Arkeoloji ve Sanat Tarihi Anabilim Dalı

Zerzevan Kalesi ok uçları

Üst Paleotik Dönem'den günümüzün modern silah kullanımların olduğu dönemlere kadar avlanma, savaş, idman amaçlı olarak kullanılan ok uçları, farklı malzeme ve yapım teknikleri ile tarih boyunca yoğun bir üretim ve kullanım görmüştür. Askeri teçhizatlar arasında saldırı araçları içinde yer alan ok uçları, uzak mesafe silahlarından en çok üretilen ve kullanılan olmuştur. Savaşta saldırı esnasında atıldığı yerde kalan ve daha sonra kullanılmayıp askeri olayların geçtiği yerlerde yapılan arkeolojik kazılar ile gün yüzüne çıkartılarak dönemin siyasi, askeri ve kültürel ilişkileri hakkında bilgiler vermektedir.Yüksek Lisans tez çalışmasının ana materyalini oluşturan Zerzevan Kalesi, Roma ve Parth / Sasani arasındaki mücadelede yer alan garnizonlardan biridir. Yerleşimde 2014 – 2018 yıllarında gerçekleştirilen kazılarda ortaya çıkarılan 95 adet demir ok ucu incelenmiştir. Arkeolojik çalışmalar ışığında elde edilen verilerden ok uçlarının değerlendirilmesi, incelenmesi ve yorumlanması yapılmıştır. Zerzevan Kalesi kazısına başlandığı ilk günden itibaren bulunan farklı tür ve nitelikteki ok uçları, bu çalışmanın oluşmasında esas faktörlerden biri olmuştur. Yapılan çalışmalarda elde edilen ok uçları demir malzemesinden olup, buluntu kontekstlerine göre belli dönemlere tarihlendirilmektedir. Çalışma ve incelemeler çerçevesinde yerleşimde bulunan ok uçlarının, kaynaklarda yayımlanmış olan benzerleriyle mukayese yapılıp, kontekslerdeki eş bilgilerin yardımıyla kataloglardaki bölümlerin tarihlenmesi de yapılmıştır. Zerzevan Kalesi'ndeki ok uçlarının hem Roma hem de Sasani'nin egemen oldukları alanlardaki benzerleri ile inceleme esnasında iki egemen güce ait ok uçları oldukları anlaşılmıştır. Tarihlemelerde ya benzerlerinin tarihlendiği dönemler ya da aynı seviyedeki buluntu konumlarındaki paralel bilgilerde dikkate alınarak tarihleme yapılmıştır. Bu tez ile beraber Zerzevan Kalesi Kazısı'nda ortaya çıkarılan ok uçlarının terminoloji, tarihlendirme ve işlev gibi sorularına çözüm aranmıştır.

Malatya Müzesi`nde yer alan bir grup Urartu tunç iğne ve bilezikleri

M.Ö. 9?6. yüzyıllarda merkezi Doğu Anadolu bölgesi olmak üzere geniş bir coğrafyaya egemen olan Urartu Krallığı, elinde bulundurduğu maden kaynakları ve bunları işleme yöntemleriyle zaman içerisinde çevresindeki güçlü krallıklarla yarışır hale gelmiştir. Krallığın elinde bulunan demir, bakır, altın, gümüş gibi madenlerin yanında özellikle tunç alaşımını kullanmış olmaları diğer madenlerden daha fazla doğal koşullara dayanıklı olmasından kaynaklanmaktadır. Süs eşyalarında da bu alaşımın yoğun olarak kullanıldığı görülmektedir.Tezin ana konusunu oluşturan ve Malatya Müzesine satın alma yoluyla gelmiş bir grup Urartu tunç iğne ve bilezikleri üzerinde benzer örneklerinden faydalanılarak paralelleri yapılmıştır. Urartu kültürünün ayrılmaz bir parçası olarak düşünülen süs eşyaları Urartu sınırları dışında da çok sık rastlanılmış olması belirli bir ticaret hacminin varlığının ve oldukça fazla bir talebin olduğunu da göstermektedir.20 adet tunç iğne, 17 adet tunç bilezik baş kesimlerinde yer alan bezemelere göre çeşitli gruplara ayrılmıştır. Gerek satın alma yoluyla müzelere gelmiş gerekse kazılarla ortaya çıkarılan eserler ile benzer yönleri karşılaştırılmıştır.Araştırmalar sonucunda Malatya Müzesi'nde yer alan bu iğne ve bileziklerin Urartu takı sanatının özelliklerini kısmen de olsa göstermektedir. Bu da Urartu kültürünün çeşitliliği konusunda bilgi edinmemize yardımcı olmaktadır

Urartu dini ve tapınım sistemleri

Medeniyetlerin beşiği olan Urartu Medeniyetinin, Anadolu'dan Kafkaslara kadar kendi içinde barındırmış olduğu karmaşık inanç sistemiyle, bugünkü anlayış sisteminden daha güçlü bir hoşgörü ve anlayış metoduna sahiptir. Bu din hakkında bildiğimiz birçok şeyin kaynağı çivi yazılı belgeler, kemer, kalkan, miğfer, adak levhası gibi eşyalar üzerindeki kabartmalardır. Çivi yazılı belgeler, Urartu Tanrılarının adlarını ve yılın belli dönemlerinde onlara sunulacak kurban ve sunu miktarlarından söz eder. Bu yazıtların en önemlisi Van yakınlarındaki Zımzım Dağı'nda bulunan Meher Kapı yazıtıdır. Kemer, kalkan, adak levhası gibi eşyalar üzerinde bulunan kimi figürler ve dini törenlerin canlandırıldığı sahneler çivi yazılarını tamamlar niteliktedir.Yine son 50 yıl içinde bölgede yapılan nekropol kazıları da bu dine mensup insanların ölü gömme gelenekleriyle ilgili bilgilerimizi arttırmıştır. Bir diğer önemli kaynak tapınak ve dinin hizmetindeki kaya yapıları ile mimaridirUrartu Tanrılarının kent devletlerinin koruyuculuğunu üstlenmesi, bağ ve bahçe verimliliği ile ilgili olarak onların adına adaklar sunulması ve daha birçok yapı sistemi içinde rol almaları bizi Urartu dini hakkında bilgi sahibi yapmaktadır. Günlük hayatta ve devlet yapısında tanrıların tabiatla ilgili rolleri tanrıları insan biçiminde algılamalarına neden olmuştur.

Ana hatları ile Demeter kültü

Yüksek Lisans tezi olarak sunmayı amaçladığım bu çalışmamda genel olarakDemeter'in mitsel kişiliğini ve Demeter kültünü ana hatlarıyla tanıtmak istedim.Öncelikle Demeter'in mitsel kişiliği ve onunla ilişkilendirilen karakterleriyorumlayarak başladım. Bunun yanı sıra Demeter ve Demeter kültü için yapılantapınakların bilindik örneklerini, Demeter'in yontu sanatına ve seramik sanatına yansıyan betimlemeleri aktarmaya çalıştım. Çalışmada son olarak Demeter kültününtemellerini oluşturan, kızı Kore'nin Zeus'un onayı ile Hades tarafından kaçırılışmitolojisini ve Kore'nin yer altı ile yeryüzü arasında aracı bir rol üstlenişininsebeplerini açıklayarak son verdim.Tezimin oluşum aşaması; kitap, makale gibi yayınların derlenmesinden oluşmaktadır.

Yakındoğu Neolitiğinde Natuf ve Nemrik kültürleri

Neolitik Dönem, yaşamı değiştiren birçok gelişimin çok hızlı yaşandığı bir dönemdir. Ancak bu dönemi, yalnızca besin üreticiliği ve bunun sonucunda elde edilen artı ürünün insanlara sağladığı rahatlılıkta, tarım ve hayvancılıkta aramamak gerekir. Çünkü, bu dönem çok daha kapsamlı ve geniştir.İnsan toplulukları gelişim sürecinde karşılaştığı ihtiyaçlar doğrultusunda gelişen arayışları, bazı deneyimleri ile ortaya koymuştur. Bu arayışlar, devrim olarak etkileyecek yenilikleri beraberinde getirmiştir. Bu yenilikler, insanın her türlü yaşantısında yani sanat, mimari, ekonomi, teknoloji, gömü gelenekleri gibi birçok yönden olup bunların yeniden şekillenmesini sağlamıştır.Çalışmanın ana konusu olan Natuf ve Nemrik yerleşiklerinin izleri, maddi kültürde belirgin olarak görülmektedir. Yakındoğu Neolitik Dönemi'ni büyük ölçüde etkileyen Natuf ve Nemrik kültürleri, Paleolitik Dönem unsurlarını içinde barındırmakla beraber, kendi dönemlerine de getirdikleri yeniliklerle yaşamın her türlü alanında dönüm noktası sayılmışlardır. Ayrıca, tez çalışmasında, Anadolu'yu da kapsayan Yakındoğu Bölgesi'nin bazı yerleşiklerinde ele geçen maddi unsurlar, Yakındoğu Neolitiği'nin kültürel, sanat ve dini uygulamaları göz önüne alınarak genel bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir.

