ve strateji bilgisini geliştirmelidir. Cohen?e (1998: 74) göre öğrencinin kendi öğrenmesini anlayabilmesini sağlayan çeşitli strateji eğitim yolları vardır: ders kitaplarında öğrenme stratejilerinin kullanımı bu yollardan bir tanesidir. Yabancı dil olarak Türkçe ve İngilizce ders kitaplarındaki strateji kullanımının incelenmesi bu çalışmanın amacıdır. Yeni Hitit 1 ve Total English Elementary ders kitapları karşılaştırmalı bir çalışma yapabilmek için seçilmiştir. Chamot ve O?Malley?in sınıflandırmasına bağlı kalınarak ders kitaplarında kullanılan stratejiler tespit edilmiş ve sonuçlar incelenmiştir. Total English Elementarynin Yeni Hitit 1?e göre bilişüstü stratejilere ve strateji kombinasyonlarına daha çok önem verdiği görülmüştür. Yeni Hitit 1?deki bilişüstü stratejilerin oranı % 5.729 iken Total English Elementary?deki oranı % 34.494?tür. Bu oran, İngilizce ders kitabının öğrencilerin bilişüstü bilgilerini Türkçe ders kitabına göre daha çok kullandırdığını göstermektedir. Her iki kitap açık strateji öğretimi yapmamaktadır; stratejiler ders kitaplarında örtük bir şekilde görevlerin içine yerleştirilmiştir. Bununla birlikte, İngilizce ders kitabı hayat boyu öğrenme kutuları yolu ile sadece 8 stratejinin tanımını farklı görevlerde vermiştir. Öğrenciler de bir sonraki görevde tanımı yapılan stratejiyi uygulama imkânı bulmuşlardır. Burada en önemli konu, tanımlarda ?strateji? sözcüğünün geçmemesidir: bu da öğrencilerde farkındalık yaratmayabilir. Ayrıca, hayat boyu öğrenme kutularında tanımı verilen stratejileri kullandıktan sonra öğrencilere kendilerini değerlendirme imkânı verilmemektedir. İngilizce ders kitabındaki strateji kombinasyonları ise Türkçe ders kitabına göre çok daha çeşitlidir. Sonuç olarak, bu çalışmanın esas hedefi, Türkçeyi yabancı dil olarak daha etkin öğrenen başarılıöğrenciler yetiştirebilmek için öğretmenlerin ve ders kitabı yazarlarının strateji farkındalığını artırmaktır
Türkçe-Letonca karşılaştırmalı zaman yapıları
Küreselleşme denilen dünya çapında bütünleşme, entegrasyon ve dayanışma sürecinde günler gittikçe dünya ekonomisi, uluslararası ilişkiler gelişmektedir. Dil faktörü bu süreçlerin vazgeçilmez ve çok önemli bir parçasıdır. Hepsinde iletişim çok önemli rol oynar. İki ülke arasında işbirliğin gerçekleşmesi için iletişim şarttır. İletişim dilsiz bizim bildiğimiz anlayışta gerçekleşemez. Bugüne kadar yabancı dil öğrenme edimi çok zaman alıcı bir süreçti. Bugünlerde insan zamanını değerlendirmeye başladığı için mümkün olduğu kadar kısa bir süre içinde yabancı dili edinmek istiyordur. Yabancı dil öğrenimi ve öğretimi tüm dünyada olduğu gibi Letonya?da da artarak önem kazanmaktadır. Son yarı yüzyıl Letonya ve Türkiye ilişkileri geliştiğinden Letonca ve Türkçeye hâkim olan insanlara talep de artmaktadır. Ne yazık ki henüz Türkçe ve Letonca arasında hiçbir sözcük veya dilbilgisi çalışması yapılmamıştır. Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde öğretmenler hala yabancı kaynaklar kullanmak zorundadırlar (Rusça, İngilizce). Yabancı dili başka bir yabancı dilden öğrenmek ve öğretmek mümkün olabilir. Fakat bu öğrenme ve öğretme süreci gittikçe zorlaşır, hatalara yol açabilir ve beklendiği gibi verimli sonuç vermeyebilir. Bu çalışmanın amacı Türkçenin zaman sistemini Letoncanın dilbilgisi yapıları ile açıklamaktır. Türkçedeki dilbilgisel zamanların Letoncada olup olmadığı tespit edilerek hangi zaman, ifade şekli veya başka dilbilgisi yapıları ile kurulduğu açık bir şekilde gösterilecektir. Çalışmanın süresince bu iki dilin ortak aynılık, benzerlik ve farklılıklar ortaya konulacaktır. Çalışmanın neticesinde ortaya konulan veri ders programı oluşturanlar, öğretme malzemeleri hazırlayanlar için güvenilir bir kaynakça oluşturacaktır. Yabancı dil olarak Türkçeyi öğrenenler için de ek kaynak olacaktır. Bu çalışmanın sayesinde Türkçe öğretme ve öğrenme süreci kolaylaştırılmış olacaktır. Dolayısıyla, yabancı dil edinimi daha rahat ve hızlı şekilde gerçekleşecektir.
1980 den 2010 yılına okunurluğu yüksek Türk romanlarının sözvarlığı açısından incelenmesi
1980 ile 2010 yılları arasında yayımlanmış olan Türk romanlarının incelendiği çalışmamızda, öncelikle Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi konusunda eksikliği hissedilen okuma becerisi ve sözcük öğretimi konusunda kaynak olarak yararlanılacak romanlar seçilmiştir. Sonrasında öğrenci gereksinimlerini inceleyen çalışmalar taranarak söz konusu yıllarda basılmış; çok satan, ödül alan, eleştirmenlerce önemli görülmüş romanlardan her yıl için birer örnek seçilerek yaklaşık 2,5 milyon sözcüklük bir bütünce oluşturulmuştur. Bu bütünceden elde edilen sonuçlar, ilk aşamada her roman için tür ve türce sayılarıdır; sonrasında Türk romanının ortalama kaç sözcükle yazıldığı ve tür/türce oranının yabancı dilde okuma yaparken bize nasıl bilgiler verdiğidir. Çalışmamızda, ayrıca bu bütünce üzerinden sıklık incelemesi yapılmış ve bütüncede yer alan en sık sözcükler, başsözcükler (gövde) ve kökler sıralanmıştır. Bunun yanı sıra bütünceyi oluşturan romanlar 10?ar yıllık gruplar halinde ele alınarak ortak sözcükçe ve bütün sözcükçe çıkarılmış; buradan hareketle Türkçenin sözcük olarak nasıl bir değişim gösterdiği göz önüne serilmiştir. Son olarak yabancı dil olarak Türkçe derslerinde öğretilmesi gereken sözcüklerin belirlenirken bu sıklık listelerinden ne ölçüde yararlanılması ve öğrencinin Türkçe roman okumak için kaç sözcük bilmesi gerektiği gibi konular tartışılmıştır. Anahtar Sözcükler : Türk romanı, bütünce/derlem, sıklık, tür/türce oranı, ortak sözcükçe
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yaratıcı yazma tekniklerinin kullanılması
Bu araştırmada, yaratıcı yazma tekniklerinin yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılmasının dil öğrenimindeki temel becerilerden sayılan yazma becerisine katkı sağlayıp sağlamadığı incelenmiştir. Araştırma İstanbul Üniversitesi Dil Merkezi'nde Yoğunlaştırılmış Türkçe Kursu'na katılan B1 seviyesinde 42 ve C1 seviyesinde 24 olmak üzere toplam 66 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir.Nicel araştırma boyutuna sahip olan çalışma beş hafta boyunca iki grupla ayrı ayrı yürütülmüştür. B1 seviyesi (n=16) ve C1 seviyesi deney grubuna (n=11) araştırmacı tarafından hazırlanan yaratıcı yazma programı haftada 2'şer saat uygulanmış; B1 (n=17) ve C1 (n=12) seviyesi kontrol gruplarına herhangi özel bir program uygulanmamış, dil merkezindeki ders programlarına devam etmişlerdir. Araştırmada öntest sontest kontrol gruplu deneysel modelden yararlanılmıştır. Verilerin elde edilmesinde, "Avrupa Dil Gelişim Dosyası B1 ve C1 Düzeyleri Yazılı Anlatım Öz Değerlendirme Ölçeği", öğrencilerin yazmaya karşı tutumlarını ölçmek amacıyla Susar Kırmızı(2009) tarafından geliştirilen "Yazı Yazmaya Yönelik Tutum Ölçeği"ve yaratıcı yazma ürünlerini değerlendirmek amacıyla "Yaratıcı Yazma Değerlendirme Ölçeği" kullanılmıştır. Elde edilen veriler Mann Whitney U testi ve Wilcoxon İşaretli Sıralar testi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucunda; yaratıcı yazma çalışmalarının B1 ve C1 seviyelerindeki yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin yazmaya karşı tutumlarını olumlu yönde etkilediği, öz yeterlik algılarını ve yazma süreçlerini etkin hale getirdiği görülmüştür. Anahtar Sözcükler: Avrupa Dil Gelişim Dosyası, Yabancı Dil olarak TürkçeYaratıcılık, Yaratıcı Yazma, Yazma
Türkçede ortaç içeren tümcelerin yapısal ve anlamsal açıdan İngilizce ile karşılaştırılması
Yabancı dil öğretimi sürecinde dilbilgisinin önemi tartışmalı bir konu olmakla birlikte hedef dilin yapısına yönelik bilgiye sahip olmanın o dilin kullanımına katkıda bulunduğu gerçeği yadsınamaz. Bu çalışma için temel oluşturan konu ise Türkçedeki ortaç (sıfatfiil) yapısı ve bu yapının İngilizcedeki hem yapısal hem de anlamsal eşdeğerlilikleri ve denklikleri olmuştur. Çalışmanın çıkış dili olarak seçilen Türkçenin ortaç yapısının seçilme sebebi ana dili Türkçe olmayan öğrenicilerin söz konusu yapıyı öğrenirken kendi ana dilleriyle kıyaslama yoluna gitmeleri ve çoğu zaman iki dil arasındaki farklılıklar nedeniyle güçlükle karşılaşmalarıdır. Türkçedeki bu hedef yapının İngilizce ile karşılaştırılmasının nedeni ise yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin İngilizce bilme olasılıklarının diğer yabancı dillere oranla daha yüksek olmasıdır. Bu çalışma için ilk olarak Türkçe dilbilgisi ve dilbilim kitapları taranarak ortaç yapısı betimlenmiştir. Ardından Türkçe yazılmış olan Sineklerin Tanrısı kitabındaki ortaç içeren bütün öbeklerin bir listesi oluşturulmuştur. Bu kitabın seçilme nedeni ise hedef yapıya yönelik oldukça fazla örnek içermesi olmuştur. Sineklerin Tanrısı'ndaki her ortaç yapısının aynı kitabın İngilizce sürümü olan Lord of the Flies'daki denkliği de listeye eklenmiş ve böylece çalışmanın temelini oluşturan bütünce oluşturulmuştur. Son olarak bütüncenin değerlendirilmesi sonucu ortaya çıkan yapısal ve anlamsal eşdeğerlilikler aracılığıyla Türkçedeki ortaç yapısı için bir güçlük sıra-düzenlemesi hazırlanmış ve bu çizelgenin özellikle İngilizce bilip de Türkçe öğrenen bireylerin hedef yapıyı öğrenme sürecine katkıda bulunması amaçlanmıştır. Anahtar Sözcükler: Ortaç, sıfatfiil, yabancı dil olarak Türkçe öğretimi, bütünce
İktisadi ve idari bilimler Türkçesinin incelenmesi ve yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanımı
Bu çalışmanın amacı mesleki dilin genel özelliklerini ortaya koymak ve bir mesleki dil olan İktisadi ve İdari Bilimler Türkçesinin dilsel özelliklerini betimleyerek yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ortamlarına aktarılmasına yönelik ders malzemesi önerileri sunmaktır. Bu amaç doğrultusunda mesleki dilin tanımı yapılmış, mesleki dilin genel özelliklerinin neler olduğu belirlenmiş ve mesleki yabancı dil öğretiminin nasıl yapılabileceği üzerinde durulmuştur. Bu çerçevede İktisadi ve İdari Bilimler Türkçesinin sözcük, dilbilgisi, metin ve dildışı özellikleri betimlenmiş ve elde edilen bilgiler ışığında, yabancı dil olarak mesleki Türkçe öğretimine yönelik örnek bir materyal önerisi hazırlanmıştır. İncelemeler sonucunda, mesleki dilin, genel dilin özel bir alanı olduğu, kendine özgü birçok özelliğinin bulunduğu, birçok özelliğinin de genel dilden seçilerek alındığı ancak kullanımına bağlı olarak genel dilden ayrılabildiği yargılarına varılmıştır. Çalışmada sunulan İktisadi ve İdari Bilimler Türkçesinin dilsel özelliklerinin hem bundan sonraki bilimsel çalışmalar için hem de yabancı dil olarak mesleki Türkçe kurs ve ders programlarının hazırlanabilmesi için öncülük edebileceği düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler: Mesleki dil, mesleki Türkçe, İktisadi ve İdari Bilimler Türkçesi, Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi, ders malzemesi geliştirme
İngilizce ve Türkçe ders kitaplarında kültürel ögelerin incelenmesi
Hymes'a (1971: 3-28) göre yabancı dil öğrenimi, dilsel edinç, stratejik edinç, söylem edinci, toplumdilbilimsel edinç ve kültürel edinçten oluşmaktadır. Geleneklerin, inançların örf ve adetlerin bilgisini içeren ve başka ülkeleri anlayabilme sistemlerini kapsayan kültürel edinç, yabancı dil öğretiminin ayrılmaz bir parçasıdır ve bir çok yabancı dil öğretmenine göre, kültür öğretiminin müfredata dahil edilmesi yabancı dil öğretiminin ana hedeflerinden biri olmalıdır. Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi gün geçtikçe daha çok önem kazanmakta ve daha çok geniş alana yayılmaktadır. Bu yüzden, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan ders kitaplarının da bu önemde hazırlanması gerekmektedir. Çalışmamızın amacı yabancı dil olarak İngilizce ve yabancı dil olarak Türkçe ders kitaplarında yer alan kültürel ögelerin incelenmesi ve karşılaştırılmasıdır. İngilizce ve Türkçe ders kitaplarındaki kültür gösterimlerinin karşılaştırılmasında tablolar ve şemalar oluşturulacak, incelenen kitaplardaki kültür aktarımının nasıl gerçekleştiği tartışılacaktır. Böylece yabancı dil olarak Türkçe öğrencileri için öğrenim ya da edinim kolaylıkları sağlanmış olacaktır. Anahtar Sözcükler: Yabancı dil öğretimi, kültür, kültürel edinç, kültürel farkındalık dil ve kültür.
