106
Arşivlenen Tez
0
DOI Atanmış
0%
DOI Oranı
Arşivlenen Tez
Bankacılık sektöründe personel seçimi ve performans değerlendirilmesine ilişkin veri madenciliği uygulaması
İletişim teknolojilerindeki gelişme ile birlikte ?mevcut bilgi?ye ulaşmanın çok kolaylaştığı günümüzde, ?bilginin çıkarımı? kavramı giderek önem kazanmaktadır. Çok büyük miktarlardaki verinin yararlı bilgilere dönüştürülmesine duyulan ihtiyaç veri madenciliğinin önemini ortaya koymaktadır. Diğer taraftan personel kalitesi ise günümüzde firmaların rekabet avantajı sağlaması acısından oldukça önemli bir noktaya gelmektedir. Bu çalışmada, veri madenciliği yöntemlerinden sınıflandırma ve kümeleme ile etkili bir personel seçim mekanizması geliştirilerek özellikle personel seçimi sürecinde fayda sağlanması amaçlanmıştır. Çalışmada veri madenciliği yazılımı olarak WEKA kullanılmış ve banka şubelerinde satışa yönelik çalışan personeller için bir uygulama gerçekleştirilmiştir.
Kaynak kökenli ayrıştırma yöntemiyle enerji sistemlerinin optimizasyonu
Bu tezde, Türkiye enerji sisteminin çevresel kısıtları da içeren optimal kaynak dağıtım modeli geliştirilmiş ve farklı senaryolar altında 2030 yılına kadar alternatif projeksiyonlar sunulmuştur. Bu amaçla ulusal enerji-çevre sistemi analiz edilmiş, doğrusal optimizasyon esaslı teknolojik yapısının şebeke modeli oluşturularak gelecek yıllar için tahmin edilen talepleri karşılayacak olan üretim ve teknolojik alternatifler gelişim yolları belirlenmiştir. Modüler modelleme esaslı olarak, birincil enerji biçimleri olan kömür, petrol, doğalgaz, nükleer ve yenilenebilir enerji kaynakları, doğrusal programlama akış modeline dâhil edilip, ikincil enerji yada dönüşüm sektöründen geçirilerek nihai kullanım kesimi olan sanayi, ulaştırma, konut ve tarım sektörlerinin enerji taleplerinin karşılanmasına yönelik bir teknik-ekonomik model geliştirilmiştir. Model, çevresel kısıtlayıcılar altında da çalıştırılmış ve CO2, SO2 ve NOx emisyon değerlerinin aynı periyot içerisindeki değişimi yine sektörel olarak incelenmiştir. Çalışmada, Avrupa Birliği ülkelerinin hemen hemen tamamına yakın kısmına da uygulanan, bir enerji-çevre optimizasyon modeli, EFOM-ENV, temel alınmış ve bu model üzerinde kaynak kökenli ayrıştırma metodu geliştirilmiştir. Modelde, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı (ETKB) tarafından yayınlanan referans senaryo ve Uluslararası Enerji Ajansı tarafından yayınlanan FEC1 ve FEC2 senaryoları göz önünde bulundurulmuş ve bu üç senaryoya göre karşılaştırmalı sonuçlar elde edilmiştir. Çalışma kapsamında geliştirilen optimizasyon modelinde çevresel kirleticilerin etkilerin minimizasyonu ve sektörel enerji talebinin farklı birincil enerji kaynakları ile karşılanması amaçlanmıştır.
Deterministik yoksatmalı / yoksatmasız üretim-sipariş modeline bulanık küme uygulaması
Bu çalışmada üç farklı bulanık stok modeli geliştirilmiştir. Birincisi; bulanık üretim modelidir. Bu modelde üretim hızı ve talep hızı Pi üyelik fonksiyonuna sahip iki parametre olarak tanımlanmıştır. Bulanık toplam maliyet ağırlık merkezi metoduna göre durulaştırılmış, bulanık optimal üretim miktarı ifade edilmiş ve yeni bir yöntem uygulanmaya çalışılmıştır. İkincisi; bulanık stok maliyetleri ile bulanık yoksatmalı üretim modelidir. Üçüncü ve son oluşturulan bulanık model ise bulanık üretim miktarı ve bulanık yoksatma miktarı ile bulanık yoksatmalı üretim modelidir. Geliştirilen son iki modelde de bulanık optimal sipariş miktarı ve bulanık optimal yoksatma miktarı elde edilmiş ve konuyla ilgili sayısal örneklere yer verilmiştir. Sonuç olarak; çeşitli bulanık stok modelleri geliştirilerek tezin esas amacı olan bulanık küme teorisinin stok modelleri üzerinde uygulanmasına çalışılmış ve literatüre katkı sağlamak hedeflenmiştir.
