Felsefe Anabilim Dalı

Platon'un kadına bakışı

ut ÖZET Bu tezde, Platon'un kadına bakışı, onun evrenbilim, bilgibilim ve aşk kuramı çerçevesinde ele alınmaya çalışılmıştır. Yararlanılmış olan Platon'a ait pek çok kaynaktan en önemlileri olarak; Devlet, Yasalar, Timaios, Philebos, Şölen, Phaidros, Theaitetos, Lysis ve Devlet Adamı adlı diyaloglar gösterilebilir. İlk olarak, Platon'un evrenbilimi incelendi, çünkü evrenbiliminde Platon, kadına dair olan temel düşüncesini açığa vurur. Platon, Timaios adlı diyalogunda, kadım madde ile erkeği ise idea ile özdeşleştirmiştir. Kadının madde ile erkeğin ise idea ile özdeşleştirilmesinin, Platon'un bilgibilimi ve aşk kuramı ile dolaysız, devlet teorisi ile dolaylı bir bağı vardır. Bilgibilim açısından madde ya da oluş, bilgisi olmayan, karanlık bir şeydir. îdealar ise gerçek varlıklardır ve sadece onların bilgisi vardır. Aşk kuramında ise kadın, işin madde ya da bilgisi olmayan taratma itildiği için gerçek aşkı yaşayabilmekten uzak görülmüş, gerçek aşk iki erkek arasında yaşanan delikanlı aşkı olarak kabul edilmiştir. Dolayısı ile bir erkek, delikanlı aşkı sayesinde bilgi, dolayısı ile erdem kazanabilir. Devlet bir filozof tararından, yani gerçek varlığın bilgisine ulaşmış biri tarafından yönetilmelidir. Evrenbilim ve delikanlı aşk'ı göz önüne alındığında kadın kesinlikle bir filozof olarak değerlendirilemez, dolayısı ile devlet yöneticisi olarak da değerlendirilemez, fakat Platon, aynı zamanda, kadım devlet yöneticisi olabilecek yaratılışta görmüştür ki, bu bir çelişkidir. Biliyoruz ki, devlet yöneticisi olmak için filozof olunmalıdır. Eğer kadın ile madde özdeşleştirilmiş ise, nasıl olur da kadm aynı zamanda devlet yöneticisi olarak da görülebilir? Bu çelişki tezin son bölümünde tartışılmıştır.

Ünsal Çimen

2005

İnsan-doğa ilişkisi üzerine felsefi yaklaşımlar Antalya kent merkezinde profesyonel meslek sahiplerinin ekolojik duyarlılığı ve çevre örgütlerine yönelik görüşleri

Bu çalışma, insan-doğa ilişkisi üzerine temel felsefi yaklaşımları gözden geçirmek veteorik yaklaşımların gündelik yaşantımızla uyumlu olup olmadığını kısmen belirleyebilmekamacıyla yapılmıştır. Çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çevrefelsefesininin gelişiminden, bu konudaki yaklaşımlardan ve kavramlardan bahsedilmiş olupikinci bölüm ise gerçekleştirilen uygulamaya ayrılmıştır.Çevre felsefesi ile ilgili tartışmalar çok genel olarak insanmerkezci yaklaşımları içerenmekanist görüş ve çevre merkezci yaklaşımların bulunduğu ekolojik görüşler olaraksınıflanabilir. Üzerinde ağırlıklı olarak durulan toplumsal ekolojik yaklaşım ise insan-doğaayrımına karşı çıkarak, özgürlükçü, işbirliği, yadımlaşma ve doğrudan demokrasiye dayalıolarak tasarladığı toplumsal-ekolojik sistemle günümüzde alternatif bir etik ve ekolojiktoplumsal yapı önerilerini içinde barındırmaktadır.Tartışmalar sadece teorik olarak incelenmemiş bunların pratik yaşantıdaki olgusalyansımalarının ele alınması da mümkün olmuştur. Bu bağlamda Antalya kent merkezindeyaşanan çevre sorunları ve bu sorunların çözümü ya da farkındalık yaratılmasını amaçlayansivil toplum örgütleri ile ilgili olarak seçilen örneklem grubunun bu konulardaki düşünce,bilinç, duyarlılık ve tutumları incelenmiştir.Biyolog, inşaat mühendisi ve orman mühendislerinden oluşan örneklem grubununyanıtları kendi aralarında karşılaştırılmış ancak belirgin bir fark bulunamamıştır. Tarım veorman arazilerinin yoğun yapılaşma nedeniyle tahribata uğraması ve şehir merkezinde yoğunve plansız yapılaşma en önemli çevre sorunu olarak görülmektedir. Örneklem grubununherhangi bir çevre derneğine üyelikleri veya katılımları son derece düşüktür ve çevresorunlarının çözümünde bireysel yöntemleri öncelikli olarak düşünmektedirler. Böyle birtutumun bir çok nedeni vardır. Ülkemizde uzun zaman sivil girişimlerin baskı altına alınmasıve bu tür bir geleneğin yerleşememesi ya da günümüzde küreselleşmenin bu türörgütlenmeleri bir araç olarak kullanma çabaları bu olgu ile ilgili yaşanan sorunlardan birkaçıdır.