Türkçe ve İngilizce ders kitaplarında değerler eğitimi
Değerler eğitiminin temel hedefi bireye kişi hürriyetlerine saygı göstermeyi, farklılıklara duyarlı olmayı, yardımlaşmayı ve işbirliği yapmayı, barış içinde yaşamayı kazandırmaktır. Bu bağlamda yabancılar için hazırlanan ders kitapları öğrencilere ulusal ve evrensel değerleri aktaran araçlardan biri olabileceği söylenebilir. Yabancı dil öğretimindeki değerler eğitimin önemi de öğrenilen dilin kültürel oluşmasında yer alan değerleri tanımayı ve benimseyi sağlayabilmesidir. Dolayısıyla kendisiyle ve toplumla barışık bireylerin yetiştirilmesinde yerel ve evrensel değerlerle donatılmış yabancı dil ders kitapları aracılığıyla değerler eğitimini uygulamak göz ardı edilemez. Çalışmanın amacı yabancılar için hazırlanan ders kitaplarında evrensel ve yerel değerlerin ne ölçüde yansıtıldığını, tespit edilen değerlerin alt değer, değer türü ve değer yönelimleri kategorileri açısından ağırlığını belirlemektir. Çalışmamız yabancılar için Türkçe Yeni Hitit 2 Orta ve Yeni Hitit 3 Yüksek ders kitaplarıyla birlikte yabancılar için İngilizce SpeakOut Pre-Intermediate ve SpeakOut Intermediate ders kitaplarının incelenmesiyle sınırlıdır. Söz konusu olan ders kitaplarının analizi için Schwartz'ın değerler sınıflaması esas alınmıştır. Amacımıza uşalabilmek için ders kitaplarında yer alan metinler, metin öncesi ve sonrası alıştırmalar, gramer sonrası alıştırmalar, alıştırmalardaki kelime, sözcük grubu, cümle ve paragraflar değerleri iletmesi açısından madde analizi yoluyla incelenmiştir. Elde edilen bulgular Schwartz'ın değerler sınıflamasına göre yerleştirilip frekans sıklığı ve yüzdeliği çıkarılarak sayısal veriler haline getirilmiştir.Elde edilen sonuçlar yabancılar için hazırlanan tüm ders kitapları için bir genelleme ortaya koymamaktadır. Fakat, çalışmanın okuyuculara incelenen ders kitaplarında değerlerin nasıl aktarıldığı üzerine faydalı bilgiler sağlayabileceği söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Değerler, Değerler Eğitimi, Yabancı Dil Öğretimi, Ders Kitapları, Schwartz'ın Değerler Sınıflaması
-mIş biçim biriminin farklı işlevlerinin bilinç uyandırma teknikleriyle öğretimine yönelik malzeme oluşturma
Bu çalışmanın amacı ?mİş biçimbiriminin yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilere bilinç uyandırma tekniği ile öğretimine yönelik malzeme oluşturmaktır.Çalışmamızda ilk olarak bilinç uyandırma tekniği ile ilişkisi olduğunu düşündüğümüz öğrenme kuramları ele alınmış, yabancı dil öğretimi yöntem ve ilkelerine yer verilmiştir. Bilinç uyandırma tekniği ile bağlantılı olması nedeni ile evrensel dilbilgisi kavramı üzerinde durulmuş ve geleneksel dilbilgisi ile karşılaştırılması yapılmıştır.Biçimbirime yönelik hazırlanan tüm malzemelerde biçim, anlam ve kullanım üçlüsü göz önünde tutulmuştur. Hazırlanan malzemeler bilgisayar ortamında kullanılabilecek nitelikte hazırlanmış, çeşitli etkinlik ve çalışmalarla desteklenmiştir. Yapının her bir kullanım alanı, işlevi ayrı ayrı verilmiş; tümevarımsal bir yöntem izlenmiştir. Bilinç uyandırma yönteminin uygulanma aşamasında dikkat çekme, girdi artırımı etkinliklerine özen gösterilmiştir.Dilbilgisi yapısının biçimsel değişimleri öğrenciye hazır olarak verilmemiş; öğrencide bir girdiye dönüşebilmesi için zihinsel işlem süreçlerinden geçirilmesi sağlanmaya çalışılmıştır. Öğrencinin hedef dil ile ilgili öğrenmiş olduğu daha önceki bilgileri, yeni bilgiyi yapılandırmak için kullanması amaçlanmıştır.Hazırlanan malzemelerde görsel ve işitsel dikkat çekici uyarıcılar da kullanılmıştır. Sunulan metinler sadece diyalog olarak değil, anlatı, fıkra ve masal içeriği ile Türk halk kültürü örneklerinden seçilmiştir. Tezin son kısmına eklemiş olduğumuz etkinlik havuzunun ise öğretmene değişik olanaklar sunması açısından yardımcı olabileceği düşünülmüştür.
Fransızca ve Türkçedeki yer belirticilerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi ve yabancı dil olarak Türkçede yer belirticilerinin öğretimi
Bu çalışmanın amacı Fransızcadaki uzamın ifade edilme biçimlerinden yola çıkarak Türkçedeki uzamın ifade edilme biçimlerinin betimlenmesi ve bu betimlemeler aracılığıyla yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yer belirticilerinin öğretimine yönelik malzeme geliştirmektir. Bu amaç doğrultusunda uzam ve uzamı ifade eden sözlüksel birimlerin genel özellikleri üzerine Fransızcadan yola çıkarak Türkçe betimlemeler yapılmıştır.İnsanın günlük yaşamında önemli bir yere sahip olan uzam birçok bilim dalı tarafından ilgi görmüş ve çok farklı çalışmaların konusu olmuştur. Bu sebepten ilk olarak uzamın dilbilim, felsefe, coğrafya gibi farklı bilim dalları tarafından yapılan tanımlarından söz edilmiş ve tarihsel süreç içerisindeki yerine değinilmiştir.Uzam farklı dillerde çeşitli sözlüksel birimler tarafından ifade edilse de anlambilimsel düzlemde aynı özellikleri göstermektedir. Bu bağlamda uzamın genel özellikleri üzerine betimlemeler yapılmıştır. Sonraki aşamalarda ise uzamın hangi sözlüksel birimler tarafından nasıl ifade edildiği Fransızcadan yola çıkılarak Türkçe betimlemelerle anlatılmıştır.Son aşamada ise uzam üzerine yapılan bu betimlemelere dayanarak yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde uzamı belirten dilbilgisel yapıların öğretime yönelik malzemeler tasarlanmıştır.
Sözlü dildeki bağımlı ardılların kullanım sıklığı
Bu çalışmanın amacı Türkçede bağımlı ardılların sözlü dildeki kullanım sıklıklarını belirleyebilmektir. Bu amaca yönelik olarak bütünce temelli çözümleme yöntemi ile çalışmanın bütüncesi oluşturulmuştur.Bağımlı ardıllar konusu dil incelemelerinin biçimbilim bölümü ile ilgili olduğu için biçimbilim ve biçimbirim kavramları incelenmiştir. Bağımlı ardılların sıklığı belirlenirken kullanılacak ardıl sınıflandırmaları için temel dört kaynaktaki (Adalı O. (2004). Türkiye Türkçesinde Biçimbirimler. İstanbul: Papatya Yayınları.; Banguoğlu, T. (2004). Türkçenin Grameri. Ankara: TDK Yayınları.; Göksel A. ve Kerslake C. (2005). Turkish A Comprehensive Grammar. London ve New York: Routledge.; Kormaz, Z. (2003). Türkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi). Ankara: TDK Yayınları.) bilgiler bir araya getirilerek türetim ardılları ve işletim ardılları başlıkları altında yeni ve bütüncül bir sınıflandırma oluşturulmuştur. Bu sınıflandırma ile birlikte aynı tabloda, sözlü dilden alınan kayıtlar üzerinde yapılan çözümleme sonuçları hem sayısal olarak hem de oransal olarak verilmiştir.Çalışma bütüncesi çözümlenerek türetim ve işletim ardıllarına yönelik bulgular değerlendirilmiştir. Türetim ardıllarına yönelik bulgular, eyleme eklenen ve ada eklenen türetim ardılları bölümünde incelenmiş; işletim ardıllarına yönelik bulgular ise adcıl ve eylemcil işletim ardılları bölümünde incelenmiştir.Çalışmanın bulguları, Türkçenin anadili ve yabancı dil olarak öğretilmesine sağlayabileceği katkılar açısından, işletimde ve türetimde en sık kullanılan ardıllar Türkçe öğreticilerine sunulmuştur.
Avrupa dil gelişim dosyası bağlamında yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde okuma becerisini geliştirmeye yönelik malzeme oluşturma
Yabancı dil öğretimi alanında dil becerilerinin öğretimine ağırlık verilerek bu konunun öğrenicinin dil gelişimine katkısının olması ve Avrupa Konseyinin desteklediği bir dil öğretim projesi olarak geliştirilen Avrupa Dil Gelişim Dosyası uygulamalarının dil öğrenimi ve öğretimine etkileri, bu çalışmanın temellerini oluşturmaktadır.Bu çalışmanın amacı Avrupa Dil Gelişim Dosyası bağlamında okuma becerisini geliştirmeye yönelik malzeme tasarlamaktır. Bu amaç doğrultusunda öncelikle yabancı dil öğretim programlarının yeniden yapılanmasını sağlayan Avrupa Dil Gelişim Dosyası ve onun kuramsal artalanını oluşturan Avrupa Ortak Dil Çerçevesinin ne olduğu betimlenerek bu belgelerde okuma unsurlarının nasıl tanımlandığı bilgisine girilmiştir.Tüm bu kuramsal artalanın ardından Avrupa Dil Gelişim Dosyasına göre hazırlanmış olduğu ifade edilen Ankara Üniversitesi TÖMER Yeni Hitit Serisi kitabı okuma becerisi kapsamında incelenerek değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sürecinde okuma metinleri ve okuma etkinlikleri iki aşamalı olarak ADD ve AODÇ'ye uygunlukları araştırılmıştır. Bu araştırma kapsamında okuma metinleri metin türleri, özgünlük ve AODÇ'deki dil temalarına uygunlukları açısından okuma etkinlikleri de okuma öncesi sırası ve sonrası etkinlikleri açısından değerlendirilmiştir. Okuma metinleri ve okuma etkinliklerini değerlendirme listeleri oluşturularak yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde söz konusu kitap okuma becerisi çerçevesinde incelenmeye çalışılmıştır.Kitap değerlendirmesi sonucunda söz konusu kitapların okuma becerisi bağlamında eksiklikleri, yetersizlikleri belirlenerek elde edilen bulgular ışığında ADD ve AODÇ betimlemeleriyle örtüşen okuma malzemeleri tasarlanmıştır. Böylelikle örnek okuma malzemeleri ile bu duruma ilişkin önerilerde bulunulmuştur.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde karşılaştırmalı Türkçe-İngilizce sözde denkteşler (false cognates) listesinin oluşturulması ve bu listenin eğitbilimsel olarak kullanılması
Bu çalışmanın amacı Türkçe ve İngilizcedeki sözde denkteşlerin (false cognates) ve kısmi sözde denkteşlerin (partial false cognates) listesini oluşturmaktır. Çalışmada ayrıca bu listelerin dil öğretiminde nasıl kullanılabileceğine de değinilmiştir.Sözcük öğretimi yabancı dil öğretiminin temel taşlarından biridir ve bu nedenle üzerinde sürekli çalışmalar yürütülen bir alandır. Sözcük öğretimini öğrenci için kolaylaştırmak için çalışmalar sürmektedir. Sözcük öğreniminde, yabancı dil öğrenimi alanlarının hepsinde olduğu gibi, anadilden etkilenme söz konusudur. Bu etkilenme olumlu bir şekilde gerçekleşip öğrenmeyi destekleyebileceği gibi, aşırı genelleme yapıldığı takdirde hatalara da yol açabilir.Betimsel yöntem kullanılarak ve döküman incelemesi yapılarak oluşturulan bu iki liste birçok başka diller arasında karşılıklı olarak oluşturulmuştur. Türkçe ile İngilizce arasında böyle bir listenin olmadığı gözlemlenmiş ve çalışmanın amacı ortaya çıkmıştır. Bu oluşturulan listeler Türkçeyi yabancı dil olarak öğreten öğretmenler tarafından materyaller haline getirilerek kullanılabileceği gibi, kitap yazarları ya da hata analizi üzerine çalışanlar tarafından da sormacalar desteğiyle kullanılabilir.Çalışmada öncelikle Türk Dil Kurumu'nun yayınladığı Türkçe Sözlük (2007) ve kurumun İnternet sitesindeki Büyük Türkçe Sözlük (http://tdkterim.gov.tr/bts/) temel alınmıştır. Bu sözlüklerdeki tüm sözcükler eşzamanlı olarak taranmış ve denkteş oldukları öngörülen tüm sözcükler Merriam-Webster (http://www.merriam-webster.com/), Oxford Dictionaries (http://oxforddictionaries.com/) ve Cambridge Dictionaries Online (http://dictionary.cambridge.org/) sitelerinden yararlanılarak İngilizce tanımlarıyla karşılaştırılmış ve anlam farklılıkları göz önünde bulundurularak bu iki liste oluşturulmuştur. Bu listeler kullanılarak hazırlanabilecek materyaller çalışmanın kapsamı dışında bırakılmıştır. Ayrıca denkteşler listesinin oluşturuluması da başka bir çalışmaya bırakılmıştır.
