127
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
In the footsteps of a translator: A translation criticism of Manga Shakespeare
Translation is an action with a purpose and also a process. Actual translating is just a phase of this process. It is always situationally embedded and there are actors and factors shaping every translation. For this reason, without a consideration of its context, any judgment on a translation product will be incomplete. These are the main postulates reached with the critique of Kuru Gürültü, Turkish translation of Much Ado About Nothing from Manga Shakespeare Series, by Sabri Gürses, a prominent literary translator in Turkish translation scene. Building on the findings of this case study, the thesis tests the hypothesis that the quality of a translation is dependent on the quality of its process. Within this scope, translating is not conceived as the single activity of a translation process but rather as a part of a whole business. From the conception of the idea to the sales campaigns, publication of a translation is a process. Thus, translation is a decision making process itself and under the influence of other decisions taken by various agents at different stages. In this regard, this translation criticism model will uncover norms and functions of the translation using the tools of target-oriented descriptive and functionalist approaches in textual analysis. Textual, personal and business-related factors are all deemed relevant for the process and taken into consideration with an aim to discover possible motives and constraints behind translator's decisions and make an educated judgment about the quality of the product. Two more translations in the series, Macbeth and A Midsummer Night's Dream are also analyzed to compare with the findings. In this light, this thesis takes on a journey in the footsteps of a translator trying to understand what has shaped the translation and how and why it has come to be as it is.
Reflections of humanism on Orhan Burian's translation of Shakespeare's Hamlet
Until the second half of the twentieth century, translation has been regarded as a simple linguistic performance which results from substitution of words in the source text with their equivalences in the target text. For this reason, it has been studied as a part of certain social sciences like linguistics and literature. The increasing studies and practice in the field proved that translation activity was a more complex phenomenon which involved participation of other disciplines. As a result, in 1980s, translation became an independent field of study as "translation studies", building its own models and theories. With the emergence of the recent theories, new concepts came to the fore. Traditional terms like "source-text orientation", "fidelity to the source text", "equivalence", "fixed meaning" and so on were replaced by more functional terms like "aim of translation", "cultural formation", "target-text orientation" and "interpretation". The Turkish Republic, younger than the developments in translation studies, had already put those improvements into practice in its acculturation period. The aim of the study is, firstly to have a broader look into the cultural formation of the Republican Era and present how translation gets involved in this cultural formation period and secondly to present it with a specific translation practice during the period.
A descriptive study of of Mice and Men; a change in text type through translation
The aim of this thesis is to illustrate and account for the differences between the two translations of Of Mice and Men –the translated prose text and the translated play script version. Since the source text is originally written in prose from, its translation into a play script brings many changes and throughout the present study, the aim and the results of this text type change are investigated along with a descriptive study of a target oriented translation of Of Mice and Men. Each chapter deals with the analytical steps taken towards the comparison of two different translations of Mice and Men. Even-Zohar's Polysystem Theory, Vermeer's Skopos Theory and Functional Approach are some of these theories that the present thesis is grounded with a view to showing that the text is translated according to a target oriented perspective to function on a communicative ground. The very concept of drama, its language and its relation with Translation Studies are illustrated with the reasons for changing the text type and how it contributes to culture repertoire. The conclusion reveals the detailed reasons for changing the text type with a descriptive study of translated versions of Of Mice and Men. In the descriptive study, it is argued that converting a prose text into a play script in translation makes it possible for it to reach a wider public who may prefer to watch the play on the stage rather than read the novel and it shows how translation contributes to culture repertoire through spreading foreign works in Turkey.
The bildung of bildungsroman: Joyce, Winterson and Kincaid
This thesis demonstrates the constant formation of the common denominators of the genre of Bildungsroman over the years under the impact of the ongoing movements of modernism, postmodernism and postcolonialism. Moreover, this thesis underlines the innovative contributions of famous writers belong to those eras such as James Joyce, Jeanette Winterson and Jamaica Kincaid to the formation of the genre. To this end, A Portrait of the Artist as a Young Man by James Joyce, Oranges Are Not the Only Fruit by Jeanette Winterson, and Annie John by Jamaica Kincaid have been chosen. Mainly, this thesis has focused on the structural and contextual formation the genre experiences in modern era with the steam-of-consciousness technique used by James Joyce in order to surface the intellectual/artistic development of the Künstlerroman hero. To this end, the formations seen in the common denominators of Bildungsroman under the impact of modernism will be presented. Secondarily, during the transition from modernism to post-modernism, how Winterson transgresses the structural and thematic boundaries of the genre will be demonstrated. With the emergence of postmodernism, how Winterson politicizes the genre by legitimizing the female Bildungsroman (Frauenromane), narrating the formation of a feminist, lesbian heroine will be examined. Finally, under the impact of post-colonialism, with her thematic and structural contributions to the formation of the genre, how Kincaid "decolonizes" the genre has been clarified. Moreover, this thesis answers the question of "can the subaltern sich bilden?" by holding Kincaid's novel Annie John as a measure.
Translating fictional identities: The case of to Kill a Mockingbird
It is a consensus among sociolinguists that one's linguistic choices represent his or her race, gender, social class, background, attitudes, and above all, character attributes. In other words, one's individual use of language, made up of his/her idiosyncratic syntactical and lexical choices, denotes his/her "identity". Similarly, fictional characters perform their identities by means of language, and thus, the best way to explore fictional characters' identities is to analyze their dialogues. Within the context of translated literature, reflection of these identities in the target text depends on the linguistic choices of the translator. This adds to the translation problems faced in literary translation, most of which have been addressed so far. A great number of literary translations, especially classics, have been analyzed, compared, and evaluated to see if and how successfully the target text could maintain the source text effect in terms of style, narrative technique, and literary devices. In this study, the dialogues of the characters in five Turkish translations, by five different translators, of the novel To Kill a Mockingbird, translated into Turkish as Bülbülü Öldürmek, are analyzed to find out if there are any linguistic shifts in the dialogues of the characters, and how these shifts affect the way readers perceive the identities of the characters. In other words, the purpose of this study is to see if the linguistic behaviors of the characters in five different translations titled Bülbülü Öldürmek represent the same identities as those in To Kill a Mockingbird do. Considering the distinct linguistic behaviors of the characters and the incompatibility between the source language and the target language, the analysis is expected to yield informative results on the (re)creation of fictional characters in literary translation, and the effect of translators' decisions on the formation of fictional characters.
Growing need for economy news translation and the competency of the translator in the light of Skopos Theory
This thesis aims to highlight the importance of translation in economic news in line with the increasing economic interaction between the countries and the growing need for economic news. To achieve this goal, it portrays how globalization has reached every segment of the society and how this has raised the significance of international news. This work also points out that the rising appetite for world news automatically requires the need for (smart) translation and translators. It shows how important the Skopos theory is in the decision making process of translation by analyzing a number of selected translated news articles of Thomson Reuters, the only international news agency in Turkey with a domestic language service. In this thesis, of which fundamentals are laid out on the basis of Skopos theory, it is argued that despite the fact that the focus of translation shifts from source-oriented to target-oriented with the emergence of translation as an independent science, in certain texts the obligation to use source-oriented approach still prevails. The study also emphasizes that the translations of economic news could be considered either as 'adequate' or 'acceptable' as per the principles of Gideon Toury. While translation adopts a target-oriented approach in a number of economic news, statements from the country's senior institutions show that the source-oriented approach is used, almost entirely. The study argues that for the translator to make such a decision, he/she should not only have language skills but also deep knowledge of the subject matter. The study proposes that the translation of economic news is different from the non-economic news in terms of both terminology and content. It argues that the skills of the translator is key by listing examples and that the translation studies should assess the economic news articles separately from the overall news articles and through an inter-disciplinary approach. Keywords: Global news, economy news, translation, translation studies, skopos theory
Analyzing advertisement texts in the context of translation studies and the importance of culture in advertisement translations
The purpose of this study is to examine the importance of culture in advertisement translations in context of Translation Studies. Translation Studies is a field that deals with the study of the theory, description, interpretation and application of translation and localization. The development of communication technologies and globalization contributed to facilitating the international trade. In this new global market advertisement and marketing techniques has come into prominence. The main purpose of an advertisement is to attract consumer's attention. Accordingly, a wide range of advertisements in the global market and the translation of advertisements gain importance. This thesis will discuss the importance of culture in advertisement translations. In building up this argument, the concept of advertisement and marketing will be explained. After giving the theoretical background of Contemporary Translation Studies Theories, different examples from different advertisement texts will be analyzed in the light of Translation Studies. Throughout the study, the importance of culture in advertisement translations will be highlighted.
A descriptive study: Translation of banking advertisements in the light of Skopos Theory
In today's world globalization, which has inevitably become the jargon in all issues related to economy, also has a remarkable effect on translation. Marketing and advertising of products and services has made the need for translation an obligatory act in foreign markets to foreign customers. The intensified trading activities included an influential parameter in this intercultural communication, which is the translation of advertising and thus the translator because in the translation of goods and services there are two different cultures and languages. The main function of advertising, as a medium between two cultures, is to persuade the potential customers to purchase. The same purpose applies to the translated text as well. It is crucial to appeal to translation strategies while translating the source text into the target language so as to achieve the same targets and functionality in the target text. During the process of translation, the translator should pay regard for the cultural and linguistic differences between two languages. The purpose of this thesis is to evaluate preferences of the translator in the translation of texts advertised on the websites of four different banks founded in Turkey with regards to advertising strategies within the framework of Skopos Theory.
Cultural adaptation as a translation strategy: Studying adaptation series shaped by culture with case studies from Turkey
This study aims to deal with adaptation series which has been a controversial issue in terms of Translation Studies and to discuss the cultural factors shaping adapted series within the context of Translation Studies. This discussion is going to be conducted by utilizing from culture-oriented theories such as Skopos Theory, Polysystem Theory and Norms brought by the modern Translation Studies. It is widely known that, media is a mass communication tool with its growing effect on people in their everyday lives. It is the most effective and fastest way to provide communication through geographic, cultural and linguistic borders. In providing interactions between the cultures by means of media, the effect of translation is undeniable. With the influence of the globalized world, Turkish translation of foreign origin series has increased dramatically and they have been easily and instantly reaching to the target viewers by means of translation. Handling the influence of cultures over translation phenomenon in visual media in terms of Translation Studies had aroused my interest. I believe the result observations of this research will help researchers of various fields to develop a new understanding of the current state of the communication relationship between the Turkish and foreign cultures in terms of adapted series, and of the current position of the cultural interaction that occurs by means of translation in visual media.
Gatekeepers as a shaping force in tv interpreting
TV interpreting has recently been considered as significantly different from conference interpreting. TV interpreting is indeed an institutional practice with its own norms and constraints. As a consequence of the institutionalization of the process, TV interpreting has turned into one of the realms where a gatekeeping process might be exercised. However, little attention has been devoted to the gatekeepers shaping the field of TV interpreting. This thesis sets out to reveal the gates behind TV interpreting. Interviews conducted with interpreters, a cameraman, editors-in-chief, and correspondents were analyzed using a comprehensive theoretical framework defining gatekeeping and compared against real instances of TV interpreting. As a result of the analysis of the findings, it is suggested that the policies of media outlets covering translation and language policy, the perception of the interpreters regarding the profession and their role, and their work conditions all function as gatekeepers. Therefore, the target text has to go through all those gates to be able to reach the audience. The hypothesis also points to the interediting (interpreting and editing) nature of TV interpreting. Key Words: TV interpeting, transediting, gatekeeping, interpreter, ethos.
Shakespeare'in "Hamlet" metninin Orhan Burian, Sabahattin Eyüboğlu, ve Can Yücel çevirileri üzerine karşılaştırmalı bir çalışma
This thesis takes Shakespeare's Hamlet as the source text and compares its Turkish translations by Orhan Burian (1944), Sabahattin Eyüboğlu (1965), and Can Yücel (1992) as the target texts in light of Reception Theory which is one of the reader-oriented critical theories. This study first focuses on what Reception Theory is from the perspective of Translation Studies; next, it looks through Elizabethan period and socio-cultural, political and historical background of the sixteenth century England, characteristics of Elizabethan drama and summary of Hamlet. Then, having summarized history of Hamlet translations in Turkey, this study compares the above mentioned target texts. As Reception Theory requires the detailed analysis of the target cultural norms, the three target texts and their socio-cultural, political and historical backgrounds in the twentieth century Turkey are analyzed in terms of the main themes of the source text: power struggle, gender roles, and the individual's dilemma. While "Power Struggle" part deals with the fight for power between two opposing forces in the Kingdom of Denmark, the second part, "Gender Roles" takes the women characters to the center, and deals with the prejudice towards them; lastly, "The Individual's Dilemma" discusses the meaning of the individual's existence and the choice he makes between two alternatives that seem equally undesirable. However, the target texts in the Turkey of the 40s, 60s and the 90s look similar to or differ from one another at times compared to the source text since the translators are the members of the target society, and thus exposed to those periods' socio-cultural, political and historical developments. Reception Theory enables the translators to fill in the blanks and indeterminacy of the source text apt for their 'horizon of expectations' during the reading process as the theorists Wolfgang Iser and Hans Robert Jauss assert because there is no more an ideal reader as it is solely the writer of the source text. Thus, it is possible that a text may be interpreted and formed variously by different readers or even by the same reader when read in different times. As translators are the first readers and interpreters of the source text, it would be natural for them to interpret and translate the source text under the influence of their own socio-cultural, political and historical background. Keywords: Translation Studies, Reception Theory, William Shakespeare, Hamlet, Orhan Burian, Sabahattin Eyüboğlu, Can Yücel.
