4
Archived Theses
2
DOIs Assigned
50%
DOI Rate
Discipline
indexedOpen AccessTRSosyal bilgilerde toplumsal cinsiyet eşitliği eğitiminin tarihsel dönüşümü (1924-2024)
Bu araştırmanın amacı, Cumhuriyet Dönemi’nden günümüze Türkiye’de uygulanan ilkokul ve ortaokul öğretim programları ile güncel Sosyal Bilgiler ders kitaplarında toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadın temsillerinin tarihsel dönüşümünü incelemektir. Nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın veri kaynaklarını, 1924–2024 yılları arasında uygulanan Sosyal Bilgiler öğretim programları ve tarihsel karşılıkları ile 2024–2025 eğitim-öğretim yılında okutulan 5, 6 ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitapları oluşturmaktadır. Veriler, Fairclough’un üç boyutlu eleştirel söylem analizi modeli doğrultusunda çözümlenmiştir. Bulgular, erken dönem programlarında eşitlik söyleminin yurttaşlık, görev ve ulusal birlik kavramları üzerinden dolaylı biçimde kurulduğunu göstermektedir. Güncel programlarda hak, eşitlik, katılım ve farklılıklara saygı daha görünür olmakla birlikte toplumsal cinsiyet eşitliğinin sistematik bir eğitim amacı olarak yapılandırılmadığı belirlenmiştir. Ders kitaplarında kadınların görünürlüğü artmasına rağmen bazı metinsel ve görsel içeriklerde geleneksel rollerin sürdüğü görülmüştür. Sonuç olarak eğitim materyallerinin eşitlikçi bir bakışla düzenli olarak gözden geçirilmesi ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin bütüncül ve sürekli bir yaklaşımla ele alınması önerilmektedir.
indexedOpen AccessTRSosyal bilgiler öğretmenlerinin okul dışı öğrenme ortamları ile ilgili görüşleri (Erzincan ili örneği)
Araştırmanın amacı, Erzincan’da görev yapan Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin okul dışı öğrenme ortamlarının öğrenme üzerindeki etkilerine ve ortamların kullanımına ilişkin görüşlerini belirlemektir. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. Çalışma grubunu, 2025–2026 eğitim-öğretim yılında Erzincan ilinin merkez ilçesindeki devlet ve özel ortaokullarda görev yapan 31 Sosyal Bilgiler öğretmeni oluşturmuştur. Veriler, uzman görüşleri doğrultusunda hazırlanan görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Açık uçlu sorulardan elde edilen veriler içerik analiziyle çözümlenmiş; belirlenen tema ve alt temalar, araştırmanın alt problemleri doğrultusunda betimsel olarak sunulmuş ve doğrudan alıntılarla desteklenmiştir. Kapalı uçlu sorulardan elde edilen verilerin analizinde frekans ve yüzdeye dayalı betimsel istatistiklerden yararlanılmıştır. Bulgular, öğretmenlerin okul dışı öğrenme ortamlarını yalnızca gezi alanları olarak değil, “insanın olduğu her yer” ve “yaşayarak öğrenme sunan her ortam” biçiminde tanımladıklarını göstermiştir. Öğretmenler, bu ortamların öğrenci gelişimine çok yönlü katkı sağladığını belirtmişlerdir. Ayrıca bu ortamların etkili kullanılabilmesi için belediyeler, müzeler ve üniversitelerle sistematik iş birliği kurulması gerektiğini vurgulamışlardır. Öğretmenlerin önerileri; finansal destek sağlanması, etkinliklerin öğretim programına doğrudan dâhil edilmesi ve bürokratik işlemlerin sadeleştirilmesi üzerinde yoğunlaşmıştır. Araştırma, okul dışı öğrenme uygulamalarının geliştirilmesine yönelik yerel veriler sunmuştur.
Ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin eleştirel dinleme becerilerinin geliştirilmesi
Dinleme becerisi, dil becerilerinin temelini oluşturmakta ve bireyin öğrenme sürecindeki ilk iletişim kanalı olarak önemli bir yer tutmaktadır. Anne karnında başlayan bu süreç, bireyin sosyal ve akademik yaşamında karşılaştığı sorunların önlenmesinde belirleyici bir rol oynar. Bu araştırmanın temel amacı, öğrencilerin dinleme süreçlerine eleştirel bir bakış açısı kazandırarak dinleme becerilerini geliştirmektir. Araştırma, nitel ve nicel veri toplama yöntemlerinin bir arada kullanıldığı karma yöntem desenine dayalı olarak eylem araştırması modeliyle yürütülmüştür. Çalışma grubu, Bolu ilinde yer alan bir devlet ortaokulunda öğrenim gören 6. sınıf öğrencilerinden tipik durum örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Araştırma sürecinde kazandırılması hedeflenen eleştirel dinleme becerileri, alanyazın taraması doğrultusunda yedi başlık altında toplanmıştır. Bu başlıklara uygun olarak seçilen videolar, öğrencilerin yaş ve bilişsel düzeyine uygunluk açısından uzman görüşüne sunulmuş ve alınan geri bildirimlere göre gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Videolar temel alınarak geliştirilen etkinlikler, araştırma sürecinde öğrencilerle uygulanmıştır. Uygulama toplamda 10 hafta sürmüştür. Araştırmanın nicel verileri, "Eleştirel Dinleme/İzleme Özyeterlik Ölçeği" aracılığıyla ön test ve son test uygulamalarıyla toplanmış ve t-testi ile analiz edilmiştir. Nitel veriler ise araştırmacı günlüğü, derste kullanılan etkinlikler ve öğrencilerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla elde edilmiştir. Nitel veriler, içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Elde edilen bulgular, öğrencilerin uygulama süreci boyunca hedeflenen kazanımların büyük bölümünü edindiklerini ve bu kazanımları günlük yaşamlarında kullanabildiklerini ortaya koymuştur. Ayrıca öğrencilerin, uygulama sürecini hem içerik hem de öğretim yaklaşımı açısından farklı ve dikkat çekici buldukları belirlenmiştir. Bu bağlamda, araştırma kapsamında geliştirilen etkinliklerin, öğrencilerin eleştirel dinleme ve izleme yeterliklerini geliştirmede etkili bir araç olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Somut olmayan kültürel miras eğitiminin etkinlik temelli öğretimi
Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin somut olmayan kültürel miras unsurlarını tanımasını sağlamak ve öğrencilerin somut olmayan kültürel miras unsurlarına yönelik farkındalıklarını arttırmaktır. Etkinlik temelli bir öğretim sürecinin benimsendiği bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu Antalya ilinde araştırmacının görev yaptığı bir ortaokulda 2023-2024 eğitim öğretim yılında 7. sınıf düzeyinde öğrenim gören 22 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak görüşme formları, etkinlik değerlendirme formu, öğrenci günlüğü kullanılmıştır. Eylem araştırması sürecinde uygulanacak olan etkinlikler için UNESCO "İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Türkiye Temsilî Listesi"nde yer alan ve okul temelli imkânlar doğrultusunda uygulamaya elverişli bulunan unsurlar belirlenerek etkinlik planları oluşturulmuştur. Araştırmada elde edilen veriler betimsel analizle çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda öğrencilerin somut olmayan kültürel mirasa yönelik farkındalıklarının arttığı, etkinlikler öncesinde somut olmayan kültürel mirasa ilişkin sınırlı ve tekdüze fikirlere ve deneyimlere sahip oldukları; etkinlik süreci sonunda ise somut olmayan kültürel mirasa ilişkin bilinmeyen kavramlar, sanatlar ve kültürel unsurlar hakkında bilgi sahibi oldukları belirlenmiştir. Araştırma sonuçları doğrultusunda somut olmayan kültürel miras eğitiminde farklı branş derslerini kapsayan disiplinlerarası çalışmalar yapılması, farklı sınıf düzeylerinde uygulamalı araştırmalar yapılması ve öğretmenlerin bu alandaki deneyimlerinin ve ihtiyaçlarının belirlenmesine yönelik araştırmalar yapılması gibi öneriler sunulmuştur.