Yezidiler üzerine sosyo-arkeolojik inceleme

Senkretist (Bağdaştırmacı) bir din olarak görülen Yezidiliğin kelime kökeni,?Allah yolunda gidenlerin inancı? anlamına gelen ?Ezidiyati?dir.Sabiilik, Zerdüştlük, Mithraizm, Maniheizm gibi eski inançların üzerine inşaedilen ve onların ardılı olduğu düşünülen bir topluluktur. Yezidiler, Melek Tavus?unseçilmiş halkı olduğunu kabul eder, bu yüzden Yezidiliğe girmek söz konusu değildir.Yezidi dini her ne kadar 12. yüzyılda yaşamış olan Şeyh Adi ile başlatılırsa da buinancın kökeni daha da gerilere uzanmaktadır.Osmanlı döneminde dini inançlarından dolayı katliamlarla karşı karşıya kalanYezidiler?in bir kısmı Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Kafkaslar?a göç etmişlerdir.Günümüzde Türkiye?de yaşayan Yezidi nüfusun çoğu Avrupa?da yaşamaktadır.Yezidiler?de, eski dönemlerde eğitim hakkı toplumda sadece ruhban sınıfınaverilmesine rağmen, günümüzde isteyen herkes eğitim alabilmektedir. Toplumda kastsistemini andıran hiyerarşik bir örgütlenme söz konusudur.Yezidiler, evreni, melekleri ve Adem?i yaratan, fakat sonrasında pasif kalmayıtercih eden bir Tanrı anlayışını benimsemiştir. Bununla beraber Yezidiler, Tanrıtarafından kendisine dünyanın kontrolü verilen, itibarı yükseltilmiş ve tanrısalözelliklerle donatılmış Melek Tavus?a da iman eder ve ibadetlerini ona yaparlar.Kendilerini Melek Tavus?un seçilmiş halkı kabul ederler ve bu yüzden Yezidiliğegirmek söz konusu değildir. Yezidilik dini ile ilgili yasak ve kurallar iki kutsal kitaplarıolan Kitab el- Cilve ile Mushaf-ı Reş?te anlatılmıştır.Sözlü olarak aktarılan bir din olan Yezidilik?te, toplu ibadet edilen bir mekanyoktur. Günlük ibadetlerini bireysel olarak yapmalarına rağmen, ritüel ve bayramlaronlar için önemlidir. Yılın belli dönemlerinde, onlar için kutsal olan ve Musul?a 58kilometre uzaklığında olan Laleş Vadisi?ndeki Laleş Tapınağı?nda toplanmaktadırlar.

İnanna ve Dumuzi anlatısı

İnsanlığın medeniyet yolunda önde gittiği dünyadaki birkaç nehir havzasından biri olan Mezopotamya'da, günümüzden 5 bin yıl önce ortaya çıkan Sümer toplumu, muhtemelen literatürde Obeyd diye adlandırılan yerli toplumları bastırmış ve onlarla kaynaşmıştır. Akadların kendi miraslarını devraldığı gibi Sümerlerin de başka bir toplumun gelişkin kültürel mirasını tamamıyla devraldıkları ya da taklit edip etmedikleri konusunda henüz net bir bilgi mevcut değildir. Ancak kendilerinin kabul edilen yazı sistemi, edebi ve her türlü kültürel birikim özellikle de günümüze kadar yakın ve uzak birçok toplumun dinsel inanç ve geleneklerinde kendini hissetiren etkileriyle dikkate değerdir.Evrenin ve insanın yaratılışı konusunda düşünce üreten Sümer düşünürleri, felsefi temel ve sınırlara karşılık oluşturacak bir şey geliştirmemişlerse de evrenin doğası, kökeni ve işleyiş düzeni üzerine düşünüp tartışmışlardır. Meydana getirdikleri kozmoloji ve inanç sistemi Yakındoğu'nun birçok yerinde temel inanç haline gelmiş sonraki toplumları etkilemiştir.Sümerlilerin bu inanç sistemi içinde Çoban Tanrısı Dumuzi ile Aşk ve Bereket Tanrıçası İnanna'nın yeri ve önemi, günümüze ulaşan Sümerli ozanların şiirlerindeki ağırlığına bakılırsa pek büyüktür. Bereket kültü içinde kutsal evlilik dinsel geleneğinin kahramanları olan bu iki karakter, birleşmeleriyle, ayrı düştükleri yılın yarısında solan, kuruyan ve `'Kaos''a giren dünyanın dönemsel olarak yenilenmesini, bereket ve bolluğu yaşamasını sembolize ederler. Sonraki toplumlarda başka adlar ve atfedilen başka özelliklerle ortaya çıkan İnanna, tanrıçalar içinde toplumun kadına atfettiği özellikleriyle öne çıkar; hırsı ve cesaretiyle uygarlık sanatlarını ve kutsal yasaları Tanrı Enki'den alması, evliliği ve kutsal evlilik olayının parçası olarak yeraltına inişi mitlerinin başrol oyuncusu olarak yazılı ve sözlü anlatımın önemli bir unsurudur.

Diyarbakır'ın kentsel sit dokusu

Güneydoğu Anadolu bölgesinde yerleşik yaşam, özgün uygarlıklar kuran Hurrilerin; Urfa, Diyarbakır, Mardin, Kerkük bölgelerini yurt edinmeleriyle başlamıştır. Elcezire denilen Fırat ile Dicle nehirleri arasında, verimli tarım topraklarını kullanan ve Yukarı Dicle boylarına yerleşen Hurriler, Diyarbakır ve yakın çevresinde yerleşik yaşama geçen ilk millettir .M.Ö. 13. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Asurlular, Aramiler, Urartular, İskitler, Medler, Persler, Makedonyalılar, Selevskoslar, Partlar, Büyük Tigran İdaresi, Romalılar, Sasaniler, Bizanslılar, Emeviler, Abbasiler, Şeyhoğulları, Hamdaniler, Mervaniler, Selçuklular, İnaloğulları, Nisanoğulları, Artuklular, Eyyubiler, Moğollar, Akkoyunlular, Safeviler ve Osmanlılar Diyarbakır'a egemen olmuştur. Kent, önemli yerleşim merkezlerinin kültür ve ideolijik alanlarının kesiştiği ve kimlik oluşturduğu bir tarihi geçmiş üzerinde şekillenmiştir .Kent surları, Roma döneminde inşa edilmiş ve günümüze kadar her uygarlığın, kitabe, figüratif bezemelerle üzerine eklemeler yaptığı bir kültür mirası olarak anıtsal özelliğini korumuştur/korumaktadır .Diyarbakır'ın kentsel tarihi dokusu ve mimari kimliğinin yer aldığı Suriçi bölgesi, halen özgünlüğünü koruyan somut ve soyut dinamikleriyle, varlığını sürdürmektedir. Kentsel sit alanı ilan edilen Suriçi bölgesinde; İçkale ve dışkale olmak üzere tarihi dönemlere ait pek çok mimari yapı ve öğeler bulunmaktadır. Mekansal zenginliğin üzerinde bulunan sosyal doku, geleneksel tarihi çevreyle bütünleşmiş ve Diyarbakır'ın bulunduğu coğrafya itibariyle tarihi merkez olmasında önemli bir rol oynamıştır.Bu çerçevede, güncel koruma olgusu ve yerel yansımaları, Diyarbakır yapılı tarihinin, geleceğe doğru aktarılmasında ayrıca bir önem taşımaktadır. Özellikle Suriçi Bölgesine ilişkin geçmiş plan kararlarının ve yürütülen Revizyon Koruma Amaçlı İmar Planının, Diyarbakır'ın tarihini korumada ne tür önlemler aldığı ve müdahaleler geliştirdiği değerlendirilmelidir. Bu kapsamda, benzer hassasiyetlere sahip farklı kaleli kent örneklerine ilişkin uygulamalar, koruma pratiğinin geliştirilmesine önemli katkılar sağlayacağından incelenmiştir. Elde edilen sonuçlarla; teorik bir planlama süreci kapsamında bir modelleme önerisi sunularak plan çalışmalarına ilişkin somut öneriler tartışılmıştır.Anahtar sözcükler: Diyarbakır Kent Tarihi ve Kimliği, Suriçi Eski Kent Merkezi, Kaleli Kent Uygulamaları.