Jack London'ın Âdem'den Önce adlı eserinin Türkçeye çevirisinin Vinay ve Darbelnet'nin çeviri yöntemleri bağlamında incelenmesi ve çeviribilimsel bir değerlendirme
Çeviri ilk ortaya çıkışından bu yana hep farklı açılardan, farklı koşullar altında ve farklı imkanlar dahilinde inceleme ve tartışma konusu olmuştur. Günümüzde bu konu artık en çok akademik düzeyde yapılan çalışmaların konusudur ve günümüz itibariyle büyük ilerlemeler kaydetmiştir. Yakın geçmişe kadar çeviri hakkındaki akademik çalışmalar dilbilim kapsamında ele alınmaktaydı ancak geçen yüzyılın son çeyreğinden bu yana artık çeviribilim kendi başına bir bilim olma iddiasına kavuşuştur. Bu çalışmanın konusu bu iki dönemdeki farklı yaklaşımları bir örnek üzerinden ortak paydada buluşturmaktadır. Çalışma kapsamında Vinay ve Darbelnet'nin açıkladığı yedi çeviri yöntemi, Jack London'ın Âdem'den Önce eserinin Türkçeye çevirisini incelemek üzere kullanılmış olup, modern çeviribilim kavram ve kuramları ile bu yöntemler ve adı geçen eser arasında ilişki kurulmuştur. Çalışma Vinay ve Darbelnet'nin yöntemlerini çeviribilim için önemli bir konumda tutar ve bundan sonra yapılacak çeviribilim çalışmalarında bu yöntemlere daha çok dikkat verilmesini bir gereklilik olarak değerlendirir. Çalışma kapsamında adı geçen kitabın İngilizce orijinali ile Türkçe çevirisi karşılaştırılarak çeviri sürecinde kullanılan yöntemler ve dağılımları incelenmiştir. Doğrudan ve dolaylı olmak üzere ikiye ayrılan bu yöntemlerden dolaylı çeviri yöntemleri bu kitabın çevirisinde görünür şekilde daha çok kullanılmıştır. Çalışma sonunda ortaya çıkan sonuçlar çevirmenin tercihleri, metnin türü, hedef ve kaynak diller arasındaki ilişki gibi kavramlarla bağdaştırılmış ve çeviribilim açısından değerlendirmeler yapılarak ayrıntılı bir şekilde sunulmuştur.
Emıly Bronte'nin 'Uğultulu Tepeler' romanının Türkçe çevirileri üzerine yeniden çeviri kuramı bağlamında karşılaştırmalı bir inceleme
19. yüzyıl İngiliz yazarlarından olan Emily Brontë'nin kaleme almış olduğu ilk ve tek romanı olma özelliği taşıyan Wuthering Heights (Uğultulu Tepeler) karmaşık anlatım yapısı ve barındırdığı Gotik roman özellikleriyle günümüzde İngiliz edebiyatının en önemli eserleri arasında bulunmaktadır. Romantizm akımının yanı sıra Viktorya döneminin edebi niteliklerini yansıtan eser çok sayıda farklı dile çevrilmiştir. Tercüme Bürosu'nun Tercüme dergisinin ilk sayısındaki özel yayınevleri tarafından çevrilmesi planlanan eserler listesinde yer alan Wuthering Heights, orijinal dili olan İngilizceden Türkçeye ilk defa Naciye Öncül çevirisiyle 1946 yılında kazandırılmış olup, özellikle 2010 yılından sonra çeşitli yayınevleri ve çevirmenler tarafından yeniden çevrilerek erek dizgeye kazandırılmıştır. Bu çalışmada, Emily Brontë'nin Wuthering Heights adlı eserinin dört farklı Türkçe çevirisinin Antoine Berman'ın yeniden çeviri hipotezi kapsamında incelenmesi amaçlanmıştır. Yine Antoine Berman'ın çeviri analitiğinde tanımladığı on iki adet biçim bozucu eğilim bu incelemenin metodolojisini oluşturmuştur. Çalışma kapsamında, söz konusu romanın Naciye Akseki Öncül (1946/1983), Ertuğrul Koç (2016) ve Başak Bekişli (2023) çevirileri incelenmiştir. Her dört çeviriden rastgele seçilen toplam 48 örnek Berman'ın öne sürdüğü biçim bozucu eğilimler açısından analiz edilmiş ve elde edilen bulgular yeniden çeviri hipotezi kapsamında değerlendirilmiştir. Karşılaştırmalı analiz sonucunda, bütüncenin en son yeniden çevirisinin kaynak odaklı bir çeviri stratejisi benimsediği saptansa da yeniden çeviri hipotezinin doğrusal gelişim varsayımının kanıtlanmadığı görülmüştür.
Çeviri çocuk edebiyatı eserlerinin kültür aktarımındaki rolüne bir örnek: Pollyanna
Daha sonrKültür, pek çok ögeyi ve değişkeni içinde barındırması sebebiyle farklı şekillerde tanımlanan bir kavramdır. Kültür, içinde var olduğu toplumun dil, din, gelenek-görenek, sanat, müzik gibi çeşitli alt dallarından izler taşır ve bu izler o kültür içinde filizlenen yazınsal metinlere yansır. Son zamanlarda sayısı giderek artan çocuk edebiyatı çeviri eserleri de çocukların farklı kültürleri tanımalarını, o kültürlere dair farkındalık oluşturmalarını, duygu ve düşüncelerini geliştirmelerini sağlar. Ancak çocuk kitaplarının çevirisi diğer türlere göre daha zordur. Çocuk edebiyatı çevirmenlerinin hem kaynak kültüre hem de erek kültüre ait unsurları ihmal etmeden ve hitap ettiği yaş grubunun özelliklerine uygun çeviri yapabilmeleri için başvurabilecekleri farklı çeviri stratejileri mevcuttur. Bu çalışmada, Eleanor H. PORTER'e ait "Pollyanna" adlı çocuk kitabının orijinal (İngilizce) metni ile iki farklı Türkçe çevirisi incelenmiş, erek metinlerdeki çeviri stratejileri karşılaştırılmıştır. Bu çalışma doküman inceleme ve literatür taraması yöntemleri kullanılarak yapılmış ve bu alanda yazılan kaynaklar taranmıştır. Çalışmanın sonucunda, çocuk kitapları çevirmenlerinin hem kaynak kültüre hem de erek kültüre hâkim olması gerektiği, çocuklar için akıcı ve anlaşılır bir metin oluşturabilmek için farklı çeviri stratejileri kullanılabileceği görülmüştür. a doldurulacaktır.
Mütercim ve tercümanlık bölümü öğrencilerinin staj süresince edinç kazanımları
Günümüzde çeviri sektörünün dijital kaynaklara ihtiyaç duyması ve akademik eğitimin mesleki standartlarla örtüşmesi önem taşımaktadır. Bu çalışma, Sakarya Üniversitesi Almanca ve İngilizce Mütercim-Tercümanlık bölümü öğrencilerinin staj sürecinde edindikleri çeviri edinçlerini ve staj öncesi ile sonrası gelişimlerini incelemektedir. Anket ve mülakat yöntemleriyle toplanan veriler, öğrencilerin staj sürecinde önemli ölçüde çeviri yetkinliği kazandıklarını göstermektedir. Staj öncesi ve sonrası yapılan değerlendirmeler, teorik bilgilerin pratikte uygulanma becerisinde belirgin bir gelişim olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak, staj deneyimlerinin akademik eğitimin pratik çeviri becerilerine entegrasyonu açısından büyük öneme sahip olduğu ve öğrencilerin mesleki gelişimlerine önemli katkılar sağladığı belirlenmiştir.
Futbol çevirmenliğinde tarafsızlık ilkesi ve görev tanımı ilişkisi
Futbol tercümanlığı Türk yazınında hakkında sınırlı sayıda lisansüstü çalışma yapılmış, nispeten bakir bir konu olarak yer almaktadır. Tercümanlığın çalışma alanlarının çeşitliliği göz önünde bulundurulduğunda spor ve futbol tercümanlığı göze çarpan konular arasında sayılmamaktadır. Tezden beklenti, özellikle futbol tercümanlığı konusunda alanyazınına katkı sağlamak, mesleğin önemine vurgu yapmaktır. Mesleğe verilen değerin artması umulmaktadır. Tez, futbol tercümanlarının çalıştıkları ortamların canlılığı, değişkenliği, stres seviyesi, ortamda bulunan kişilerin, toplulukların ve hatta tercümanların farklılaşabilen ideolojileri dikkate alındığında çevirilerin tarafsızlığının sorgulanabilir olabileceği fikrinden gelişmiştir. Bu kapsamda 2024-2025 sezonunda Trendyol Süper Lig ve Trendyol 1. Lig'de çalışmakta olan 21 futbol tercümanına 6 açık uçlu sorudan oluşan anket yanıtlamaları üzere gönderilmiştir ve elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Alınan yanıtlar doğrultusunda futbol tercümanlarının görev tanımları açıklanmıştır. Tarafsızlık ilkesinin uygulanabilirliği açısından görev tanımının netleştirilmesinin gerekli olduğu çıkarımı yapılarak savunulmaktadır. Anket yanıtlarından elde edilen sonuçlar göstermektedir ki: Futbol tercümanları çevirilerini yaparken çeviri kararlarını etkileyen birçok etmen bulunmaktadır. Etmenler arasında iletileri aktarılan kişilerin üslupları, ruh halleri ve karakterleri, ortam şartları, ideolojiler, bağlılık, sadakat, tercümanın eğitim geçmişi, çeviri ve mütercim tercümanlık alan bilgisi mevcudiyeti, kulüpte çalışmaya başlama yolu, mesleğe bakış açısı bulunmaktadır. Bahsedilen değişkenler sebebiyle futbolda çeviri kararlarının tercümana ve zamana göre farklılaşabileceği; bağlamları ve ortamdaki kişileri değerlendirmek suretiyle alınan kararların mesuliyetinin tercümana ait olduğu kabul edilmekle beraber tercümanların üzerinde bu kararların alınmasını etkileyen taraflı olmalarına dair beklentiler olup olmadığı araştırılmıştır. Tercümanlardan beklentilerin kulüplerin özelliklerine, işverenlere göre değiştiği ve tek tip olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Yazınsal eserlerde güç ilişkileri göstergelerinin çevirilerinin değerlendirmesi: Chinua Achebe'nin parçalanma romanı örneği
Bu çalışmanın amacı, postkolonyal yazındaki güç ilişkileri söylemlerini sınıflandırmak ve bu söylemlerin çeviri sürecinde oluşabilecek anlam dönüşüm düzeylerini ve sonuçlarını tespit etmektir. Bu doğrultuda, postkolonyal edebiyatın önemli eserlerinden biri olan Chinua Achebe'nin Things Fall Apart (1958) başlıklı romanında tespit edilen güç ilişkileri içeren söylemler, Anjel Selveroğlu'nun Ruhum Yeniden Doğacak (1983) ve Nazan Arıbaş Erbil'in Parçalanma (2022) başlıklı çevirileri ile karşılaştırılmış ve tespit edilen bu söylemlerdeki güç ilişkileri göstergelerinin erek metinlerde ne ölçüde korunup korunamadığı incelenmiştir. Kaynak metinde, postkolonyal kuramcılar Edward Said, Gayatri Chakravorty Spivak ve Homi Bhabha'nın kavramları temel alınarak postkolonyal bir çözümleme yapılmıştır. Yapılan postkolonyal çözümleme sonrasında, kaynak metindeki güç ilişkileri söylemleri "Doğu'nun ötekileştirilmesi", "Batı'dan Doğu'ya epistemolojik şiddet" ve "hakimiyet göstergeleri" olmak üzere toplamda üç ana kategoride toplanmıştır. Erek metinlerin çeviri değerlendirmesi ise Öztürk Kasar'ın (2021) "Çeviride Anlam Evrilmesi Dizgeselliği" çerçevesinde yapılarak, hakimiyet göstergeleri göstergelerinde saptanan anlam dönüşümlerinin hangi "anlam evirici" eğilime maruz kaldığı ortaya konmuştur. Üç kategoride toplanan söylemlerin çeviri değerlendirmesi sonucunda, en sık karşılaşılan "anlam evirici" eğilimin "anlamın aşırı yorumlanması" eğiliminin olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, erek göstergelerin anlam dönüşümlerine rağmen genel olarak anlamlama alanlarında "anlam" sınırları içinde kaldığı gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, kolonyal bir geçmişe sahip olmayan Türk toplumuna yönelik üretilen postkolonyal yazın çevirilerinde, "Çeviride Anlam Evrilmesi Dizgeselliği" aracılığıyla erek metinlerdeki anlam dönüşümlerine daha bilinçli bir şekilde yaklaşılabileceği ve bu sayede anlam kayıplarının en aza indirgenebileceği sonucuna varılmıştır. Bu sebeple, güç ilişkileri söylemlerini mümkün olduğunca en az kayıpla çevirebilmek için yazın çevirmenlerine, çeviri öncesi süreçte postkolonyal bir çözümleme yapmaları ve çeviri kararlarını alırken "anlam evirici" eğilimlerin anlamsal sonuçlarını değerlendirmeleri önerilebilir.
Çeviride kültürel dönemeç ve ideoloji: Gullıver's Travels ve Darkness at Noon romanlarının çevirilerinden örneklerle dönem ideolojilerinin edebi çevirilere yansımaları
Bu çalışma, çeviri eyleminin yalnızca dilsel bir aktarım olmakla kalmadan aynı zamanda tarihsel, kültürel ve ideolojik bir yeniden yazım örneği olduğunu ortaya koymayı hedeflemektedir. Çalışmada Jonathan Swift'in Gulliver's Travels ve Arthur Koestler'in Darkness at Noon adlı eserlerinin Türkçe erek metinleri, çevrildikleri dönemlerin siyasal, toplumsal ve kültürel koşulları çerçevesinde karşılaştırmalı olarak ele alınmış ve dönem özellikleri kapsamında yorumlanmıştır. Bu karşılaştırmalar yapılırken çevirilerin yalnızca kaynak metinle olan dilsel ilişki değil, aynı zamanda hedef kültür dizgesinde nasıl konumlandırıldıkları ve ne tür ideolojik müdahalelere uğradıkları analiz edilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenerek kaynak ve erek metinler arasında detaylı karşılaştırmalar yapılmış, döneme ait arşiv ve politik belgeler ve çeşitli yayın organlarında yer alan haberler de değerlendirmeye alınmıştır. Kuramsal çerçeve olarak Toury'nin Normlar, Reiss ve Vermeer'in Skopos yaklaşımı, Lefevere'in patronaj ve yeniden yazım kavramları, Zohar'ın Çoğuldizge Kuramı ve Althusser'in devletin ideolojik aygıtları yaklaşımı kullanılmıştır. Bulgular ışığında elde edilen sonuçlar, çeviri eyleminin dönemin ideolojik yapısından bağımsız düşünülemeyeceğini ortaya koymaktadır. Çalışmaya konu olan erek metinler, farklı biçimlerde de olsa, dönemin ideolojik yönelimiyle uyumlu hâle getirilerek sansür, otosansür ve kültürel uyarlama gibi yöntemler kullanılarak yeniden yazılmıştır. Bu çerçevede çalışma, çevirinin bir kültür planlama aracı olarak işlev görebileceğini ve edebi çeviri metinlerinin dönemin ideolojik anlayışını taşıyan ve yansıtan belgeler olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir.