Işıl Albayrak

2005

Bilgi felsefesiBilim felsefesiBilimsel bilgi+1

Bilimler, nesnel bilgi iddiasındadırlar. Nesnel bilgi iddiası mutlak anlamda nesnellikten ziyade yaklaşık bir nesnellik olmaktadır. Nesnellik söz konusu olduğunda doğa bilimlerinde bu ideale sosyal bilimlere göre daha fazla yaklaşılmaktadır. Sosyal bilimler, araştırmacılarının aynı zamanda araştırma nesnesi içerisinde bulunması ve insan faktörünün değişkenliği gibi nedenlerden dolayı nesnellik konusunda eleştirilmektedir. Bu eleştiriler sosyal bilim araştırmalarında üretilen bilgiye öznelliğin sızacağı yönünde yapılsa da sosyoloji gibi bilimlerde bu hususun gözetilmediği yaklaşımlarda olmuştur. Bilimsel bilgi, hâkim paradigmaya uygun olarak bu paradigmanın metodolojik sayıltıları içerisindeki yöntem ve teknikler seti ile üretilirler. Bu yöntem ve teknikler gözleme dayanmaktadır çünkü araştırmacı insan olma noktasında beş duyu organıyla bu bilgiye yönelmektedir. Sosyal bilim araştırmacıları, insan eylemlerine dayanan sosyal gerçekliğe yönelirler. Dolayısıyla sosyal gerçekliğin açıklanması, insan eylemlerinin açıklanmasından bağımsız olmamaktadır. İnsan eylemleriyse doğrudan gözleme konu edilemeyecek içsel süreçler ile ilişkilidir. Sosyal gerçekliğin bilgisinde nesnellik sorunu, bu bilginin insan inşası olması ve içsel süreçlere uzanması nedenleriyle ortaya çıkmaktadır. Quine, epistemolojinin doğallaştırılması projesiyle, bilimlerde gözlemler ve teoriler arasındaki ilişkilere odaklanmaktadır. Quine, gözlemlerimizin cılız girdiler olduğunu ve bu cılız girdilerden yoğun çıktılar olarak teoriler ürettiğimizi ifade etmektedir. Sosyal bilim araştırmalarında daha özel olarak sosyoloji araştırmalarında yapılan gözlemler cılız girdiler ve bu gözlemlerden oluşturulan teoriler yoğun çıktılar olarak ele alınırsa bu süreç içerisinde gözlem verilerine eklemlenen şeylerin ne olduğu sorunu ortaya çıkmaktadır. Duyusal girdilerimize eklemlenen şeyler, veriler arasındaki mantıksal ilişkilere dayalı çıkarımlar olabileceği gibi bilimsel bilginin nesnellik idealini zedeleyecek olan kuram-yüklülüğe dayalı ideolojiler, inançlar, kültüre özgü ontolojiler vd. gibi bilgiler de olabilmektedir. Doğa bilimleri de benzer sorunlardan azade değildir. Bu çalışma, merkezi ve özel olarak sosyoloji araştırma süreçlerine ve bazı kısımlarda sosyal bilim araştırma süreçlerine temas ederek, kuram-yüklülükten kaynaklanan ve bilimsel bilgilerimize eklemlenen şeylerin açığa çıkarılmasını sağlayacak olan ve Quine'ın bilim felsefesine dayanan metodolojik bir çerçeve sunmaktadır.

Şeref Karakaya

Noam Chomsky'nin evrensel dil bilgisi ve nazariyat: Yalçın Koç'ta anlam meselesi esasında bir değerlendirme

Felsefede geleneksel olarak dilin iki yönünün olduğu düşünülür. Bunlar ses ve işaretlerden oluşan dışsal yön ile, soyut düşünce ve kavramları kapsayan içsel yön olarak özetlenebilir. Yine felsefede hakim bir görüşe göre dilin içsel yönünün dilin dışsal yönüne anlamını veren bir temel oluşturduğu düşünülür. Bu düşüncenin altında dillerin değişkenlik gösterdiği, düşüncenin ise değişime tabi olmadığı fikri bulunmaktadır. Bu temel varsayım sebebiyle dilin rasyonel evresi olarak adlandırılabileceği bir dönem boyunca felsefi çalışmaların odağını düşünce oluşturmuştur. Ancak deney ve gözleme dayalı pozitif bilimlerde yaşanan gelişmelere paralel olarak deneyci felsefelerin düşüncenin kaynağını sorgulama konusu yapmasıyla düşünce bağımsızlığını kaybetmiş ve düşüncenin dilin soyutlama becerisiyle ilgili olduğu görüşü hakim olmuştur. Bu ise dilin zemininde ne olduğu sorusunu gündeme getirmiştir. Deneyci felsefeler dili dile dışsal ölçütlere dayandırmıştır. Ancak bu tezin iki temel araştırma alanlarından biri olan Evrensel Dil Bilgisi kuramıyla dil bilimci Noam Chomsky, 1) dilin temelinde doğuştan gelen bir dil yetisi olduğu, 2) dil yetisinin düşünceye temel sağladığı ve 3) dile anlamını veren şeyin bu yeti olduğu iddialarında bulunmuştur. Diğer taraftan çalışmanın diğer bir araştırma alanını oluşturan Yalçın KOÇ'un felsefeden ayrı tuttuğu Nazariyat temellendirmesi zeminindeki dil görüşüne göre tek tek dillerin kendilerine aşkın olan düşünceyi temellendirdiğini düşünmek çelişiktir. Bu yüzden bu çalışmada Nazariyat'ın dil görüşü temelinde 1) dil öğrenmenin bir gelişme değil daralma olduğu 2) dil ve düşünce arasında yapılan geleneksel ayrımın asli olmadığı 3) dilsel ifadelerin anlamının ise mecazi anlamda aşkın bir tecrübeye dayandığı iddialarında bulunularak bu iddialar temellendirilecektir. Anhatar Kelimeler: Noam CHOMSKY, Yalçın KOÇ, dil ve düşünce, evrensel dil bilgisi, aşkınlık