Diyarbakır Merkez maddi kültür varlıkları

Diyarbakır tarihi açıdan büyük bir önem taşıyan Mezopotamya ve Bereketli Hilal bölgesinde yer alır. Mezopotamya eski Yunancada

Antik Yunan'da Devlet

Birden fazla insanın bir araya geldiği yerde bir düzen ihtiyacı doğar. Zaman içinde toplumlar geliştikçe düzenin kuralları biçimlenmeye ve yayılmaya başlamış, kuralları uygulayacak kurumlar oluşmuştur. Devlet ile ilgili görüş ve düşünceler insanlık tarihi boyunca düşünürler tarafından irdelenen önemli konular arasında yer almıştır. Devlet aygıtı ve yönetim biçimleri, eski Yunan Felsefesinde de önemli yer tutmuştur. M.Ö. VI. ile IV. yüzyıllar arasında en parlak devrini yaşayan Antik Yunan felsefesi, özellikle Sokrates, Platon ve Aristo ile zirveye ulaşmıştır. Batı'da, devletin kökeni Eski Yunan kent-devletine (polis) dayanır. En eski devlet kuramcıları sayılan Platon ve Aristoteles'e göre devlet, bütün bir insan topluluğunun siyasal, toplumsal, kültürel ve ekonomik gereksinmelerine en iyi yanıt verebilecek, böylelikle daha iyi bir yaşamı gerçekleştirebilecek tek örgütlenme biçimidir. ?İdeal Devlet? düzeni arayışında olan Platon, Polis?in yetkin bir biçimde yaşamını sürdürmesi için çeşitli yönetim modelleri önermiştir. Aristo ise Platon?dan farklı olarak olması gerekenle değil, var olanla ilgilenmiştir. Aristo Politika, adlı yapıtında, Polislerin yapı ve kurumlarının karşılaştırmalı bir araştırmasını yapmıştır. İnsanın ?Zoon Politikon? (toplumsal ve düşünen bir hayvan) olduğunu söyleyen Aristoteles, insanın toplum hayatı dışında düşünülemeyeceği belirtmiştir. Antik Yunan kent devletlerinin yönetim biçimleri ve demokrasi deneyimi günümüz demokrasileri ve yönetim biçimlerine de kaynak teşkil etmiştir.

Antakya'daki Narlıca ve Çekmece hamamları

Akdeniz Bölgesi'nin doğu ucunda yer alan Antakya (Antiocheia), Güneydoğu Toroslar'ın başlangıcını oluşturan Kel Dağı'nın uzantısı Silpius (Habib-i Neccar) Dağı'nın batı eteğinde, kaynağını Lübnan ve Antilübnan Dağları arasında kalan El Bekaa Vadisi'nden alıp Suriye topraklarından geçen, yaklaşık 30 km Türkiye - Suriye sınırı oluşturduktan sonra Akdeniz'e ulaşan Asi Nehri vadisinde ve kıyısında kurulmuş bir kenttir. Antiocheia, M.Ö. 300'de Büyük İskender'in komutanlarından biri olan Kral Seleukos I. Nikator tarafından kurulmuştur. Kent, M.Ö. 64'te Roma egemenliğine girmiş, Seleukia Devleti'ne kesin olarak son vermiş olan Roma İmparatorluğu'nun Suriye Eyaleti'nin merkezi haline gelmiş, doğuyu merkeze bağlayan bir geçiş noktası olmuştur. Roma döneminde Antiocheia kenti mimari yapıları ve kamusal alanlarıyla en önemli merkezlerden biri haline gelmiştir. Kentte kişiler arası buluşmaların ve bağlantıların oluşmasını sağlayan birçok kamu yapısı ve alanları mevcuttur. Bu yapılardan biri de hamamlardır. Antik çağlardan bu yana hamamlar, günlük yaşamın önemli bir noktasında yer almışlardır. Bu yapılar, zaman içerisinde gerek tasarım, gerekse işlevsel açıdan birçok defa değişime uğramış olsalar da kentsel yaşamdaki özel konumlarını asla yitirmemişlerdir. Antakya'da, 1930'lu yıllarda yapılan kazı çalışmaları sonucunda 5 ciltten oluşan bir kitap yayınlanmıştır. Bu kitapta Hatay ilinin merkez ilçesi olan Antakya'nın yakın çevresinde Narlıca ve Çekmece olmak üzere iki hamam yapısı tanımlanmıştır. Bu hamamlar sahip oldukları özelliklerden dolayı, dönemin Antakya'sı ve sosyal yaşamı yanında, hamam tipolojisinin gelişimine de katkıda bulunabilirler. Bu çalışmada Narlıca ve Çekmece hamamlarının, Antakya ve çevresinde önceki yıllarda çıkartılan arkeolojik kalıntılarının ve verilerinin yeniden değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Roma Cumhuriyet Dönemi portre sanatı "gelenekler ve stiller"

Portre, kişiyi toplumun diğer bireylerinden ayıran bir tasvir biçimidir. Portrenin meydana getirilmesinde bireyin fiziki özellikleri ve toplumun bireye yüklediği anlamın yanı sıra kökeninde dini inanışların ve ritüellerin de büyük etkisinin olduğunu görmekteyiz. En ilkel toplumlarda oluşumu gözlemlenen portre sanatı, her dönemde farklı kültürlerle birlikte gelişme olanağı bulmuştur. Avcı toplayıcı toplumlarda görülen kafataslarını koruma geleneği, portre anlayışının var olduğunun göstergesidir. Değişen toplum yapısı ve diğer kültürlerin etkisi ile birlikte zamanla portre anlayışının da değiştiği görülmektedir. Her toplumda farklı stil üslubu ile şekillenen portre anlayışı gözlemlenmektedir. Örneğin; Mısır heykel sanatında bireyin ön planda olduğu bir üslup tarzı görülürken, Antik Yunan heykel sanatında ve Geç Klasik döneme kadar portre olarak tanımlanabilecek eserler görülmez. Ancak Hellenistik dönem itibariyle portre sanatında büyük ilerlemeler kaydedilmiştir. Tüm bu stilleri ve üslupları incelediğimizde Roma döneminde portre anlayışının tam bir yansımasını görebiliriz. Genişleyen coğrafi konum ile farklı kültürlerle kaynaşan Roma portre sanatı eklektik bir üslup yansıtır. Yunan, Etrüsk ve Latin etkilerinin izleri Roma portrelerinde gözlemlenmektedir. Ancak bu etkilerin yanı sıra Roma'nın portre sanatının ilerlemesinde en büyük katkıyı "Atalar Kültü" oluşturur. Roma'da evlerde görülen bu kült inancı, portreciliğin gelişmesinde önemli bir çıkış noktasıdır. Atalarının masklarını evlerinde koruyan Romalı insanlar kültürlerini bu şekilde korumaya devam etmişlerdir. Atalar Kültü ile başlayan bu süreç ilerleyen dönemlerde yerini portreye bırakmış ve böylece portre geleneği Romalılar için bir onur göstergesi olmuştur. Roma Cumhuriyet döneminde görülen bu etkiler özellikle Geç Cumhuriyet dönemi itibariyle yerini veristik stile bırakmıştır. "Gerçekçilik" olarak adlandırdığımız bu stilin temelinde detaylandırma anlayışı yatar. Veristik stille ele alınan portrelerde her detayın işlendiği görülür. Yaşlılık ifadesi, kırıklıklar, çizgiler hiç gizlenmeden portrede tasvir edilmiştir. Geç Cumhuriyet döneminin baskın stili olan veristik üslup daha sonraki dönemlerde de etkisini hissettirmiştir. Anahtar Sözcükler: Roma, Portre, Atalar Kültü, Eklektizm, Veristik Stil

Yukarı Fırat Havzası Roma Dönemi kalıntıları

Yukarı Fırat Havzası yerleşmesi olan Urfa, antik çağda Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin en önemli yerleşimlerinden birisi durumundadır. Roma döneminde Edessa olarak anılan kent, Harran ile birlikte Kuzey Mezopotamya ile Güney Anadolu'da önemli ticari yolların düğümlendiği önemli bir buluşma noktasında yer alır. Zaman zaman bağımsızlığım korumakla beraber, stratejik konumundan dolayı her zaman döneminin güçlü devletlerinin (Part, Roma, Sasani) ilgi alanına giren bölge, egemen güçler arasında sürekli el değiştirmiştir. Osroene Krallığı adıyla bilinen ve başkenti Edessa olan bu topraklar uzun süre Roma'ya bağlı kaldığından Roma kültür ve sanatı yerel doğu etkileri ile yoğrularak dönemin sanat eserlerine yansıtılmıştır. Çalışmada, ilk olarak geniş zaman dilimlerini ilgilendiren kentin tarihi dokusu ana hatlarıyla ortaya konmuş; devamında Roma dönemi ayrıntılı olarak irdelenmiş; bu kapsamda, Urfa'daki arkeolojik kalıntılar aracılığıyla bölgedeki Roma varlığı tanımlanmaya çalışılmıştır.