Türkiye Cumhuriyeti'nde İngilizce öğretmenliği bölümlerinde verilen çeviri eğitimi derslerinin çeviri edinçleri açısından incelenmesi
Dünyadaki globalleşme sürecinde, çeviri eğitiminin birçok çalışma alanında önem kazanmaya başladığı yadsınamaz bir gerçekliktir. Eğitim sektörü ise, çeviri eğitiminin önem kazandığı çalışma alanlarından biri olmuştur. Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne uyum sürecinde okullarda düzenlenen Erasmus+, E-Twinning gibi projeler, bu okullarda çalışan İngilizce öğretmenlerinin Avrupalı meslektaşlarıyla iletişim gereksinimlerini arttırmıştır. Avrupa Birliği değişim programları aracılığıyla artan bürokratik işlemler, uluslararası proje toplantıları ülkemizdeki İngilizce öğretmenlerinin edindikleri çeviri edinçlerini daha sık kullanmalarıyla sonuçlanmıştır. Uluslararası projelerin evrak işlemlerinde İngilizce öğretmenlerinin çeviri yeteneğine gün geçtikce daha çok gereksinim duyulması, Türkiye'deki üniversitelerde İngilizce öğretmenlerine verilen çeviri eğitimi üzerine bir inceleme yapılması ihtiyacını doğurmuştur. Üniversitelerde yabancı dil öğretmenlerinin çeviri edinçlerini geliştirmek için onlara birçok farklı ders sunulmaktadır. İngilizce öğretmenliği bölümlerindeki çeviri derslerinin içeriği incelendiğinde(kültür edinci, dil edinci gibi), göz ardı edilen birçok çeviri alt edinçleri olduğu açıkça görülmektedir. Bu çalışmada üç adet vakıf, üç adet devlet üniversitesinin İngilizce Öğretmenliği Bölümünde verilen çeviri eğitimi dersinin müfredatı içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Müfredat içerisindeki dersler kültür edinci, çeviri edinci, dünya bilgisi edinci gibi alt edinç içerikleri açısından da analiz edilmiştir. Bu çalışma sayesinde, İngilizce öğretmenliği müfredatında verilen çeviri derslerinin içeriği, çeviri edinçleri ve çeviri alt edinçleri açısından ortaya konacaktır. Türkiye'deki üniversitelerde İngilizce öğretmenlerine verilen çeviri eğitimi derslerinin planlaması yapılırken, çevirinin hangi alt edinçlerinin ele alındığının; hangi edinçlerin göz ardı edildiğinin incelenerek verilerin ortaya koyulacak olması bu çalışmanın gerekliliğini oluşturmaktadır.
Gönüllü çevirmenliğin Türkiye'deki mevcut durumu ve gönüllü çevirmenlerin motivasyonu
Son dönemlerde gönüllülük olgusunun toplumların gündemi haline gelmesiyle birlikte, gönüllülüğe yönelik farkındalığı arttırma ve gönüllülüğü yaygınlaştırma girişimlerinde bulunulmaktadır. Sivil toplum, kamu ve özel sektör paydaşlarının iş birliği içerisinde yürüttüğü girişimler, bireysel ve toplumsal düzeyde her alana yayılmaya başlamıştır. İlgili durum, gönüllülük hareketinin desteklenmesini ve buna bağlı olarak, Çeviribilim kapsamında incelenmesini gerektirmektedir. Yabancı literatürde her boyutuyla ele alınan gönüllü çevirmenlik ve gönüllü çevirmenler, şimdiye kadar yerli çalışmaların yeterince dikkatini çekememiştir. Öte yandan, 2019 yılının ülkemizde Gönüllülük Yılı olarak ilan edilmesi üzerine, konuya Çeviribilim penceresinden de yaklaşmak bir zorunluluk haline gelmiştir. Buradan hareketle, çalışmada, gönüllülüğün tanımı ve kapsamı, gönüllü çevirmenlik türleri ve gönüllü çevirmenliğin ülkemizdeki yeri konu edinilmiştir. Çalışmanın ilk boyutu olarak seçilen bu konu başlıkları, betimleyici yöntem ile değerlendirilmiş ve gönüllü çevirmenliğin Türkiye'deki mevcut durumu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Türkiye'de gönüllü çevirmenlik faaliyetleri; afette rehber çeviri, ağ ortamında çeviri, sağlık çevirisi ve göç çevirisi olmak üzere dört alt alanda yürütülmektedir. Çalışmanın ikinci boyutu olan gönüllü çevirmenlerin motivasyonu konusunun ise yerli literatürde daha önce çalışılmadığı saptanmıştır. Halbuki, gönüllülük bilinci kazandırmak kadar gönüllülüğün sürekliliğini sağlamak da önemlidir. Gönüllü faaliyetlerin devam etmesi, gönüllü motivasyonlarına bağlıdır. Öyleyse, gönüllü çevirmenliğin süreklilik kazanmasını sağlamak için de gönüllü çevirmenlerin motivasyonlarını belirlemek gerekmektedir. Bu bağlamda, gönüllü çevirmenlik yapan kişilere anket uygulanmış ve anket verilerinin tematik analiz yöntemi ile değerlendirilmesi sonucu belirlenen Türkiye'deki gönüllü çevirmenlerin motivasyonları bireysel ve toplumsal olarak ikiye ayrılmaktadır. Bireysel motivasyonlar, deneyim kazanma, çeviri becerilerini geliştirme, dil becerilerini geliştirme ve kişisel gelişim iken toplumsal motivasyonlar, oluşumun/projenin amacını destekleme ve topluma fayda sağlama olarak belirlenmiştir.
Yazın çevirisinde çevirmen ve makine çevirisi üzerine eleştirel bir karşılaştırma: "To Kıll a Mockıngbırd" örneği
Çeviribilimin en tartışmalı alanlarından biri olan yazın çevirisi ve Makine Çevirisi üzerine yapılan bu çalışmada insan çevirmenler arası yapılacak bir karşılaştırmadan ziyade, çeviri sürecinde çevirmenler için büyük kolaylıklar sağlayan Makine Çevirisinin edebi metinlerdeki başarısı incelenmek istenmiştir. Yapay zeka teknolojisinin hayatın her alanına entegre olmasıyla son yıllarda popülerliği gitgide artan Nöral Makine Çeviri araçları içinden Google Çeviri'nin, hem sınırlılıklarını hem de potansiyelini göz önünde bulundurarak ön ve son düzeltmesiz yapılan çevirilerinin dilsel, kültürel ve bağlamsal açıdan Toury'nin öncül normlarından kabul edilebilirlik ilkesine göre incelenmesi çalışmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Bu sebeple, araştırma nesneleri olarak, yayınlandığı dönemden günümüze kadar hem edebi alanda hem de popüler kültürde büyük bir yer etmiş ve 2016 yılında yazarın vefatıyla tekrar gündeme gelmiş Harper Lee'nin "To Kill a Mockingbird'' (1960) kitabı kaynak metin olarak, kitabın Ülker İnce tarafından yapılan ve en güncel Türkçe çevirisi olan "Bülbülü Öldürmek'' (2021) ve Google Çeviri (2022) tarafından yapılan ön ve son düzeltmesiz ham çevirisi erek metinler olarak seçilmiştir. Betimsel araştırma yöntemlerinden karşılaştırmalı analiz yöntemi ile hem metin çözümlemeleri incelenmiş hem de çeviri metinlerin insan çevirmen ve Google Çeviri kararları bağlamında karşılaştırmalı bir incelemesi yapılmıştır. Bu çalışma mevcut Makine Çeviri sistemlerinin çalışma prensiplerini, kaynak metnin bağlamsal olarak anlaşılmamasından kaynaklanan yapay zeka sorunlarını ve Google Çeviri gibi Nöral Makine Çeviri sistemleri için dil edinci dışında kültür edincinin çevirideki yerini tartışmaktadır. Çalışma, Nöral Makine Çevirisinde yapay zekanın çevirdiği metin türünü tanıyarak bağlamı daha iyi kavrayabileceğini ve bunun da kaliteli bir edebi çeviri üretmeye yönelik ilk adım olabileceğini savunmaktadır.
Çeviribilimde oyun yerelleştirmesi bağlamında oyun türleri ve farklılıkları
Çalışmanın amacı, bir çeviri alt türü olarak oyun yerelleştirmesinde oyun türlerine özgü zorlukların değerlendirilmesidir. Oyun yerelleştirmesi, ilgi çekici bir alan olarak hızla büyümekte ve çeviri dünyasında önemli bir pay sahibi olmaktadır. Bununla birlikte, yazılım yerelleştirmenin kendine özgü zorlukları ve incelikleri vardır. Oyun yerelleştirme, yazılım yerelleştirmesine benzer şeklide dilin yazılım özelliklerine uygun hale getirilmesi ve kullanım alanının çoklu ortamlarda bulunacağı bilgisi ile şekillenmektedir. Öte yandan oyun yerelleştirmesi, diğer bilgisayar yazılımlarının barındırmadığı belirli özelliklere sahiptir. Bu yönüyle yazılım yerelleştirmesinden farklı zorluklar içerebilmekte, farklı yaklaşımlar gerektirebilmektedir. Oyun yerelleştirmesi alanında çalışan çevirmenlerin de yazılım yerelleştirme bilgisi ve deneyimine ek olarak oyun yerelleştirmesi alanına özgü farklılıklara aşina olması gerekebilmektedir. Genel bir alan olarak farklılık göstermekle birlikte, oyun yerelleştirmesi kendi içerisinde oyun türüne göre de belirgin şeklide farklılaşabilmektedir. Oyun sektörü, dijitalleşme sonuçlarından biri olarak daimî bir şekilde gelişmektedir. Bu doğrultuda üretilen oyunların/ürünlerin dünya çapında kar elde etmesi ve çok sayıda oyuncuya ulaşabilmesini sağlayan en önemli faktörlerden biri de oyunların alıcı kitleye göre en uygun şekilde yerelleştirilmesidir. Oyun dünyası oldukça geniş bir alandır ve FPS, TPS, RPG, MMORPG vb. gibi çeşitli türleri bulunmaktadır. Çalışmada oyun dünyasında kabul gören Rol Yapma Oyunları, Aksiyon Oyunları, Simülasyon Oyunları ve Strateji Oyunları gibi en popüler ve genel oyun kategorileri doğrultusunda çevirmenlerin karşılaşabileceği muhtelif zorluklar ve özellikler Newmark'ın Kültürel Eşdeğerlik Kuramı kapsamında irdelenecek ve kıyaslanacak, bu türler arasında yerelleştirme açısından herhangi bir zorluk olup olmadığı ortaya konulacaktır.
Web sitelerine göre uluslararası lojistik firmalarının küreselleşme faaliyetlerinde uyguladıkları stratejilerde çevirinin önemi
Lojistik gerek ulusal gerekse uluslararası alanda her ülkenin kendi potansiyelini barındırdığı ve küresel bir ağın meydana geldiği faaliyetler bütünüdür. Oluşan küresel faaliyet ağı lojistiğin her ülkenin kendi aktarım işlemini sürdüren şirketlerinde gerek reklamcılık gerekse müşteri etkileşim ve kolay ulaşım sebebiyle dijital siteler aracılığıyla sanal dünyada bulunma ihtiyacı doğurmuştur. Bu bulunma ülkelerin özellikle kendi müşterisine daha kolay erişim ve etkileşim sağlayabilmesi için kendi dillerinde içerikler üreten sitelerle gerçekleşmektedir. Çeviribilim ise dilsel aktarımın ülkeler, kültürler arasındaki etkileşimini inceleyerek dilin etkin kullanımını ortaya koyan önemli bir araştırma alanıdır. Her ülke kendi dilini etkin bir biçimde kullanırken ortaya konan çeviriler ülkelerin birbirleri ile ürün, hizmet, kültür alışverişi yapmasına imkân tanımaktadır. Bu durum ayrıca ülkelerin birbirlerini daha iyi tanımasına ve o ülkenin kültürel değerlerini daha etkin bir biçimde kullanmasına fayda sağlamaktadır. Özellikle lojistik şirketleri gibi uluslararası aktarım sağlayan şirketlerin farklı ülkelerden müşteri portföyünü artırmak için çevirilerle yakından ilgilenmesi gerekmektedir. Bu çalışma uluslararası lojistik şirketlerinin internet sitelerindeki arayüzlerin farklı dillerde sunulmasının lojistik faaliyetine olan katkısını ve çeviri yapılarak sunulan içeriklerin ise etkilerini doküman analizi ve derinlemesine görüşme yöntemi ile incelemektedir. Araştırma kapsamında uluslararası lojistik hizmeti sağlayan şirketlerin web sitesi arayüzleri incelenmiş ve firma yetkilileri ile bu faaliyetlerin katkıları görüşülmüştür. Böylece farklı ülkelerin dil, kültür gibi unsurlarıyla hizmet veren lojistik şirketleri ile Türkiye'nin unsurlarıyla hizmet veren lojistik şirketlerinin arayüzlerinde müşterilerine sunulan bilgilerin, çevirilerin karşılaştırılmasına imkân sağlanmıştır. Bu durum Türkiye'de lojistik hizmeti veren şirketler için hem farklı müşteri ihtiyaçlarının ortaya konulmasına hem de firmaların pazarlama stratejilerine hâkim olmaya ve eksikleri tespit etmeye yaramaktadır.