Abdullah Karaca

Doğa felsefesiNörofelsefeSofist felsefe+3

Tragedyalardan aile dizimine duygu sağaltımı

DAile Dizimi tekniği, bireyin deneyimlerinden yola çıkarak aile sisteminin görselleştirildiği uygulamalı bir grup çalışmasıdır. Aile Dizimi çalışmalarında aile ilişkileri sistemsel olarak analiz edilerek, sorunlara bütünsel bir bakış açısı getirilmektedir. Aile Dizimi çalışması teatral biçimde, gerçek aile üyeleri yerine geçen temsilciler yardımıyla yapılmaktadır; bastırılmış duygular açığa çıkarılarak duyguların sağaltımı gerçekleştirilmektedir. Böylece çalışma sırasında aile sistemi içerisinde bozulmuş olan sıra ve düzen yeniden kurulabilmektedir. Aile Dizimi tekniği, uygulama biçimi, konusu ve sağaltım yönü bakımından antik çağ tragedyalarıyla benzerlik göstermektedir. Tragedyalar, tanrı ve insan ilişkilerini ele alarak mitolojik öykülerin canlandırıldığı sanat eserleridir. Ancak Aristoteles, tragedyanın sanat işlevinin yanı sıra katharsis etkisi olduğunu da belirtmektedir. Tragedya, duygusal tepkileri tetikleyerek, seyircilerde duygu sağaltımına neden olmaktadır. Bu özelliği ile tragedyalar, günümüzde birçok iyileştirme tekniğinin kaynağıdır. Jacob Levy Moreno, tragedyaların iyileştirme yönünü psikodrama adı altında psikoterapi alanına yerleştirmiştir. Virginia Satir, bu tekniğe üçüncü kuşağı ekleyerek Aile Heykeli yöntemini ortaya koymuştur. Bert Hellinger ise 1990'larda bu teknikleri geliştirerek, nesiller arası şifa sürecini içeren Aile Dizimi yöntemini dünyaya tanıtmıştır. Böylece Aile Dizimi köklerini tragedyalardan alan teatral bir çalışmadır. Bu tezin temel amacı, Aile Dizimi tekniğinin köklerinin tragedyalara dayandığını belirlemektir. Alt amacı ise Aile Dizimi tekniğinin, duyguların sağaltımında etkililiğini, felsefenin alt dallarıyla nasıl desteklendiğini ve çalışma süreçlerinin felsefeyle nasıl ilişkili olduğunu ortaya koymaktır. Bu tez hem nitel hem de nicel bir çalışma özelliği taşımaktadır.

Hilal Andıç

Zamanın doğası ve belleğin işlevi üzerine Bergson ve Proust bağlamında felsefi soruşturma