Kaunos Tapınak Terası'ndan ele geçen amfora dipleri

Patara sunak gömütler

Altargrâber, von denen drei Beispiele durch die Grabungen in Patara ans Tageslicht traten, scheinen -nach bisherigem Befund- eine Eigenart Lykiens gewesen zu sein: es haben sich nâmlich fünf weitere in Idebessos, zwei in Apollonia und ein Exemplar in Sura erhalten. Sowohl mit ihrer U-Forrn als auch mit ihren Dimensionen weisen diese Grâber in Patara eine erstaunliche Âhnlichkeit bzw. Einheit miteinander auf. Der Unterschied besteht nur an der Anzahl der Sarkophagen und an Fenlen der Grabkammmern bei einigen Grâbern, was jedoch für ihre ursprungliche Einheit ohne Belang ist. Die Merkmale dieser Gruppe sind folgende: ein U-formiger Grundriss, dessen offene Seite Stufen aufweist, wodurch man einen dreiseitig mit Sitzbânken versehenen Bereich aufstieg, in dem man moglicherweise an einem tragbaren Altar die Herosierten ehrte. Auffallend ist dabei, dass aile Grâber in dieser Art - elf an der Zahl - nur in Lykien erhalten sind und dass sie ausserhalb Lykiens nicht vorkommen. Durch die Beifunde in patarâischen Grabungen scheinen sie zwischen 150-250 n. Chr. entstanden zu sein. Funde für eine feste Datierung, z.B. Inschriften, liessen sich an keinem der Grâber erhalten. Ursprung der in U-Form gebauten Grâber geht zu den Tempelaltâren desselben Form zurück, deren alteste Beispiele wir in Kyrene (7Jh.v.Chr.) und in Samos (Hera VI 7.-6Jh.v.Chr.) finden, und in hochhellenistischer Zeit tritt der Zeusaltar in Pergamon als der monumentalste dieser Art hervor. Die Kombination der U-Form mit30 dem Grabhaus bleibt dabei als eine Eigenart von Lykien. Dies wird auch dadurch bestâtigt, dass aile erhaltenen Exemplare nur in diesem Land vorkommen.

Antiphellos Kayatapınak Gömütü

Adıyaman Müzesi`nden bir grup terracotta figürin

ÖZET YÜKSEK LİSANS TEZf ADIYAMAN MÜZESİNDEN BİR GRUP TERRACOTTA FİGÜRİN Fehmi ERARSLAN Tez Yöneticisi Yrd. Doç. Dr. Mehmet KARAOSMANO?LU 1997, Sayfa:56 Jüri : Yrd. Doç. Dr. Mehmet KARAOSMANO?LU Jüri : Doç. Dr. Cevat BAŞARAN Jüri : Yrd. Doç. Dr. Nurettin KOÇHAN Terracotta eserler genelde mezar buluntusu olarak ortaya çıkmaktadır. Bu ise terracottaların bir ölü adağı olarak kullanıldığını göstermektedir. Terracottaların içerik çeşitliliğinden adanan adağın ölünün hayatta iken yaptığı mesleği, kişiliği veya kahramanlığı ile ilgili olduğunu görmekteyiz. Ancak ele geçen terracotta figürlerinden bunların adak olması dışında günlük yaşantıda da kullanıldığını görmekteyiz. Dinsel içerikli tanrı, tanrıça figürinleri ve sosyal içerikli figürün örnekleri bunu göstermektedir. Terracottalar büyük yontular gibi yapıldığı dönemler hakkında bizlere bilgi sunmaktadır. Tarihleme yapılırken terracottaların büyük yontular paralelinde bir stil gelişimi izlediği görülüyor. Bizim Terracottaları incelerken o dönemin sosyal yaşantısı, düşünce ve inançları hakkında bilgilere sahip olma amacımız vardı. Yukarıda bahsettiğimiz gibi insan, tanrı, hayvan ve eşya figürinleri gibi çeşitlilik içeren terracottalar içinde grubumuzun oluşturduğu eserler tanrı, tanrıça ve insan figürinleridir. Herbiri kendi dönemi içinde farklı stil özelliği gösterse de özde bir şeyler anlatmak istediği ortak nokta olarak görülmektedir. İncelediğimiz terracottalar'da da bize o dönemin dini inançları insan ilişkileri ve sosyal yaşantısı hakkında bilgi vermiştir. Toplumlar arasındaki kültür etkileşimini de bu eserler üzerinde görmemiz mümkündür. Bizden önce yaşayan insanların yaşantı ve kültürleri hakkında bilgi veren arkelolojik buluntular daolduğu gibi, terracotta eserler de bizden önce yaşamış kültürler hakkında bizlere bilgiler sunan en önemli verilerdir. Ele aldığımız terracotta figürinlerini inceledikten sonra bunların yakın bölge kültürleri ile olan ilişkilerini incelemeye çalıştık. Bölgenin Anadolu ile Mezopotamya arasında geçiş bölgesi olması sebebiyle diğer sanat dallarında olduğu gibi terracotta eserler'de de etkileşimin olduğunu gördük.ABSTRACT Master Thesis ONE GROUP TERRACOTTAS İN ADIYAMAN MUSEUM Fehmi ERARSLAN Supervisor: Assoc Yrd. Doç. Dr. Mehmet KARAOSMANO?LU 1997. Page.56 Jurry : Assoc Yrd. Doç. Dr. Mehmet KARAOSMANO?LU Jurry : Assoc Doç. Dr. Cevat BAŞARAN Jurry : Assoc Yrd. Doç. Dr. Nurettin KOÇHAN The Terracotta made are at general greave to be found as erected to exit, if this at Terracottas a dead being from use at to see. Terracottas content from kinds as a vow dead at alive that it made of job, person or hero in connection with our to see. Howerer to be caught terracotta from figuriens these vow be out of at life to a day use we to see. Religion content god, goddes figuriens and social content figure examples this te see. The terracottas big to be chippeds as periodic make abaut it to inform offer, to us. Dates that make terracottas big uncuts at parallelism a style growth to see and to see. Terracottas that to bolt, it terms social life, thought and beliefs about knowladge having aim got. Above we're to talk about as Human, god, animal and things figuriens as kind of to inculde terracottas into our group to be constitute productions god goddess and human are figuriens. Each one itself term into different style private at indicator at self anythings tell want it. Partner dot is to see. We are to bolt at terracottas at to us it term religion confidences human in connections and social life it about to inform had given. Societies between that cultur at interaction this productions over we are possible From we before life's humanity life and cultur about information gave archaelogical to find being as. Terracotta productions to from us before had lived cultur about we are knowladge to offer is most important datums.

Alabanda Apollon Isotimos Tapınağı

Alabanda, Karia Bölgesinde yer alan önemli kentlerden biridir. Strabon tararından, Hellenistik Dönemde zenginliği ve akrepleri ile ünlü olduğundan bahsedilir. Kentin adı ilk olarak, İÖ. 197 yılında yapılan Makedonya Savaşında, Roma müttefikleri arasında geçmektedir. Anadolu'nun Seleukoslar egemenliğine girdiği sırada da Antiokheia ismini alır. Bu ardından, Makedonya Savaşı sonrasında İÖ.190 yılında yapılan Apameia Barışı ile Roma tararından Rhodos hakimiyetine geçer. Kentte ilk para basımı, İÖ. 198/7 yıllarında görülür. Bu durum, ismi Antiokheia olmadan hemen önce gerçekleşir. İÖ. 197-190 yıllan arasında paralar üzerinde Antikheia ismi görülürken, İÖ. 190 yıllarından sonra tekrar Alabanda ismi okunur. Rhodos Egemenliğinden İÖ. 167'de kurtularak, asyle hakkım elde eder. İÖ. 132 yılında başlayan Aristonikos ayaklanması sırasında kentin adı geçmez. İÖ. 81 'e tarihlenen, Lagina'da bulunmuş bir yazıtta Alabanda'ya verilen dokunulmazlık hakkından söz edilmektedir. Bu yazıt, Alabanda'nın İÖ. 1. yüzyılda özgür bir kent olduğunu kanıtlar. İÖ. 1. Yüzyılın ikinci yansında, Labienus'un baskılan sonucunda ortaya çıkan ayaklanmalarda, Mylasa'nın yarımda yer alır. Bu dönemin ardından, Roma İmparatorluğu yönetiminde, kentte Sebastheus ve Roma kültleri kurulur. Alabanda daha sonra Aphrodisias Psikoposluğuna bağlı bir merkez olur. Türk döneminden günümüze kadar da yerleşim günümüze kadar sürer. Hellenistik Dönemde önemli bir yere sahip Alabanda Apollon Isotimos Tapınağı plan ve mimari bezekleri yardımıyla tarihlenmeye çalışılmıştır. Tapınak pseudo dipteros planda ve 8x13 sütun sayısına sahiptir. Plan ve sütun ölçüsü ile Hermogenes geleneğinde bir yapı olduğu anlaşılmaktadır. Mimari özellikler açısından Lagina Hekate Tapınağı ile yakın benzerlikler gösterdiği dikkat çekmektedir. Bundan dolayı mimarlarının aynı olabileceği düşünülebilir. Sonuç olarak, iki tapınağın tarihinin bir birine yakın olması gerekmektedir. Dolayısıyla, Alabanda Apollon Tapınağı İÖ.100 civarına tarihlenir.

