11
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Pilotlardaki durumsal farkındalık kaybı ile uzaysal uyumsuzluk arasındaki kavramsal bağın incelenmesi
Yaşamını yeryüzünde sürdüren insanoğlunun uçmaya başlamasıyla beraber fizyolojik yetersizlikleri uçuş ortamında uzaysal uyumsuzluk yanılgıları yaşamasına sebep olmuştur. Bu yanılgılar pilotların durumsal farkındalık kaybı veya daralmasına maruz kalmalarından kaynaklanan bir takım kazaların meydana gelmesi sonucunu doğurmuştur. Bu tez çalışmasında genel olarak literatürde birbiriyle ilişkisi muğlak olan durumsal farkındalık kaybı ile uzaysal uyumsuzluk arasındaki bağ ortaya konan bir modelle kavramsal olarak incelenmiş ve uzaysal farkındalık durumsal farkındalığın bir bileşeni olarak ele alınmıştır. Durumsal farkındalık kaybı, uzaysal uyumsuzluk ve uzaysal uyumsuzluk yanılgıları, durumsal farkındalık bileşenlerine ilişkin örnek olaylar ile 1975-2018 yılları arasında açık kaynaklarda rapor edilmiş olan F-16 kazaları istatistiki olarak incelenerek uzaysal uyumsuzlukla başa çıkmaya yönelik öneriler sunulmuştur.
Cessna 172S skyhawk performans karar destek sisteminin geliştirilmesi
İnsanoğlu yeryüzündeki ulaşım araçlarına bir alternatif olarak gözünü gökyüzüne çevirip uçabilen canlıları taklit etme isteği ile büyük bir emekle çalışmalara başladığı günden bu yana her zaman yeni bakış açılarını, yeni kavramları kullanmış ve elindeki mevcut teknolojiden sonuna kadar yararlanmaya çalışmıştır. Dolayısı ile, havacılık sektörü geçmişten bugüne kadar hep yeni teknolojik gelişmeler ile iç içe olmuştur. Günümüzde artan hava trafiği ve karmaşıklaşan uçak yapıları ile birlikte pilotların iş yüklerinde de bir artış söz konusu olmuştur. Bu iş yükü artışında pilotlara yardımcı olabilecek en önemli unsur kokpitlerde dijitalleşmenin ve bilgisayar destekli yazılımların üzerinde durulmasıdır. Bu çalışmada pilotlara, kazalara, emniyet ve insan faktörlerine değinilmiş ve pilot iş yükünü azaltma sürecine yazılım perspektifinde bir çözüm aranmıştır. Bu amaçla özellikle eğitim uçaklarını kullanan öğrencilerin işlerine yarayabilecek, kokpitlerdeki dijitalleşme konusu ile de bağlantılı olan Cessna 172S Skyhawk tipi uçak için örnek bir performans karar destek sistemi geliştirilmiş ve detayları ile açıklanmıştır. Karar destek sisteminin geliştirilmesi süresince gerekli veritabanı tabloları oluşturulmuş, interpolasyon hesaplamaları ile istenilen performans hesaplamaları elde edilmiştir. Tüm bu işlemler için Cessna 172S Skyhawk uçuş el kitabı referans olarak kullanılmıştır. Performans karar destek sisteminin geliştirilmesi sonucunda, pilotların iş yüklerinin azaltılmasına yardımcı olan ve el ile yaptıkları hesaplamalardan doğacak bir hatanın önüne geçen, yüksek doğruluğa sahip, kullanımı kolay, hızlı ve dolayısıyla zamandan önemli miktarda tasarruf etmeyi sağlayan bir performans hesaplama yazılımı oluşturulmuştur.