Proz.com Türkiye forumlarında serbest çevirmenlerin çeviri teknolojileri kullanımları ve karşılaştıkları sorunlar: Serbest çevirmenlerin forum paylaşımları üzerinden bir inceleme
Son yüzyılda teknolojideki büyük gelişim dünyanın her yerinde kurumların, mesleklerin çalışma anlayışını prensiplerini ve yöntemlerini değiştirmiş, köklü bir yenileşme süreci başlatmıştır. Bu yeniliğe ayak uyduramayanları devre dışı bırakırken ayak uyduranları da alanlarında en iyi olma konumuna yükseltmiştir. Bu değişimden etkilenen mesleklerden biri de şüphesiz çevirmenlik mesleğidir. Çeviri teknoloji sistemleri günümüzde çevirmenler tarafından tüm dünyada yaygın olarak kullanılmaktadır ve büyük bir pazara sahiptir. Çevirmenlerin çeviri teknolojilerini daha etkin ve doğru kullanmaları çevirilerinin daha doğru ve daha hızlı sürede gerçekleşmesini sağlamaktadır ve tarihi süreç içerisinde iyi bir çevirmenin olmazsa olmaz donanımları haline gelmiştir. Bu da çeviri bellekleri, makine çevirileri gibi çeviri teknolojilerine hayati anlam yüklemiştir. Çeviri teknolojilerinin çevirmenlere sunduğu faydalar oldukça çoktur. Çeviri teknolojilerinin sınırlılıkları ve avantajları hakkında bu zamana kadar birçok çalışma yapılmış olsa da çevirmenlerin bireysel olarak çeviri teknolojileri kullanımları, yaşadıkları sorunlar ve tutumları hakkında yapılmış çalışmaların yetersiz olduğu görülmüştür. Bu tezin amacı Dünyada çevirmenlerin sanal platformu olarak bilinen Proz.com'da yer alan kayıtlı kullanıcı yorumları ile ülkemizdeki çevirmenlerin çeviri teknolojilerine, bilgisayar destekli çeviri araçlarına ve yıllar içerisinde değişen tutumlarına ışık tutmak, kullanırken yaşadıkları çeşitli sorunları analiz etmek ve bu konuda betimleyici bir analiz ortaya koymaktır. Bu çalışmada forum başlıkları nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi kullanılarak incelenmiş ve kullanıcıların her bir bilgisayar destekli çeviri aracı için yapmış olduğu yorumlar betimsel bir analizle ortaya konmuştur. Sonuç olarak çevirmenlerin çeviri teknolojileri kullanımlarına ait sorunlar kapsamlı olarak tespit edilmiş ve sınıflandırılmış, bu sorunlara ait çözüm önerileri sunulmuştur.
Fan çevirilerinin çeviri ve eğlence sektörü başta olmak üzere medya endüstrisindeki etkisi üzerine bir inceleme
Çeşitli medya içeriklerinin internet aracılığıyla tanınıp ün kazanmasında ve böylelikle dünya popüler kültürünün birer parçası haline gelmesinde fandomlar – bir diğer ifadeyle hayran toplulukları – büyük bir rol oynamaktadır. Bu topluluklar çoğu zaman birbirinden farklı uyruk ve kültürlere mensup bireylerin internet üzerindeki çeşitli platformlarda bir araya gelmesi ile oluşur, büyüyüp genişler ve topluluğun çekirdeğini oluşturan medya ürününe yönelik çeşitli aktiviteler doğrultusunda varlığını sürdürür. Fandomlar, katılımcı kültür anlayışının paylaşım ve etkileşim prensipleri doğrultusunda hareket eden bir topluluk türü olup yine katılımcı kültürün bir uzantısı olan fan kültürleri çerçevesinde işlevsellik kazanırlar. Fandom ve fanlık olgusu aktif ve üretken bir katılımcılık kültürü doğrultusunda popüler kültürün ve popüler medya ürünlerinin devamlılığını sağlayan önemli araçlardan biridir. Muhtelif fandomların ve genel anlamda fan kültürünün çekirdeğini oluşturan birçok fan etkinliği mevcuttur ve bunlar arasında fan çevirileri olarak da adlandırılan gönüllü çeviri projeleri dikkat çekmektedir. Günümüz çeviri etkinliklerinin önde gelen örneklerinden birini teşkil eden bu çeviriler, küresel bir çeviri hareketi olarak nitelendirilebilecek oldukça yaygın bir uygulama olarak karşımıza çıkar. Ticari beklentiler olmaksızın yapılan ve internet aracılıyla büyük kitlelere çabucak ulaşabilen fan çevirileri, dünyanın her köşesinden çeşitli dil ve kültürlere ait içeriklerin seslerini duyurmasında son derece etkili olmuşlardır. Bu çalışma kapsamında; fan çevirilerinin bugün popüler medya içeriklerinin küresel boyutta birbirlerinden beslenerek devasa bir ekosistem ve ekonomiye dönüşmelerine olan katkısı doküman ve örnek olaylar üzerinden incelenmiştir. Ayrıca fan kimlikli bireylerin medya tüketiminde fan çevirilerinin ne derece etkin bir rol oynadığını ve bu durumun medya endüstrisi bağlamındaki değerini ortaya koymak amacıyla anket ve mülakat çalışmalarından yararlanılmıştır. Sonuç olarak, bugün dünyanın en çok kâr getiren ticari oluşumlarından biri olan medya endüstrisinin gelişim sürecinde ve bu süreç içerisinde benimsediği çeşitli yaklaşımlarda fan kültürünün ve bünyesinde türeyen fan çevirilerinin kalıcı izler bıraktığı gözlemlenmiştir.
Mütercim tercümanlık bölümünde öğrenim gören tek dilli ve çift dilli öğrenciler arasındaki öğrenim farklılıkları üzerine bir araştırma
Farklı insanlarla sosyal etkileşimin söz konusu olduğu her alanda olduğu gibi üniversitelerde de birçok farklı şehirden, ülkeden, kültürden, dinden insanlar bir araya gelmektedirler. Özellikle yabancı dil bölümlerinde, dolayısıyla Mütercim ve Tercümanlık bölümlerinde farklı ülkelerde yetişmiş olan öğrenciler birlikte eğitim görmektedirler. 1960'lı yıllardan itibaren Türklerin çalışmak için yurt dışına göçmesinden kaynaklı, Almanya başta olmak üzere farklı Avrupa ülkelerinde ciddi bir Türk nüfusu yaşamaktadır. Bu insanlardan bazıları yaşadıkları ülkenin vatandaşlığını almış olsalar bile Türk kökenli olarak adlandırılmaktadırlar. Almanya'da yaşayan Türk ailelerinin orada doğup büyüyen çocukları genellikle çift dilli ve çift kültürlü olarak yetişmektedirler. Bu iki yönlülük bazen çok büyük bir avantaja, bazen de bir dezavantaja dönüşebilmektedir. Bu çalışmada Mütercim ve Tercümanlık Almanca bölümlerinde öğrenim görmekte olan, Almanya'da çift dilli olarak yetişmiş öğrenciler ile Türkiye'de yetişmiş ve Almancayı yabancı dil olarak öğrenmiş olan öğrencilerin arasındaki öğrenim farklılıkları araştırılmıştır. Nitel araştırma yöntemi kullanılarak oluşturulan bu çalışma kapsamında konu ile ilgili detaylı Literatür taraması yapılarak önemli noktalar bir araya toplanmış, farklı çalışmalar karşılaştırılmış ve genel bir kanıya varılmaya çalışılmıştır. Öğrencilerin aralarındaki farklılıkların çeviri edinçlerini edinmelerine olan etkileri tespit edilmeye çalışılmıştır. Tezin konusu ile ilgili benzerlikler gösteren çalışmalar mevcuttur, bu çalışmaların belirli bölümlerinde çift dilli ve tek dilli çocuklarda dil ve kültür edinimine değinilmiştir. Ancak ayrıntılı Literatür taraması yapıldığında çift dilli ve tek dilli öğrencilerde çeviri edinci oluşumunu odak noktasına almış olan bir çalışmanın bulunmadığı tespit edilmiştir. Çeviribilim farklı disiplinler ile karşılaştırıldığında oldukça genç bir bilim dalıdır ve yapılan her çalışma ile alan literatürü gelişmeye devam etmektedir. Bu sebepten dolayı alanda yapılacak her yeni çalışma çeviribilimin özerk bir bilim dalı olarak gelişimine katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, bu çalışmanın alandaki bir boşluğu dolduracağı düşünülmekte, yine bu çalışmayı yapmak tarafımızca değerli görülmüş ve çeviribilim alanına katkı sağlayacağı kanısına varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Tek Dillilik, Çift Dillilik, Kültürlerarasılık, Çevir Edinçleri, Yabancı Dil Eğitimi
Altyazı ve dublaj çevirisi kapsamında sansür ve kültür emperyalizmi
Her milletin kendine has değerleri ve kültürel özellikleri olup, bunların korunması gerekmektedir. Kendi değerlerine kompleks (beğenmeme) oluşturan bazı aileleri filmlerle etkilemek oldukça kolaydır. Özellikle günümüzde iletişim ağının çok yaygın olması sınırları ortadan kaldırmış, insanları birbirine yakınlaştırmış bunula birlikte bazı tehditleri de beraberinde getirmiştir. Devletler kendi milli birlik ve beraberliğini, toplumun ahlaki ve ailevi yapısını yanında kamu düzenini propaganda yolu ile bozacak eylemlere karşı denetim mekanizmaları geliştirmişlerdir. Son yıllarda özellikle kültür emperyalizmini öne çıkaran TV dizileri ve filmleri de bu kapsamada uzun zamandır denetime tabi tutulmaktadır. Alt yazı ve dublaj çevirisinde kültür emperyalizmi kapsamında sansür işlemini Çeviribilim acısından ele almış ve kültürel etkileşim kapsamında yabancı filmlerin insanların üzerine etki etme gücü ve bunların olumsuz etkilerinin sansür ile giderilme şekilleri; alt yazı ve dublaj sırasında nasıl yapıldığı incelenmiştir. Sunulan tez çalışması, 1919 ila 1986 yılları arasında Türkiye'de gösterime sokulmak istenen yurt dışından getirilen, filmlere uygulanan sansürler (alt yazı ve dublaj) film örnekleri verilerek açıklanmaya çalışılmıştır. Alt yazı ve dublaj çevirisinde, kültür emperyalizmine dayalı sansür konusunun incelendiği ve değerlendirildiği filmlere, farklı sansür çeşitleri (örn. siyasi, dini ve ahlaki) uygulandığı görülmüştür. Tezin son bölümünde ise sansüre dayanak olan belgeler arşivlerden çıkarılarak değerlendirilmiş ve film bazında denetim heyetinin verdiği kararları gösteren belgeler ekte verilmiştir.
Investigating translator trainers' perceptions of machine translation in Türkiye
As machine translation (MT) has proven to be an important part of translation-related activities, many studies have been conducted to understand the nature of MT, its advantages and disadvantages, its quality, etc. However, it has been found that there are not enough studies focusing on the perceptions of translator trainers in Türkiye. The starting point of this study is the lack of literature on translator trainers' views on MT. This study seeks to answer: 1- What do translator trainers in Türkiye think about MT? 2- Do translator trainers use MT systems in their courses when teaching translation? If so, for what purposes do they use them? 3- How can translator trainers improve their technology acceptance of MT? What can be done to encourage the acceptance of MT technology by translator trainers? Again, with the development of MT, a new concept called "MT literacy" has come to the fore. In short, this concept refers to the ability to understand the quality and limitations of MT systems and the ability to use and evaluate them. MT literacy requires the knowledge and skills to work effectively with MT tools and make informed decisions about their use. As MT technologies become more prevalent in our daily lives and various professional fields, the ability to understand and use MT effectively is becoming increasingly important. The objective of this study is to gain a deeper insight into the level of MT literacy among translation trainers in Turkey, with a particular focus on the three research questions that form the core of this study. In this study, a questionnaire was used to obtain the views of translation trainers on MT. This study yielded valuable insights into the perceptions of translator trainers in Türkiye on MT, their MT literacy, their MT use, and new topics for study to better use MT in translation training.