Lojistik yönetiminde nakliye planlaması için bir uygulama
Günümüzde ortaya çıkan ve giderek artan bilgi ihtiyacı firmaları tedarikçi ve müşterileriyle entegre olarak bir bütün halinde hareket etmeye zorlamıştır. Bu ihtiyaçla birlikte lojistik yönetimi kavramı gelişim göstermiş ve lojistik faaliyetlerin etkinleştirilmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır. Yapılan çalışmada, lojistik faaliyetlerin içerisinde önemli bir yere sahip olan, taşıma ile, önemli bir maliyet kalemini oluşturan taşıma maliyetleri ele alınmış ve nakliye planlaması yapılarak taşıma maliyetlerinin minimize edilebilmesi için sistemin öncelikle matematiksel modeli hazırlanmıştır. Sistem karmaşıklığı arttığında, doğrusal optimizasyonun yeterli sonuç veremeyeceği düşünülerek kurulan matematiksel model, sezgisel tekniklerden tavlama benzetimi kullanılarak çözülmüştür.
Mevsimsel ayrıştırma temelli gri tahmin yöntemi ile aylık elektrik yük tahmini
Bu çalışmada öncelikle yük tahmini ve yük tahmininin önemi anlatılmış, yük tahmini metotlarından bahsedilmiştir. Literatürde yapılmış olan çalışmalar incelenerek tez çalışmasının literatürdeki konumu belirlenmiştir. Uygulamada kullanılan veriler 2004-2007 yılları için Ankara merkez metropol alanı aylık puant elektrik yük değerleridir. Puant yük değerleri zaman serisi olarak ele alınmış, bu yüklerin mevsimsel dalgalanmaya sahip olduğu belirlenmiş ve mevsimsel ayrıştırma yöntemi tercih edilmiş, bu yöntemin içerdiği toplamsal ayrıştırma ve çarpımsal ayrıştırma yaklaşımları ayrı ayrı uygulanarak doğrusal regresyon ve gri tahmin yöntemi ile mevsimsellikten arındırılan trend serisinin tahmini yapılmıştır. Ardından tahmin edilen trend serisine mevsimsel etki ilave edilmiş ve yük tahmin değerleri elde edilmiştir. Elde edilen tahmin serilerinin hata terimleri analiz edilerek dört ayrı tahmin modelinin geçerliliği irdelenmiş, hata terimleri ile çeşitli ölçütler hesaplanarak en iyi tahmin modeli seçilmiştir. Seçilen bu model ile 2008 yılı için aylık puant yük tahminleri hesaplanmıştır.
Şehir içi ulaşımda zaman bağımlı rota belirleme
En kısa yol problemleri, yöneylem araştırması, yapay zekâ ve bilgisayar bilimlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Çalışmada, literatürde yer alan en kısa yol problemleri incelenmiş ve zaman bağımlı en kısa yol problemi üzerinde durulmuştur. Zaman bağımlı en kısa yolu belirlemedeki amaç, kullanıcıyı en kısa zamanda istenilen noktaya ulaştırmada alternatifler sunmaktır. Çalışmanın uygulama kısmında, Java yazılım dili ile bir web uygulaması geliştirilmiştir ve Ankara ili için uygulanmıştır. Uygulama, şehir içi taşımacılıkta kullanılan kaynaklar arasında aktarmalar yaparak zaman bağımlı en kısa yolu belirlemeye çalışmaktadır. Zaman bağımlı rota belirleme uygulaması, benzer uygulamalar ile karşılaştırılmış ve uygulamanın avantajları üzerinde durulmuştur. Uygulamada bulunan çözümler, Google Maps API yardımıyla görselleştirilmiştir.
Kan bankası iş gücü planlamasında benzetim yaklaşımı
Kan ve kan ürünlerine olan talep ve bu talebi karşılamakta yetersiz kalan bağışlar, kan bankalarının iyi yönetilmesi ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Dünyada, kan bağışlarının artırılmasına yönelik birçok araştırma yapılmış olup, kan bankalarının etkin ve verimli yönetilmesi için yapılan çalışmalar son yıllarda hız kazanmıştır. Bu çalışma ile Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri Kan Merkezi'ne kan vermek için gelen donörlerin merkezde geçirdikleri toplam zamanın azaltılması ve çalışanların iş yükü dengesinin sağlanması amacıyla bir benzetim modeli oluşturulmuştur. Oluşturulan benzetim modeli kullanılarak alternatif sistemlerin bilgisayar ortamında test edilebilmesine olanak sağlanmaya çalışılmış ve kaynakların daha etkin kullanımı ile donörlerin sistemde geçirdikleri zamanının azaltılması amacıyla alternatifler oluşturulmuştur. Performans ölçütlerini en iyi sağlayan alternatif ile sistemde donörlerin bekleme zamanında %70'lik bir azalma sağlanmış ve çalışanların iş yükleri de dengelenmiştir. Yapılan bu çalışma ile sağlık sisteminde kritik bir rolü olan kan bankalarının önemi vurgulanmış ve ülkemizde benzer yöndeki çalışmalar için bir zemin oluşturulmaya çalışılmıştır.