Anadolu'da paleolitik araştırma -tarih, sorunlar ve perspectif-

The main purpose of this thesis is to try to evaluate Palaeolithic archaeology according to the academic atmosphere in Turkey and its current situation independent from the events which lie in its background. The Palaeolithic Period covers the first and the longest period of human history. The development of the discipline in both practical and theoretical aspects began in the first quarter of 19th century in Europe. In Turkey, however, it was only a century later that this discipline became popular. This thesis explores the research history of Palaeolithic archaeology in Turkey and the current status of the discipline, which began in the 1930s under the auspices of the government with the objective of forming and strengthening a national identity. Within this context, academic analysis was based on the data of material culture; this research then played an important role in constructing a local chronology. In this thesis, the current state of the discipline is also considered. The history and problems encountered during the emergence of this academic discipline are addressed. Inspections of both European and Turkish research agenda, as well as the academic education policies are evaluated and compared. Efforts of public education with the goal of increasing awareness of Palaeolithic Archaeology are also analyzed. Lastly the applicability and contribution of these research projects and publication disseminating Palaeolithic archaeology analyzed and presented. Keywords: Anatolia, Europe, Palaeolithic Archaeology, Problems of Palaeolithic Archaeology, Research History.

Antalya Müzesi'nde bulunan bir grup Bizans sonrası ikonanın tarihsel ve ikonografik incelenmesi (2 cilt)

Figures, one Table The present thesis explores a group of twenty unpublished Post Byzantine Greek Orthodox icons housed in the Antalya Museum. The entire collection of icons in the Antalya Museum numbers 172. These twenty icons, a representative sample of the whole collection, are examined in terms of their chronology, provenance, and stylistic and iconographic features. A detailed catalogue of the icons provides a complete documentation. The icons rarely have fixed dates. Of the twenty presented here, two have dates painted on them, and five others have either dates pencilled on the back or iconographic indicators of dates, and so can be assigned a terminus post quern or a terminus ante quern. These dates, either a precise year or within a certain range, are in the nineteenth and early twentieth centuries. The remaining thirteen icons, because of general similarities of their style and iconography to these seven, seem also to be products of the nineteenth and early twentieth centuries. The place of manufacture of these icons is almost without exception unknown. However, they all ended in Antalya, and thus represent the tastes of nineteenth century Greek uOrthodox Antalians and the kinds of icons that they could obtain, either locally or while on travels. The thesis first explores the cultural context of the Greek Orthodox community of nineteenth and early twentieth century Antalya. Then, as a background for the twenty Antalian icons, the nature and purpose of icons are surveyed, from early Christianity to modern times. The catalogue follows. Finally, the chronology, place of manufacture, and stylistic and iconographic features are discussed. Four stylistic approaches are identified: Conservative, Provincial, Western, and Eclectic. Their usesamong the twenty Antalian icons and selected icons from elsewhere in Turkey and Greece are discussed. The icons housed in the Antalya Museum provide information on the Greek Orthodox population of Late Ottoman Antalya, both as artistic expressions of religious beliefs and practices and as historical documents. But Post-Byzantine art, especially as it survives in Turkey, has been little studied and is poorly known. This study, by presenting twenty previously unpublished icons from the Antalya Museum collection, has taken a step toward filling this gap. in

Tepede bir hayat: Sütun azizleri üzerine bir inceleme

This thesis presents the available information about the stylite saints who lived during the Byzantine period within the borders of modern Turkey. Stylites are Christian ascetics who lived on top of columns. There are over a hundred stylites mentioned in written sources, who lived between the fifth century and the nineteenth century. The vast amount of information is diverse ranging from historical and literary evidence to art historical and archaeological remains. This evidence is evaluated in order to present the circumstances that led to the invention of stylitism and outline a stylite's daily life. Later, the iconography of stylites is discussed. The last section of the work is reserved to the Monastery of St. Simeon the Younger in Samandağı near Antioch. The author hopes that this work has contributed to this interdisciplinary subject for the use of future studies. Keywords: Architecture, Ascetic, Asceticism, Byzantine, Christianity, Saints, Stylite, Stylitism, Syria. m

Issus Ovası ve Amanus Dağlarında Hellenistik ve Roma yerleşim modelleri

This thesis analyzes the Hellenistic and Roman settlement patterns in the plain of Issus and in the range of Amanus, in Hatay, Turkey. The results of Dr. Katherine Wright and Dr. Timothy P. Beach and Ezgi Akpmar's archaeological and geo-morphological work in the area were combined to illuminate the aforementioned periods' habitation models. The Issus plain and the sectors of the Amanus Mountains facing it, initially a region of the Seleucid kingdom and then a province of the Roman Empire, were geographically similar to the other parts of Cilicia. As a result, the area was likely to have developed comparable trajectories in terms of settlement between the two periods. In conclusion, the settlement patterns of the Hellenistic and Roman times, obviously communicated something of the nature of the civilian peace in Cilicia during these two periods. Keywords: Plain of Issus, Amanus range, Hellenistic and Roman settlement patterns. m

St. Erasmus (Lychnid) ve St. Thecla (Seleukia): İki erken Hristiyanlık kült merkezini

ABSTRACT ST. ERASMUS (LYCHNID) AND ST. THECLA (SELEUKIA): A STUDY OF TWO EARLY CHRISTIAN CULTIC CENTERS Donev, Damjan MA, Department of Archaeology and History of Art Supervisor: Prof. Dr. Julian Bennett May 2004 The main purpose of this paper is the study of two regional Early Christian cultic centers: of St. Erasmus, near the city of Lychnid in the province of Epirus Nova, and of St. Thecla, near Seleukia on the Calycadnos, in the province of Isauria. The methodology and the problems associated with this are considered in chapter I. The cult of martyrdom in Christianity is a complex religious, social and cultural phenomenon, and chapter II deals with the significance of martyr-saints in Christian theology, their place and role in the Late Antique culture of the Mediterranean, and the two principal types of artifacts through which we recognize the cults of martyrs, the hagiography and the sanctuary. This thesis then closely examines, in chapters III- VI, the establishment, development and the demise or the transformation of these two sanctuaries, and the related cultic traditions. This inevitably requires consideration of a large number of factors, starting with the broad historical conditions in these regions during Late Antiquity, the hagiographies of the venerated saints, and finally, the formal architectonic expression of the cultic tradition, the sanctuaries themselves. Keywords: St. Erasmus, Lychnid, Ochrid, St. Thecla, Seleukia on the Calycadnos, Meryemlik, Early Christian Architecture, sanctuaries, martyria, centraly planned inchurches, basilicas, reliquaries, relics, crypts, cult of martyrdom, hagiographies, ecclesiastic and political history, Late Antiquity. IV

M.Ö. birinci binyılda Karkamis: Heykel ve propaganda

ABSTRACT KARKAMIS IN THE FIRST MILLENNIUM B.C.: Günaydın, Kadriye M.A., Department of Archaeology and History of Art Supervisor: Assoc. Prof. İlknur Özgen May 2004 This thesis examines how the monumental art of Karkamis, which consists of architectural reliefs and free-standing colossal statues, was used by its rulers for their propaganda advantages. The basic geo-politic and ethnic factors related to Karkamis and other "Syro-Hittite" city-states of the Iron Age are investigated in order to obtain insights about the meanings assigned to the monumental sculpture of Karkamis. Architectural remains of the city and their sculptural decoration are studied and reviewed to provide a basis for subsequent discussions and statements. Monumental portal-lions, inscribed door-jambs and other reliefs placed on principal gate-ways, bearers of symbolic and functional meaning, demonstrate the essential role of these monumental gates for the city and its rulers to announce their ideologies. A close analysis of local monumental inscriptions provides us the link between the content of texts inscribed on large stone blocks and the themes represented on orthostat reliefs. Royal titles inscribed on monuments as well as a mgroup of reliefs and statues associated with ancestral cult were used deliberately by the dynasties and rulers of the 1st millennium B.C. Karkamis to show their own and their state's connection to the past heritage, a key element in the search of identity. This case study on the Iron Age city of Karkamis reveals the importance of socio-political factors in forming the basic characteristics of monumental art and in creating its special meanings and functions. Keywords: Karkamis, Syro-Hittite, Neo-Hittite, city states, architecture, art, sculpture, orthostat reliefs, propaganda. IV