Çeviribilim felsefesine doğru: Bilim felsefesinden yaklaşımlarla çeviribilimin evrimi
Bu çalışma, çeviribilim ve bilim felsefesi arasındaki ilişkiyi inceleyerek çeviribilimin bilim felsefi bir bakış açısından gelişimini ele almaktadır. Çalışma, çeviribilimin tarihsel arka planını ve modern çeviribilimin yaklaşık yetmiş yıllık bir süre içinde nasıl evrildiğini vurgulamaktadır. Bilimsel görüşlerin, özellikle savaş sonrası dönemde, çeviribilimin ilerlemesine olan etkisini tartışmakta ve alanın şekillenmesinde araştırmacıların ve de düşünce ekollerinin rolünü vurgulamaktadır. Çalışmada bütünleşik bilim felsefesi yaklaşımının alternatif bir metodoloji olarak çeviribilime uygulanışı önerilmektedir. Bu yaklaşım, dört farklı bilim felsefecisinin görüşlerinden yola çıkarak çeviribilimin bilimsel ve felsefi boyutlarını bir arada ele almayı amaçlamaktadır. Çeviribilimin gelişiminin incelenmesi, çeviribilim kuramlarına genel bir bakış, bütünleşik bilim felsefesi metodolojisinden hareketle belli başlı çıkarımların elde edilmesi, bütünleşik bilim felsefesi metodolojisinin mevcut metodolojilerden nasıl ayrıldığının ortaya koyulması, çeviribilimin incelemeye tabii tutularak holistik bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiği şeklindeki hususlar mevcut çalışmada ele alınmaktadır. Holistik yaklaşım, çeviribilimin bilimsel ve bilim felsefi boyutlarını bir arada ele alarak çeviribilim felsefesine doğru bir adım atmayı ve daha bütüncül bir anlayışa ulaşmayı hedeflemektedir. Çalışmanın tartışma ve çıkarımları, çeviribilimin bütünleşik bilim felsefesi metodolojisi yaklaşımıyla bilimsel ilerlemesinin nasıl açıklanabileceğine odaklanmaktadır. Modern çeviribilimin evriminin, içsel faktörlerin yanı sıra dışsal faktörlerin de etkisiyle gerçekleştiği ayrıca tespit edilmektedir. Sonuç olarak, bütünleşik bilim felsefesi metodolojisi, modern çeviribilimin evriminin açıklanmasında önemli bir modeldir. Bu metodolojiye başvurmanın çeviribilim araştırmalarının daha bütüncül bir bakış açısıyla çoğulcu bir anlayışa ulaşmasına yardımcı olabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Bütünleşik bilim felsefesi metodolojisi, modern çeviribilim, bilim felsefesi, çeviribilim felsefesi, çeviribilim tarihi
Çeviri hizmeti sağlayan büroların internet sitelerinin içerik ve seo açısından değerlendirilmesi
Bu araştırma, SEO stratejilerinin içerik kalitesini artırarak çeviri piyasasında müşteri potansiyelini ve müşteri memnuniyetini nasıl etkilediğini ve bu etkinin çeviri talebini nasıl artırdığını incelemeyi amaçlamaktadır. SEO, içerik kalitesini artırarak çeviri piyasasında müşteri potansiyelini ve müşteri memnuniyetini artırıp çeviri talebini etkiler. Değişen ve gelişen teknolojinin etki alanları gün geçtikçe genişlemekte ve neredeyse toplumun tüm alanlarını etkilemektedir. İnternet, sosyal medya ve teknolojik gelişmelerle değişime uğrayan çeviri dünyasında da artık çeviriyi eski düzenden çıkartarak yeni boyutlara geçmesini sağlamıştır. Çeviri teknolojilerinin gelişimiyle çeviri işlemleri, çevirmen ve çeviri piyasası da elbette teknolojik gelişmelerden etkilenmiş ve halen daha etkilenerek değişimlere uğramaktadır. Çeviri piyasalarının oluşumu ve genişlemesi internet ve sosyal medya vasıtalarıyla gerçekleşmekte, internetin ve sosyal medyanın iletişim ve ağ boyutunda yenilikler yaratması çoğu piyasada da değişimler meydana getirmiştir. Teknoloji, internet ve sosyal medya sadece çeviri teknolojilerini etkilemekle kalmayıp kullanıcılarında arama motorlarındaki etkileşimini de etkilemiştir. Bir web sitesinin arama motorlarındaki sıralamasındaki yerini yükseltmek adına yapılan çalışmalar SEO (Arama Motoru Optimizasyonu) ile sağlanır. Çeviri piyasasındaki şirketler çeviri projelerini internet vasıtasıyla müşterilere sunar. Arama motorlarında üst sıralarda olan çeviri bürosu siteleri müşteriler tarafından görünürlük ve güvenilirlik açılarından daha fazla tercih edilebileceğinden dolayı daha fazla çeviri talebi oluşabilmektedir. Çeviri hizmeti sağlayan çeviri bürolarının SEO çalışmaları, içerik kalitesini etkileyerek çeviri projelerindeki müşteri memnuniyeti ve müşteri potansiyeli arasında pozitif bir ilişki oluşturabileceğidir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden biri olan anket yöntemi uygulanacaktır. Teorik kısım için literatür taraması yöntemi kullanılacaktır. Veriler, Google Forms aracılığıyla oluşturulan bir anket ile çeviri bürolarında çalışanlardan elde edilecektir. Araştırmada elde edilen veriler betimsel istatistik ve yüzde analizi kullanılarak analiz edilecektir. Bu çalışmada çeviri sektörü bağlamında içerik ve SEO değerlendirilecektir. Çeviri sektöründe içerik ve SEO optimizasyonları ile değişimler ve kazanımlar değerlendirilecektir. İçerik ve SEO'nun çeviri sektöründeki yerinin sorgulanması ve yeni bakış açıları sunulması beklenmektedir
Psikososyal destek hizmetlerinde çevirmenin ruh sağlığı
Siyasi, ekonomik, iç savaş ve çatışma, doğal afetler, kültürel ve dini sebepler; sağlık hizmetleri, eğitim ve iş fırsatlarına erişim arzusu gibi durumlar sonucu göç eylemi gerçekleşmektedir. Göç ettiği ülkenin dilini bilmeyen bireylerin toplum ve kamu kurumları ile iletişim kurması kaçınılmaz bir ihtiyaçtır. Bu nedenledir ki hukuk, sağlık, eğitim, güvenlik gibi alanlarda toplum çevirmenliği kendiliğinden ortaya çıkan zaruri bir faaliyettir. Toplum çevirmenlerine ihtiyaç duyulan bir diğer alan ise ruh sağlığı alanında yürütülen çeviri faaliyetleridir. Psikoterapi çevirmenleri, psikoterapiye başvuran bireylerin duygu, düşünce, deneyim ve ruhsal durumunu aktararak dil ve kültür uçurumunu kapatan köprü görevi görürler. Bu çevirmenler için çevirmenliğin getirdiği güçlüklerin yanı sıra ruh sağlığı alanında çalışmanın getirdiği psikolojik ve duygusal bir yük de mevcuttur. Tüm bu güçlüklere rağmen profesyonel bir çevirmen, gizlilik, duygu ve tepkilerin kontrolü, jargona uygun bir dilde aktarım sağlama gibi konularda dikkatli ve özenli olmak zorundadır.Bu çalışmada, çok dilli ve kültürlü ülkelerde yaygınlaşan ruh sağlığı alanındaki çeviri faaliyetlerine yönelik akademik çalışmaların ülkemizde nispeten eksikliği ve bu alandaki farkındalığa duyulan ihtiyaç temel alınmıştır. Araştırma, psikososyal destek hizmetlerinde çalışan çeviri hizmeti ile sınırlandırılmıştır. Örneklemi, Türkiye'de psikososyal destek hizmetlerinde çalışan çevirmenler oluşturmaktadır. Bu çalışmada; (1) psikoterapi çevirmenleri terapötik görüşmeden ne derece ve nasıl etkilendiği (2) seanstaki konulardan etkilenmemek veya daha az etkilenmek adına ne tür stratejiler izlendiği (3) psikoterapi çevirmenlerine psikolojik destek verilip verilmediği gibi sorulara yanıt aranarak toplum çevirmenliğinin uygulama alanlarından psikoterapi çevirmenliği ve bu alanda hizmet veren çevirmenlerin ruhsal durumunu araştırmak ve ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu bağlamda, Türkiye'de psikososyal destek hizmeti veren sivil toplum kuruluşlarında görev yapan çevirmenlere elektronik posta yolu ile anket uygulaması yapılmış olup elde edilen veriler nicel ve nitel veri analiz yöntemleri ile incelenmiştir. Bu veriler neticesinde çevirmen-danışman işbirliği, eğitim, psikolojik destek gibi hususların gerekliliği saptanmıştır Bu çalışma ile ruh sağlığı çevirmenliği alanında farkındalık yaratarak alana dikkat çekmek ve çevirmenlerin iyileştirilmiş şartlar altında çalışmasına yönelik çalışmaların önünü açmak hedeflenmiştir.
Alt yazı çevirisi kapsamında çeviri sürecinin ve çevirmenlerin çalışma koşullarının analizi
Dünyada ve ülkemizde görsel-işitsel çeviriye ihtiyacın gitgide arttığı görülmektedir. Görsel-işitsel çevirinin ve Türkçe çeviri seçeneğinin sunulduğu platformlar artmakta ve bir ürüne eklenen çeviri sayısı çeşitlenmektedir (alt yazı, dublaj gibi). Teknolojinin gelişmesi ve yaygın internet kullanımının artması da görsel-işitsel ürünlere ulaşımı kolaylaştırmış ve hızlandırmıştır. Ürünlerin anlaşılırlığını etkileyen dilsel farklılıkların aşılması, görsel-işitsel çeviri türleri sayesinde mümkün olmaktadır ve bu gereksinimi en hızlı karşılayan çeviri türünün de alt yazı çevirisi olduğu görülmektedir. Günümüzde görsel-işitsel çeviri faaliyetleri kapsamında özellikle alt yazı çevirisinin artması, bu konuda daha fazla araştırma ve geliştirme yapılmasını gerektirmektedir. Yapılan alanyazın taramasında, alt yazı çevirmenlerinin teknolojiyle paralel olarak gelişen alt yazı çeviri sürecindeki rollerinin ve çalışma koşullarının nasıl bir değişim gösterdiği konusunda bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu konuya ışık tutmak amacıyla, sahadaki çevirmenlerin alt yazı çevirisi yaparken yaşadıkları sürecin ve içinde bulundukları çalışma koşullarının avantaj ve dezavantajlarıyla ortaya konması çeviribilim açısından elzemdir. Bu çalışma kapsamında alt yazı çevirisi ve alt yazı çevirmeni betimleyici yöntem ile incelenmiştir. Sonrasında alt yazı çevirmeninin çeviri sürecindeki rolünü ve çalışma şartlarını araştıran anket, tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir Sonuç olarak teknolojinin ve çeviri şirketlerinin tutumlarının, alt yazı çevirmenlerinin süreçteki rolünü ve çalışma koşullarını belli oranlarda olumlu ve olumsuz olarak etkilemiş olduğu saptanmıştır ve alana katkı olması amacıyla öneriler sunulmuştur.
Kitle kaynak, kitle kaynaklı çeviri ve çeviribilim: Türkiye'deki uygulama alanları üzerine ampirik bir araştırma
Kitle kaynak kullanımı son yıllarda artan bir ilgiyle karşılaşmış ve benzer şekilde kitle kaynaklı çeviri faaliyeti de özellikle 21nci yüzyılda önemli çeviri etkinliklerinden birisi haline gelmiştir. Bu olguya ilişkin dünya çapında yapılmış sayısız çalışma olguyla ilgili farklı noktalara odaklanmış ve konuyu aydınlatmaya çalışmıştır. Söz konusu olgu ile ilgili Türkiye'deki durumuna ilişkin çok sınırlı sayıdaki araştırmanın çok dar kısıtla konuyu ele almış olmaları konunun daha kapsamlı irdelenmesini gerekli kılmıştır. Bu noktadan hareketle bu çalışma olguya ilişkin Türkiye'deki yaklaşımları değerlendirmeye, uygulama alanlarını belirlemeye ve konuya ilişkin genel farkındalığı ortaya koymaya odaklanmıştır. Bu bağlamda çalışma kapsamında ulusal ve uluslararası alanyazın taraması yapılmış, bir anket çalışması ile genel durum ölçülmeye çalışılmış, akademi, sektör ve kitle kaynaklı çeviri faaliyeti katılımcıları ile mülakat dizisi gerçekleştirilmiş, mülakatlardan elde edilen veriler ile analitik hiyerarşi prosesi kapsamında konuya ilişkin kriterler belirlenerek ağırlık ölçeklendirmesi yapılmıştır. Bunlara ek olarak konuya ilişkin bir uygulama değerlendirilmesi yapılabilmesi maksadıyla dört üniversitenin çeviri ile ilişkili bölümlerinde öğrencilerin katılımıyla kitle kaynaklı çeviri çalışması simüle edilmiştir. İncelemelerin sonuçları göstermiştir ki Türkiye'de kitle kaynaklı çeviri faaliyeti temel olarak ulusal kuruluşlar ve işletmeler nezdinde değil uluslararası kurum ve kuruluşların yukarıdan aşağıya yönlendirmeleri ile gerçekleştirilmiş olup bunların dışında kalan uygulamaların daha ziyade aşağıdan yukarı yönlendirmeler kapsamında hayran altyazısı, taraveri, video oyun rom hackleme gibi 'kişisel ilgi ve hobi'lerin itici güç olduğu ve çeviri katılımcılarının hem çevirmen hem de çeviri metnin kullanıcısı oldukları süreçler zemininde olduğu görülmüştür. Bu bağlamda rollerin yeniden tanımlanması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Konuya ilişkin farkındalığın çok sınırlı düzeyde olduğu ve 'gönüllülük' eksenli bir uygulama olan kitle kaynaklı çeviri faaliyetinin yalnızca ücretsiz olması gibi bir anlayışın ağırlıkla hâkim olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca süreç içerisinde profesyonelleşme çabalarının 'amatör' katılımcıları demotive ettiği ve katılım düzeyini düşürdüğü anlaşılmıştır.
Kültürel diplomasi aracı olarak haber çevirilerinin rolü: TRT World İngilizce ve BBC Türkçe servisi örnekleri
Ülkeler arasındaki karşılıklı anlayışı geliştirmek için aracılanan ve erek haber üretim sürecinin önemli aktörü olarak görünüşte alakasız bir alan olarak görünen çeviri eylemi, kültürler arasında bir köprü görevi görmek üzere haber medyası tarafından işlevsel bir şekilde uygulanan, genellikle haber üretimi ve tüketimi olarak kabul edilen görünmez bir süreç olarak kabul edilir. Bu çalışma, TRT World ve BBC Türkçe haber servislerinde yer alan Ukrayna-Rusya çatışmasına dair uzlaşı, barış ve arabulucu kültürüne ilişkin haber çevirilerinin diplomasi yönünü ve erek metindeki kültürler arası farkındalığın analizini, kültürlerarası arka planda İngilizce (TRT World) ve Türkçe (BBC Türkçe ) kaynaklı haberlerin çevirisinde uygulanan haber çevirilerindeki söyleme ilişkin anlamsal ve yapısal dönüşümleri ve çeviri taktiklerini Norman Fairclough'un eleştirel söylem analizi yaklaşımı çerçevesinde ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Haber çevirilerinde ekleme, özetleme, değiştirme, çevirme-editleme gibi çeşitli çeviri stratejilerini uygulayarak kendi ülkesinde yer alan medya organlarının Ukrayna-Rusya çatışmasına dair haberleri erek kitleye ulaştırmaya çalışan TRT World ve BBC Türkçe etnosentrik bir yaklaşım sergileyerek ve Türkiye- Birleşik Krallık'ın çatışan ülkelere yaklaşımlarında barışçıl ve uzlaşıcı kültürel yaklaşımlarını aktararak çeviri eyleminin aslında örtülü bir yumuşak güç olarak kullanılan önemli bir gücü temsil ettiğini göstermektedir. Analizler, söylemlerin erek metinde güç ve ideoloji ilişkileri bağlamında yeniden üretilip şekillendirildiğini göstermektedir; haber üretim sürecindeki dönüşümler haber çevrisinin erek metni oluşturma sürecindeki özgürlük alanlarına etki etmekte ve haber ajansındaki kurumsal ideoloji ve müdahaleler çevirmen için düşünsel yeni açılımların yanında çeviriyi eyleyenin etkinliğini de kısıtlayabilmektedir.