Henri Bergson ve Marcel Proust, her ne kadar farklı disiplinlerde çalışmış olsalar da, zaman ve bellek üzerine benzer düşüncelere sahiptirler. Bergson'un geliştirmiş olduğu "süre" (durée) kavramı ve Proust'un Kayıp Zamanın İzinde adlı eserinde ortaya koymuş olduğu anlayış, zaman ve belleğin niteliği üzerine derin düşünceler içerir. Hem Bergson hem de Proust, geleneksel zaman ve bellek anlayışlarından farklı, özgün birer anlayış geliştirmişlerdir. Bu tezde Bergson ve Proust'un zaman ve bellek üzerine gelişen düşünceleri ele alınmakta ve onların örtüşen ve karşıt olan yönlerine odaklanılmaktadır. Bergson'a göre gerçek zaman süredir ve süre ile bellek arasında ayrım yapmaya kalkışmak gereksiz bir çabadır. Zira bellek olmadan hem zaman hem de süre kavramı açısından "önce" ve "sonra" arasında bağ kurulamaz. Ve Bergson bu bağın olmadığı homojen, ölçülebilir ve matematiksel zaman anlayışına tamamen zıt, kapsayıcı ve bütüncül bir zaman anlayışı geliştirmiştir. "Geçmiş", "şimdi" ile bir aradadır, kaybolmaz. Proust, zamanın lineer olmadığı ve geçmişin kendi içinde varlığını koruduğu noktasında Bergson'la hemfikirdir. Ancak Proust'a göre, Bergson'un aksine, hatırlanmadıktan sonra bu varlığın korunmasının bir anlamı yoktur. Bununla beraber, anımsama Proust'ta tesadüfî olarak bir nesne algılandığı anda gerçekleşirken, Bergson'a göre bellek, algıyı yaratma ve yönetme gücüne sahiptir; anının edimselleşip algı hâlini alması kişinin kendisine bağlıdır; dolayısıyla hiçbir anımsama tesadüfî değildir. Nitekim katışıksız algı diye bir şey yoktur. Algılama çok kısa bile olsa nihayetinde belli bir süreyi gerektirir ve bu esnada anı-imgelere bulanmıştır. Ve bellek, şimdiki zamandan geçmişe bir gerileme değil, geçmişten şimdiki zamana bir ilerlemedir. Bergson belleğe bedenin dışında varoluş atfetmesiyle ne kadar iyimser ve yaşama dönükse, Proust'un yönü bir o kadar tükenişe dönüktür, bilinç ya da belleğin bedenin dışında bir varoluşu yoktur Proust'a göre, beden yok olduğunda onlar da yok olur. Kaybedilmiş zaman, kaybedilen hâtıra ancak ve ancak sanatla telâfi olunur. Anahtar Kelimeler: Henri Bergson, Marcel Proust, Zaman, Süre (Durée), Bellek.

Gizem Yıldırım

Merleau-ponty'nin fenomenolojisinde algıda gerçekliğin yitimi sorunu

Merleau-Ponty, fenomenolojiyi algıyı zemine alarak kurar. Dünyaya gözlerimizi açıp bakmamız yeterdir algılamaya başlamak için. Algı, sadece zihne indirgenemez. Bedenle birlikte algılar ve algılanırız. Merleau-Ponty, Algının Fenomenolojisi' nde zihin-beden, özne- nesne ikiliğini aşmak için betimlemeye başlar. Dünya'ya zihin-beden birliği içinde katılınır. Bir dünyadan söz edebiliyorsak bu beden sayesinde olur. Dünya ile ilk temasımız beden sayesindedir. Fakat algının çok yönlü olması, bedenin şeyler içinde bir şey olarak yer alması bazı ayrımlara götürür. Bedeni nesnel beden ve fenomenal beden olarak, daha sonra yönelimsellik ile bedenin jestlerle birlikte ifadesi Merleau-Ponty'i 'anlam' kavramına götürmüştür. Anlam kavramı muğlak olarak vardır. Bedenin ve algının muğlaklığından anlam çıkmaktadır. Bu ayrımlar daha sonra Merleau-Ponty' nin fenomenolojisinde ikilik sorusunu tekrar sormasına sebep olmuştur ve ontolojiye geçişi burada başlar. Bedenin anonimliği düşüncesi ilk olarak tohumları Algının Fenomenoloji' sinde atılmıştır. Merleau-Ponty, ontolojiye geçtiğinde bedenin anonimliği düşüncesi onu ten ontolojisine götürür. Dünyanın teni kavramı tüm var olanlardan oluşmaktadır. Gören ile görünür, dokunan ile dokunulan hatta görünün altındaki görünmez de bu dünyanın ortak tenine katılır. Merleau-Ponty için ten kavramı ete kemiğe bürünmüş tenden daha fazlasıdır. Merleau-Ponty' nin fenomenolojisinde ve ten ontolojisinde anlam ve gerçeklik günümüzde şekillenmesinin izleri devam etmektedir. Bazen bir bakış ile dokunarak ve dokunularak başkaları ile gerçekliğimizin bağları var olmaktadır. Gerçeklik kavramı Merleau-Ponty'nin ontolojisinde temellendirilmeye başlamıştır. Muğlaklık kavramıyla başlayan anlamlandırma, Merleau-Ponty'nin ontolojisinde gerçeklik zemininde oluşmuştur. Anahtar Kelimeler: Algı, Beden, Fenomenoloji, Ontoloji, Ten, Gerçeklik