Yakın Doğuda seramik teknolojisinin kökenleri

The objective of this thesis is to research the invention and innovation of pottery technology in the Pre-Pottery Neolithic B, in particular the Late and Final Pre- Pottery Neolithic B and Early Pottery Neolithic in the Near East. My approach will involve examining the various factors that are involved with the origins of clay vessel manufacture including: 1) the context of this event like the Pre-Pottery Neolithic B and Early Pottery Neolithic Societies; 2) the history of clay vessel manufacture such as the sporadic invention of pottery before its widespread adoption; 3) preceding technology; 4) circulation of goods and cultural and technological change; 5) settlement pattern change and movements of people; 6) domestication of animals and emergence of pastoralisin; 7) ethno-archaeological comparisons; 8) ecological conditions; 9) social choice. The origins of pottery technology on a large scale are interrelated to all of these factors, and would not have emerged without all of these circumstances in place. Keywords: pottery, technology, invention, innovation, PPNB, EPN, Near East, pastoralisin, domestication, exchange, settlement change, clay familiarity, plaster making, pyro-technology, clay vessels, social complexity, environment, choice m

Batı Suriye`de Geç Tunç çağındaki Hitit yönetimi ve Mısır etkisinin yansımasında Ugarit Mühür başkalaşımları

Çalışma, hangi yollarla Geç Tunç Çağı`nda Kuzey Suriye`deki Hitit politik kontrolün Ugarit gliptiği ve mühürlenmiş dökümanların metodlarını etkilediği ve değiştirdiğini araştırır. Bu çalışma, başlıca Ugarit`te bulunan yüzük, damga ve silindirik mühür damgalarını analiz eder ve bunları Hattuşa, Emar ve Hitit Krallığı içindeki diğer yerleşmelerdeki benzer buluntular ve parelelleriyle karşılaştırır. Yüzük mühürün yeni bir şeklinin gelişimiyle sonuçlanan mühürleme alışkanlıkları ve mühür tiplerindeki farklılıkları tartışır. Bu farklılıklar ayrıca Hitit memurlarının Suriye topraklarının yönetimine karışmasına ve buna ilaveten derebeyi kralları ve onların adamlarının aynı zamanda farklı tiplerde mühürleri kullanmalarına sebep oldu. Bazı durumlarda bir bireyin çeşitli mühür tiplerini kullanılması bu insanın hayatı ve kariyerinde daha sonraki dönemlere yansır. Tez ayrıca Ugarit`in Hitit krallarına boyun eğmesiyle oluşan ikonografideki değişiklikleri tartışır. Ugarit ve Hitit mühür dizaynlarında vi Anadolu ve Mısır elementlerinin varlığının, derebeyi yönetimleri ve uluslararası politik durumla bağlantı kurarak, belirlenmesi ve açıklanmasına odaklanır. Anahtar Kelimeler: Mühür Baskisi, Halka Mühür, Baski Mühür, Silindir Mühür, Kil Tablet, Ikonografi, Çivi Yazısı, Hiyeroglif Yazısı.

Kakasbos/Herakles kültünün kökeni, dağılımı ve olası senkretizmleri

This thesis analyzes the local rider-god cult of Kakasbos/Herakleswihin an iconographical and religious framework. The possible origins andreasons for the popularity of the cult and possible syncretisms with other godsworshipped in Northern Lycia will be discussed alongside a presentation ofKakasbos/Herakles depictions in different media. The importance of the riderimage and the widespread popularity of the rider-heros in the Late Roman Art willalso be studied.Keywords: Kakasbos, Herakles, Rider god.

Kutsal ocak kavramı ve Yunan Ocak Tanrıcası ile beraber bunların Prytaneion yapısı, bu yapının kökenleri ve gelişimi ile ilgisinin incelenmesi

This thesis examines the concept of the sacred hearth and also Hestia, the goddess of thesacred hearth in Greece in association with the origins and developments of thePrytaneion, which is connected to one of the most important civic institutions of theGreek city-state. In the thesis, the meaning and functions of the Prytaneion are defined inaccordance with the literary and epigraphic sources. Some identified and excavatedexamples are also described in the thesis. Related to the Prytaneion, the monumentalhearths in the Mycenaean palaces and examples of house architecture from the Iron Agewill be emphasized briefly to look at the possible cultic and architectural origins of thePrytaneion.Keywords: Prytaneion, sacred hearth, perpetual fire, Hestia, goddess of the hearth, city-state, civic institution, house, domestic architecture.

Geç Bizans gemileri ve deniz ticareti

This study has aimed to investigate the problem of interpreting the nature andinfluence of Byzantine ships and shipping in the later Middle ages. Maritimetransport activities and ships or shipbuilding of the Byzantines during the laterMedieval age, between 1204-1453, have never been adequately revealed. Thetextual, pictorial, and archaeological evidence of Byzantine maritime activities iscollected in this study. This limited evidence is evaluated in order to gain a betterunderstanding of Byzantine maritime activities such as shipbuilding and maritimecommerce. The impact of these activities in the Late Medieval age is discussed.Keywords: Shipbuilding, Byzantine, Maritime trade, Ship representations,Monasteries, Constantinople.

Iupiter dolichenus kültü: Kökenleri ve ikonografi

ABSTRACTTHE CULT OF IUPITER DOLICHENUS: ORIGINSAND ICONOGRAPHYKuşseven, PınarM.A., Department of Archaeology and History of ArtSupervisor: Asst. Prof. Julian BennettMay 2007This thesis examines the iconography of Roman deity Iupiter Dolichenusin order to gain an insight into cult?s hidden meaning. The image of weather godsfrom Iron Age to the Greco-Roman Period in Northern Syria is also investigatedsince the representation of Iupiter Dolichenus was unique in the West and theclose similarity of the representation of the god with the local weather gods ofNorthern Syria may point to the continuity of the cult.In the absence of ancient literary sources, the other gods, goddesses andsymbols represented in Dolichenian cult objects may express a part of Dolicheniandoctrine. This is why they are included into this study.Keywords: Iupiter Dolichenus, weather gods.

Obeyd döneminden eski Babil dönemine Mezopotamya tapınaklarının mimari ve kavramsal bir analizi

ABSTRACTAN ARCHITECTURAL AND CONCEPTUAL ANALYSIS OF MESOPOTAMIANTEMPLES FROM THE UBAID TO THE OLD BABYLONIAN PERIODSoudipour, Amir H.M.A, Department of Archaeology and History of Art.Supervisor: Dr. Marie-Henriette GatesFebruary 2007This study attempts to explore the architecture of Mesopotamian temples fromthe Ubaid to the Old Babylonian period. It analyses the ways in which the layout ofthe temples changed and developed through time. It argues how different factors suchas ideology, cosmology, religion and environment were reflected in the architectureand function of temple complexes. The thesis also looks closely at the concept of thetemple as the house of god, and by comparing the selected temples of differentperiods to the domestic architecture of the same period, aims to trace the influenceand reflection of the domestic structure on the sacred structure and to determine inwhich period the structural similarity reaches its zenith and declines. Changes inMesopotamia?s social organization can be linked to these changes in temple layout.Keywords: Mesopotamia, Temple, House, The temple as the house, Ideology,Religion, Cosmology, Environment.iii

Kinet Höyük'ün jeofiziksel yöntemle araştırılması: Manyetik yöntemle yapılan yüzey araştırma sonuçlarının kazı sonuçları ile karşılaştırılması

This thesis analyzes the results of the magnetic survey conducted at theprehistoric mound of Kinet Höyük, on the Issos Plain (Hatay, Turkey), and those ofthe test excavations, which were conducted according to this geophysical survey. Themain focus of this study is to compare the magnetometer survey results with the datafrom the test excavations to verify how proficient this method is for revealing thesubsurface features of Kinet Höyük and its surrounding area. This comparison shouldallow us to test the applicability of these kinds of methods for archaeology.Keywords: Kinet Höyük, Geophysical survey methods, Archaeology, Magneticsurvey.

Türk arkeolojisinde kuramsal yaklaşımlar

This thesis analyzes several theoretical approaches in Turkish archaeology throughout its history. Starting from the late nineteenth century, each period will be examined with an emphasis on its certain historical, political or social developments that are reflected in contemporary archaeological interpretations. The influence of various factors on Turkish archaeology such as the German school, nationalism, Turkish History Thesis, Sun-Language Theory, Anatolianism, Humanism, the Braidwoods, and the Keban Dam Project will be discussed in detail.

Hallan Çemi Tepesi'nin mutlak tarihlemesi ve göoreli tarihlemesi

This thesis challenges the claim that Hallan Çemi (near Batman in Southeastern Turkey) was occupied during the Epipaleolithic (11th millennium BP). While techno-typological analyses of some objects, chipped stone in particular, appear to place the site?s occupation within the 11th millennium, the iconography etched into ground stone and worked bone is too similar to PPNB sites in the Urfa Plain to ignore. The excavator himself has provided various descriptions of the site, from Epipaleolithic to Aceramic Neolithic. This terminological discrepancy reflects not only on the problem of dating Hallan Çemi, but also on the larger issue of how one should describe the prehistory of Southeastern Anatolia. The latter problems are claimed to be the combined product of a) the relatively few sites within the region with which to contextualize Hallan Çemi and construct a local chrono-cultural scheme, and b) the related issue of imposing terminologies from other regions which may not be appropriate for Southeastern Anatolia.