Çevirmenin makine çevirisi sürecinde bir eyleyen olarak çevirmen-çeviri motoru etkileşimindeki rolü
Makine çevirisi günümüzde tüm metin türlerinin çevirisinde kullanılmaktadır. Makine çevirisi sürecinde çevirmen ile çeviri motoru arasında bir etkileşim söz konusudur. Bu durum elde edilen metnin sorumluluğunun kime ait olduğuna ilişkin bir sorunu gündeme getirmektedir. Bu çalışma, bu sorunun aşılabilmesi için çevirmenlere ve çevirmen adaylarına ön düzeltme (pre-editing) ve son düzeltme (post-editing) işlemleri ile gerekli müdahaleleri yaparak sorumluluğu üstlenmeleri konusunda farkındalık kazandırmayı amaçlamaktadır. Çalışmada makine çevirisi temelinde çeviri teknolojilerinin gelişim süreci incelenmiş, bir iktisat teorisi olan Vekâlet Teorisi'nin çeviriye uyarlanışı ve çevirmenin sorumluluğu üzerine almak üzere uygulayacağı ön düzeltme ve son düzeltme işlemleri detaylı şekilde açıklanmıştır. Çevirmenin çeviri motoru ile iş birliği içerisinde yürüttüğü çeviri sürecinde hangi beceri ve edinçlere sahip olması gerektiği tanımlanmış ve insan çevirmen ile çeviri motoru arasındaki vekâlet sorununa yakından bakılmıştır. Çalışmada veri elde etme yöntemi olarak doküman analizi ve yarı yapılandırılmış mülakatlar, veri analiz yöntemi olarak ise içerik analizi kullanılmıştır. Piyasada aktif olarak çalışan ve en az üç yıllık bir deneyime sahip olan 10 çevirmenle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış mülakatlardan elde edilen veriler tematik analiz uygulanarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda çevirmenlerin hala bilgisayar destekli çeviri araçlarını temel, makine çevirisi motorlarını ise destekleyici araçlar olarak kullandıkları tespit edilmiştir. Çevirmenler, çeviri teknolojilerinin önemli avantajlar sağladığını kabul etmekte ancak kötüye kullanım, hukuki ve etik boyutlarına dair eleştiriler sunmaktadır. Sonuç olarak makine çevirisinin insan dokunuşu, terminoloji bilgisi ve uzmanlıkla tamamlanması gerektiği; insan çevirmenin müdahaleleri ile çeviri metinden birinci dereceden sorumlu olduğu; nöral makine çevirisiyle birlikte çevirmenlerin rollerinin post-editörlüğü ve redaktörlüğü de kapsayan bir tür "dil uzmanlığı" rolüne evirildiği ortaya konmuştur.
Yazılı tıp metinleri çevirisi sürecinde ChatGPT3 sohbet robotunun konumu ve çeviri ürün kalitesinin değerlendirilmesi
Günümüzde yapay zekâ temelli sohbet robotlarının bazı sürümleri açık kaynak olarak herkese sunulmuştur. Fakat OpenAI tarafından büyük bir dil modeli olarak sunulan ChatGPT sohbet robotu önemli ölçüde diğer sohbet robotlarından ayrılmaktadır. Çeviribilim perspektifinden bakıldığında, ChatGPT gibi sohbet robotları (etkileşim için kullanılan bilgisayar programları) çevirmenler tarafından gerek akademik mecrada uygulama alanı olarak gerek profesyonel iş yaşamlarında çeviri metin üretimi için kullanılmaktadır. Makine öğreniminde gelinen son noktayla sohbet robotları tarafından her ne kadar kaliteli bir çeviri üretilse de makine çevirisi süreci tam otomatik bir süreç olmaması sebebiyle çeviri öncesi, süreci ve sonrasında bir insan çevirmenin müdahalesine ihtiyaç duyulmaktadır. Daha da önemlisi yazılı tıp metinlerinin doğru ve hassas bir şekilde çevrilmesidir. Bu tür metinlerin doğru bir şekilde çevrilmesi, hastaların sağlıkları ve tedavileri açısından kritik bir rol oynar. Bu nedenle, çeviri ürününün kalitesi ve doğruluğu son derece önemlidir. Bu tezde, ChatGPT3 adlı sohbet robotunun çeviri sürecindeki konumu, üç farklı yazılı tıp metinlerindeki çeviri performansı, çeviri süreci öncesi-sonrası insan müdahalesine gerek olup olmadığı incelenmiştir. İnceleme sonucunda ChatGPT3'ün uzun ve bilgi içerikli metinlerde önemli sorunlara sebebiyet verdiği tespit edilmiştir. Ayrıca, ham makine çeviri ürünleri ve son biçimleme-ön biçimlemeyle elde edilen makine çeviri ürünleri, insan çevirmen çeviri ürünleri referans alınarak BLEU metriği ile analiz edilmiştir. BLEU metriği dilbilgisel, bağlamsal ve doğruluk açısından bir analiz sunmaması çalışmayı kısıtlamıştır. Fakat analiz sonucunda ChatGPT3'ten elde edilen çeviri ürünlerin düşük puan aldığı görülmüştür. Tüm veriler çerçevesinde ChatGPT3'ün yazılı tıp metinleri çevirisinde yetersiz olduğu sonucuna varılmıştır.
Türkiye'deki piyasa koşullarında çevirmenlik mesleği göstergelerinin işleyiş mekanizması
Kültürler arası iletişimin vazgeçilmez bir aktörü konumundaki çevirmenlerin mesleki yeterliliklerine ilişkin tanımlamalar, mesleğin tarihi göz önünde bulundurulduğunda nispeten çok geç yapılmıştır. Ancak uluslararası etkileşimin ve teknolojinin gelişmesiyle gerek dünyada gerekse de Türkiye'de çevirmenlere mesleki anlamda bir kimlik ve sorumluluk bilinci verilmeye çalışılmaktadır. Türkiye'de MYK (Mesleki Yeterlilik Kurumu) her ne kadar çevirmenlik mesleğine ilişkin standartları belirlemiş olsa da, piyasada faaliyet gösteren çevirmenlerin bu standartları tam olarak karşılayıp karşılayamadığı bir tartışma konusudur. Mesleki standartlaşmanın yeterli olmadığı çeviri piyasasında yürütülen çeviri süreçlerinde de birtakım eksiklik ve yetersizlikler gözlenmektedir. Bu eksiklik ve yetersizlikler çeviri piyasasında bir düzensizliğe neden olmaktadır. Bir iktisat teorisi olarak bilinen Akerlof'un "Limon Piyasası" teorisinde de yer verildiği gibi asimetrik göstergelerin söz konusu olduğu düzensiz piyasa koşullarında sunulan ürün veya hizmetle ilgili alıcı ve verici tarafların eşit bilgi düzeyine sahip olmaması kaliteli ürün ve hizmetlerin değer açısından karşılığını bulamamasına yol açmaktadır. Bu çalışma ile Türkiye'deki çeviri piyasasına yakından bakılacak, çevirmenlik mesleğine ilişkin göstergeler üzerinden "Nitelikli çevirmen kimdir?" sorusunun cevabı aranacak, çevirmenlik mesleğine ilişkin problemlere zemin hazırlayan piyasa koşulları irdelenecek ve söz konusu piyasa koşullarının MYK'ya göre çevirmen olarak kabul edilen kişileri piyasa dışına itmesinin engellenmesi yönünde öneriler sunulacaktır. Sonuç olarak bu çalışma ile çevirmenlerin düzensiz piyasa koşulları nedeniyle yaşadıkları sorunlara karşı piyasa dengesinin yeniden kurulmasını sağlayacak çözüm önerileri sunulacaktır. Ayrıca Türkiye'de çevirmenlik mesleği göstergelerinin net bir şekilde tanımlanması, sektörde faaliyet gösteren kişilerin ilgili meslek grubu mensupları tarafından belirlenmesi ve yasal olarak uygulamaya konulacak bir sertifikasyon sürecine tabi tutulması yönünde adımlar atılmasına ön ayak olunacaktır.
Dilbilimsel labirenti çevirmek: James Joyce'un Ulysses'inin Türkçe çevirilerinin Toury'nin erek odaklı kuramı ışığında incelenmesi
Bu çalışma, yirminci yüzyılın en önemli romanı olarak görülmüş, James Joyce'un başyapıtı Ulysses'in üç ayrı Türkçe çevirisini Toury'nin erek odaklı kuramı çerçevesinde incelemektedir. Modernizme yön veren ve yazıldığı günden bugüne birçok farklı dile çevrilen roman, bilinçakışı tekniği ve biçimcilikle dikkat çekmektedir. Joyce'un farklı dillere olan hâkimiyeti, icat ettiği kendine has kelimeleri, dili deneysel bir biçimde kullanımı ve romanında yer verdiği motifler göz önünde bulundurulduğunda, çeviri sonuçlarının oldukça farklı olacağı varsayılmıştır. Çalışma kapsamında, söz konusu romanın Nevzat Erkmen (1996), Armağan Ekici (2012) ve Fuat Sevimay (2019) çevirileri incelenmiştir. Çalışmanın amacı, Gideon Toury'nin Erek Odaklı Kuramı doğrultusunda çevirmenlerin, her bir çeviriden seçilen 45'er örneğin çevirisinde kaynak veya erek kültür normları arasında hangi kutba yakın durduğunu belirlemektir. Toury (2012), kaynak kültür normlarına yakın çeviriyi "yeterli" görürken, erek kültür normlarına yakın çeviriyi ise "kabul edilebilir" görmektedir. Nabokov'un (2023), Joyce'un üslubuyla ilgili öne sürmüş olduğu görüş, 45 örneğin seçiminde belirleyici olmuştur. Örnekler karşılaştırılmalı olarak incelenmiş ve bu çeviri incelemelerinin sonucunda en erek odaklı çeviriyi Fuat Sevimay'ın yapmış olduğu, Erkmen'in Sevimay'a nazaran daha az kez erek normlara yakın durduğu, yine de erek odaklı bir çeviri sunduğu görülmüştür. Ekici'nin ise kaynak kültür ve erek kültür normlarını ön planda tutmak noktasında birbirine oldukça yakın davranışlar sergilediği, yine de daha çok erek normlara bağlı kaldığı sonucuna varılmıştır.
Çocuğa yönelik yazın çevirilerinde toplumsal cinsiyet ögeleri
Mevcut tez çalışması toplumsal cinsiyetin çeviri çocuk edebiyatı üzerindeki etkilerini ve yansımalarını ele almaktadır. Çocuk edebiyatı, toplumsal cinsiyet normlarının şekillenmesinde ve çocukların kimlik gelişiminde önemli bir rol oynamaktadır. Mevcut çalışma, çeviri çocuk edebiyatı ürünlerinin toplumsal cinsiyet normlarına nasıl katkı sağladığı veya pekiştirdiğini, çocukların bu normları nasıl algıladığını veya öğrendiğini anlamayı amaçlamaktadır. Yerli çocuk edebiyatı ürünlerinde sıklıkla karşılaşılan toplumsal cinsiyet rollerinin (kız çocuklarının pembe erkek çocuklarının mavi giymeye zorlanması vb.), çeviri çocuk edebiyatıyla kesiştiği noktalar merak konusudur. Toplumsal cinsiyet ögelerinin çeviri çocuk edebiyatı üzerindeki etkilerini anlamak ve çocukların cinsiyet kimliklerini nasıl şekillendirdiğini görmek için seçilen çeviri çocuk edebiyatı ürünlerinin İngilizce-Türkçe karşılaştırmalı şekilde incelenmesi önemli bir adım olacaktır. Ayrıca, çeviri çocuk edebiyatını yönlendiren faktörlerin, toplumsal cinsiyet rollerine ve normlarına çocuk özelinde bakılmasının, çocuk edebiyatı aracılığıyla rollerin çocuklara erken yaşlardan itibaren dayatılmasının/öğretilmesinin çeşitli örnekler ve ürün incelemeleriyle verilmesi, kullanılan ifadelerin yaşantıyla ne kadar etkileşimde olduğunu da gösterecektir. Çalışmanın amacı toplumsal cinsiyet ögelerinin çeviri çocuk yazınında varlığını ortaya çıkarmaktır. Bu bağlamda kullanılan örnekler arasında 6 adet roman, 3 adet masal yer almaktadır. Romanlar 7-14 yaş grubu, masallar ise 5-7 yaş grubu baz alınarak seçilmiştir. Çalışmanın yöntemi doküman analizidir. Ürünlerin orijinal İngilizceleri ve Türkçe çevirileri kullanılmıştır. Cümleler karşılaştırmalı ve açıklamalı şekilde tablolar halinde çalışma içerisinde yerini alacaktır.
Çocuk ruh sağlığı çevirmenliğinde iş birliği dinamikleri
Türkiye'ye zorunlu göç eden mülteciler, göç sırası ve sonrasında yaşadıkları travmaların etkilerini hafifletmek amacıyla psikososyal destek hizmetlerinden yararlanmaktadır. Bu hizmetler, dil bariyeri nedeniyle ülkemizde çeşitli kurumlarda çeviri hizmeti aracılığıyla sunulmaktadır. Özellikle çocuk gibi oldukça hassas gruplarla yürütülen ruh sağlığı müdahalelerinde, yararlanıcıların etkin bir biçimde desteklenmesi, süreci birlikte yürüten uzman ve çevirmenlerin iş birliğine dayanmaktadır. Buradan hareketle, çocuk ruh sağlığı çevirmenliği, bu çalışmada çevirmen eşliğinde yürütülen çocuklara yönelik ruh sağlığı faaliyetleri kapsamında ele alınmaktadır. Çalışma, Türkiye bağlamında çocuk ruh sağlığı çevirmenliği süreçlerini çevirmenler ve uzmanların perspektifinden ele almayı ve iş birliği dinamiklerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın ilk aşamasında, çocuk ruh sağlığı çevirmenliğine dair tematik alanyazın taraması yapılmıştır. Amaçlı örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenen toplam 16 çevirmen ve uzman ile odak grup görüşmeleri gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerin deşifreleri MAXQDA24 yazılımı kullanılarak tematik olarak kodlanmış ve çeviribilim perspektifinde betimleyici analiz yöntemiyle incelenmiş ve yorumlanmıştır. Araştırmanın bulguları, çevirmenlerin ve uzmanların sorumluluk, otorite, güven ve duygusal etmenler gibi ruh sağlığı süreçlerinin temelini oluşturan çeşitli konularda benzer tutum ve düşüncelere sahip olduklarını ve süreç boyunca ortak uygulamalara başvurduklarını ortaya koymaktadır. Araştırma kapsamında incelenen dinamiklerin, terapi sürecinde kullanılan yönteme ve birlikte çalışılan yararlanıcı kitlesine göre değişkenlik gösterdiği tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen bulgular, Türkiye'de çocuk ruh sağlığı çevirmenliği alanına dair uygulamalara ve hizmet sağlayıcılarının çocuk ruh sağlığı çevirmenliğine dair yaklaşımlarına ışık tutarak saha gerçeklerini ortaya koymaktadır.