İşlevsel dilbilgisi çerçevesinde Türkçedeki ilişkisel süreçlerin betimlenmesi
Halliday'in İşlevsel Dilbilgisine Giriş adlı kitabında da belirttiği gibi, dildeki anlamın temel bileşenleri işlevsel bileşenlerden oluşmaktadır. Bu bakış açısına göre tüm diller düşünsel ve kişilerarası olmak üzere iki tür anlam etrafında örgütlenmiştir. Bu bileşenlere ?üst-işlev? adı verilir.Bu üst-işlevler, tüm dillerde ortak olan iki genel amaç ile temsil edilirler: (i) etrafında olup bitenleri anlamlandırmak; (ii) dili kullanarak diğer insanlar üzerinde etki yaratmak. Amacı etrafında olup biteni anlamlandırmayı sağlamak olan dili ve buna bağlı olarak metni, anlamdan kopararak, yalnızca yapısal bir birim olarak düşünmek mümkün değildir.Dizgeci-İşlevsel Dilbilgisine göre, metin dilbilgisel değil anlamsal bir birimdir. Anlam ?söz? yoluyla belirtilir ve sözler olmadan birinin bir metnin anlamına yönelik yorumunu açık hale getirmek mümkün değildir. Dizgeci-İşlevsel Dilbilgisi, dili ?düşünsel, kişilerarası ve metinsel olmak üzere- üç farklı boyutta aynı anda çözümlemeyi olanaklı kılmaktadır.Dizgeci-İşlevsel Dilbilgisi çerçevesinde Türkçede ilişkisel süreçleri betimlemeyi planladığımız bu çalışmanın temel araştırma soruları şunlardır:1)İlişkisel süreçler Türkçede hangi biçimlerde ortaya çıkmaktadır?2)Türkçede ?ad tümcesi? olarak nitelendirilen tümce türünün ilişkisel süreçteki yeri nedir?3)Halliday'in ilişkisel süreçler çerçevesinde betimlediği süreçler ve eylemler Türkçedeki durumla ne oranda örtüşmektedir?Anahtar Sözcükler: Dizgeci-İşlevsel Dilbilgisi Kuramı, tümcenin temsilleştirilmesi, geçişlilik çözümlemesi, ilişkisel süreçler, niteleyici ve özdeşleyici süreçler, türce ve değer ve ad tümceleri.
Betimleyici metinlerin dilsel özellikleri ve bu tür metinler yoluyla sözcük öğretimi
Bu çalışmanın amacı, betimleyici metinleri ayrıntılı olarak incelemek, betimleyici metinlerin dilsel özelliklerini belirleyerek yabancılara Türkçe öğretimine yönelik sözcük öğretimi alanında malzeme hazırlamaktır. Bu amaç doğrultusunda betimleyici metinlerin içerdikleri dilsel yapılar incelenmiş ve betimlemenin işlevi, yöntemi ve diğer özellikleri kapsamlı olarak ele alınmaya çalışılmıştır.Türkçenin yabancı dil olarak öğretimine betimleyici metinleri kullanarak malzeme hazırlayabilmek için yabancı dil öğretiminde metin seçimi ve metin kullanımı konuları ele alınarak değerlendirilmiştir. Uygulamaların belirli bir yaklaşım çerçevesinde gelişmesi için iletişimsel yaklaşım genel özellikleriyle sunulduktan sonra bu yaklaşımda metin kullanımına ve sözcük öğretiminin nasıl ele alındığına değinilmiştir.Betimleyici metinlerin içerdiği dilsel yapıların incelenmesi sonucunda şu yapıları yoğun olarak kullandıkları belirlenmiştir: Niteleme sıfatları, yer belirten sözcükler, ad tümceleri, eksiltili tümceler ve ikilemeler. Bu yapılardan sözcük öğretimine uygun görülen niteleme sıfatlarına ve yer belirten sözcüklere ve betimleme nesnesinin kendi sözcüksel alanına yönelik, yabancı dil öğretiminde metin kullanım ölçütleri göz önünde bulundurularak ve iletişimsel yaklaşımın kullandığı teknikler kullanılarak malzemeler geliştirilmeye çalışılmıştır.
Türkçede ortaçlaştırma belirticilerinin öğretimine yönelik ders malzemesi hazırlama
Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlere ortaçlaştırma belirticilerinin öğretimi sırasında kullanılacak malzemenin hazırlanması üzerine çalışılmıştır.Türkçenin dilbilgisi yapısının açıklanmasında sorunlu görülen ve üzerinde çalışmalar yapılan konulardan başlıcası Türkçedeki ortaçlı yapılardır. Ortaçlı yapılar Türkçeyi yabancı dil olarak öğretme alanında hem öğretmenlerin hem de öğrencilerin güçlük çektiği bir konu olarak görülmektedir. Bunun en önemli nedenlerinden birisi de Türkçede bir ekin birden fazla işlev yüklenebilmesidir. Ortaçlaştırma üzerine yapılan çalışmalarda ortaçlaştırma belirticilerinin işlevleri saptanmaya çalışılmıştır. Ancak bu çalışmalardan elde edilen bulgular göz önüne alınarak Türkçede ortaçlı yapıların öğretimine ilişkin işlevsel malzeme hazırlama konusunda yapılacak çalışmanın yabancı dil olarak Türkçenin öğretimi alanında büyük bir eksikliği dolduracağı kanısına varılmıştır.Bu çalışmada -An, -DIK, -AcAK ve -mIş ortaçlaştırma belirticileri temel alınarak Türkçede ortaçlı yapıların hangi işlevleri yüklendiği üzerinde durulmuş ve öğrencilerin bu konudaki iletişim becerilerini geliştirmeye yönelik öğretim malzemeleri üretmek amaçlanmıştır.Türkçede ortaçlaştırma belirticilerinin öğretiminde iletişim temel alınmalıdır, çünkü bu belirticilerin kullanımsal özelliklerini ancak kullanıldıkları bağlamda çözümlemek mümkündür. Bu yapıların kullanıldıkları bağlamda hangi iletişimsel gereksinimi karşılamak için kullanıldıkları büyük bir önem taşımaktadır. Dolayısıyla bu çalışmada yabancı dil öğretimine "iletişimsel yaklaşım" temel almıştır. Bu yaklaşım doğrultusunda "göreve dayalı öğrenme" yaklaşımı da çalışmanın hedefi olan işlevsel malzeme geliştirilmesinin dayanağını oluşturmuştur.Ortaçlaştırma belirteçlerinin kullanımsal farkları bağlamda belirlendiğinden bu çalışmada ortaçlı yapıların işlevlerini öğretmek için söylem-temelli çözümleme yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem doğrultusunda -An, -DIK, -AcAK ve -mIş ortaçlaştırma belirticilerine yönelik bağlam odaklı ders malzemesi tasarlanmıştır.
Türkçe koşullu yapıların öğretimine yönelik malzeme tasarımı
Bu çalışmanın amacı yabancı dil olarak Türkçe öğrenenler için yapılarının ve işlevlerinin oldukça karmaşık olduğunu düşündüğümüz Türkçe koşullu tümcelerin öğretimi üzerine göreve dayalı öğrenme ve öğretme modelini temel alarak malzeme hazırlamaktır.Amacımıza ulaşabilmek için öncelikle dil öğretimine işlevsel yaklaşımlar, dilbilgisi öğretimine yaklaşımlar, yabancı dil öğretme yöntem ve teknikleri ve yabancı dil öğretiminde kullanılan malzeme örnekleri ele alınarak incelenmiş, daha sonra Türkçede koşullu tümcelerin ne olduğu ele alınmış, bu yapıyı öğretirken göreve dayalı hazırlanan malzemelerin nasıl olması gerektiği tartışılmış ve Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılabilecek göreve dayalı malzeme örnekleri tasarlanmıştır.Bu doğrultuda hazırlanan ders malzemelerinde erek yapının öğrencilere aktarılabilmesi için görevlerden yararlanılmış, öncelikle örtük öğrenme yoluyla daha sonra da açık öğrenme yoluyla öğrencilere erek yapı sunulmuştur.Yabancı dil olarak Türkçe koşullu yapıların öğretimi için tasarlanan göreve dayalı malzemelerimiz orta ileri seviyedeki dil öğrencileri temel alınarak hazırlanmıştır. Çalışmada tasarlanan görevlerin gerçek öğretme ortamlarında değerlendirilmesi daha sonraki çalışmalara bırakılmıştır.
İstek ve emir kiplerinin öğretimi
Yabancı dil öğretim süreci birden fazla bileşeni bir arada bulunduran çok boyutlu bir süreçtir. Bu bileşenlerden birisi de, o dilin dilbilgisi kurallarıdır. Yabancı dil öğretiminde dilbilgisi'nin yeri ve önemi yadsınamaz bir olgudur. Türkçe'nin yabancı dil olarak yeni bir alan olmasının yanında, dilbilgisi sorunlarının da dilbilim yöntem ve ölçütlerinden yararlanılarak ortaya konmamış olması, bu süreci daha da güçleştirmektedir. Bu nedenle, bu çalışmadaki amacımız, yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin öğrenme etkinliğini kolaylaştırma konusunda dilbilgisel katkılarda bulunmak ve öneriler getirmektir.Türkçede bulunan dilbilgisi sorunlarından birisi de istek ve emir kiplerinin öğretimidir. Geleneksel dilbilgisi kurallarına göre yazılan, gerek Türkçe'nin yabancılara öğretim kitaplarında, gerekse Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda okutulan Türkçe ders kitaplarında istek kipi'nin bütün kişi çekimleri- kullanılmamakla (ikinci ve üçüncü kişi çekimleri) birlikte- öğrencilere öğretilmekte ve öğrenme süreci yavaşlamaktadır. Buradan hareketle, çalışmamızda, istek ve emir kiplerinin geleneksel dilbilgisi kurallarına göre tanımı yapılıp, aynı zamanda işlevlerine göre betimlenmesini destekleyen görüşlere de yer verilmiş, ve bu iki kipin anlam-biçim-kullanım ölçütlerini temel alan iletişimsel yaklaşım yöntemine göre öğretilmesi gerektiği ortaya konmuştur. Bu nedenle, çalışmamızda, öncelikle, yabancı dil öğretim yöntem ve yaklaşımları hakkında kuramsal bilgiler verilmiştir. Bu kuramsal bilgi ve yöntemlere dayanarak, istek ve emir kiplerinin öğretiminde, kullanılan dildeki yapıların öğretilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmış, istek ve emir kiplerinin nasıl öğretileceği konusunda örnek ders planı verilmiştir.