Havayolu pilotlarında aranan teknik olmayan pilot becerilerinin incelenmesi
Günümüzde aynı anda 10.000'den fazla uçağın gökyüzünde olduğu bir dünyada yaşamaktayız. Sivil havacılığın öneminin giderek arttığı son yıllarda ilgili talebe paralel olarak önlemez bir personel ihtiyacı doğmuştur. Nitekim pek çok büyük havayolu şirketi gerek yıllar içerisinde gerekse de günümüzde hala "uygun kriterlere" sahip olan personeli bulamadığı için operasyonlarını durdurmak zorunda kalmıştır. Sivil havacılığın kalbinde olan, operasyonun birebir içerisinde bulunan havayolu pilotlarının seçimi de havacılık tarihi boyunca değişime uğramış, uzun bir periyotta kayda değer bir gelişim gösteren ileri otomasyon kabiliyetleriyle birlikte odak noktasını değiştirmiştir. Havayolu pilotluğu, bir uçağın yalnızca sevk ve idare edilmesi üzerine çaba gösteren bir meslek değil, bunun yanında; pek çok psikolojik değerlendirmeyi gerektiren, insan ve kaynakların doğru delege edilmesinin sonucunda emniyetli bir operasyonun var olmasını sağlayan dinamik bir disiplindir. Bu çalışmada, havayolu pilotu seçiminde pilot adaylarının sahip olması gereken ve hali hazırda pilot olarak uçan bireylerde olması gereken teknik olmayan beceriler üzerine kapsamlı bir değerlendirme yapılmıştır ve farklı açılardan önerilerde bulunulmuştur. Operasyonun emniyetle ilerlemesi için geniş bir yelpazede teknik becerilere sahip olması gereken pilotun bu becerileri optimum şekilde kullanması ve ekip içerisinde uyumlu çalışabilmesi için davranışsal ve psikolojik boyutta kriterlere sahip olması gerekmektedir. Çalışma içerisinde ilgili beceriler incelenmiştir ve değişik açılardan önerilerle gelecek yıllar içerisinde pilot seçim yöntemlerinde ve pilot değerlendirmelerinde faydalı olabilecek sonuçlara ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: NOTECHS, Havayolu Pilotu Seçimi, Havacılık
Temel pilotaj eğitimi kapsamında kullanılan beechcraft C90 GTi uçağının rolü
Hızla gelişen havacılık sektöründe uçuş eğitim programlarının uygunluğu ve uygulanabilirliği denetlenmeli ve geliştirilmesi gereken yönlerin güncellenmesi gerekmektedir. Öğrenci pilotun uçuş eğitimi süresince potansiyelini en üst düzeye çıkarabilmek için tüm yönleri ile düşünülmüş eğitim programları yaratmak önemlidir. Bu araştırmanın amacı, temel pilotaj eğitiminin çok motor yetkilendirme safhasında kullanılan Beechcraft C90 GTi uçağının eğitim sürecini, eğitim gereksinimlerini ve öğrenci pilotların eğitim sürecindeki algılarını belirlemektir. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcıları Eskişehir Teknik Üniversitesi Pilotaj bölümünde Beechcraft C90 GTi uçağı ile çok motor yetkilendirme eğitimi almış olan 14 öğrenci pilottan oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formu araştırmacı tarafından hazırlanmış uzman görüşü ile son şeklini almıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanan veriler betimsel analiz yöntemi ile bulgulara dönüştürülmüştür. Araştırmada Beechcraft C90 GTi uçağının çok motor yetkilendirme eğitiminde kullanılmasına yönelik öğrenci pilotların görüşleri değerlendirilmiş, Beechcraft C90 GTi uçağı ile alınan eğitimin avantajları, dezavantajları ve eğitimin daha iyi bir hale gelmesi için öğrenci pilotların önerileri alınmıştır. Araştırma sonuçlarına göre Beechcraft C90 GTi uçağının çok motor yetkilendirme eğitiminde kullanılmasının teknolojik olarak gelişmiş uçak olmasından dolayı özel havayolu şirketlerinin nitelikli pilot ihtiyacına ve eğitim programlarına katkı sunduğu belirlenmiştir. Bu çalışmanın temel pilotaj eğitimi alanında verilen eğitim programlarının geliştirilmesine ve öğrenci pilotların potansiyelinin geliştirilen yeni uçuş eğitim programları ile üst düzeye çıkarılmasına yardımcı olması düşünülmektedir.