Aslıhan Candar

Heidegger'de varlığın belirlenimleri olarak zamansallık ve mekansallık ilişkisi

Bu çalışma, Heidegger'in erken dönem ve geç dönem eserlerinden hareketle, mekansallık anlayışını açıklamayı amaçlamaktadır. Heidegger'in felsefesinde Varlık anlayışı oldukça önemlidir. Heidegger erken dönem eserlerinde Varlık ile kökensel ilişkiyi Dasein üzerinden kurmaktadır. Bu çalışma, insanın Varlık ile olan kökensel ilişkisini ve açıklığını mekansallık açısından ele almaktadır. Ayrıca, Varlık ve Zaman'da ifade edilenin aksine zamansallık temellendirmesi olmadan kendinde bir mekansallığın mümkün olduğunu gösterme amacındadır. Heidegger erken döneminde mekansallığı, Dasein'ın temel karakterlerinden biri olan 'Sorge' ve zamansallık perspektifinde temellendirmektedir. Bu nedenle bütünlüklü bir mekansallık anlayışı, ancak Heidegger'in geç dönem eserlerini kavrayarak mümkündür. Dolayısıyla, bu çalışma yalnızca erken dönem Heidegger'e bağlı kalmamıştır. Heidegger'in fenomenoloji ve sanat anlayışlarıyla birlikte, insanın ikamet etme 'tecrübesi' birlikte düşünülmüştür. İnsanın dünyada-olmaklık neticesinde Varlığın 'koruyucusu' olması her daim insanın özsel ve varoluşsal mekansallıkla kopmaz bir bağı olduğunu göstermektedir. Bu çalışma sonucunda, insanın mekansallığıyla birlikte, Varlık ile ilgili anlayışı ontoloji ve fenomenoloji, sanat ve hakikat, inşa etme ve ikamet etme yönleriyle açıklanmıştır.

Bülent Çöçü

Batı felsefesiModern felsefeZihin felsefesi

Hume'un ve Nagel'ın subjektivist zihin felsefesi bağlamında işlevselcilik teorisinin eleştirel bir analizi

Subjektiflik; izlerini, belirginleşen bir biçimde, on yedinci ve on sekizinci yüzyıllarda bulabileceğimiz felsefi bir sorundur. Günümüzde zihin felsefesi alanında ayrı ve doğrudan bir inceleme konusu olarak ele alınan subjektiflik, geçmiş dönemlerden bugüne kadar bilinç ve zihinle ilgili tartışma alanlarının ilgi gören meselelerinden biri olmuştur. Bunun yanı sıra subjektiflik, teoriler tarafından açıklandığı haliyle deneyimsel olması noktasında eksikliği gündeme getirilen bir konu olması bakımından felsefe alanındaki tartışma konularından biridir. Kısaca belirtmek gerekirse, subjektifliğin bilimsel olarak daha iyi açıklanabileceği iddiası kuşkuyu beraberinde getiren bir meseledir. Subjektiflikle ilgili bu eleştiri ve kuşkunun temelinde bulunan asıl meselenin deneyimsel olmakla ilgili olduğu gözlemlenmiştir. İşlevselcilik bu kuşkuyu ortadan kaldırabilecek teorilerden biri gibi görünmektedir. Bu nedenle, deneyimleri zihin-beden düalizmine düşmeden ele almayı başarma amacına yaklaşan felsefe teorilerinden biridir. Dolayısıyla, işlevselcilik teorisi çalışmamızda zihinsel hallerin gerçekleşmesi veya açıklanması hakkındaki iddiaları açısından eleştirilmektedir. İşlevselciliğin zihinsel hallerin işlevleri ile tanımlandığı takdirde zihin-beden sorunu hakkında ontolojik olarak sorun teşkil etmeyecek ve indirgemeci bir teori olma ihtimalini ortadan kaldırdığını iddia edebileceği bir tezi vardır. Bu tez çoklu gerçekleşebilirlik argümanı olarak adlandırılmaktadır. Deneyimler ve subjektiflik bu tür bir olanağın karşısındaki en önemli mesele olarak karşımıza çıkmaktadır. Hume on sekizinci yüzyılda algılar demeti kuramı ile subjektiflik meselesine empirist bir yaklaşımla değindiği dikkat çeken düşünür olması açısından çalışmamızda odak noktası olan düşünürlerden biridir. Nagel'da güncel zihin tartışmalarında subjektiflik meselesini ele alan bir filozof ve deneyimsel olarak subjektifliğin vurgusunu yapan bir düşünür olması açısından diğer odak noktamızdır. Çalışmamızdaki kapsam, Hume ve Nagel'ın teorilerindeki bazı ortak noktaların subjektiflik konusunda incelenmesi şeklinde ifade edilebilir. Çalışmamızın amacı öncelikle bu noktaların en temelinde yer alan subjektif deneyimlerin işlevselcilik açısından çıkardığı zorlukları gündeme getirmektir. Daha sonra da Hume ve Nagel odağında yeni bir eleştiri olanağının olup olmadığını sınamaktır. Yapılan incelemeler sonucunda işlevselciliğin subjektiflik konusunda, Hume ve Nagel'ın bazı paralelliklerinden yola çıkılarak yeni bir eleştiriyle karşı karşıya kalabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Zihin, Hume, Nagel, Subjektiflik, İşlevsellik.

