Recently Added Theses
View All
indexedOpen AccessTRFinansal tehdit karşısında finansal davranış değiştirme eğilimlerinin incelenmesi
ÖZET Günümüzde ekonomik belirsizlikler, enflasyon baskıları, döviz kuru dalgalanmaları ve beklenmedik finansal şoklar, bireylerin finansal refahını doğrudan tehdit etmektedir. Bu araştırmanın temel amacı, bireylerin karşılaştıkları finansal tehdit sürecinin finansal davranışlarını değiştirme isteği ve bu isteğin bileşenleri üzerindeki etkisini incelemek; demografik değişkenlerin söz konusu bileşenlerde ortaya çıkardığı farklılıkları ortaya koymaktır. Veri toplama kısmında demografik sorular, finansal tehdit ölçeği ve finansal davranışları değiştirme isteği ölçeği kullanılarak oluşturulan anket formu Erzincan’da yaşayan 18 yaş üstü 399 kişiye uygulanmıştır. Verilerin analiz sürecinde bağımsız örneklem t-testi, ANOVA testi, korelasyon ve regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırmada, finansal tehdit ile bireylerin finansal davranışlarını değiştirme isteği ve bu isteğin bileşenleri arasındaki ilişkiler ile bu ilişkilerin demografik faktörlere göre farklılık gösterip göstermediği analiz edilmiştir. Elde edilen bulgularda finansal tehdit sürecinin bireylerin finansal davranışı değiştirme isteği ve bileşenlerini anlamlı biçimde etkilediği ortaya koyulmuştur. Ayrıca cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu ve çocuk sayısı gibi demografik değişkenlere göre finansal tehdit algısı, finansal davranışı değiştirme isteği ve bileşenlerinde anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Mevcut araştırma, finansal tehdidin finansal davranışı değiştirme isteği üzerindeki etkilerinin anlaşılmasına yönelik literatüre katkı sağlamayı hedeflemektedir. Araştırma sonuçları, davranışsal finans literatüründeki mevcut yaklaşımlarla büyük ölçüde paralellik göstermekte ve finansal tehdidin azaltılmasına yönelik olarak finansal danışmanlar ile politika yapıcılara uygulanabilir öneriler sunmaktadır.
indexedOpen AccessTRYeni ligand ve metal komplekslerinin sentezi karakterizasyonu ve farklı hücre hatlarındaki sitotoksik etkilerinin incelenmesi
Bu çalışmada L1 (LH) ligandı ve bu liganddan türetilen metal komplekslerine ait sentez ve karakterizasyon bilgileri sunulmuş; L1 ve L2 serilerine ait serbest ligandlar ile metal komplekslerinin HT-29 insan kolon adenokarsinom hücre hattı üzerindeki sitotoksik etkileri değerlendirilmiştir. Kanser tedavisinde kullanılan mevcut yöntemlerin yan etkileri ve ilaç direnci gibi sınırlılıkları nedeniyle yeni antikanser ajanların geliştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Çalışmada HT-29 kolon kanseri hücre hattı kullanılmış, test bileşikleri farklı konsantrasyonlarda uygulanmış ve sitotoksik etkileri MTT yöntemi ile değerlendirilmiştir. Tez kapsamında 24 saatlik uygulama sonuçları esas alınmış, hücre canlılıkları belirlenerek IC₅₀ değerleri hesaplanmıştır. Ayrıca L1 (LH) ligandı ile Cu(L)₂, Ni(L)₂ ve Zn(L)₂ komplekslerinin 24 saatlik uygulama sonrasındaki hücre ölümü profilleri Annexin V-FITC/PI yöntemiyle değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda bütün uygulama gruplarında canlı hücre oranının azaldığı ve erken apoptotik hücre oranının istatistiksel olarak anlamlı biçimde arttığı belirlenmiştir. En belirgin erken apoptotik hücre profili Zn(L)₂ ve Ni(L)₂ komplekslerinde gözlenmiştir. MTT analiz sonuçlarına göre test edilen bileşiklerin HT-29 hücreleri üzerinde farklı düzeylerde sitotoksik etki gösterdiği belirlenmiştir. Özellikle L2-Cd