Jet uçağı motoru işlemlerinde pilot hatalarının değerlendirilmesi için yeni hibrit bir yaklaşım
Havacılık sektöründe insan hataları kaynaklı kazalar yapılan teknolojik gelişmeler veya yönetimsel düzenlemelere rağmen meydana gelmeye devam etmektedir. Aynı zamanda araştırmalar askeri ve sivil kazaların nedenleri arasında pilot hatasının diğer nedenlere oranla çok fazla olduğunu göstermiştir. Kazalara neden olan pilot hata olasılıklarının tespiti maliyetlerin azaltılması, insan hayatının kurtarılması ve uçuş emniyetinin arttırılması yönlerinden hayati önem taşımaktadır. Yapılan çalışma ile jet uçağı olan F-16 uçağının motor emercensilerindeki belirli kriterlere göre seçilen işlemlerde pilotun hata yapma olasılığı hesaplanmaya çalışılmıştır. Hata olasılığı belirlenirken insan hatası değerlendirme azaltma tekniği (HEART-human error assessment and reduction technique) ve analitik hiyerarşi süreci metotlarından (Analytic Hierarchy Process) yararlanılarak yeni hibrit bir yaklaşım sunulmuştur. Sonuç olarak hata oranı olasılığı yüksek olarak belirlenen işlem maddelerine yönelik uçuş emniyetini arttırıcı ergonomik veya eğitimsel iyileştirmeler önerilmiştir. Pilot hatası olasılığının hibrit bir yaklaşımla tespit edilmesi ve çözüm önerilerinin sunulması birlikte değerlendirildiğinde jet uçaklarında pilotların emercensi durumlarda uyguladıkları işlem maddeleri açısından inceleme yapılmış özgün bir çalışma sunulmuştur.
İnsansız hava aracı pilotluk eğitiminin ulusal ve uluslararası düzeyde incelenmesi
İnsanız hava araçları (İHA) içerisinde pilot bulunmayan, yer kontrol istasyonlarından kontrolü sağlanan sistemlerdir. Başlangıçta askeri amaçlar için kullanılan, günümüzde ise yaygınlaşıp keşif, gözlem, ilaçlama, taşımacılık, yangın söndürme gibi alanlarda kullanılan sistemler haline gelmiştir. Bu sebeple İHA piyasası hızla artmaktadır. Türkiye'de İHA teknolojisinin önemini kavramış ve bu alanda üretici ülkelerden biri haline gelmiştir. İHA teknolojisinin hızla artmasıyla birlikte bu konuda akademik çalışmaların sayısının hızla artmış olduğu görülmektedir. Bu gelişim ile insansız hava araçlarını uçurmak üzere pilot eğitimleri artmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde, İHA'larla ilgili yapılmış olan akademik çalışmaların literatür taramasına yer verilmiştir. İkinci bölümde insansız hava araçlarının ilk örneklerinden günümüze kadar yaşanan gelişmeler ve sınıflandırmalar yer almaktadır. Üçüncü bölümde Türkiye'de İHA pilotu nasıl olunur konusuna yer verilmiştir. Dördüncü bölümde uluslararası çerçevede iha pilotu eğitimlerine değinilmiştir. Beşinci bölümde operasyonel usullere yer verilmiş olup sonuç ve öneriler bölümleri ile tez tamamlanmıştır.
Değişken dihedral yapısına sahip insansız hava aracı tasarımı
Havacılık sektörü sürekli olarak gelişmektedir. Son yıllarda ülkemizde devamlı olarak bu alanda ilerlemeler, yeni fikir ve projeler görülmektedir. Son dönemlerde özellikle insansız hava aracı tasarımı ve üretimi konusunda büyük atılımlar yapılmaktadır. Bu tez kapsamında literatürde bulunan şekil değiştirebilir geometri yapısına sahip (morphing) sabit kanatlı hava araçları incelenmiştir. Bu hava araçlarının kullanım alanları, avantaj ve dezavantajları tartışılmıştır. Edinilen bilgiler doğrultusunda dihedral açısı değişimi üzerine yoğunlaşılmıştır ve bu kapsamda dihedral açısı değişiminin avantaj ve dezavantajlarından bahsedilmiştir. Sabit kanatlı mini bir insansız hava aracı tasarlanmış, tasarlama aşamasında daha önce Amerika'da düzenlenen Tasarla-Yap-Uçur yarışmasına son yıllarda katılan yarışmacıların uçaklarından yararlanarak rakip uçakların profilleri çıkarılmıştır. Bu çalışma sonucunda ortaya çıkan veriler ışığında uçak tasarım aşamaları sırasıyla izlenerek uçağın tasarımı tamamlanmıştır. Tasarlanan Mini sabit kanatlı bir insansız hava aracına uygulanabilir temel ve düşük maliyetli bir değişken dihedral mekanizması önerilmiştir. Mekanizmanın tasarımı Solidworks programı kullanılarak gerçekleştirilmiş ve bu doğrultuda önerilen mekanizmanın entegrasyonu tasarlanan uçak üzerinde gösterilmiştir.