Gülmece dergilerindeki dilsel ögelerin dil öğretimi açısından betimlenmesi
Avrupa Konseyi üye ülkelerde, dil öğretim/öğrenim sürecini ortak bir çerçevede toplama amacıyla Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni'ni (Common European Framework of Reference for Languages: Teaching, Learning, Assesment) geliştirmiştir.Bu çalışmada Penguen ve Uykusuz adlı gülmece dergilerinden rastlantısal yöntemle seçilmiş toplam 10 sayı ele alınmıştır. Bu dergilerdeki tümce yapıları incelenmiş ve yüklem ardı konumlanan tümcelerdeki iletişimsel yetiler Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni' ne göre betimlenmiştir.Bu sayede dil eğitiminde sadece dilsel yapılar değil, dil ile toplum arasındaki ilişki ve kullanımsal süreçlerin de göz önünde tutulması amaçlanmıştır.Anahtar Kelimeler: Gülmece dergileri, dil öğretimi, dilsel ögeler, iletişimsel yetiler, Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni
Türkçede eşdizimli eylemlerin altulam özellikleri ve bu özelliklerin Türkçe eğitim-öğretim ortamlarına aktarılması
Bu çalışmanın amacı, Türk Dil Kurumu resmi internet sitesinde yer alan Güncel Türkçe Sözlük'teki iki ve daha fazla sözcükten oluşan eşdizimli eylemlerin altulam özelliklerini belirlemek ve bu özelliklerin Türkçe sözlüklerde yer almasına yönelik bir öneri sunmaktır. Eylemlerin Rol Kuramı (Theta Theory) (Chomsky, 1981) başlığı altında incelenen ulamlama (categorization) ve altulamlama (subcategorization) özellikleri, çalışmamızın temelini oluşturmaktadır. Çalışmamızın inceleme nesnesi olan Türkçe eylemler, Dokuz Eylül Üniversitesi Doğal Dil İşlemleme Grubu tarafından, internet ortamındaki Türk Dil Kurumu Güncel Sözlük kullanılarak oluşturulan veri tabanından otomatik olarak seçilmiştir. Bu çalışmadaki incelemenin sonucunda, eylemlerin ilk anlamlarındaki altulam kümeleri belirlenmiştir. Bu çalışmada, incelenen eylemlerin yalnızca biçimsözdizimsel özelliklerinin ele alındığı göz önünde bulundurulduğunda, ileriki çalışmalarda, sözlükteki tüm eylemlerin hem yapısal hem de edici, deneyimci, konu, hedef, etkilenen, kaynak vb. gibi anlamsal özellikleri de ele alınarak altulam incelemelerinin yapılması ve sonrasında elde edilen bu bilgilerin Türkçe sözlüklere bütüncül bir biçimde aktarılması önerilmektedir.
Eylem ve ad olarak kullanılan ve Türkçe sözlükte bulunmayan öbekler ve bunların Türkçenin yabancı dil olarak öğretimindeki yeri
Bu çalışmada, eylem ve ad olarak kullanılan ama Türk Dil Kurumu'nun Türkçe Sözlük'ünde sözlüksel bir birim olarak bulunmayan öbekler belirlenmiştir. Bu öbeklerin Türkçe Sözlük'te, neden bulunması gerektiği tartışılmış, öbekler, biçimsel ve anlamsal özelliklerine göre irdelenmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde dilin tanımı ve önemi konusunda yaklaşımlar ve değerlendirmeler belirtildikten sonra, dilin ulusal işlevi ve kültür ile arasındaki sıkı bağlar ortaya koyulmuştur. Yine bu bölümde, sosyo-kültürel hayattaki ve teknolojideki gelişmelere bağlı olarak dilin de gelişebilme ve değişebilme özelliği tartışılmıştır. Sözcükselleşmenin evrelerine, diller arası sözcük alışverişinin sözvarlığına etkilerine ve buna bağlı olarak oluşan yeni sözcüklere değinilmiş, Türkiye'deki sözlükçülük çalışmalarının tarihine inilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünün ilk aşamasında, öbek yapı ya da bileşik sözcük konusunda tanım geliştirenlerin yaklaşımları ele alınmıştır. Bu bölümde, sorunun da ortaya konulmasına ve tartışma zemininin sağlanmasına yardımcı olunması açısından geleneksel ve çağdaş dilbilgisindeki yaklaşımlar bir arada açıklanmıştır. İkinci aşamada, yine tek sözcük olarak ele alınıp incelenen kalıplaşmış öğeler ile kalıp sözler (ilişki sözleri) irdelenmiştir. Üçüncü aşamada ise deyimler ve deyimleşmenin evreleri saptanmıştır. Özellikle deyimlerde görülen anlamsal değişimler ve yananlamlaşma olgusunun, bu çalışma için belirlenen sözlüksel birimlerle benzer özellikler sergiledikleri ortaya çıkarılmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde öbek yapılar biçimindeki yeni sözcüklerin belirlenmesinde izlenilen yollar ve veri tabanı açıklanmıştır. Sorun ortaya konulup tartışılırken bu öbek yapıların neden birer sözcük oldukları üzerinde durulmuştur. Çalışmanın dördüncü bölümünde ise, bu öbek sözcüklere, Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde de yer verilebileceğine değinilmiş, bu sözcükleri ilgilendiren alıştırmalar yabancı dilde dilbilgisi ve sözcük öğretimiyle ilgili yaklaşımlar verildikten sonra gözler önüne serilmiştir.
Yabancı dil olarak Türkçe öğrenenler için kiplik öğretimi üzerine materyal geliştirme
Yabancı dil olarak Türkçe öğrenenler için kiplik öğretimi üzerine işlevsel materyal geliştirmeyi amaçladığımız bu çalışma aşağıdaki sorulara yanıt aramaktadır: 1.Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilere Türkçe kiplik belirticileri {-Abil} ve {-mAlI} öğretilirken kullanılacak işlevsel materyal nasıl olmalıdır? i)iletişimsel yaklaşımın Türkçe kiplik belirticileri {-Abil} ve {-mAlI} öğretimine yönelik işlevsel materyal geliştirilmesindeki rolü nedir? ii)göreve dayalı yaklaşımın Türkçe kiplik belirticileri {-Abil} ve {-mAlI} öğretimine yönelik işlevsel materyal geliştirilmesindeki rolü nedir? iii)bilgisayar destekli öğretim tekniğinin Türkçe kiplik belirticileri {-Abil} ve {-mAlI} öğretimine yönelik işlevsel materyal geliştirilmesindeki rolü nedir? Çalışmada dil öğretimine işlevsel yaklaşımlar, dilbilgisi öğretimine yaklaşımlar, yabancı dil öğretim teknikleri ve yabancı dil öğretiminde kullanılan materyal örnekleri incelenerek, Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanabilecek işlevsel materyal örnekleri tasarlanmıştır. İşlevsel materyal geliştirme hedeflenen bu çalışmada, örnek ders materyalleri dilsel işlevselliğin yanı sıra, hem öğretmen hem de öğrenci için kullanım kolaylığı sağlaması ve herkesin kolaylıkla ulaşıp bireysel öğrenmeler ve tekrarlarda yararlanabilmesi için, bilgisayar destekli öğretim tekniği ile bilgisayar ortamında geliştirilmiştir.
Yabancılar için temel Türkçe sözcük varlığının oluşturulması
Yabancı dil ögretiminde okuma, yazma, konusma ve dinleme becerilerinin gelisebilmesi için sözcük ögretiminde dogru yöntemleri kullanmak kadar dogru belirlenmis sözcükleri ögretmek de önemlidir. En kısa zamanda dogru sözcükleri ögretmekle yabancı dil olarak Türkçe ögretiminde basarı oranı yükselecektir. Yabancı dil ögretiminde dogru sözcükleri belirlemek için dogal dilin teknoloji destekli islenmesi üzerine yapılan çalısmaların sayısı artmıstır. Yazılı dilin, kurulu yapılardan olustugu düsünülürse, sözlü dilin sıklık çalısması ile yabancı dil ögretiminde belirlenen sözcükler, günlük hayatı daha iyi yansıtacaktır. Sözlü dilin sözcük sıklıgı üzerine çalısıldıgı için, çalısmamız sonucunda belirlenen sözcükler yabancı dil olarak Türkçe ögrenen kisinin konusma becerisine daha çok katkı saglayacaktır. Bu çalısma, yabancı dil olarak Türkçe ögrenen yabancı ögrencilerin hangi sözcükleri ögrenerek sözcük ögreniminde daha basarılı olabilecegini uygulamalı arastırma yöntemiyle saptamayı amaçlamaktadır. Bu amaç dogrultusunda öncelikle sözlü dilden toplamıs oldugumuz verileri bilgisayar ortamına aktardık. Bilgisayar ortamındaki verilerin ne sıklıkta kullanıldıgını belirleyerek sözlü Türkçenin sözcük sıklıgına ulasmıs olduk. Arastırmamızda degisik uzamlardan alınan 3 dakikalık, 1000 tane ses kaydı kullanılmıstır. Bu süre içerisinde kullanılan 304.479 sözcük üzerinde sıklık çalısması yapılmıstır. Sözlü Türkçe'yi temsil eden ortamlardan alınan veriler ile sözlü Türkçe'nin sözcük sıklıgını belirleyerek yabancı dil olarak Türkçe'nin ögretiminde öncelik verilmesi gereken sözcüklerin hangileri oldugu sorusunu yanıtlamaya çalıstık.
Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde okuma becerisini geliştirme yolları
Bu çalışmanın amacı; Türkçenin ikinci dil olarak öğretimi üzerine hazırlanan kitapların okuma becerilerine ilişkin bölümlerini değerlendirmek ve bu değerlendirmeler ışığında örnek okuma üniteleri sunmaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada öncelikle ?okuma ünitelerini/etkinliklerini değerlendirmeye yönelik kontrol listesi? oluşturulmuştur. Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi ile ilgili kitapların okuma becerilerine yönelik bölümleri hem bu kontrol listesindeki ifadeler hem de ilgili bölüme ilişkin gözlemler ve sayısal veriler ışığında incelenmeye çalışılmıştır. Bu incelemelerde şu sonuçlara ulaşılmıştır: Kitaplarda metin türü olarak en çok diyalog kullanılmaktadır ve farklı türde metinlere yeterince yer verilmemektedir. Kitaplardaki okuma becerilerine ilişkin bölümlerde girdi biçimi olarak en çok doğal olmayan metne yer verilmektedir. Ancak bu girdilerin gerçek yaşamdaki durumlara benzetilmesinde kimi sorunlar bulunmaktadır. Metinlerin konuları gerçek yaşamdaki durumlara kısmen uygundur. Metinlerin konuları genel olarak ilgi çekici değildir. Diyalog biçimindeki metinlerin bağlamsal özellikleri yeterince açık değildir. Metinlerin okunabilirlik düzeyleri genel olarak hedef grubun düzeyine uygundur. Metinlerin içeriksel özellikleri ve sunuluş biçimleri geliştirilebilir niteliktedir. Kitaplarda okuma öncesi ve sırasına ilişkin etkinliklere yer verilmemektedir. Kitaplarda okuma sonrasında ise, metni anlamlandırmaya yönelik kısa yanıtlı sorular yer almaktadır. Okuma sonrası etkinliklerde okuma becerilerini geliştirecek nitelikte etkinlikler yeterince yer almamaktadır. Metinleri anlamaya yönelik olarak büyük oranda kısa yanıtlı 2 soruların kullanıldığı görülmektedir. Kitapların okuma becerilerine ilişkin bölümlerindeki etkinlikler bilişsel olarak büyük oranda bilgi ve kavrama basamaklarını tetiklemektedir. Bu çalışmada yapılan belirlemeler doğrultusunda seyahat ve sağlıklı yaşam konuları üzerine iki örnek tema önerilmiştir. Bu temalar hazırlanırken okuma becerisinin geliştirilmesinde önemli olan durumlar ve Türkçenin ikinci dil olarak öğretimi ile ilgili kitapların okuma becerilerine ilişkin bölümlerindeki olumlu ve olumsuz yönler dikkate alınmıştır.
Yabancı dil olarak Türkçe öğrenenler için şimdiki zamanın metinlerle öğretimi
Toplumların iletisim kurmak amacıyla dile ihtiyaç duyması yabancı dil öğrenmeye yönelik talebi gün geçtikçe artırmaktadır. Bu eğilimin bir yansıması da, ana dilimiz Türkçeyi öğrenmeye yönelik giderek artan ilgidir. Avrupa dillerini öğretmek için çok sayıda kitap, sözlük, ders ve çalısma kitapları, dinleme kasetleri ve görsel materyal bulunmasına karsın Türkçeyi yabancı bir dil olarak öğretmeye yardımcı olabilecek kaynak sayısı oldukça sınırlıdır. Türkçeyi yabancılara öğretmek amacıyla 2004 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü bünyesinde kurulan Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Anabilim Dalı; bu alandaki eksiklikleri gidermek, kaynak olusturmak, dilimizi yabancılara ve yurt dısında yasayan üçüncü kusak bireylere öğretmek amacını gütmektedir. Bu çerçevede yapılan bu çalısmada Türkçenin yabancı dil olarak öğretimine yönelik kaynak olusturulması amaçlanmaktadır. Çalısmanın kapsamı, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde ?simdiki zamanın metinlerle öğretimi? olarak belirlenmistir. Bu kavramın öğretiminde, dersin sunumu sırasında öğretmene yön gösterecek ders notlarına ve metinlere, ayrıca verilen yapıyı pekistirmeye katkıda bulunacak farklı seviyelerdeki etkinliklere yer verilmistir. Konusma anını, genis zamanı ve gelecek zamanı ifade etme için kullanılan üç ayrı isleve sahip olan simdiki zamanın, bu islevlerinin öğretimi için ayrı ayrı materyaller gelistirilmistir.