Çeviri sektöründe paydaşların kurumsallık algılarına yönelik olgubilimsel bir araştırma
Modern toplumlarda önemli bir rol oynayan meslekler, iş kollarının zamanla olgunlaşarak profesyonelleşme süreçlerini tamamlamalarıyla ortaya çıkar. Profesyonellik iddiasında bulunan mesleklerin, çeşitli sorunları aşmaları gerekmektedir. Çevirmenlik mesleği de karşılaştığı çeşitli sorunları yasal kazanımlar aracılığıyla çözümleyerek meslekleşme sürecini tamamlayabilir. Ancak, toplumda meslek algısını doğru oluşturmak ve meslekleşme sorunlarını ele almak için sürece farklı bakış açılarıyla yaklaşmak gerekebilir. Bu bağlamda, kurumsallaşma ve meslekleşme kavramlarının yakın ilişkisi tespit edilmiş ve çevirmenlik mesleğinin algısındaki sorunlar ve çözüm önerileri, kurumsal bakış açısının gerektirdiği kuram ve kavramlar üzerinden değerlendirilmiştir. Çalışmanın kuramsal çerçevesini oluşturan kurumsallaşma kavramı ve kurumsal kuram ile kuramın içerdiği kavramlar, birinci bölümde tanıtılmıştır. Çeviri mesleği açısından kurumsallaşma kavramına odaklanan ampirik çalışmalar bulunmadığından, ikinci bölümde yer alan alanyazın incelemesi, çevirmenin rolü ve meslekleşmeyi odak alan çalışmalar üzerine olmuştur. Bu nedenle, bu tez çalışması, çevirmenlik mesleği açısından son dönemde odaklanılan meslekleşme sorunlarına kurumsallık bakışıyla yaklaşmayı hedefleyerek, sektördeki paydaşların kurumsallık algıları üzerinden sorunları belirlemeyi ve çözüm önerileri sunmayı amaçlamıştır. Olgubilimsel araştırma deseni ile tasarlanan çalışmada, sektörel paydaşların mesleki anlamda kurumsallık algılarını ölçmek amacıyla görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Paydaş grupları, meslekleşme üzerine akademik ve sektörel çalışmaları bulunan, alanda deneyimleri olan çevirmenler, çeviri işletmecileri ve çeviribilim alanındaki akademisyenlerden oluşmaktadır. Elde edilen veriler, MAXQDA programı kullanılarak analiz edilmiş ve "Bulgular ve Yorum" başlığı altında incelenmiştir. Bulgulardan elde edilen örüntüler üzerinden tümevarım yöntemiyle temalar belirlenmiş ve her bir tema başlığı altında meslekleşme ve kurumsallaşmaya yönelik yorumlamalar yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar, çevirmenliğin mesleki sorunlarının aynı zamanda kurumsallaşma sorunları olduğunu göstermektedir. Paydaş görüşleri dikkate alınarak ulaşılan sonuçlar doğrultusunda, çevirmenlik mesleğinde örgütsel alanı ilgilendiren sorunların çözümüne normatif öneriler getirilmiştir. Öneriler kısmının sonunda, dijitalleşmeyi de içeren Eyleyen Ağ Kuramı çerçevesinde taslak bir kurumsallaşma modeli önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Çevirmenlik Mesleği, Kurumsallaşma, Kurumsal Kuram, Eyleyen Ağ Kuramı, Dijitalleşme
Rusça ile Türkçenin kültürel ve dilsel farklılıklarının edebi eser çevirisine yansımaları (Reşat Nuri Güntekin-Çalıkuşu)
"Rusça ile Türkçenin Kültürel ve Dilsel Farklılıklarının Edebi Eser Çevirisine Yansımaları" (Reşat Nuri Güntekin-Çalıkuşu) başlıklı, doktora tez çalışmamızın amacı; Reşat Nuri Güntekin'in Çalıkuşu adlı edebi eserinden faydalanarak, Türkçe ve Rusça dillerini çeviri yolu ile karşılaştırarak Türkiye ve Rusya arasındaki tüm evrelerde gelişen ilişkileri, kültürel ve dilsel farklılıkları ortaya çıkarmaktır. Türk ve Rus kültürlerini irdeleyerek farklılık ve benzer tarafları öne sürmek ile beraber Türkçeden Rusça'ya tercüme edilen edebi eserin incelenmesidir. Şimdiye kadar yapılan okumalar kapsamında çalışmaların içeriğine bakıldığında, özellikle politik ve ekonomik açıdan karşılaştırmalar olup dilsel ve kültürel açıdan olmaması göze çarpmaktadır. Böylece bu tezdeki amacımız Türk ve Rus halklarının dillerini ve kültürlerini dünya üzerinden algılama biçimlerini karşılaştırmaya yöneltmiştir. Bir başka halkın dünyayı nasıl algıladığının özelliklerinin bilinmesi, öncelikle farklı uluslardan insanlar arasındaki karşılıklı iletişimi tam olarak mümkün kılan uzman çevirmenler için önemli bir unsurdur. Çevirmen vasıtası ile edebi eser üzerinden, Türk ve Rus kültürlerini ve tarih boyunca iletişim içerisinde olan iki ülkenin kültürel ve dilsel özelliklerini ortaya çıkarmayı hedeflemektedir. Bu çalışmada cevap bulmayı umduğumuz sorular aşağıda olduğu gibidir. Türkiye Rusya İlişkileri hangi zamana dayanmaktadır? Türk ve Rus dillerinin, Türkiye Rusya ilişkilerinin gelişiminin günümüz ile karşılaştırılması sonucu nedir? Türkçe ve Rusça dillerinin dilsel açıdan ortak ve farklı noktaları nelerdir? Türk ve Rus kültürlerinin ve geleneklerinin benzerliklerinelerdir? Rusça ve Türkçe aynı edebi eserlerin kültürel ve dilsel açıdan karşılaştırılmasında alınacak sonuç nedir? Rus halkının Türkiye hayranlığının sebepleri nelerdir? Rusya ve Ruslar açısından tarih boyunca İstanbul'un, tarihi kader kenti olmasının nedeni nedir? Bu iki kültürün farklılıklarını incelemek ancak çeviri yolu ile gerçekleşebilir. Bu yüzden çalışmada kültür aktarımı ana sorunumuzdur. Bu tezde Rus ve Türk kültürel ilişkilerinin incelenmesi hedeflenmektedir. Bu seçilmiş edebi eserde kültürel yansımalar ne şekilde oluşmuştur? Çevirinin bir kültür aktarımı olduğu savını düşündüğümüzde, cevabını aradığımız hususlardan biri de çevirmenin bir kültür uzmanı olarak edebi metinleri çevirirken para kültürü, dia kültürü veya idio kültürü içerisinde kalıp kalmadığıdır. Bunlara ek olarak bu çalışma çeviri-bilim ve kültür-bilim araştırmaları olmak üzere iki disiplini de bir araya getirmektedir. Ayrıca roman çevirilerindeki kültürel etkileşimler üzerinde durulmuştur. Bu çalışmamızda, Türk ve Rus kültürlerinin "Çalıkuşu" romanında nasıl ve ne şekilde karşılaştığını, söylem yakınlığını ve ayrılığını çeviri üzerinde irdelemeye çalıştık.
Çeviride ideoloji: 1960-1980'li yıllarda Türkiye'de yayıncılık ve çeviri, çeviri eserler ve dergicilik faaliyetleri
Belli iddialarla yola çıkan; fakat uzun bir araştırma süreci, farklı araştırma nesneleri gerektiren bu tez, 1960-1980 Türk çeviri yazınının panoromasını incelemek iddiası taşımaktadır. İdeolojik bir dönem olan söz konusu yirmi yılın çeviri yazın faaliyetleri, yayınevi politikaları, çeviri eserler ve oldukça ön plana çıkan dergicilik faaliyetleri bakımından üç aşamalı bir incelemeye tabi tutulmuştur. İdeolojik siyasi söylemlerin çeviri yazınını yönlendirdiği savından hareketle ülkedeki siyasi istikrarsızlık, ideolojik dalgalanmalar dolayısıyla çeviri yazın aracılığıyla ülkeye transfer ideolojilerin girdiği anlaşılmaktadır. Transfer ya da aktarma oldukları iddia edilen siyasi ideolojilerin ülkeye girmesinde en etkili rolü yayınevi sahipleri oynamış, yayınevleri arasında belirgin bir ideolojik bölünme, ayrışma gerçekleşmiş, çeviri yayın politikaları, şahsi ideolojileri doğrultusunda şekil almıştır. Yayınevi politikalarının, piyasaya giren ideolojik kapsamlı çeviri eserleri de nicelik açısından manipüle etmeyi başardıklarını öne sürmek mümkündür. Dönemin en önemli yazın araçlarından olan dergiler ise farklı ideolojik görüşleri temsilen ortaya çıkmışlardır. Farklı iki ideolojik tandansta ortaya çıkan ve bu çalışma kapsamında incelenen "Hilal Dergisi" ve "Yeni Dergi", dönemin dergicilik faaliyetlerindeki çeviri yayıncılığını tespit etmek açısından önem arz etmektedir. 1960-1980 dönemindeki çeviri yazın dünyasının parçalarını tek tek inceleyip söz konusu dönemin genel çeviri yazın dünyası hakkında fikir edinmek, ideolojilerin transfer edilerek kültüre entegre edilmeye çalışıldığını öne sürmek, ülke siyasetinin ve bu kapsamda gelişen siyasi görüş ve ideolojilerin çeviri yazın faaliyetlerini merkeze çektiğini iddia etmek ve çevirinin ideolojilerin ifade aracı haline geldiğini belirtmek mümkündür
Çeviribilim akademisyenlerinin üst alan, alt alan, eylem ve meslek adlarını kullanma eğilimleri üzerine bir terminoloji incelemesi
Çeviri etkinliği binlerce yıllık bir geçmişe sahip olmasına rağmen, bilimsel bir çalışma alanı olarak ortaya çıkışı ve gelişimi, tüm dünyadaki gelişmelere paralel bir şekilde ülkemizde de 70'li yılların sonu 80'li yılların başına uzanmaktadır. Daha önce Filoloji ve Dilbilim gibi sosyal bilimlerin çatısı altında kendine inceleme alanı olarak yer bulan bu bilim dalı, gelişme süreci boyunca alana katılan bilim insanlarının önceki uzmanlık dallarından beraberlerinde getirmiş oldukları bilimsel bakış açıları ve terminoloji kullanımları ile çeviribilim alanı olarak şekillendirilmiştir. Bu yeni alanda faaliyet gösteren bilim insanlarının, farklı eğitim ve alan geçmişlerine sahip olmaları sonucunda uygulanacak yöntemlerde ve kullanılacak terimlerde bir görüş birliği oluşamamıştır. Dolayısıyla da yıllar boyunca çeviri süreci ve çeviri ürünleriyle ilgili yazılarda farklı terimler kullanılmıştır. Bu durum hem dünya literatüründe hem de Türkçe literatürde açık bir şekilde gözlemlenebilmektedir. Türkçe literatürde üst alan adıyla başlayan farklılık, alt alanlara, eylemlere ve meslek adlarına kadar uzanmaktadır. Bu durumu göz önüne serebilmek adına yapılan literatür taramasında, üst alan, alt alanlar, eylemler ve meslek adlarını ifade etmek için kullanılan ve kullanılması önerilen terimlerin detaylı bir listesi çalışmanın ilgili bölümlerinde verilmiştir. Bu çalışma, literatürde de gözlemlenen bu terimsel farklılıkların, alanda en fazla ürün veren, ürünlerinde terminolojiyi yoğun bir şekilde kullanan, alana yeni katılacak bireyleri yetiştiren ve bu bireylerin terminoloji eğilimlerinde rol model olan kişiler olarak akademisyenlerce hangi boyutta olduğunu incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda nicel veri toplama yöntemi olarak hazırlanan bir anket çalışması ile ülkemizde lisans düzeyinde çeviri eğitimi veren programlarda görev yapmakta olan akademisyenlerin terminoloji eğilimleri ve bu akademisyenlerin eğitim geçmişlerinin terminoloji eğilimlerine yansıma olasılıkları incelenmeye çalışılmıştır. Daha sonra, terimbilim literatüründe, terimlerin sahip olması gereken özellikler ve terim oluşturma kriterleri kapsamında yapılan tarama neticesinde en fazla vurgulanan kriterler derlenerek bir değerlendirme tablosu oluşturulmuş ve katılımcıların en fazla eğilim gösterdikleri terimler, nitel veri toplama yöntemi ile terminolojik değerlendirmeye alınmıştır. Bu değerlendirme neticesinde, anket sonuçlarında en yüksek eğilimin görüldüğü terimlerin terminolojik uygunlukları da tespit edilmeye çalışılmıştır. Sonuçlar göstermektedir ki çeviri alanında uzmanlaşmanın artması, beraberinde terimsel birlik getirebilme ihtimalini taşımaktadır. Elde edilen tüm bulgular incelendiğinde, en fazla eğilim gösterilen terimler arasından en fazla terminoloji kriterini sağlayan terimlerin, çeviribilim-çeviribilimci, çeviri-çevirmen, yazılı çeviri-yazılı çevirmen, sözlü çeviri-sözlü çevirmen, andaş çeviri-andaş çevirmen ve ardıl çeviri-ardıl çevirmen terimleri olduğu görülmektedir.