Yüksek hızlı sabit kanatlı insansız hava aracı tasarımı
19. Yüzyılın ortalarından itibaren savaş taktiği olarak kullanılmaya başlanan insansız hava araçlarının, yakın geçmişten günümüze, kullanım yoğunluğu, çeşitliliği, sıklığı ve önemi teknolojinin gelişmesiyle orantılı olarak artmıştır. İnsansız hava araçları günümüzde hobi ve sivil mesleki amaçların yanı sıra, askeri teçhizat olarak kullanılabilmektedir. Askeri amaçla kullanılan herhangi bir hava taşıtına göre daha az ağırlık ve hacme sahip olan ihalar, üretim ve kullanım maliyeti açısından insanlı hava araçlarına göre ekonomik olmakla kalmayıp, herhangi bir istenmeyen durum ya da sonuç karşısında pilot için tehdit oluşturmaz. Ayrıca ihalar tasarlanış biçimine göre bir piste bile ihtiyaç duymaksızın fırlatılarak ya da uçan başka bir araçtan atılarak kalkış yapabilir ve kapladığı küçük alan sayesinde dar yerlerde gözlem gibi görevleri gerçekleştirebilir. Bu tez kapsamında, literatürdeki yüksek hızlı ve sabit kanatlı insansız hava araçları incelenmiş; kullanım alanları tartışılmış, yüksek hızlı sabit kanatlı insansız bir hava aracının ön tasarımı gerçekleştirilmiştir. Belirtilen uçak gereksinimleri baz alınarak, hava aracı tasarlamak için gerekli parametreler belirlenmiş ve insansız hava aracının motor seçimi ve ilk boyutlandırması yapılmıştır. Aerodinamik performans analizi için, gövde geometrisinde oluşan sürükleme kuvveti katsayısı değerleri düşük ses altı hız ve yüksek ses altı hız için farklı hücum açılarında incelenmiş ve gövdede boylamsal uzama ile yarıçap genişlemesi ile elde edilecek hacim artışı için de sürükleme kuvveti katsayısı değerleri aynı koşullarda incelenmiştir.
Helikopter test uçuş hareketlerinin insan güvenilirliği analizi
Yüksek bir hızda devam eden teknolojik gelişmelere ve idari düzenlemelere rağmen günümüzde havacılık sektöründe insan faktörünün rol oynadığı kazalar meydana gelmeye devam etmektedir. Meydana gelen hava aracı kazalarında askeri veya sivil fark etmeksizin pilotaj unsurunun diğer unsurlara oranla çok fazla olduğu araştırmalarla ortaya konulmuştur. Yapılan bu çalışma ile orta sınıf bir genel maksat helikopteri olan UH-60 helikopterinin bakım test uçuş prosedürlerinin her bir adımında test pilotunun hata yapma olasılığı belirlenmeye çalışılmıştır. Hata olasılığı belirlenirken insan hatası değerlendirme ve azaltma tekniği (HEART) kullanılmıştır. Sonuç olarak pilot hata oranı olasılığı yüksek olan bakım test uçuş prosedürü adımlarına yönelik uçuş emniyetini geliştirici eğitim düzenlemeleri ve ergonomik iyileştirmeler önerilmiştir. Döner kanatlı hava araçlarının nispeten daha kritik olan bakım test uçuşlarına yönelik pilot hatası olasılığının tespit edilmesi ve çözüm önerilerinin sunulması adına inceleme yapılmış ve ortaya özgün bir çalışma konulmuştur.