Türkçe geniş zaman kullanımının İngilizce denklik ilişkisi ve eğitbilimsel yaklaşımlı karşıtsal çözümlemesi
Gelişen dünyada küreselleşmenin de etkisiyle birlikte, uluslararası ilişkiler günden güne artmakta ve önem kazanmaktadır. Gerek diplomatik ilişkilerde gerekse yaşanan göçlerle ve bundan doğan sirkülasyonla birlikte uluslararası iletişim kaçınılmazdır. Bunun doğal bir sonucu olarak da bir dili konuşabilmek, yeni bir dil öğrenmek de bu bağlamda oldukça önemli bir hal almıştır. Son zamanlarda ülkemizin de dışardan göç konusunda talep gören bir ülke haline dönüşmesiyle birlikte yabancı dil olarak Türkçe öğretiminin önemi de artmış ve zorunlu bir talep haline gelmiştir. Eğitim görmek için gelen öğrenci sayısının da yadsınamaz olduğu göz önünde bulundurulduğunda, anadili veya ikinci dili İngilizce olan kişilere Türkçe öğretirken kullanılacak kaynakların kısıtlı olduğu görülmüştür. Buna ek olarak yurt dışında yaşayan Türklerin sayısının da son yıllarda hızlı bir artış göstermesinin bir sonucu olarak, yurt dışında yaşayan Türk aileleri ve diğer Türkçe öğrenmek isteyen kişiler için de yabancı dil olarak Türkçe öğretiminin önemi artmıştır. İngilizcenin uluslararası ortak iletişim dili olduğunun bilinmesiyle birlikte, bu alanda kullanılacak kaynak azlığının tespit edilmesinin ardından; Türkçe-İngilizce geniş zaman karşılaştırması yapılmasına karar verilmiştir. Bu yüksek lisans tezinin yazılma amacı yabancılara Türkçe öğretilirken duyulan kaynak ihtiyacını gidermektir. İngilizcede bu yapının tek bir denkliğinin olmaması ve yazılı kaynaklarda detaylı ve kapsamlı şekilde daha önce hiç incelenmemesi dolayısıyla Türkçe geniş zaman konusu seçilmiştir. Farklı dil ailelerine mensup oldukları için Türkçedeki geniş zamanın İngilizcede tek bir zaman ve yapıda karşılığı yoktur. Bundan dolayı bu çalışmada tüm ana zaman yapıları ve bir zamana karşılık gelmeyen yardımcı yapılar tanıtılıp açıklanmıştır. Çalışmanın amaçları çerçevesinde araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Çıkış dili Türkçe olarak seçilmiş bu çalışmada, ek kaynak oluşturması açısından Sabahattin Ali'nin dünyaca ünlü eseri ''Kürk Mantolu Madonna'' kitabı ve İngilizce çevirisi ''Madonna in a Fur Coat'' kitabındaki geniş zaman, geniş zamanın hikayesi ve geniş zamanın rivayetine ilişkin yapılar biçimbirimsel açıdan incelenmiş ve açıklanmış; söz konusu yapıların İngilizcedeki denklik ilişkisi ve eğitbilimsel açıdan karşıtsal çözümlemesi yapılmıştır. Sonuç olarak, çalışma sürecinde elde edilen bulgular, hem istatistiksel hem de teorik olarak analiz edilmiş ve bazı öneriler sunulmuştur. Araştırmanın sonucunda elde edilen verilerin, yurt içinde ve yurt dışında; Türkçeyi yabancı dil olarak öğretenler ve anadili veya ikinci dili İngilizce olan öğrenciler için katkı sağlayıcı bir ek kaynak olarak olarak hizmet etmesi umulmaktadır. Anahtar sözcükler: biçimbilim, dilbilim, yabancı dil olarak Türkçe öğretimi.
Türkçe "olmak" eyleminin ve –dır ekinin kullanımının dil öğretimi açısından Almanca "sein" ve "werden" eylemi ile anlamsal, yapısal ve işlevsel denklik ilişkileri açısından karşılaştırılması
Küreselleşme, iş dünyasının yanı sıra sosyo-kültürel ilişkiler açısından da Türkçe'nin önemini arttırmıştır. Gerek yurt içinde gerek yurtdışında Türkçe öğrenimine talep artmakta ve buna paralel Türkçe öğretimi için gerekli altyapı ve öğretici kadrosu desteklenmektedir. Almanya ve Türkiye arasında tarihsel süreç içinde giderek artan ticari, ekonomik ve sosyo-kültürel ilişkiler Almanca anadil konuşucusunu Türkçe, aynı zamanda Türkçe anadil konuşucusunu da Almanca öğrenmeye yöneltmiştir. Bu yüzden Almanca veya Türkçe öğrenirken 'sein' ve 'werden' fiillerinin Türkçede 'olmak' fiili ile karşılaştırılması birtakım güçlükler doğurmaktadır. Kafa karışıklığına yol açmamak için bu konu ile ilgili hassasiyet gösterilmesi söz konu olmaktadır. Bu güçlüklerin başında 'Öğrenciyim', 'Çalışkanım' gibi basit cümle yapılarında yabancı öğrencilerinin kendi anadillerinden kaynaklı olarak 'Öğrenciyimdir', 'Çalışkanımdır' şeklinde mutlaka fiil eki koyma ihtiyacı duyması ve bu durumun dil hatalarına yol açması gelmektedir. Bu zorlukların aşılması amacıyla anadili Almanca olan ve Türkçe öğrenen bireylerin kendi dillerinde 'olmak' anlamında iki eylem; 'sein ' ve 'werden' bulunmasından ve yüklem olmadan cümle kurulamaz olmasından dolayı aktarım yanlışları (İnterferenz) kaçınılmaz olmaktadır. Bu çalışmada Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde karşılaşılan bu zorluklara dikkat çekerek Almanca 'Sein' ve 'Werden' fillerinin kullanımı ile Türkçedeki 'Olmak' fiilinin anlamsal işlevsel ve biçimbirimsel benzerlikleri yanı sıra farklılıkları ortaya çıkarılmaya çalışılmaktadır. Çalışma, Türkçe öğrenirken ve öğretirken karşılaşılabilecek bu türden problemli durumlara ışık tutmayı hedef almaktadır. Türkçe 'olmak' fiilinin kopula ( koşaç) özelliği Almanca 'sein' ve 'werden' fiileri ile karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Türkçe öğretici ve öğrenicilerinin doğrudan kullanabileceği bir bilgi akışının sağlanması düşünülmüş ve ortaya çıkan problemlerin giderilmesi, daha etkin bir öğrenme ve öğretme sürecine katkıda bulunarak verimli bir sonuç alınmasına yardımcı olunması hedeflenmiştir. Anahtar kelimeler: Olmak, Sein, Werden, Kopula, Yardımcı Fiil, Yabancı Dil Olarak Türkçe
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde dinleme becerisi için metin uyarlama
Yabancı dil öğretiminde hem öğrenici, hem de öğreticiler açısından özgün metinler büyük bir öneme sahiptir ve sıklıkla kullanılmaktadır. Birçok katkı sunmalarına karşın gereksinimleri tam olarak karşılayamadıkları durumlarda olumsuz yönlerini azaltıp avantajlı yönlerini artırmak için özgün metinler üzerinde metin uyarlama işlemleri uygulanmakta, bu sayede onlardan elde edilen verim artırılabilmektedir. Alanyazın taramalarında, yabancı dil öğretiminde yer verilen özgün metinlerin çok büyük bir oranda yalnızca okuma becerisi için uyarlandığı ve dinleme becerisinin genellikle ihmal edilmiş olduğu gözlemlenmektedir. Bu çalışmada, dinleme ve okuma becerileri kapsamlı biçimde karşılaştırılmış, metin uyarlama aşamaları ayrıntılı olarak incelenmiş ve Türkiye'nin en önemli yazarlarından biri olan Sabahattin Ali'nin Sırça Köşk ve Beyaz Bir Gemi adlı iki öyküsü A2 ve B2 dil düzeylerindeki yabancı dil olarak Türkçe öğrenicileri için uyarlanmıştır. Krashen'in anlaşılır girdi kuramı ile birlikte bazı önemli araştırmacıların etkinliği kanıtlanmış önerilerinden de yararlanılan uyarlama işlemleri, yabancı dil olarak Türkçe öğreticilerinin de yararlanabilmeleri amacıyla ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Çalışmanın sonunda üretilen bütün uyarlanmış metinler öğrenicilerin ve öğreticilerin yararlanabilecekleri biçimde hizmete sunulmuştur.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde anlatısal metinlerin yazınsal göstergebilim yöntemiyle sadeleştirilmesi: Kürk Mantolu Madonna örneği
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminin geçmişi çok eskiye dayansa da son yıllarda Türkçe öğrenmeye talep hızla artış göstermiştir. Bu artış da öğretimi desteklemek için kullanılacak olan ders içi ve ders dışı materyal ihtiyacı doğurmuştur. Dil öğretiminde hedeflenen dört temel dil becerisinden okuma-anlama becerisini geliştirmek üzere hazırlanan materyallerin de beceriyi geliştirici materyaller olması beklenir. Bu materyaller özgün metinler veya amaca uygun olarak öğretici tarafından hazırlanmış metinler olabilir. Özgün metinlerin ders içi materyal olarak kullanılması eğitimi destekler niteliktedir fakat özgün metinler her düzey ve her öğrenici için uygun olmayabileceğinden düzeye uygun olarak uyarlanması gerekmektedir. Özgün metinler bilgilendirici metinler veya anlatı metinleri olabilir. Okuma etkinliği olarak kısa öyküler veya romanlar kullanılabilir. Roman bir etkinlik için oldukça uzun olduğu için, bir romanın özetlenip kullanılması daha faydalı olacaktır. Anlatı metinlerini özetlemek için yazınsal göstergebilim çözümleme yönteminin kullanılıp kullanılamayacağı bu araştırmanın problemidir. Araştırmanın amacı anlatı metnini özetlemek için yazınsal göstergebilim çözümleme yöntemini deneyip ortaya çıkan özet metni düzeylere göre uyarlamak üzere hazır hale getirmektir. Bu bağlamada örnek bir anlatı metni seçilip (Kürk Mantolu Madonna - Sabahattin Ali) önce yazınsal göstergebilim çözümleme yöntemiyle tüm yapıları çözümlenmiştir. Çözümlenen metin, çözümleme aşamalarındaki bilgiler kullanılarak yeniden yazılıp özetlenmiştir. Özet metin oluşturulurken yazınsal göstergebilim çözümleme yönteminin aşamalarından faydalanılmıştır. Sonuç olarak ortaya bir özet anlatı metni çıkmıştır ve bu özet arzu edilen her dil düzeyi için uyarlanmaya hazırdır. Yazınsal göstergebilim çözümle yönteminin aşamaları özet metni oluşturmak için kullanılmış ve ortaya özgün metnin tüm parçalarını içeren, metnin özünü yansıtan yeni bir metin çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Yazınsal Göstergebilim, Özetleme, Dil Öğretimi, Yabancı Dil Olarak Türkçe
Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarındaki metinlerin eleştirel söylem çözümlemesi
Bu çalışma yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan ders kitaplarının eleştirel söylem çözümlemesinin yapılması amacıyla hazırlanmıştır. Bu amaçla İstanbul Üniversitesi tarafından hazırlanan İstanbul Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı C1, Yunus Emre Enstitüsü tarafından hazırlanan Yedi İklim Türkçe C1 Ders Kitabı ve Dokuz Eylül Dil Eğitimi ve Araştırma Merkezi tarafından hazırlanan İzmir Yabancılar için Türkçe C1 Ders Kitabı Fairclough'ın (1989) "Eytişimsel-İlişkisel Yaklaşım"ı ile incelenmiştir. Fairclough'ın yaklaşımından seçilen sorular, ilgili kitaplarda her üniteden seçilmiş okuma metinlerine uygulanmıştır. 3 kitapta en çok bilgilendirici/açıklayıcı sınıflandırma şeması kullanılmıştır. 26 okuma metninin 13'ü bilgilendirici/açıklayıcı sınıflandırma şemasına aittir. Metinlerdeki sözcük tekrarları incelendiğinde, sözcük tekrarlarının büyük ölçüde erkeklere yönelik olduğu anlaşılmıştır. Eş anlamlı sözcükler incelendiğinde metinlerde Türk kültürüne ilişkin eş anlamlı sözcüklerin kullanıldığı belirlenmiştir ancak cinsiyetlere ve milletlere ilişkin kullanımlar bulunmamıştır. Metinlerdeki zıt anlamlı sözcükler incelendiğinde herhangi bir cinsiyete, millete ve kültüre ilişkin ideolojik kullanıma rastlanmamıştır. Sözcükler incelendiğinde, toplamda 77 alt anlamlılık ilişkili sözcük bulunmuştur. Bu sözcüklerin 656 alt anlama sahip olduğu saptanmıştır. Bu sözcüklerin 67 anlamla en çok Türk kültürüne ilişkin olduğu, 3'ünün kadınlara yönelik olduğu, 22'sinin erkeklere yönelik olduğu belirlenmiştir. Metinlerdeki alt anlamlı sözcükler incelendiğinde Yunan, Türk, İranlı, İbrani ve Arap milletlerine yönelik ifadeler bulunmuştur. Okuma metinlerindeki ifadeler cinsiyetlere, milletlere ve kültürlere bağlı olarak çözümlenmiştir. Çalışmanın sonucunda erkeklere yönelik ifadelerin kadınlarınkinden daha çok olduğuna karar verilmiştir. Türk kültürüne yönelik ifadelerin metinlerde daha sık yer almasına karşılık diğer kültürlere yönelik ifadelerin de metinlerde geçtiği belirlenmiştir. Türk kültürüne yönelik ifadelerin pozitif olmasına rağmen, diğer kültürlere yönelik olumlu, olumsuz ve nötr olabilecek çağrışımlara rastlanmıştır. Türk milletine yönelik ifadelere metinlerde daha sık rastlanmıştır ancak başka milletlere yönelik ifadelerin de metinlerde sık sık yer aldığı ve bu ifadelerin olumsuz çağrışıma sahip olmadığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yabancı dil olarak Türkçe, eleştirel söylem çözümlemesi, ders kitapları.