ve L2-Hg kompleksleri en düşük IC₅₀ değerlerini göstererek en yüksek sitotoksik aktiviteyi sergilemiştir. Elde edilen bulgular, bazı metal komplekslerinin serbest ligandlara göre daha yüksek göreceli sitotoksik aktivite gösterebildiğini ortaya koymuştur. Sonuç olarak, incelenen bileşiklerin HT-29 kolon kanseri hücreleri üzerinde farklı düzeylerde sitotoksik aktivite gösterdiği belirlenmiş; bulguların seçicilik ve etki mekanizmaları açısından ileri çalışmalarla desteklenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
indexedOpen AccessTRTürk ceza muhakemesi hukukunda sanığın yokluğunda duruşma
Ceza muhakemesi hukukunda kovuşturma evresinin temel unsuru ve üzerinde durulması gereken husus duruşmadır. Duruşma; maddi gerçeğe ulaşma amacının somutlaştığı, delillerin tartışıldığı, iddia ve savunmanın karşı karşıya geldiği yargısal süreçtir. Bu sürecin en önemli süjesi ise elbette sanıktır. Zira muhakeme sürecinde yapılan duruşma da ve yargılama sonucunda verilecek hüküm de sanık hakkındadır. Sanığın duruşmada hazır bulunması hem savunma hakkının etkin şekilde kullanılabilmesi hem de adil yargılanma ilkesinin hayata geçirilebilmesi açısından büyük öneme haizdir. Bu nedenle kural olarak sanığın yokluğunda duruşma yapılamaz. Ancak ceza muhakemesi hukukumuzda bazı istisnai durumlarda sanığın yokluğunda duruşma yapılabilmesine ve hatta belirli şartlar altında hüküm kurulabilmesine imkân tanınmıştır. Bu çalışmada sanığın duruşmada hazır bulunması kuralı ile bu kuralın istisnasını oluşturan sanığın yokluğunda duruşma kurumu ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Çalışmada hangi durumlarda sanığın yokluğunda duruşma yapılamayacağı, hangi durumlarda istisnai hükümlerin uygulanabileceği detaylı şekilde izah edilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda sanığın yokluğu ile benzerlik gösteren gaiplik ve kaçaklık gibi kavramlar açıklanarak bunlara dair farklar ortaya konulmaya çalışılmış, sanığın yokluğunda yapılacak duruşmalarda savunma hakkının ihlaline sebebiyet verilmemesi için dikkat edilmesi gereken hususlar değerlendirilmiştir.
indexedOpen AccessTRTranshümanizm bağlamında insan fiilleri: Kader ve irade problemi
Bu çalışma, transhümanizm çağında insanın kaza, kader, irade ve sorumluluk anlayışının İslam kelâmı açısından nasıl değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş, klasik ve çağdaş kelâm literatürü ile transhümanizm, yapay zekâ ve insan geliştirme teknolojilerine ilişkin güncel çalışmalar karşılaştırmalı ve analitik bir yaklaşımla incelenmiştir. Bu kapsamda, kaza ve kader anlayışı ile transhümanizmin temel iddiaları ve insan tasavvuru değerlendirilmiştir. Transhümanizmin ortaya çıkardığı kelâmî problemler kaza, kader, irade ve insan sorumluluğu bağlamında analiz edilmiştir. Ayrıca teknolojik müdahalelerin insan iradesi, fiilleri ve teklif ehliyeti üzerindeki muhtemel etkileri ele alınarak, insanın teknolojik imkânlar karşısındaki tercihleri ve sorumluluğu kelâmî açıdan değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda teknolojik gelişmelerin insanın imkânlarını genişletmekle birlikte dinî ve ahlâkî sorumluluğunu ortadan kaldırmadığı, transhümanizmin insanın geleceğine ilişkin iddialarının İslam kelâmının kaza, kader, irade ve sorumluluk ilkeleri doğrultusunda yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu doğrultuda, insanın geleceğinin yalnızca teknolojik ilerleme üzerinden değil, insan onuru, ahlâkî değerler ve ilahî irade ekseninde ele alınmasının gerekliliği ortaya konulmuştur.