Dijital medyanın çeviri eğitimindeki yeri ve dijital medya edinci önerisi
Bu araştırma her geçen gün gelişme kaydeden modern çeviribilim araştırmalarına bağlı olarak, yükseköğretimde çeviri eğitimi alanında dijital medya araç, gereç ve kaynaklarının çeviri edinçleri bağlamında tanıtılması ve kullanılmasını amaçlamaktadır. Bu bağlamda, kitle iletişim, medya ve internet ve web teknolojileri kavramlarının tanımları yapılmış ve bu kavramların dünya ve Türkiye'deki gelişme süreçleri detaylı bir şekilde irdelenmiştir. Ardından, dijital medyanın ne olduğu, kapsam alanı, işlevleri, bilgisayar, akıllı cep telefonu uygulamaları, sosyal medya program ve uygulamaları tanımlanmıştır. Dijital medya araçlarının dil eğitiminde ve bazı diğer disiplinlerde kullanıldığı gibi çeviri eğitiminde de kullanılabileceğini göstermek ve belirginleştirmek tez çalışmasının temel hedefi olmuştur. Ülkemizde bulunan yükseköğretim kurumlarının temel bileşenleri olan fakülte ve yüksekokullarda, Mütercim-Tercümanlık ve Çeviribilim Bölümleri ve Uygulamalı İngilizce ve Çevirmenlik Programları bünyesinde eğitim alan öğrenciler, okudukları bölümlerden mezun olduktan sonra üretim ve hizmet sektöründe ihtiyaç duyulan yüksek nitelikli ara elemanlar olarak iş hayatına atılmaktadırlar. Bu nitelikli elemanların iş hayatlarında, eğitim hayatları boyunca edindikleri bilgi ve becerilerin yanı sıra teknolojiyi de yeterli ve etkin bir şekilde kullanmaları gerekmektedir. Çevirmenlik eğitimi alan öğrencilerin kullandıkları bilgisayar yazılım programları, akıllı cep telefonlarında yer alan dil ve çeviri eğitimine yönelik mobil uygulamalar, iletişim, eğlence ve daha pek çok farklı amaç için kullanılan sosyal medya kanalları ve forumların çeviri eğitimine yönelik kullanım alanları ve amaçları mevcut araştırmanın kapsamında yer almaktadır. Çeviri eğitiminde çeviri edinci başlığı altında yer alan alt edinçlere ek olarak, dijital medya araçlarının çeviri eğitiminde kullanımının açıklanmasını amaçlayan dijital medya edinci önerisi sunulmaktadır. Tez kapsamında yürütülen literatür araştırmasına ilaveten öğrencilerle yürütülen bir anket çalışması dolayısıyla, öğrencilerin dijital medya araçları ve çeviri teknolojileri kullanımı hakkındaki davranışları ve tutumları ölçülmüş ve tutum ölçeği geliştirilmiştir. Bu bağlamda elde edilen veriler doğrultusunda dijital medya edincinin çeviri eğitiminde yer almasına yönelik "Çeviri ve Dijital Medya I-II" dersleri önerisi yapılmıştır. ÖZET
Türkiye'deki sözlü çeviri alanındaki akademik çalışmaların konumu: 2008-2018 yılları arasındaki makale kitap ve lisansüstü tez düzeyindeki çalışmaların içerik analizi
Türkiye'de akademik çeviri eğitimi serüveni, 1984 yılında Boğaziçi Üniversitesi'nde kurulan İngilizce mütercim-tercümanlık bölümü ile başlamış olup ve günümüzde farklı üniversitelerde, çeviribilim ya da mütercim-tercümanlık adı altında farklı yabancı dillerde aktif olarak çeviri eğitimi verilmektedir. Çeviribilimin bir alt alanı olarak kabul edilen sözlü çeviri eğitimi ve akademik çalışmaları, yine bu bölümlerin çatısı altında görev yapan akademisyenler tarafından yürütülmektedir. Bu çalışma, Türkiye'deki çeviribilim / mütercim-tercümanlık bölümlerinde görev yapan akademisyenlerin son on yıl içerisinde sözlü çeviri alanında kaleme aldıkları makale ve lisansüstü tez düzeyindeki bilimsel çalışmalarını incelemektedir. Çalışmanın yöntemi bağlamında bilimsel makalelerin araştırılması Türkiye'de görev yapan çeviribilimcilerin yayınları üzerinden yürütülmüştür. Sözlü çeviri alanında Lisansüstü tez çalışmalarına ise YÖK Ulusal Tez Merkezi'nden erişilmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman irdelenmiş yöntemiyle gerçekleştirilen bu çalışmada, elde edilen verilerin analizi içerik analizi yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular alandaki referanslar ışığında irdelenecek ve Türkiye'deki sözlü çeviri alanındaki makale ve lisansüstü tez düzeyindeki çalışmalara ışık tutulmuştur.
Toplum çevirmenliği bağlamında sağlık turizmindeki diyalog çevirilerine dilbilimsel ve çeviribilimsel yaklaşım
Bu çalışmada, yarı resmi bir bildirişim ortamı olan saç ekimi merkezlerinde sözlü çevirmen aracılığında gerçekleşen üçlü katılımlı etkileşim görsel-işitsel kayıt altına alınmıştır. Sözlü çeviri ortamlarının sözlü dil düzleminde ele alınması gerektiği düşüncesinden hareketle, öncelikle sözlü dilin devingen yapısını besleyen parçasal ve parçaüstü yapılar birlikte olmak üzere incelenmiştir. Tek dilli etkileşim ortamlarına yönelik yapılacak çalışmalar sözlü çevirmenin varlığında gerçekleşen konuşma çevirisi gibi sözlü çeviri ortamlarına ışık tutabilir. Bu yönde bir farkındalık geliştiren araştırmacı, elde edilen görsel-işitsel malzemenin çevriyazısını kolaylıkla yapabilir ve diğer araştırmacıların ilgisine sunabilir. Toplamda 50 dakikalık özgün bir derlemin belli uzlaşımlar dâhilinde çevriyazısı yapılmış ve takip edilebilirliği kolaylaştırmak adına dil-dışı ortamdan sadece katılımcı bakışı seçilmiştir. Dilsel ortamdan ise soru sözceleri seçilmiştir. Soru sözceleri her sözlü bildirişim ortamının vazgeçilmezleridir. Zira soru sormadan muhatapların konuşmayı belli bir yere taşıması mümkün görünmemektedir. Araştırmada kullanılan dil çiftinden birinin Türkçe olmasından dolayı, Türkçede soru sözcelerinin işlevsel açıdan sınıflandırılması yapılmış ve sözlü çeviri ortamında üretilen soru sözcelerinin hangi amaçla üretildiği örneklerle incelenmiştir. Soru sözcelerinin kabul görmüş üçüncü bir ses olarak çevirmen tarafından nasıl ele alındığının izi ise çevirmenin çeviri ediminde ve salt dilsel ortamda sürülemez. Çevirmenin dilsel ve dil-dışı eylem ve söylemleri bir arada olmak üzere irdelenmelidir. Konuşma çözümlemesi ve onun sunduğu mikro ölçekli kavramsal gereçler bu tür bir araştırma için gerekli ortamı sunacaktır. Soru sözceleri ve bakış örüntüsü ile çevirmen tarafından ortaya koyulan eylemlerin kendi gerçekliğindeki çözümlemesi, çevirmenlerin anbean diğer iki muhatap ile karşılıklı bir anlam müzakeresi içinde olduğunu ve sözlü çevirmenin dilsel ve dil-dışı eylemlerinin etkileşimin gelişimine doğrudan katkı verdiğini ortaya koymuştur.
Çeviribilimde kuram-uygulama ilişkisi bağlamında bir araç olarak dergiler: "Metis Çeviri ve Çevirmenin Notu dergilerinin incelenmesi"
Yirminci yüzyılın sonlarında sosyal bilimler alanında yaşanan paradigma değişimi ile meşruiyetini ilan eden çeviribilimin bu değişim ile birlikte çalışma alanı da genişlemiştir. Söz konusu paradigma değişiminden önce dilbilimsel yaklaşımların etkisi ile çeviri çalışmalarının kaynak metin odaklı ele alındığı bilinmektedir. Ancak bu değişimden sonra çeviribilim araştırmaları erek odaklı yürütülmeye başlanmıştır. Tarihin her döneminde gerek sosyal, kültürel, ekonomik, politik ve bilimsel gerek şahsi gereksinimlerden ötürü kültürlerarası iletişimin sağlanabilmesi için çeviri etkinliğine başvurulmuştur. Yaşanan dönemin şartları doğrultusunda, çeviriye bakış açısı da farklılık göstermiştir. Yirminci yüzyılın son çeyreğinde çevirinin girift ve çok boyutlu yapısını benimseyen çeşitli çeviri anlayışları ortaya konmuştur. Bu bakış açısı doğrultusunda çeviribilimde sıkça tartışılan ve günümüz çeviribilim çalışmalarında yer almaya devam eden kavramlardan biri de kuram ve uygulama ilişkisi olmuştur. Çeviribilim alanında yapılan tartışmalarda kuramsal çalışmaların çeviri eğitimi, çeviri eleştirisi, kuram ve yöntem üzerine çeviri tartışmaları gibi uygulama alanına yansıtılmadığında, çeviri kuramlarının işlevinin yerine getirilmemiş olduğunu savunan bir bakış açısı da mevcuttur. Bu çalışmanın çıkış noktası bu tartışmalar çerçevesinde kuram ve uygulama ilişkisini ana hatlarıyla irdelemektir. Bu incelemeyi gerçekleştirmek için ele alınan araştırma nesnesi ise çeviri dergileridir. Çünkü çeviri dergileri, düzenlenen sempozyumlar, yapılan çalıştay ve toplantılar, yayımlanan bildiri, makaleler ve kitaplar gibi tüm dünyada ve ülkemizde çeviribilim gelişmelerinin yakından izlenebileceği önemli uygulama alanlarıdır. Bu çalışmanın amacı, uygulama alanı ve aynı zamanda uygulama aracı olarak Türkiye'de çeviri dergiciliği üzerinden dilbilimsel yaklaşımlar ve günümüz çeviri anlayışlarını yansıtan çeviri kuramları ekseninde çeviri kuramlarının Metis Çeviri ve Çevirmenin Notu dergilerindeki yerini belirlemeye çalışmak ve bu yolla kuram ve uygulama ilişkisi kavramına bir üst bakış kazandırmaktır.
Çevirinin diasporik toplumları yönlendirme gücü: Almanya'daki Türk Diasporasının yönlendirilmesinde çevirinin üstlendiği rolün incelenmesi
Zorunlu göç hareketleri bazen refah seviyesinin arttırılması ve hayallerin gerçekleştirilmesi, bazen de keyfi sebeplerden dolayı veya bireyin kendine daha yakın hissettiği bir kültür atmosferinde yaşama arzusu gibi nedenlerle gerçekleşebilmektedir. Kendi büyüdüğü ortamdan, kültür ve dilden ayrılarak başka bir ortama göç eden kişilerin göç ettikleri yerlerde yaşadıkları en büyük problemlerden biri kuşkusuz uyum problemidir. Uyum problemi veya bir başka deyişle uyumsuzluk nedenlerinin başında ise dil ve kültür farklılıkları gelmektedir. Günümüzde Almanya örneği ele alındığında uyumsuzluk açısından Türk diasporasının önemli bir örnek teşkil ettiği söylenebilir. Alman egemen zihniyetin Türk diasporasından beklediği uyumun tesis edilemediği görülmektedir. Almanya'daki Türk toplumu Alman toplumunun gözünde entegrasyon konusunda sınıfta kalmıştır. 2001'den bu yana özellikle Batı toplumundaki İslam karşıtlığı ve giderek hoşgörüsüzleşen, gittikçe artan bir ötekileştirici tavır Alman kamuoyunda Müslüman Türkler üzerinde kendini hissettirmektedir. Buna ek olarak Almanya ile Türkiye arasındaki siyasi rekabet bu durumu daha da derinleştirmektedir. Bir taraftan Türk tarafının bu entegrasyon çağrılarını asimilasyon olarak görmesi, diğer taraftan ise Alman tarafının Türkleri entegrasyon özürlü kabul etmesi böyle bir yarayı derinleştirmektedir. Böyle bir durum ortadayken Türkiye'deki seçim süreçleri, Türkiye'nin yurtdışı askeri operasyonları, Almanya'daki seçim süreçleri, Türkiye'nin AB üyeli, PKK sorunları gibi siyasetin hararetli konuları Alman kamuoyunda Türkiye çerçevesinde ele alınmakta ve bunun üzerinden Almanya'daki Türk Diasporası da konulara dahil edilmektedir. Mevcut araştırma tüm bu olgular ışığında çevirinin nasıl bir rol oynayabileceği hususunu araştırmaktadır. Özellikle Alman devlet kanalı ZDF'nin gerçekleştirmiş olduğu yayınlar dikkate alındığında, Alman devletinin Türk diasporasını bilgilendirme ve Alman toplumunda bir görüş oluşturma -Alman Devletinin resmi görüşü- çabaları göze batmaktadır. Bu bakımdan mevcut çalışma özellikle bu tarz girişimlerin yoğunluk kazandığı seçimler, siyasi hamlelerin arttığı askeri, sosyal hareketlilikler döneminde ZDF kanalının çeviri kullanmak suretiyle nasıl bir tavır aldığı; yine çeviriyi kullanmak suretiyle Türk diasporasında nasıl bir algı oluşturduğu hususundaki bir araştırmayı içermektedir
Yabancı fenomenolojisi ve çeviribilimde yabancılaştırma sorunsalı
Çeviride her ne kadar yöntemsel olarak yabancılaştırma yöntemi ile yabancının yeri ve konumu aktarılmış olsa bile çeviride yabancının ne olduğuna veya yabancılığa dair bir ayrım yapılmamıştır. Xenoloji yabancılığın ne olduğundan öte yabancılık sorunun nasıl ortaya çıktığını göstermektedir. Çeviribilimde de xenolojik çalışma ile yabancılık sorunun tespiti mümkün olmaktadır. Çeviribilimde yabancının varlığı çeviri tanımlarında örtük bir şekilde yer almaktadır; xenoloji ile çeviri tanımlarının barındırdığı örtük yabancılık ortaya konulmuştur. Xenoloji yabancı sorununu ortaya çıkarırken yabancı fenomenolojisi ise yabancı sorununa çözüm yolları sunmaktadır. Çevirmen yabancıyı anlamadan veya yabancıyı deneyimlemeden kaynak dilden erek dile aktarım yapması mümkün değildir. Yabancı fenomenolojisi de yabancıyı anlama ve yabancı deneyiminden ortaya çıkmıştır. Ne yabancının ne de çevirinin genel geçer tek bir tanımı vardır. Yabancı fenomenolojisinin kurucusu Bernhard Waldenfels de yabancıya cevap verme ve yabancı tanımının çeşitliliğini sınırlamak adına yabancılığı üç türe ayırarak yabancılığın kendi içindeki sınırlarını da belirlemiştir. Waldenfels'in geliştirmiş olduğu yabancılık türleri çeviriye uyarlandığında sıradan yabancılık, metin türlerinde, çevirmenlerin başvuru kaynaklarında, çeviriye dair notlarda (önsöz ve dipnot gibi) görülmektedir. Metin içerisinde geçen dilsel ve kültürel farklılıklar yapısal/kültürel yabancılık olarak nitelendirilirken, çevirmenin zamansal, mekânsal, kültürel ve dilsel uzaklıktan dolayı yorumlayarak gerçekleştirdiği çeviriler ise radikal yabancılık içermektedirler. Çeviride yabancılığı temsil eden fenomenlerin başında mecazlar, dilsel varyasyonlar, kültürel semboller, başlık çevirileri, kelime ve dil oyunları yer alır. Çalışmada yabancılık sadece yabancılaştırma yönteminde değil, çeviribilimin genelinde var olduğunu gösterilmiş ve çeviribilimde xenoloji ile yabancı fenomenolojisi çalışmalarından da yararlanılarak yabancının yeri ve konumunun belirlenmesinde yeni bir bakış açısı sunmuştur.