Yabancı dil olarak Türkçe öğreten öğretim elemanlarının sınav hazırlama ve ölçme değerlendirme yeterlik algıları
Bu çalışma, yabancı dil olarak Türkçe öğreten öğretim elemanlarının sınav hazırlama ve ölçme değerlendirme süreçlerindeki yeterlik algılarını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Boylu (2019) tarafından oluşturulmuş "Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğretenlerin Sınav Hazırlama ve Değerlendirme Yeterlik Algısı Ölçeği" kullanılmıştır. Ölçek, "Basit Rastlantısal (Tesadüfi) Örneklem" kullanılarak yabancı dil olarak Türkçe öğretimi yapan gönüllü 100 katılımcıya uygulanmıştır. Nicel araştırma yöntemlerinde ve eğitimde sıklıkla kullanılan "Tarama (Survey)" modeline başvurularak betimsel bir çalışma oluşturulmuştur. Öğretim elemanlarının demografik özellikleri ve aynı zamanda alt problemler olarak belirlenen değişkenlerin yeterlik algıları üzerindeki etkisini belirlemek için Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis H testleri uygulanmıştır. Çalışmanın sonucunda ise yabancı dil olarak Türkçe öğreten öğretim elemanlarının yanıtlamış oldukları öz değerlendirme anketine göre kendilerini sınav hazırlama ve ölçme değerlendirme konularında yeterli buldukları sonuçlarına ulaşılmıştır. Alt problemler bağlamında ise öğretim elemanlarının demografik özelliklerinin öz yeterlilikleri üzerinde anlamlı bir fark bulunmadığına ulaşılmıştır.
Yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin kullandıkları hitap biçimleri
Hitaplar kültürel özelliklerle şekillenmiş, nezaket, saygı unsurlarını barındıran, toplumsal olgulardan etkilenen ve bu olgularla değişen, dönüşen kimi zaman iletişimin başlatıcısı durumunda olan dilsel yapılardır. Muhatabın dikkatini çekme, muhataplar arası ilişkiyi yansıtma, iletişimi devam ettirme, ilişkileri güçlendirme vb. pek çok işlevi olan hitaplar nitelik ve nicelik bakımından tüm dillerde kültürün de etkisiyle farklılaşmaktadır. Hitapların kültürlerde dolayısıyla dillerde kullanımında farklılıkların olması, kültürlerarası etkileşim durumlarını etkilemektedir. Yabancı/İkinci dil olarak Türkçe öğrenmek amacıyla Türkiye'ye gelen öğreniciler gerek sınıf arkadaşlarıyla gerekse de hedef kültürden bireyler ile iletişime geçmekte, kültürlerarası etkileşim durumları yaşanmaktadır. Hitapların bireyler arası iletişimde oynadığı önemli rol nedeniyle bu çalışmada, yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin farklı bağlamlarda kullandıkları hitap biçimlerini tespit etmek amacıyla gönüllü 89 katılımcıyla yüz yüze yapılandırılmış görüşmeler yapılmış ve bulgular betimsel analiz ile değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonucunda yaş, cinsiyet, anadil özelliklerinin ve kültürel farklılıkların yabancı/ikinci dil olarak Türkçe öğrenenlerin kullandıkları hitap biçimlerinde etkisi olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Sözcükler: Hitap biçimleri, kültürel farklılıklar, yabancı dil olarak Türkçe öğretimi.
Yabancı dil olarak Türkçe öğrencilerinin kültürlerarası farkındalık seviyelerinin karşılaştırılması
Teknolojinin gelişmesi, ülkeler arası ticaretin artması, yaşanan zorunlu göçler ve benzeri sebepler kültürlerarası iletişimi zorunlu hale getirmiştir. Bu durum kültürlerin birbirleriyle daha fazla iletişime geçmesini sağlamıştır. Kültürlerarasındaki ilişkinin daha sağlıklı olması kültürlerarası farkındalık seviyelerinin artmasıyla mümkün hale gelecektir. Ülkemiz özelinde düşünecek olursak gelişmekte olan bir ülke olarak nüfusumuzun gün geçtikçe çok kültürlülük seviyesi yükselmektedir. Türkiye'deki çok kültürlülüğün artması da Türkçe eğitimine duyulan ihtiyacı arttırmaktadır. Sözü edilen ihtiyaç savaş, etnik, dini baskılar, eğitim vb. sebeplerle ortaya çıkabilmektedir. Çalışmanın amacı Türkçe öğrencilerinin kültürlerarası farkındalıklarının yaşları, cinsiyetleri, anadilleri, Türkçe seviyeleri, Türkçeyi öğrenme amaçları gibi kategorilere göre farklılık oluşturup oluşturmadığını ortaya çıkarmaktır. Bu çalışmada Rozaimie ve arkadaşları (2011) tarafından geliştirilen ve Hatice Karabuğa Yakar (2015) tarafından geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılarak Türkçeye uyarlanan Kültürlerarası Farkındalık Ölçeğinden faydalanılmıştır. Araştırmanın evrenini Türkiye'nin farklı şehirlerinde, birbirinden farklı yöntemlerle yabancı dil olarak Türkçe öğrenen, öğrenmiş olan öğrenciler oluşturmaktadır. Çalışmanın örneklemini ise 163 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmadan elde edilen veriler SPSS Statistics 26 ve IBM SPSS Amos 23 programları kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmamızda yer alan katılımcıların kişisel bilgileri için frekans analizi yapılmış ve demografik bulgular tablolar ile açıklanmıştır. Kültürel Farkındalık Ölçeğine Doğrulayıcı Faktör Analizi uygulanmıştır. Katılımcılara ait ifadelerle katılımcıların kültürel farkındalık düzeyi arasındaki ilişkileri test etmek amacıyla T-test ve Anova Testleri yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda öğrencilerin uyrukları, anadilleri, Türkiye'deki eğitim süreleri vb. kategoriler ile kültürlerarası farkındalıkları arasında anlamlı farklar olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi, kültür, kültürlerarası farkındalık.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi açısından Türkiye Türkçesi ve Kazak Türkçesinin dil yapılarının karşılaştırılması
Kazakistan halkı Türkiye Türkçesine her geçen gün yakından ilgilenmektedir. Türkiye cumhuriyeti ile Kazakistan cumhuriyeti arasındaki tarihi bağlar bunu bir nevi mecbur hale sokmuştur. Öte yandan Dünyadaki sosyolojik ve ekonomik değşmeler de bu yolu açık hale getirmiştir. Bu bağların yanında günümüzde gelişen politik ve ekonomik ilişkiler, sosyal faaliyetler, üniversitelerde mevcut bulunan Türkoloji bölümleri, Yunus Emre Enstitüsü gibi Türkçe öğretme merkezleri ilgi duyanların işini kolaylaştırmaktadır. Bu çalışmanın başka çalışmalar için zemin hazırlaması temennimizdir. Bu çalışmamızda elde edilen bilgiler, oradaki Türkiye Türkçesi öğretimi çalışmalarına destek olacaktır. Türkiye Türkçesi ve Kazak Türkçesi arasındaki benzerliklerin ve farklılıkların bilinmesi, hem öğreticiler ve hem öğrenenler için kolaylıklar sağlayacaktır.. Ayrıca, Kazakistan'ın Latin alfabesine geçmesiyle gelecekte Kazak Türkçesine olan ilgi sayısı da artacaktır ve Yabancılara Kazak Türkçesi öğretimi alanında uzmanlara ihtiyaç duyulacaktır. Bu bakımdan çalışmamızın yararlı olacağını düşünmekteyiz.
Türkçenin yabancı dil olarak öğreniminde karşılaşılan sorunlar: Azerbaycan modeli
Araştırmamız Azerbaycan`da Türkiye Türkçesi öğrenen öğrencilerin karşılaştığı sorunları tespit etmeyi amaçlamaktadır. Azerbaycan Türkçesi ile Türkiye Türkçesinin aynı dil ailesine ait olması nedeniyle her iki dil (lehçe) ne kadar bir birine yakın görünse de bu yakınlık çeşitli sorunlar doğurmaktadır. Öğrencilerin bu sorunlar ile baş edememesi halinde Türkiye Türkçesi öğrenimi tamamlanamamaktadır. Sorunların sebeplerini ortaya koymak amacıyla öğrencilere nitel veri toplama tekniklerinden biri olan görüşme tekniği uygulanmıştır. Görüşme süreci bizzat araştırmacı tarafından yüz yüze olacak şekilde gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara yarı yapılandırılmış görüşme soruları yöneltilmiş, araştırmacı tarafından gerektiği sürece ek sorular da eklenerek daha kapsamlı veri toplanması sağlanmıştır. Yapılan uygulamaya göre bulgular değerlendirilmiştir. Katılımcılar özellikle eğitim dili farklı olan 2 ayrı gruptan oluşturulmuştur. Bu sayede 2 ayrı grubun eğitim sürecinde karşılaştıkları farklı sorunlar da kıyaslanmış şekilde incelenmiştir. Örneklem olarak eğitim dili Türkiye Türkçesi olan Bakü Yunus Emre Enstitüsünün B2 grubu kursiyerleri ve Bakü Devlet Üniversitesinin eğitim dili Azerbaycan Türkçesi olan 4. sınıf Türkoloji bölümü öğrencileri seçilmiştir. Araştırmamızın uygulaması 2021 yılının bahar yarıyılında tamamlanmıştır. Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi alanında çok sayıda araştırma bulunmaktadır. Bu araştırmaların geneli öğretime veya Türkiye'de öğrenim gören yabancı öğrencilere yönelik araştırmalardır. Bizim yaptığımız araştırma ise öğrenime yönelik bir araştırma olmasıyla farklı yer edinecektir. Aynı zamanda bu çalışmanın başka bir ülkede yapılmış olması, çalışmayı farklı kılacakxtır. Bu sayede sadece Türkiye`deki yabancı uyruklu öğrencilerin öğrenim sorunları değil aynı zamanda Azerbaycan'da Türkiye Türkçesi öğrenen öğrencilerin de karşılaştıkları sorunlar tespit edilmiş olacaktır. Anahtar Kelimeler: Türkçe öğrenimi, yabancı dil olarak Türkçe, Azerbaycan Türkçesi, yabancı dil öğrenimi, öğrenim süreci, eğitim dili etkisi.