indexedOpen AccessTRYapay zekâ güvenlik ve ahlak algısı ölçeği
Bireylerin yapay zekâya yönelik güvenlik ve ahlak algılarını çok boyutlu olarak ölçen "Yapay Zekâ Güvenlik ve Ahlak Algısı Ölçeği"ni (YZGAAÖ) geliştiren ve psikometrik özelliklerini inceleyen bu ölçek; güvenlik farkındalığı, ahlaki değerler, sorumluluk ve hesap verebilirlik, toplumsal etki ile olumlu beklentiler olmak üzere beş alt boyuttan oluşmaktadır. Araştırma karma yöntemli bir ölçek geliştirme çalışması olarak tasarlanmış ve çalışma grubunu 558 üniversite öğrencisi oluşturmuştur. Ölçek maddeleri uluslararası etik çerçeveler ve güncel ampirik çalışmalar temelinde hazırlanmış, uzman görüşleriyle kapsam geçerliği sağlanmıştır. Yapı geçerliği açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleriyle, güvenirliği ise Cronbach's Alpha katsayısı, madde-toplam korelasyonu ve %27 alt-üst grup karşılaştırmasıyla test edilmiştir. Analizler sonucunda ölçeğin 40 maddeden oluşan beş alt boyutlu yapısı doğrulanmıştır. Güvenlik farkındalığı alt boyutu 7 madde (α=.942), ahlaki değerler 10 madde (α=.953), sorumluluk ve hesap verebilirlik 8 madde (α=.952), toplumsal etki 8 madde (α=.966) ve olumlu beklentiler 7 madde (α=.966) ile ölçülmektedir. Tüm alt boyutlarda tek faktörlü yapı elde edilmiş, açıklanan varyans oranları %82.7 ile %93.7 arasında değişmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi uyum indeksleri tüm boyutlarda kabul edilebilir ve iyi düzeyde bulunmuştur. Demografik analizlerde akademik alan değişkenlerine göre anlamlı fark bulunmazken, yaş ve eğitim düzeyine göre anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, YZGAAÖ'nün yapay zekâ güvenlik ve ahlak algısını geçerli ve güvenilir biçimde ölçen çok boyutlu bir araç olduğunu göstermektedir.
indexedOpen AccessTRMutaffifîn sûresinde belâgat uygulamaları - Zemahşerî, Râzî ve İbn Âşûr bağlamında
Kur’ân-ı Kerîm’i doğru şekilde anlamaya ve yorumlamaya çalışan araştırmacıların öncelikle Kur’ân ilimlerine vakıf olmaları gerekmektedir. Zira ayetlerin farklı yönlerden incelenmesini sağlayan bu ilimler ilahî muradın daha iyi anlaşılmasını sağlamaktadır. Kur’ân ilimleri arasında dil ve belâgatla ilgili çalışmalar ayrı bir öneme sahiptir. Çünkü Kur’ân’da yer alan edebî sanatların tespit edilmesi ayetlerin anlamının daha iyi anlaşılmasına yardımcı olmaktadır. Bu doğrultuda yapılan çalışmalar, Kur’ân’ın daha doğru anlaşılmasını sağlamıştır. Bu araştırmanın amacı Mutaffifîn sûresindeki belâgî unsurları belirlemek ve bunların ayetlerin anlamına nasıl katkı sağladığını incelemektir. Bu amaçla, belâgat kaidelerini ele alan dil âlimlerinin eserlerinden ve tefsirlerinde Kur’ân’ın edebî yönüne önem veren müfessirlerin görüşlerinden yararlanılmıştır. Özellikle Zemâhşerî, Râzî ve İbn Âşûr'un tefsirleri esas alınmıştır. Gerek görülen yerlerde diğer tefsircilerin görüşlerine de yer verilmiştir. Çalışmada Mutaffifîn sûresi meânî, beyân ve bedî‘ ilimleri açısından incelenmiş ve sûrede yer alan belâgat unsurları ayetler içerisinde değerlendirilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda Mutaffifîn sûresinde birçok belâgat sanatının yer aldığı görülmüştür. Bu sanatların ayetlerde anlatılmak istenen anlamı güçlendirdiği ve verilmek istenen mesajın daha iyi anlaşılmasına katkı sağladığı tespit edilmiştir. Ayrıca Zemâhşerî, Râzî ve İbn Âşûr’un ayetlerde yer alan belâgat unsurlarına dair görüşleri ele alınmıştır. Böylece belâgat sanatlarının sadece edebî bir özellik olmadığı, ayetlerin anlamının açıklanmasında da önemli bir yere sahip olduğu görülmüştür.