Güzel atlar diyarı: Kapadokya'daki orta Bizans yerleşimlerinde yer alan ahırlar

The present work is a study on horses and horse breeding in Middle Byzantine Cappadociawith special attention being paid to the architectural evidence, namely, the stables. The majoraim here is to test the hypothesis that the landowner magnates living in monumental rock-cutmansions bred horses in their large stables to supply their own troops, as well as those of theimperial army. In order to evaluate this further, this thesis investigates the stables of the elitemansions in three settlements, Açık Saray, Çanlı Kilise, and Selime-Yaprakhisar. Thearchitecture of the stables is discussed along with their possible functions and meanings.Architectural data is supplemented by literary evidence on horses and horse breeding in theByzantine world.Keywords: Byzantine horses, horse breeding, Byzantine stables, Cappadocia

Oylum Höyük otc boyali seramiginin syro-kilikya, levant ve habur boyali seramik kulturleri cercevesinde degerlendirilmesi

Oylum Höyük, located on the coast of Akpınar River in modern Kilis region, is an important mound, which give several finds belonging to North Syria, Mesopotamia and Anatolia. As a consequence of its advantaged position, Oylum has been inhabited from at least from the 4th millennium BC. to Hellenistic period.Oylum Höyük being a part of the second millennium trade traffic, has a decorated ceramic assemblage used to comprehend the relations and distinctions among the cultures.In the preparation of this thesis, the main intend is to study the parallelism between Oylum painted examples and other 2nd millennium BC decorated ceramic traditions, e.g. Khabur, Syro-Cilician, and Levantine Painted ware. The results may be helpful to establish the identification of the Middle Bronze Age painted ceramic groups of Oylum and to comprehend the cultural characteristics of the settlement in this period.

Denizli yakınlarında Selçuklu kervansarayları: Han-abad (Çardakhan) ve Akhan

This present work is a study of Seljuk caravanserais in the vicinity of Denizli with a special focus on local socio-economic and historical factors. A first objective is to examine the suggestions, based on formalistic features such as architectural plans, about the functions of the caravanserais. A new approach, local contextualization, is attempted in order to investigate further functional aspects of Han-abad and Akhan. The activities of a local family who took part in Seljuk high bureaucracy and the local economy give significant clues about the purpose and design of the caravanserais. A second objective is the analysis of the architectural features and ornamentation programs in order to evaluate the influences of local factors.

Orta Anadolu'da neolitik dönemde obsidyen, ticaret ve toplum

The major scope of this thesis was a reappraisal of obsidian and trade connections in the Central Anatolian Neolithic, to what degree external relations shaped and altered the cultural setting of a community, and what other items can be identified as key agents in this multiregional interaction sphere. For that reason, well published model sites were chosen to investigate these issues. Major focus was then set on obsidian, with major sources located in Central Anatolia, indeed an ideal item to trace interregional relationships. Furthermore, the value of other items like flint, metals and certain small finds were reviewed to achieve a comprehensive picture of the mechanisms on Neolithic trade and exchange, and its effects on society and settlement policy.

Clazomenae'de Demir Çağı ölü gömme gelenekleri (1100 - 500 bc)

The present work is a study on the burial customs of Clazomenae in the Iron Age and Archaic period. Special attention is given to Clazomenae, since it yielded significant information from the Protogeometric to the end of the Archaic period. The major aim here is to collect the specific grave and necropolis information and try to interpret them for reaching more holistic conclusions about the burial customs of Clazomenae. This work introduces the burials, burial grounds, and cemeteries of Clazomenae from the Protogeometric to the end of the Archaic period with respect to grave types, grave goods, burial practices, gender, and age. One crucial aim of this work is to understand settlement and necropolis relationship in different periods by the means of the location of the burial grounds; the significance of the extension, development, and changing burial customs of specific cemeteries and their importance with regards to the settlement pattern; and the importance of the continuity, discontinuity, and change of burial grounds through the periods.

Arkeolojinin özelleştirilmesi: Türkiye örneği

This thesis examines the concept of privatization in the field of archaeology and investigates the types of private intervention by analyzing cases with specific reference to Turkey. In the 21st century, the boundaries of archaeological work are being enlarged since the expectation from excavations has shifted from mere scientific work to a more community based one which involves education and public outreach. Therefore, the ?privatization of archaeology? refers to occasions in which accompanying activities are finding alternative income sources. For this study, these activities are identified as: ownership, rental and acquisition of archaeological property, contract archaeology, management of archaeological sites, sponsorship of archaeological practices. The study compares the international movements towards privatization under these headings to the recent endeavors in Turkey. Related legal framework, international conventions, local legislations are the main considerations of the analyses.In many instances, archaeological heritage is protected as long as it can stick itself to an economic activity by generating income through tourism, local development or re-use of archaeological assets. Accordingly, a range of recent legislative initiatives ratified in Turkey indicate the willingness of the state to ensure re-use and conservation through economic exploitation of heritage in collaboration with the private sector. Consequently, the study aims to explore the motivations of the private enterprises for investing in archaeology in Turkey and their attitudes towards the selection of particular sites. A part of the study is devoted to research on press releases, excavation reports and interviews with the current sponsoring companies to grasp their intentions.

Hierapolis Arkeoloji Müzesi'nin yönetimi ve ziyaretçi deneyimleri açısından değerlendirilmesi ve müzeyi geliştirme önerileri

The purpose of this thesis is to examine the current management of the Hierapolis Archaeology Museum, to assess the visitors? present experience at the museum and make recommendations for improving the visitor experience and museum management based upon museum theories. Several questions and observations about the management of the museum and visitor experience in the museum were formulated during my internship over the summer of 2007. In order to find answers to some of these questions and to compare these observations with that of the visitors, a visitor survey was conducted and tabulated. Suggestions to improve the Hierapolis Archaeology Museum, particularly in terms of the conservation and education aspects of a museum management have been made. Basic suggestions are given for the development of these two vital components of museum operations and it is hoped that the museum will benefit from these ideas. It is proposed that by conserving its collection properly and by better educating its visitors and immediate community, the museum can improve its service to both current and future visitors and while realizing the mission of the museum.

Tur Abdin'e yakından bakış: Mardin'in Zaz köyündeki kilise kompleksi. Mimarisi, tarihi ve günümüzdeki yeniden canlandırma süreci

Tur Abdin, an area which is known as ?the Mount Athos of the East?, a limestone plateau on the south-east region of modern Turkey, should be considered a significant territory in terms of the development of an early Christian presence and the shaping of ecclesiastical architecture following the conversions of Edessa and Nisibis, which are generally accepted as having taken place approximately the 3rd and 4th centuries, respectively. The plateau was conquered by the Moslem Arabs in the mid-7th century; and interestingly, the region appears to have flourished following this event, as visible through intense building activity.This thesis focuses on one of the lesser-known monuments of Tur Abdin possibly dating to this time period: the church of Mor Dimet located in the village of Zaz to the north-east of Midyat. Based on four field-trips to Tur Abdin, the architectural surveys I have conducted on-site and previous scholarly works, this study attempts to analyze the architecture of the monument, identify the building phases, reassess its dating, and contextualize these findings within wider architectural and ecclesiastical history of Tur Abdin, which has hitherto been studied generally through the most prominent ecclesiastical monuments of the plateau. Along with the church?s architectural history, this thesis discusses the contemporary situation of the monument, including its physical layout and social functions. Furthermore, the conclusions drawn from the survey of the monument, along with further explorations in Tur Abdin, have prompted enquiries regarding monastic spaces and communities, burials in churches and the hierotopical context of Tur Abdin. Although these issues are not discussed in-depth in the current study, they are addressed and interpreted, with the intention of prompting further studies on the region.

Yenikapı, Konstantinopolis?de bir geç Antik Çağ limanı: Yeni buluntular üzerine tarihsel, arkeolojik ve mimari bir calışma

In 2004, for the first time in the history of ancient Constantinople, one of the harbors of the Byzantine capital started to be excavated in today?s Yenikapı, prior to the beginning of the Marmaray subway construction project. Covering a large area of 59,000 m2, the archaeological excavations in Yenikapı -carried out by the Istanbul Archaeological Museum and funded by the Ministry of Transportation and the Istanbul Metropolitan Municipality- are considered to be the largest and the most challenging rescue archaeological project ever conducted in Istanbul.So far, the archaeological excavations at Yenikapı have revealed countless groundbreaking findings in the silted harbor area such as the remains of the earliest prehistoric settlement in Istanbul and the Byzantine shipwrecks dating from the fifth to the eleventh centuries. Despite the growing interest in newly discovered remains, two aspects of the harbor in Yenikapı have still not received sufficient attention: its history and its newly discovered architectural remains.This thesis combines for the first time the historical and archaeological evidence and presents a comprehensive historical survey about the harbor in Yenikapı with a particular focus on those two neglected aspects. In doing so it draws on various Byzantine primary sources, which provide significant insights about the harbors of Constantinople in general and the harbor in Yenikapı in particular. In comparison with other Roman harbor excavations, the study discusses the grain storage problem and the underwater engineering technique applied in Yenikapı being one of the few Byzantine period examples discovered so far.Based on the historical and the new archaeological evidence, this thesis draws attention to the importance of the harbor in Yenikapı for Constantinople and proposes a new interpretation of the harbor?s historiography and archaeology, particularly for its newly discovered remains dating from the fourth to the thirteenth centuries.