Sena Bilgin

Hakikat sonrası çağ, nesnel gerçeklerin kamuoyunu şekillendirmede duygulardan ve kişisel inançlardan daha etkili olduğu bir dönemi ifade eder. Bu durum, anlamın doğası, anlamsızlık deneyimi ve bu deneyimle başa çıkma yolları üzerine derin felsefi soruları gündeme getirmektedir. Bu tez, hakikat sonrası çağın ortaya çıkardığı anlam krizi bağlamında, anlam, anlamsızlık ve Eugene Gendlin'in hissedilen anlam kavramını içeren felsefesini incelemektedir. Tezin temel argümanı, hakikat sonrası çağın, felsefe tarihi boyunca hakikat ile olan ilişkimize dair kavramlarla yakından ilişkili olduğu ve bu bağlamda anlamın geleneksel kaynaklarının meşruiyetini yitirdiği ve bireylerin anlam arayışında yeni yollar aramaya yöneldiği yönündedir. Bu arayışta, Gendlin'in hissedilen anlam kavramı, bireylerin kendi içsel deneyimlerine yönelerek anlam yaratmalarının ve anlamsızlık duygusuyla başa çıkmalarının bir yolu olarak öne çıkmaktadır. hakikat sonrası çağın anlam krizi bağlamında anlam, anlamsızlık ve Gendlin'in felsefesi arasındaki ilişkiyi inceleyerek, bu çağa özgü anlam arayışlarına yeni bir bakış açısı sunmayı amaçlamaktadır. Gendlin'in hissedilen anlam kavramı, bireylerin kendi içsel deneyimlerine yönelerek anlam yaratmalarının ve anlamsızlık duygusuyla başa çıkmalarının değerli bir yolunu sunmaktadır. Bu tezin, hakikat sonrası çağda anlamın doğası üzerine yapılan tartışmalara önemli bir katkı sağlaması beklenmektedir. Bu özet, tezin ana hatlarını ve argümanlarını içermektedir. Tezin tam metninde, bu konular daha detaylı bir şekilde ele alınacak ve ilgili felsefi tartışmalara atıfta bulunulacaktır.

Anılcan Tarakcı

Bilgi bilimBilgi felsefesiFelsefe tarihi+1

Gazâlî, Fahreddin Râzî ve İbn Haldûn düşüncesinde felsefe-bilim

Klasik bilim tarihi okumaları bilimi tek ve evrensel bir yapıda gördüğünden bilim ve düşünce tarihini de tek bir bilim anlayışı üzerinden araştırmıştır. Ancak böyle bir araştırma, Modern Bilim dışında kalan bilim anlayışlarının varlığını yadsır ve araştırma olanağı sunmaz. Klasik tarih yazımının zaman içinde sorgulanmasıyla, bilimin de onu gerçekleştiren bilim adamlarından bağımsız bir gerçekliğe sahip olmadığı aksine bilimin "bilim adamlarının üzerinde uylaştıkları düşünce yapıları" olarak görülmesi gerektiği fikri ağırlık kazandı. Tez, bilim tarihine böyle bir uylaşım temelinden bakarak Gazâlî, Fahreddin Râzî ve İbn Haldûn'un kendi dönemlerinin felsefe-bilim geleneğinin temsilcileri olduklarını göstermeyi amaçlar. Bunun için Teoman Duralı'nın Türkçeye kazandırdığı "felsefe-bilim" kavramsallaştırmasından yararlanılmıştır. Üç ana bölümden oluşan tezin birinci bölümünde, böyle bir geleneğin imkânı ve diğer felsefe-bilim geleneklerinden nasıl ayırt edilebileceği araştırılmıştır. İkinci bölümde geleneğin iki kurucu düşünürü olarak ele alınan Gazâlî ve Fahreddin Râzî'nin epistemolojileri; bilen, bilinen ve bilgi kabulleri ekseninde incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise elde edilen verilerin nasıl bir felsefe-bilim sistemi sunduğu resmedilmiş ve bunun İbn Haldûn epistemolojisi ve Umran İlmi ile olan bağlantıları incelenmiştir. İncelemenin sonuçları göstermektedir ki, Gazâlî ve Fahreddin Râzî kendi dönemlerinin bilim anlayışının üst teorisini kuran düşünürlerdir. Onlar insan, varlık ve bilgiye ortak kabuller çerçevesinden bakmaktadır. Bu geleneğin bir takipçisi olan İbn Haldun da onların felsefe-bilim sisteminden yararlanmış ve Umran İlmi'nin ortaya çıkışında geleneğin bilgi kuramı etkili bir rol oynamıştır.

İlim Esra Erek

Aristoteles'ten Kant'a yasa kavramının politik dönüşümü

"Aristoteles'ten Kant'a Yasa Kavramının Politik Dönüşümü" adlı tez öncelikle Aristoteles ve Kant'ın yasa anlayışlarını incelemeyi amaçlamaktadır. İki filozofun yasa kavramına ilişkin fikirleri betimleyici bir tarzda ele alınmaktadır. Tezin odak noktası yasa kavramının politikayla olan yakın ilişkisidir. Yasa ve politikanın karşılıklı etkisi Aristoteles ve Kant bağlamında incelenmektedir. Aristoteles ve Kant haricinde ayrı bir bölüm olarak Grotius, Pufendorf ve Filmer'e değinilmiştir.