Türkiye'de insansız hava araçlarına yönelik toplumsal algının değerlendirilmesi
İnsansız hava aracı (İHA) teknolojisi, günümüzde farklı sektörlerdeki yaygın kullanımı sayesinde toplumsal yaşamın pek çok alanında etkisini artırmaktadır. Bununla birlikte, İHA teknolojisinin toplum tarafından nasıl algılandığı, bu teknolojinin gelişim sürecinde kritik bir rol oynamaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de İHA'lara yönelik toplumsal algıyı çok boyutlu bir yaklaşımla değerlendirmektir. Araştırmada, toplumsal algının alt boyutları olarak bireylerin İHA'lara ilişkin farkındalıkları, beklentileri, deneyimleri, gizlilik ile güvenlik kaygıları ve düzenleyici çerçeveye dair tutumları incelenmiştir. Veriler, 400 katılımcıyla anket tekniği kullanılarak toplanmıştır. Çalışmada toplumun İHA algısını ölçmeye yönelik özgün bir ölçek geliştirilmiş; bu süreçte geçerlilik ve güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda cinsiyet, meslek gibi demografik değişkenler ve İHA'lara yönelik tanımlayıcı bilgilere göre katılımcılar arasında istatistiksel olarak anlamlı algı farklılıkları tespit edilmiştir. Bu bağlamda, erkek katılımcılar, mühendisler, İHA pilot sertifikasına sahip olanlar, sertifika alma eğiliminde bulunanlar ve bu sertifikayı alabilecekleri kurumlara yönelik farkındalığı olanların, İHA'lara yönelik algılarının daha olumlu olduğu belirlenmiştir. Buna karşın, katılımcılar arasında yaş ve eğitim düzeyine göre İHA'lara yönelik algı açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark gözlenmemiştir. Katılımcıların genel olarak İHA'lara olumlu yaklaştığı ancak gizlilik ve güvenlik hususlarında bazı kaygılar taşıdığı, kullanım amacına göre en yüksek onayın ise arama ve kurtarma faaliyetlerine verildiği ortaya konulmuştur. Sonuç olarak çalışma, İHA'lara yönelik toplumsal algıya dair literatüre teorik bir çerçeve sunmakta, özgün bir ölçek geliştirme yöntemiyle metodolojik katkı sağlamaktadır. Elde edilen bulgular, politika geliştirme süreçleri ve uygulayıcılar için yol gösterici niteliktedir.
Uçuş simülatörlerinin pilot eğitimi ve pilotların kariyer sürecindeki rolü: Sistematik literatür taraması ve maliyet perspektifi
Havacılıkta, yeryüzünde karşılaştığımızdan çok daha fazla değişkenle karşı kar-şıya kalırız. Ayrıca, kara ulaşımında hasarsız veya hafif hasarla atlatılabilecek anormal durumlar, havacılıkta ciddi trajedilere yol açabilmektedir. Wright Kardeşler'in ilk uçuş denemelerinden bu yana, söz konusu değişkenlerle baş edebilmek amacıyla çeşitli ça-lışmalar yapılmaktadır. Havacılık sektörünün yapısı gereği, yüksek maliyetli olması ve başta pilotlar olmak üzere sektörde görev alacak personelin titiz, verimli ve maliyet-etkin bir eğitim sürecinden geçmesi zorunludur. Bunun yanında, teknolojinin hızla gelişmesi, sektörün küreselölçekte büyümesi ve dünya genelinde artan pilot ihtiyacı gibi faktörler, pilot eğitimlerinin aşamalı hale gelmesine ve bu eğitimlerin etkili ve makul sürede tamam-lanması gerekliliğini doğurmuştur. Bu doğrultuda, uçuş simülatörleri, havacılık dene-melerinin başlangıcına yakın bir dönemde kullanılmaya başlanmış ve günümüzde pilot eğitiminde kritik bir yer edinmiştir. Bu çalışmanın amacı, pilot eğitiminin ayrılmaz bir parçası olan uçuş eğitim cihazları alanında yapılmış mevcut çalışmaları sistematik literatür analizi yoluyla derlemek, alanın genel durumunu ortaya koymak, mevcut eksiklikleri belirlemek, araştırma boşluklarını tanımlamak ve gelecekteki araştırma yönelimlerini saptamaktır.