Hasankeyf Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nde: Kültürel mirasın korunmasına insan hakları odaklı bir bakış

Today the protection of cultural heritage is one of the major concerns of the states as well as the international community as a whole. Institutions such as UNESCO, the Council of Europe and the European Union are increasingly focusing their activities on the safeguarding of cultural heritage. Many international legal instruments have been elaborated in this regard and the protection of cultural heritage is now being discussed within the framework of broader concepts such as human rights. The present study concentrates on this latter aspect. Can cultural heritage be protected as a part of human rights? In this context, this study aims to examine the implications of the on-going case brought against the construction of the Ilısu Dam and Hydroelectric Power Plant before the European Court of Human Rights. The long-criticized Ilısu Dam project poses a threat to nearly two hundred archaeological sites in the south east of Turkey, including the site of Hasankeyf, which is of significant importance. First, the study examines the development of the international law regarding cultural heritage and the evolving literature on the connection of cultural heritage to human rights. Then, it explores the background of the Ilısu Dam project and its impacts on the site of Hasankeyf. Finally, it discusses the legal issues raised in the Hasankeyf case at the European Court of Human Rights. The study concludes that while the human rights law may play an important role in the protection of cultural heritage, the recognition of cultural heritage as a human right challenges the current practice of the Court.

2. Dünya Savaşında Türk siyasi karikatürü: Cemal Nadir Güler (1902-1947) karikatürlerinin incelenmesi

This study is on Turkish cartoons during the Second World War (1939-1945) and concentrates on the political cartoons of Cemal Nadir Güler (1902-1947), one of the most eminent cartoonists in the entire Turkish history. The research provides comprehensive information on the history and theory of cartoons, and analyzes the artist?s selected cartoons. The samples are editorial cartoons of Güler that were published in the leading daily newspapers, Akşam and Cumhuriyet, from the outbreak until the end of the war.In this research, I aim to reveal the image of war in Güler?s cartoons with a specific interest in the image of Germany and the developments in the Turco-German relations. Through the analysis, I mainly question whether Güler?s cartoons were party in the war or not. Moreover, I analyze each sample in terms of its iconography and historical value.This study shows that Güler?s cartoons are consistent within themselves in the sense that they overall reflect an anti-German stand. Yet, when Germany was in the ascendant in 1941 and 1942, Güler gave up criticizing Germany. In that time span, he was not prolific in drawing political cartoons, as he was in the periods between 1939-1940 and 1943-1945. All in all, I argue that Güler?s cartoons throughout WWII are in line with the position of Germany throughout the war and the developments in Turco-German relations.

Geç Tunç çağı (MÖ. 14. yy) bir işlik alanın incelenmesi: Aççana Höyük/antik Alalakh'ta piroteknoloji

This study will offer new insights in pyrotechnology by examining a craft quarter excavated at Tell Atchana/ancient Alalakh during the 2003¬?2004 seasons. Tell Atchana/ancient Alalakh was the capital city of the territorial kingdom of Mukish, which controlled the Amuq Plain of Hatay during the Middle and Late Bronze Ages. Its strategic location within a dynamic trade network and the continuous changes in the political environment created a complex and hybrid culture at Alalakh. This social complexity is also traceable in its production technologies. The domestic units ? with eight distinct pyrotechnological installations ? will give us the opportunity to investigate the diverse uses of fire as technology. These representative households will illuminate the significance of pyrotechnology in the social and economic context of a Late Bronze Age capital city.

Bizans Küçükyalısı'nda küçük bir oda bağlamının kronoloji ve işlevinin sırlı seramik örnekleriyle yorumlanması

The Byzantine complex at Küçükyalı, currently known as the Küçükyalı ArkeoPark Project, constitutes the largest surviving archaeological site on the Asian side of Istanbul. The complex has four distinctive phases of construction/habitation from the sixth-seventh centuries to the early fourteenth century. Although the major building activities are dated to the middle Byzantine period, specifically to the second half of the ninth century, this thesis focuses on the very late phases of occupation at Küçükyalı in the late thirteenth and early fourteenth centuries.vThis study analyzes an intact storage chamber belonging to the late Byzantine phase at Küçükyalı. The small chamber was excavated during the 2009 and 2010 seasons. By examining its architecture and small finds, with a focus on its glazed pottery assemblages, this M.A. thesis interprets the function of the small chamber and how the chamber reflects upon the late Byzantine period occupation in the Asian suburbs of Constantinople on the eve of the Ottoman conquest. Besides, this study proposes a possible date for the small room by comparing its glazed pottery assemblages to already known and established typologies from the former Byzantine territories. My thesis constitutes a starting point for the future studies on the ceramic finds at the Küçükyalı complex and contributes to better understanding the late phases of the Byzantine presence on the Asian suburbs of Constantinople.

Antik Alalakh'ta bir antik Orta Tunç saray mutfağını yorumlamak: Mekanın düzeni ve kullanım amacı

This thesis interprets an intact kitchen context belonging to the Middle Bronze Age palace at ancient Alalakh/Tell Atchana that was excavated during the 2009 season. By examining its architecture and artifact assemblages, with a particular attention to the pottery repertoire, this thesis aims to comprehend how an ancient palace kitchen was organized and how it could reflect an essential part of daily life at a palace. Using the rare opportunity of having an intact context, this research examines the structure of a kitchen space and the nature of food preparation according to the attributions of the pottery assemblage and its distribution. In addition, this study seeks a possible date for this kitchen by comparing its pottery assemblage to those of various sites from different regions of Syria and southern Anatolia. It will contribute to comprehend the little-known earlier Middle Bronze phases of Alalakh and provide an insight to the possible foodways at a Middle Bronze Age palace.

Onikinci asır Bizans'ta büyük toprak sahipliği ve Komnenos Ailesi

Eleventh century of the Byzantine Empire seems to have witnessed a political arena that was full of hustle and bustle and that had colourful and diverse players interacting for supremacy. It might be suggested that many eleventh-century emperors supported in one way or another expansion of influence of the powerful magnate families (military magnates from mainly Anatolia) in order to strike a balance against potential massive popular uprising. And as a result, in the twelfth century, a representative of the military aristocracy, Komnenos family, with the help of other allied families, managed to usurp the throne and ushered a period of stability, prosperity and self-confidence that lasted a century. This essay sets forth, in a nutshell, a thriving and procreative economic process that was manifest from the tenth century onwards and that culminated in the growing of great estates, and its social consequences that in effect made possible of the advent of the Komnenian system and also enabled the imperial family to consolidate and enforce its rule in the twelfth century. Keywords: Twelfth Century Byzantium, Komnenian Family, Byzantine Economy, Agricultural Production, Great Estates, Village Community and Byzantine Peasants, Paroikoi, Monasteries, Byzantine Aristocracy, Military Lands and Pronoia

Yıldızı düşük imparatorluklar: Bizans ve Osmanlı İmparatorlukları'nda astrolojinin kültürler arası incelemesi

Proposed study examines the similarities and differences in astrology between Ottoman and Byzantine empires. The questions addressed will start with how they defined astrology. Since the borders between astronomy and astrology were not as certain as it is now this is an important question to start. Then how astrology was perceived in both societies will be examined. The practitioners of astrology are also important as a result who important astrologers were and what were their duties or work is another chapter in the discussion. How the characteristics of Zodiac signs are interpreted and how they were explained is another point of inquiry. Finally the astrological illustrations will be investigated in order to show the possible interactions between the empires in question. A sixteenth century ottoman manuscript, Metali'ü 's-Sa'adet ve Yenabiü's-Siyadet by Seyyid Mehmet bin Emir Hasan Suudi, and a twelfth century Byzantine astrological poem by John Kamateros will be used as primary sources for the characteristics of Zodiac signs. In terms of illustrations, the aforementioned Metali'ü 's-Sa'adet provides very valuable sources and for the Byzantine illustrations a fourteenth century manuscript, Ambrosianus H 57 sup., among the few illustrated Byzantine astrological treatises will be benefitted. Even both cultures inherited the same Hellenistic heritage in terms of the science; the evolution of it might differ. Proposed study is a descriptive work which answers aforementioned questions and ends with an analysis by the author.