Sefkan İnik

FelsefeKötümserlikNietzsche, Friedrich Wilhem+2

Schopenhauer'da pesimizm ve Nietzsche'de yaşamın olumlanması kavramlarının karşılaştırılması

Bu çalışma Schopenhuaer ve Nietzsche felsefesinin bir yorumunu ortaya koymaktadır. Bu yorumun çerçevesi söz konusu iki filozofun iki önemli söylemi olan pesimizm ve yaşamın olumlanması kavramlarına odaklanmaktadır. Schopenhauer felsefesi genel olarak pesimist bir çizgide resmedilir. Bu çalışma bunu kabul etmekle birlikte, Schopenhauer'un pesimizden sıyrılan yönlerine ve bizlere sunduğu çıkış yollarına da yer vermiştir. Nietzsche'nin ise felsefesinin temeline yaşamın önemini yerleştirdiği düşünülmüş ve bu çerçevede onun temel kavramları yaşamın olumlanması söylemi üzerinden işlenmiştir. Schopenhauer isteme ve tasavvur gibi iki önemli söylemle felsefesinin genel çerçevesini belirler. Schopenhauer; Kant, Platon ve Budizm ile ortaklaştığı noktaların dışında, kendine özgü bir felsefe ortaya koyar. Özellikle Uzak Doğu Mistizminden etkilenmiş olan Schopenhauer'un "Tat Twam Asi" yani "bu sensin!" söylemine verdiği önem aşikârdır. Schopenhauer bu söylem aracılığıyla kendi merhamet etiğini şekillendirmiş ve bizlere daha anlaşılır bir rota çizmiştir. Onun insanlarla duygudaşlık kurma üzerine inşa ettiği merhamet etiği, bu yolla egoizmden sıyrılma, ferdileşme prensibinin etkisinden kurtulmanın en önemli yönlerinden birisi olarak karşımıza çıkar. Bu etik anlayışı ise Schopenhauer'un pesimist çizgisinin yıkıldığı ve bireysel davranmanın dışında tüm varlığın özünde bir ve aynı şey olduğunu görme biçimine bizi götüren bir yaklaşım olur. Nietzsche ise kendinden önceki neredeyse tüm felsefeyle yüzleşerek, yaşamın şimdiye değin hep aşağılandığını düşünür. Elimizdeki tek imkânın yaşam olduğunu düşünen Nietzsche'ye göre yaşam olumlanmalı ve bu yolla ruh yerine beden, toplum yerine birey ön plana çıkartılmalıdır. O, birey olmanın ve gerçekte nasıl özgür olabileceğimizin rotasını çizer ve Üstinsan gibi projeleriyle bunu kendi içinde de gerçekleştirmeye çalışmıştır.

Mazlum Dürre

İstanbul University · Sosyal Bilimler Enstitüsü

2022

Felsefi danışmanlıkFenomenoloji

Edmund Husserl'in fenomenolojik yönteminde felsefi sağaltımın (danışmanlık) imkanı

Bu çalışma, Edmund Husserl'in fenomenolojik yönteminin teorik çerçevesini felsefi danışmanlık alanında pratik bir uygulamaya dönüştürme imkânını araştırmayı amaçlamaktadır. Felsefi danışmanlık, bireylerin zihinsel, düşünsel ve inançsal düzeyde karşılaştıkları sorunlara felsefi bir perspektiften yaklaşarak, onların anlam arayışlarını, varoluşsal problemlerini ve kimlik krizlerini sağlıklı bir şekilde iyileştirmeyi amaçlayan özgün bir danışmanlık biçimidir. 1980'li yıllardan itibaren sistematik bir uygulama alanı kazanan bu disiplin, felsefenin kavramsal araçlarını ve çeşitli filozofların düşünsel mirasını bireylerin içsel dönüşümlerine rehberlik etmek üzere kullanmaktadır. Her ne kadar fenomenoloji, öznel deneyimin yapılarını açığa çıkarmayı hedefleyen güçlü bir yöntem sunuyor olsa da onun ontolojik ve epistemolojik temelleri, pratik danışmanlık süreçlerine doğrudan uygulanmasını zorlaştırmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın özgünlüğü, kuramsal bir yöntem olarak yapılandırılan fenomenolojinin, uygulamaya dayalı bir alan olan felsefi danışmanlık pratiğine nasıl aktarılabileceğini ortaya koymak ve bu geçişi mümkün kılacak yöntemsel bir çerçeve sunmaktır. Bu amaçla geliştirilen "Intermissio" adlı özgün yöntem, fenomenolojik yaklaşımın teorik gücünü felsefi danışmanlık bağlamında işlevsel hale getiren, hem kuramsal hem de pratik düzeyde kullanılabilir bir model olarak önerilmektedir. Intermissio yöntemi, danışmanlık sürecinde Husserl'in epoché yöntemini merkeze alarak, bireyin yaşantılarını yargıdan uzak, dikkatli bir farkındalıkla yeniden anlamlandırmasını hedeflemektetir. Danışanın sahip olduğu önyargılar, varsayımlar ve anlam sapmalarına yönelik eleştirel bir bilinç geliştirmesini sağlamaktadır. Bu yöntem, bilişsel farkındalık yaratmakla birlikte bireyin etik yönelimleri ve varoluşsal konumlanışı üzerinde de dönüştürücü bir etki yaratmayı hedeflemektedir. Intermissio, düşünsel bir açıklık yaratmanın ötesinde, bireyin yaşantısal yapısını sorgulamasını ve bu yapıyı yeniden inşa etmesini sağlayan terapötik bir bilinç pratiği işlevi görmektedir. Çalışma, felsefi danışmanlık alanına kavramsal düzeyde katkı sunmakla birlikte uygulamada kullanılabilecek sistemli bir yöntem önererek, bu alanın kurumsallaşma sürecine katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda geliştirilen Intermissio yaklaşımın, gelecekte yapılacak çalışmalarda ilham kaynağı olarak, felsefi danışmanlık alanındaki kuramsal ve pratik uygulamaların gelişimine yön veren etkili bir temel oluşturması amaçlanmaktadır. Anahtar kelimeler: : Felsefi Danışmanlık, Fenomenoloji, Epoché, Intermissio, Husserl.