Kürtçenin Irak Sorani ağzındaki Türkçe söz varlığının incelenmesi
Kürtçenin Irak'ta en çok konuşulan ağzılarından biri olan Sorani ağzı, Osmanlı döneminden itibaren Türkçeden etkilenmiştir. Bu çalışmada Sorani ağzında Türkçe söz varlığını incelemek, tespit etmek ve sınıflandırmak amaçlanmıştır. Bu konunun özellikle söz varlığı açısından daha önce işlenmemiş olması konuyu seçmemizde etkili olmuştur. Çalışmada ilk etapta Kürtçe (kelime, atasözü, deyim) sözlükler gibi yazılı kaynaklar esas alınarak Sorani ağzında Türkçe söz varlığı ögeleri tespit edilmiştir, sonra farklı kategorilerilere ayırılmıştır. Çalışmanın bulgular kısmı hem örnekler ile somutlandırılmış, hem de istatistik açıdan değerlendirilerek tablo ve grafikler şeklinde sunulmuştur. Ayrıca çalışmanın Ekler bölümünde birkaç eski metin söz varlığı bakımından analiz edilmiştir ve ekler dizini ile beraber Kelimeler, Deyimler ve Atasözleri Sözlüğü olmak üzere 3 tane sözlük hazırlanmıştır. Çalışmanın neticesinde Kürtçenin Sorani ağzında Türkçe söz varlığının kapsamına giren toplam 2812 kelime ve 39 ek tespit edilmiştir. Tespit edilmiş bu 2812 kelimeden 442'si Türkçe kökenli, 39 ekten ise 18'i çekim ve yapım eklerindendir.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde Türkçe-Farsça hayvan adları içeren deyim ve atasözlerinde dilsel ve kültürel benzerlikler
Her dil öğretiminde olduğu gibi, yabancılara Türkçe öğretiminde de kültür öğretimi önemli ve gereklidir. Her toplumun yaşam biçimi, gelenekleri, görenekleri ve değer yargıları o toplumun kültürünü oluşturur. Bu kültürel birikimin de dile en yansıyan öğelerinden biri deyim ve atasözleridir. Dolayısıyla yabancılara Türkçe öğretimde deyim ve atasözleri öğretimine yer verilmesi kültür öğretimi kapsamında önem arz etmektedir. Çalışma kapsamında incelenen Türk ve Fars halklarının yaşam biçimlerinde, hayvanlar yaşamın ve çevrenin kaçınılmaz bir parçası olarak görülmekte, genellikle insan davranışlarını ve onların toplumsal ilişkilerini temsil etmektedir. Bundan dolayı bu çalışmada, Türkçede ve Farsçada sık kullanılan ve hayvan adları içeren deyim ve atasözlerinin anlamsal ve yapısal denklik ilişkisi araştırılmıştır. Çalışmamızın neticesinde elde edilen bulgularla anadili Farsça olan ve Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenmekte olan öğrenciler, içinde hayvan adı geçen ve ortak ya da benzer olan deyim ve atasözlerini daha kolay ve daha bilinçli bir şekilde öğrenebileceklerdir. Her iki dilin deyim ve atasözlerinin karşılaştırılması neticesinde birçok dilsel ve kültürel özellikler, farklılıklar ve benzerlikler daha kolay anlaşılacak ve bu şekilde öğrenicilerin zihinsel öğrenme süreçleri hızlanacaktır. Anahtar Kelimeler: Hayvan , atasözü, deyim, kültür, Türkçe, Farsça.
Yabancı dil olarak Türkçede karşılıklı konuşma becerisi ve kalıp sözler
Dil ve kültür birlikte gelişir. Bir dili öğrenen insan, o dilin kültürünü de öğrenmiştir. Kalıp sözler, Türk kültüründe önemli bir yere sahiptir. Türk kültürünün ve değerlerinin yegane yansıtıcısıdır. Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde de detaylı bir şekilde ele alınması gereken bir konudur. Daha çok sözlü anlatımda karşımıza çıkan kalıp sözlerin, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde konuşma becerisiyle birlikte öğreniciye verilmesi dil öğrenimi açısından daha sağlıklı olacaktır. Bu nedenle yabancı dil öğretiminde konuşma ve kalıp sözler konusu birlikte ele alınmalıdır. Kalıp sözler, günlük kullanımda bağlamlara göre değişiklik gösterebilen sözlerdir. Bağlama ve kişiye göre değişiklik gösterebilen bu sözlerin, bu çerçeve üzerinden öğretilmesi, farklı durum ve olaylar karşısındaki değişikliği göz önüne alınarak öğreniciye gösterilmesi gerekmektedir. Bu anlamda çalışma, bağlama ve kişilere göre değişiklik gösteren bu sözlerin, hangi durum ve kişiler karşısında nasıl kullanılması gerektiğini kazandırmayı amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden tarama modeline göre yapılmıştır. Alanyazındaki çalışmalarla beraber konuşma becerisi ve kalıp sözler birlikte ele alınmış, alandaki uzman akademisyenlerle birlikte birbirinden farklı bağlam ve kişiler üzerinden araştırma soruları hazırlanmış ve çalışma sonucunda ilgili bağlam ve durumların analizleri yapılmıştır. Bundan sonraki aşamada ise 534 farklı katılımcının cevapları doğrultusunda analizler tablolaştırılmış, ortaya çıkan sonuçlar yorumlanmıştır. Yapılan çalışmanın sonucunda kalıp sözlerin bağlam ve kişilere göre değişiklik gösterdiği belirlenmiş, öğretim kitapları, öğretim materyalleri ve ilerleyen çalışmalar için yeni öneriler getirilmiştir. Çalışmanın bundan sonra kalıp sözler üzerine yapılacak çalışmalara yön vermesi ve kaynak oluşturması düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Türkçenin söz varlığı, Kalıp sözler, Konuşma becerisi
İkinci dil ediniminde teori, model ve yöntemlerin karşılaştırılması ve yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde temel beceriler
Dil edinimi en yalın şekilde ana dilden sonra başka bir dilin öğrenilme süreci olarak tanımlanabilir. İkinci, üçüncü hatta dördüncü dil edinimi olarak dahi bu terimler şekillenebilir. Bu aşamada önemli olan husus, ana dilden sonra ana dil olmayan bir dili edinme boyutudur. Bu sebeple ikinci, üçüncü ve dördüncü olması dikkate alınmadan ana dil dışında öğrenilen her dile ikinci dil denebilir (second language). İkinci dil edinimi bu geniş anlamda düşünüldüğünde doğal, gerçek durumlara maruz kalınarak öğrenildiği gibi sınıf ortamında da edinilen bir dilin süreci olarak ele alınabilir. Buna karşın, yabancı dilin (foreign language), kişinin ana dilinin konuşulduğu bir çevrede öğrenilmesi söz konusudur. Bu bağlamda özellikle Türkiye gibi göç alan ülkelerin dilinin; kişilerin toplumsal, akademik ve meslekleriyle alakalı gelişmelerine katkıda bulunmak, bu bölgelerde; anlamak, anlaşılmak, iletişim kurmak için dilin, kişinin kendi ülkesinde ya da başka yabancı bir ülkede yabancı dil olarak öğrenilmesi kaçınılmaz olmuştur. Tam da bu noktada bu çalışmada, nitel bir metotla, öncelikle dil edinimi kavram, teoremlerini, model ve yöntemleri incelenmiş, karşılaştırılmış ve nitelikli bir yabancı dil edinimi için muhtemel olan en iyi seçim sorgulanmıştır. Bunun neticesinde her bir teori, model ve yöntemin bir önceki ve sonrakinden daha başarılı ya da başarısız olduğu değil, her birinin dil edinimi üzerine belli katkıları olduğu görüşüne varılmıştır. Ardından, ikinci ya da yabancı dil öğrenirken yapılan hataların kaynakları, türleri, hatalara karşı takınılacak tutum ve hata analizinin dil edinimi üzerine etkisi İncelenmiş, sonucunda nitelikli bir dil öğrenimi ve edinimi için hata analizi ile öngörülebilen hatalardan yola çıkarak öğreticilerin alması gereken önlemlerin ve öğretim yöntemlerinin şekillendiği sonucuna varılmıştır. Daha sonraki bölümde, zaman zaman birbiri yerine kullanılan ikinci dil edinimi ve yabancı dil edinimi kavramları üzerinde durularak birbirinden ayrıldıkları hususlar detaylı şekilde ele alınmıştır. Son olarak, yabancı dil olarak Türkçenin beceriler temelinde nasıl öğretildiği ve öğrenildiği incelenmiştir. Ayrıca, bu becerilerin derslerde nasıl geliştirileceğine dair fikirler verilerek ele alınan teorilerin pratiğe dökülmesi konusunda öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Dil edinimi, ikinci dil edinimi, yabancı dil edinimi, yabancı dil olarak Türkçenin öğretimi, hata analizi, dil edinimi becerileri.
Türkçe "olmak" eyleminin kullanımının İngilizce ile anlamsal, yapısal ve işlevsel açıdan denklik ilişkileri ve eğitbilimsel yaklaşımlı karşıtsal çözümlemesi
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde, öğrenicilerin genellikle birinci yabancı dili İngilizce olduğundan, öğreniciler "olmak" eylemini öğrenirken ana dillerinin yanı sıra İngilizce ile kıyaslama yoluna gidebilmektedir. İngilizcede "olmak" eylemine denk gelen "to be" ve "to become" olmak üzere iki eylemin olması ve öğrenicilerin "olmak" eylemini öğrenirken İngilizce ile kıyaslama yoluna gitmeleri bu noktada öğrenme hatalarına, aşırı genelleme (overgeneralization) ya da yanlış kavramsallaştırmaya (false concepts hypothesized) neden olabilmektedir. Bu kapsamda öncelikle dilbilgisi ve dilbilim kitapları taranmış, Türkçe "olmak", İngilizce "to be-to become" eylemlerinin yapısal, anlamsal ve işlevsel açıdan denklik ilişkisi araştırılmıştır. Daha sonra Paulo Chello tarafından yazılan Simyacı ve eserin İngilizce çevirisi olan The Alchemist isimli eserler incelenmiştir. The Alchemist'de yer alan "to be" ve "to become" eylemli tüm tümceler eserin Türkçe çevirisi olan Simyacı'daki karşılıklarıyla denklik ilişkisi bakımından karşılaştırılmış ve tümce sınıflamasına göre bu yapılar ayrı ayrı incelenmiştir. Bu incelemeler sonunda elde edilen sonuçlara ise bulgular kısmında yer verilmiştir. Ayrıca elde edilen denklikler sayısal ve oransal olarak tablolaştırılmıştır. Bu çalışmayla, yabancılara Türkçe öğretiminde, "olmak" eylemi ve kopula yapısının daha anlaşılır hale gelmesi, doğru kullanımı ve böylelikle hataların en aza indirgenmesi amaçlanmıştır. Anahtar sözcükler: Olmak, to be, to become, kopula, yabancı dil olarak Türkçe öğretimi
Barış Manço ezgilerinde ekin değerleri
Barış Manço'nun eserlerindeki ekin değerleri tespit etmek, bu değerlerin ne ölçüde örneklendiğini ve nasıl işlendiğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yapılmıştır. Sanatçının sözleri kendisine ait 96 Türkçe ezgisi araştırmanın ulaşılabilir evrenini oluşturmuştur. Veriler söz varlığı ögeleri, kavramsal ögeler, tarih ve coğrafya ögeleri, din / inanç ögeleri ve yaşam tarzı ögeleri olmak üzere beş ana ulamda sınıflandırılmış; atasözleri, deyimler, kalıp sözler / ilişki sözleri, ikilemeler, yansımalar, kişiler, hayvanlar, bitkiler, yiyecek içecekler, meslekler, sayılar, renkler, organlar, gönül-yürek-sevdiceğim-yavuklu kavramları, tarihî kişiler-olaylar-eserler, şehirler-mekânlar, dinî kavramlar, gelenek görenekler olmak üzere 18 alt temada içerik analizine tabi tutularak çözümlenmiştir. Geçmiş ile bugün arasında âdeta bir ekin elçisi görevi üstlenen Manço'nun eserlerinde en yoğun deyimlere yer verdiği tespit edilmiştir. Hem dilsel-kavramsal yönden hem de ekin yönünden, ana dili eğitiminde ve yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde Barış Manço ezgileri etkili, verimli, kalıcı, zengin bir ders materyali olma konumundadır. Bulgular bölümünde sıralanan değerlerden yola çıkarak sanatçının ezgileri yoluyla ilgili kavramları öğretmek isteyen öğretmenlere yol gösterici olacaktır. Anahtar Kelimeler: Barış Manço, ekin, değerler.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yönergeler
Bir iş yapılırken uygulanacak işlemleri, atılması gereken adımları bildiren yönergelerin eğitim alanında aktarılan bilgilerin içselleştirilebilmesi ve doğru dönütler alabilmek için açık ve kolay anlaşılabilir olması önemlidir. Yabancı bir dil öğretiminde ise yönergelerin yalnızca açık ve kolay anlaşılabilir olması değil, dilin kullanım şekilleri de o dilin sistemini çözmeye çalışarak dile alışmaya çalışan öğrenciler için büyük önem taşımaktadır. Dilin bu sistemlerini çözümlememizi sağlayan dilbilimin bir alt alanı olarak edimbilim; dil öğretiminde iletişim becerisinin kazandırılması ve öğrenciye günlük hayatta yararlı olabilecek konularla sözcük dağarcığının öğretilmesi temel işlevine dayanır. Bu çalışmada Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi alanındaki yönergeleri edimbilimsel açıdan incelemek ve betimlemek amacıyla alanda kullanılan en yaygın ders kitapları incelenmiş ve öğreticilerin görüşleri alınmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama ile yapılan araştırmada; alanda en yaygın kullanılan 4 öğretim setine ait ders kitaplarının tüm düzeyleri doküman analizi yoluyla kişi, dilbilgisel kiplik ve edimsel işlev açısından incelenmiştir. Alanda çalışan 21 öğreticinin görüşleri ise yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla alınmış, elde edilen veriler içerik analizi yoluyla değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonucunda hem setler arası hem de kitapların kendi içerisinde farklılıklar olduğu ve öğreticilerin yönerge kullanımlarında değişkenler olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi, yönerge, kiplik, edimbilim.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde deyimler
Dil, belirli kurallar dahilinde duygu ve düşüncelerin aktarımını sağlayan ve gelecek nesiller ile köprü oluşturan canlı bir varlıktır. Dil aracılığı ile insan toplulukları millete dönüşmektedir. Çünkü dil ve kültür, birbiriyle ayrılmaz bağlarla bağlıdır. Dil aracılığı ile yeni nesillere o millete ait kültür aktarılmaktadır. Dil canlı bir varlık olduğundan kültürden de etkilenmektedir. Haliyle dil ve kültür arasında birbirini etkileyen bir etkileşim söz konusudur. Yabancı dil olarak bir dilin öğrenilmesi ile o dilin konuşulduğu milletin de kültürü öğrenilmektedir. Dolayısıyla yabancı dil olarak dil öğretimi, o milletin kültürel ögelerinin yabancılara öğretilmesi anlamını taşımaktadır. Bu kültür aktarımında o milletin kültürü yansıtması bakımından söz varlıklarının önemi büyüktür. Bu çalışmada yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde söz varlıklarından olan deyimlerden ne ölçüde faydalanıldığı incelenmiştir. Bu kapsamda "İstanbul Yabancılar için Türkçe Öğretim Seti" ve "Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti'nde" yer alan deyimler incelenmiş ve sonrasında kategorileştirilerek çözümlemeye tabi tutulmuştur. Sonuç olarak yabancılar için Türkçe öğretiminde kullanılan bu setlerde yer alan deyimlerin sayıca az olduğu, en çok vücut bölümlerini içeren deyimlere yer verildiği değerlendirilerek ilgili setlerde deyimlere daha fazla yer verilmesi gerektiği dile getirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Dil, kültür, yabancı dil olarak Türkçe, deyimler.
Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen Çinli öğrencilerin sözcük öğrenme stratejileri
Sözcük, dilin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Yapılan bu araştırmanın amacı Çinli öğrencilerin yabancı dil olarak Türkçe öğrenirken kullandığı sözcük öğrenme stratejilerini araştırmak ve belirlemektedir. Çalışmamızda ayrıca Türkçe öğreniminde cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi vb. etkenlerin farklılık gösterip göstermediğine de bakılmıştır. Nicel yöntemin kullanıldığı çalışmada, Çin'deki üniversitelerin Türk Dili ve Edebiyatı bölümlerindeki Çinli öğrencilere uygulanan anket ile elde edilen veriler incelenmiştir. Araştırmada uygulanan anket farklı çalışmalarda kullanılan anketlerin geliştirilmesiyle oluşturulmuş SPSS 25 (Statistic Package For Social Science) programıyla analiz edilmiştir. Araştırmanın yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde deneysel olarak katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Çinli öğrencilerin Türkçe öğrenirken; en az ve en çok kullandığı sözcük öğrenme stratejilerini; bu stratejileri kullanırken cinsiyete bağlı anlamlı bir farklılık olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Yaşa göre ise stratejilerim kullanımı değişiklik gösterdiği ve Çinli öğrenciler için en basit ve en zor olan Türkçe öğrenme becerisinin ne olduğu gözlemi de yapılmıştır.
Yabancı dil olarak Türkçede odak algısı
Yabancı bir dil öğrenmenin amacı, o dilde etkin bir şekilde iletişim sağlayabilmektir. Dil öğrenme sürecinde etkin bir iletişim sağlanmasında parçalar üstü ses birimleri önemli bir rol oynamaktadır. Bürünsel ögeler olarak da ifade edilen parçalar üstü ses birimlerini tümce düzeyindeki ses öbekleri üzerinde oluşan ton değişimlerinin tümünü kapsayan ezgi ve onu oluşturan odak, ton, durak ve ses rengi birimleri oluşturmaktadır. Yabancı dil öğrenen bireyin hedef dilde yetkin olabilmesi bürünsel ögeleri konuşma dilinde doğru biçimde kullanabilmesi ile mümkündür. Sözcedeki yeni ya da bilgilendirici sözcük veya tümcelerin vurgulanmasına olanak tanıyan bir yapı olan odak (O) bilgi yapısının en önemli parçasıdır. Aynı zamanda tümcede ve sözcede anlam ayırıcı özellik taşıyan bir birim olup bürünsel ve sözdizimsel olarak işaretlenebilmektedir. Ancak yabancı dil öğrenim sürecinde odağın doğru bir şekilde anlaşılması ve üretilmesi geç ve güç öğrenilebilmektedir. Bu çalışmanın amacı yabancı dil olarak Türkçe öğrenen ve ana dili (D1) Arapça olan Mısırlı konuşurların odağı algılamada ne ölçüde başarılı olduğunu araştırmaktır. Bunun ortaya çıkması için Türkçeyi ana dili olarak bilen konuşurlar çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmada B2-C1 düzeyinde Türkçe bilen ve öğrenmekte olan 12 Mısırlı, 12 Türk katılımcı yer almıştır. Yaşanan Covid-19 pandemi süreci nedeniyle katılımcılara algısal test çevrimiçi uygulanmıştır. Verilerin analizinde sunucu odak (SO), karşıtsal odak (KO) ve geniş odak (GO); özne, nesne ve eylem üzerinde olduğu koşullarda değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlara bakıldığında D1 Arapça konuşurların odak algısında en düşük başarı gösterdikleri odak % 18.06 oranla geniş odak türü olurken, nesne üzerinde sunucu odak en başarılı oldukları odak türüdür ve başarı yüzdesi % 80.45'tir. Ana dili Türkçe olan konuşurların algılamada en başarılı oldukları odak türü % 91.67 oranla geniş odak iken en düşük başarı eylem üzerinde karşıtsal odak koşulunda olmuştur, başarı yüzdesi % 45.84'tir.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında kalıp ifadeler: Derlem temelli bir inceleme
Türkçe öğrenen bireyler için kalıp sözlerin öğrenimi büyük önem taşımaktadır. Bir dili yeni öğrenmeye başlayan kişiler için o dilde en sık kullanılan kalıp sözlerin bilinmesi karşılıklı iletişimi sürdürmede büyük kolaylık sağlamaktadır. En sık kullanılan kalıp sözlerin belirlenmesi ise derlemler sayesinde mümkün olmaktadır. Derlem, doğal dil kullanımına ait verilerin dil araştırmalarında kullanılmak üzere bilgisayar tarafından okunabilecek şekilde bir araya getirilmiş hâlidir. Türkçe öğretim ders kitaplarında öğrencinin seviyesine uygun kalıp sözlerin öğretiminde derlemler yol gösterici kaynaklardır. Derlemler sayesinde kalıp sözlerin farklı kaynaklardaki toplam sıklıklarına bakılarak seviyelerine göre bir sınıflandırma yapılabilir. Bu çalışmada İstanbul Türkçe Öğretim Seti'ndeki A1, A2, B1, B2 ve C1+C2 seviyelerindeki kalıp sözler doküman incelemesi yapılarak belirlenmiş ve bu kalıp sözlerin Türkçe yazılı derlemindeki sıklıklarına bakılmıştır. Araştırmanın amacı kalıp sözlerin derlemdeki sıklıklarının Türkçe öğretim setindeki farklı seviyelerdeki ders kitaplarına nasıl yansıdığını incelemektir. Yapılan analizler sonucunda, İstanbul Türkçe Öğretim Seti'ndeki kalıp sözlerin büyük oranda derlemle paralel olmadığı ve farklı seviyelerdeki kalıp söz çeşitliliğinin yetersiz olduğu belirlenmiştir.
Türkçe konuşma kalıplarının anadili ve ikinci dil konuşurları tarafından işlemlenmesi
Alanyazınında birçok çalışma kalıp ifadelerin diğer yapılardan daha hızlı işlemlendiğini göstermesine rağmen, bu işlemleme avantajının kaynağı üzerine oldukça sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Bütüncül Yaklaşım, bu avantajı kalıp ifadelerin parçalarına ayrıştırılmadan bir bütün olarak işlemlenmesi ile açıklarken, kalıp ifadelerin diğer yapılar gibi parçaları aracılığıyla işlemlendiğini savunan Dağıtılmış Simgeleme, bunu ifadeleri oluşturan sözcüklerin zihinsel bir bağ geliştirerek birbirini etkinleştirmesi ile açıklamaktadır. Maskelenmiş çağrıştırma yöntemiyle Türkçe konuşma kalıplarının anadili ve ikinci dil konuşurları tarafından işlemlenmesinin incelendiği bu çalışmada, kalıp ifadelerin işlemlenmesinde bu görüşlerden hangisinin geçerli olduğu sorgulanmıştır. Tepki süreleri incelendiğinde, Dağıtılmış Simgeleme görüşünün öne sürdüğü gibi konuşma kalıplarının kalıplaşmamış ifadelere benzer bir şekilde parçaları aracılığıyla işlemlendiği tespit edilmiştir. İkinci dil konuşurlarının konuşma kalıplarını anadili konuşurları gibi parçaları aracılığıyla işlemlemelerine rağmen, ortalama tepki sürelerinin daha uzun olduğu, yani konuşma kalıplarını anadili konuşurlarından daha yavaş işlemledikleri görülmüştür. İkinci dil konuşurlarının anadillerinin Türkçeye tipolojik olarak yakın olmasının ve diller arası benzerliğin konuşma kalıplarının işlemlenmesi üzerindeki etkisini incelemek amacıyla çalışmaya anadili Arapça ve Türkmence olmak üzere iki grup D2 konuşu dahil edilmiştir. Öngörülenin aksine, anadili tipolojik olarak Türkçeye daha yakın olan Türkmen katılımcılarla daha uzak olan Arap katılımcıların tepki sürelerinde anlamlı bir farklılık tespit edilememiştir. Ayrıca, anlamsal açıdan saydam olan konuşma kalıplarının saydam olmayanlara göre hem anadili hem ikinci dil konuşurları tarafından daha hızlı işlemlendiği tespit edilirken, katkısız eylem içermenin anlamlı bir fark yaratmadığı görülmüştür.
Türkçedeki durum eklerinin anadilde ve ikinci dilde işlemlenmesi
Durum özellikleri, bir tümcenin temel ögelerinin bir biçimbirim yardımıyla dilbilgisel işlevlerin açık bir şekilde ifade edilmesi olarak tanımlanmaktadır (Spencer ve Zwicky, 1998). Buna ek olarak, durum özellikleri, özne ve nesne gibi tümcenin temel ögelerinin dilbilgisel işlevlerinin tanımlanmasını sağlayan biçimbirimlerdir (Spencer ve Zwicky, 1998). Çoğunlukla eylemi sonda olan ve serbest sözcük dizilişine izin veren Türkçe, Rusça, Baskça, Japonca, Fince, Almanca gibi dillerde tümcedeki öğelerin rolleri hakkında bilgi vermek için kullanılmaktadır (Díaz B., v.d., 2011). Durum özellikleri sözdizimsel, biçimbilimsel ve anlambilimsel süreçlerin hepsi ile ilişkilendirilmektedir (Frisch ve Schlesewsky, 2005). Bu nedenle, bu dilsel özellik benzersiz derecede çok boyutluluk ile karakterize edilmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkçede + belirtili ve – belirtili nesnelerin işlemleme sürecine nasıl etki ettiğini belirlemek ve nesne durumu ile özne durumunun yetkilendirilmesinde işlemleme farklılığının olup olmadığını ortaya koymaktır. Bu amaç için öz ilerlemeli okuma yöntemi uygulanmıştır. Yapılan ilk analizde + belirtili nesnelerin -belirtili nesnelere göre daha kolay işlemlendiği belirlenmiştir. Bunun olası nedenleri olarak +/- belirtili nesnelerin özgüllük ve belirtililik özelliklerinin farklı olması ve – belirtili nesnelerin eylemle yalancı geçişim oluşturması ve bunun da ek işlemleme maliyeti oluşturması görülmektedir. Özne ve nesne durum özelliklerinin incelendiği ikinci analizde ise özne durumunun işlemlenmesinin nesne durumunun işlemlenmesine göre daha fazla işlemleme yükü oluşturduğu görülmektedir. Nesnenin durum özelliğinin EÖ içerisinde yetkilendirilmesinin aksine öznenin durum özelliğinin ZÖ içerisinde yetkilendirilmesi, dahası özne-eylem arasındaki çizgisel mesafenin fazla olması ve öznenin yetkilendirilmesinde daha fazla özelliğin devreye girmesinin bu farklılığa neden olabileceği düşünülmektedir.