Ceylan Akcan

Bilişsel gelişimFelsefeKant, Immanuel+2

Piaget'nin bilişsel gelişim kuramında Kant etkisine ilişkin bir değerlendirme

Bu çalışma, Piaget'nin bilişsel gelişim kuramında Kant'ın transendental felsefesine ilişkin izleri araştırmaktadır. Kant gerçekliğe, bilgiye, bilime ve metafiziğe ilişkin yeni bir yaklaşım ortaya koyar. Piaget ise bir bilişsel gelişim kuramcısıdır. Piaget'nin bilişsel gelişim kuramı, temel olarak genetik epistemoloji iddiasından oluşmaktadır. Genetik Epistemoloji tezi ile insan bilişini, bilgiyi, öğrenmeyi ve gelişimi irdeler. Kant ve Piaget, ortak çalışma alanlarıyla benzer kavram ve iddiaları benimser. Kant'ın kazandırdığı bu yeni yaklaşımdan etkilenmiş düşünürlerden biridir. Tezimizde Piaget'nin Kant'ın transandantal felsefesinden etkilendiğini iddia etmekteyiz. Bu amaçla tezimizde iddiamıza ilişkin bulguları inceleyeceğiz

Büşra Demir

İstanbul University · Sosyal Bilimler Enstitüsü

2022

Hakikatin duyumu: Badıou ve Deleuze'de sanat kavramı

Alain Badiou ve Gilles Deleuze, sanat ve felsefe üzerine yaklaşımlarında özgün bir perspektif sunan filozoflardır. Badiou, sanatı hakikatin bir aracı olarak görürken; Deleuze onu algılam ve duygulamların bileşimi olarak değerlendirir. Her iki düşünür de sanatı, geleneksel anlamdaki duyusal haz veya temsil aracılığı kavramlarının ötesine taşır ve yaratıcı düşüncenin merkezi bir unsuru olarak ele alır. Badiou'nun hakikat temelli yaklaşımı sanatı, insanın özgürleşmesine dair bir paradigma olarak konumlandırırken; Deleuze, sanatın mevcut deneyimleri aşarak potansiyelleri genişletme gücüne dikkat çeker. Kavram yaratımı her iki düşünürde de mevcut düzenin sorgulanması ve sarsılması bağlamında önemli bir yer tutar. Badiou ve Deleuze, çağdaş felsefenin piyasa dinamikleri ve iletişim araçlarıyla zayıflatıldığına ve eleştirel niteliğini kaybettiğine vurgu yapar. Felsefenin, analitik bir araç olmaktan öte, mevcut gerçekliği yeniden yorumlayacak ve direnç noktası oluşturacak bir düşünsel pratik olması gerektiğini savunurlar. Eleştirel Teori'nin Max Horkheimer ve Theodor W. Adorno gibi isimlerinden esinlenerek, felsefenin mevcut düzenin otomatikleşmiş işleyişine karşı çıkması ve alternatif bakış açıları sunması gerektiğine dikkat çekerler. Anti-felsefe, Badiou ve Deleuze'ün geleneksel felsefi kavramlara yönelik eleştirilerinde öne çıkan bir tema olarak görülür. Wittgenstein ve Lacan gibi düşünürlerin etkisiyle anti-felsefe, düşünsel temsilleri ve akademik otoriteleri sarsmayı, bireylerin deneyimlerine dayalı özgün düşünce biçimlerini öne çıkarmayı amaçlar. Bu yaklaşım, felsefenin donuk yapılarından kurtulmasını ve canlı bir düşünsel yaratıma dönüşmesini hedefler. Her iki düşünür, felsefeyi bir kavram yaratma sanatı ve özgürleştirici bir pratik olarak ele alır. Deleuze, felsefeyi kavram yaratımı olarak tanımlarken ; Badiou, felsefenin mevcut düzenle yüzleşerek onu dönüştürme kapasitesine odaklanır. Felsefenin yaratıcı bir şekilde uygulanması, birey ve toplum için yeni düşünme biçimleri ve özgürlük alanları açmalıdır. Badiou ve Deleuze, felsefenin dünyayla arasına mesafe koyarak, onun ezberlerini kıran bir müdahaleye dönüşmesini savunur ve böylelikle felsefe hem sanat hem de toplumsal bağlamda dönüştürücü bir rol üstlenir. Anahtar Kelimeler: Alain Badiou; Gilles Deleuze; Sanat Felsefesi ; Hakikat; Arzu.

Zeynep Emre Çolak