Demir-çelik işletmeleri için bir verimlilik arttırma uygulaması
Demir-çelik sektöründe küresel rekabetin yıldan yıla arttığı günümüzde, diğer birçok sektöre göre daha yüksek maliyetli olan kaynakların etkin kullanılarak mümkün olan en fazla ve en katma değerli çıktıya dönüştürülmesi şirketlerin ayakta kalabilmesi için zorunluluk haline gelmiştir. Demir-çelik sektörünün stratejik bir öneme sahip olması, şirketleri olduğu kadar bu sektörde faaliyet gösteren ülkeleri de bu konuda politikalar geliştirmeye zorlamıştır. Türkiye olarak, büyük bir kısmında dışarıya bağımlı olduğumuz kömür, cevher gibi ana hammaddelerde kontrolümüz dışında gerçekleşen maliyet artışlarının dengelenmesi açısından bu kaynakların demir-çelik işletmelerimiz tarafından etkin kullanımı hayati derecede önemlidir. Bu amacı gerçekleştirmek için, israfların yok edilmesini prensip edinen çeşitli verimlilik arttırma teknikleri kullanılmaktadır. Her bir tekniğin özünde işgücü, malzeme, enerji gibi kaynakların kullanımında katma değer oluşturmayan işlemlerin bertaraf edilmesiyle verimliliğin arttırılması vardır. İşte bu gerçekler ışığında, Türkiye'de yer alan bir demir-çelik işletmesinde verimliliğin arttırılmasına yönelik gerçekleştirilen uygulama kapsamında öncelikle işletme geneli için bir verimlilik arttırma sistematiği kurgulanmış, sistematik dahilinde verimlilik arttırma konusunda çalışacak ekipler oluşturulmuş ve fabrika genelinde verimlilik hakkında eğitim programları düzenlenmiştir. Yine bu sistematik bünyesinde farklı ihtiyaçlar için kullanılabilecek farklı verimlilik arttırma teknikleri belirlenmiş olup bu tekniklerden iş etüdü ve Kalıpların Tek Haneli Dakikalarda Değişimi (SMED) kullanılarak uygulama yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar ise performans ölçümünün ötesinde iyileştirmeye açık alanları ortaya koymaya yarayan genel ekipman etkinliği parametresi kullanılarak değerlendirilmiştir. Son olarak ta sonuçlar analiz edilmiş, iki teknik karşılaştırılmış ve gelecekte yapılabilecek farklı uygulamalarla ilgili görüşler aktarılmıştır.
Lojistik yönetim sistemlerinde stokastik talepli araç rotalama problemi
Bu çalışmada müşteri taleplerinin normal dağıldığı, Stokastik Talepli Araç Rotalama Problemi (STARP) ele alınmıştır. Verilen bir başlangıç turunun beklenen uzunluğunu hesaplayan yeni bir fonksiyon önerilmiştir. Önerilen fonksiyonun doğruluğunu test etmek amacıyla, rassal olarak üretilen test problemleri üzerinde Monte-Carlo simulasyonu, kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan servis politikası tam teslimatlı servis politikası olarak adlandırılır ve müşteri taleplerinin bir kerede tam olarak karşılanmasını gerektirir. Önerilen fonksiyonun sezgisel metotlarda kullanılabilirliğini ve hızlandırılmasını sağlamak amacıyla fonksiyon yeniden tasarlanmış ve alternatif bir beklenen tur hesaplama fonksiyonu geliştirilmiştir. Ayrıca çalışmada STARP için koruyucu stok politikasının denenmesine karar verilmiş, ve bunun için üç sezgisel prosedür geliştirilmiştir. Son olarak STARP'da özel bir durum tanımlanmıştır. Özel durumda stokastik taleplerin her birinin aynı ortalama ve standart sapmaya sahip olduğu ve normal dağıldığı varsayılmıştır. Özel durumun matematiksel modeli oluşturulmuş ve büyük boyutlu test problemlerinin çözümü için sezgisel bir algoritma önerilmiştir.
Tedarik zinciri planlama için bir bulanık çok amaçlı doğrusal programlama modeli
Tedarik zinciri yönetimi, küresel pazarlardaki ve teknolojideki gelişmeler sonucu önemi gitgide artan konulardan biridir. Bu çalışmada likit petrol gazının (LPG) temini, stoklanması, dolumu ve tüplügaz olarak dağıtımı konusunda Türkiye'de faaliyet gösteren bir işletmenin tedarik zincirine ilişkin bir bulanık çok amaçlı doğrusal programlama modeli geliştirilmiştir. Geliştirilen model, altı planlama dönemine ilişkin tedarik edilecek, stoklanacak, tüplere dolumu yapılacak ve talep merkezlerine dağıtılacak LPG miktarlarını belirlemeye yöneliktir. Toplam maliyetlerin (tedarik, dolum, stoklama ve taşıma maliyetleri toplamı) ve toplam taşıma mesafelerinin minimizasyonunun amaçlandığı modelde, ana talep merkezlerine ilişkin talep miktarları ve karar vericinin amaç fonksiyonlarına ilişkin istek düzeyleri bulanık olarak ele alınmıştır. Modelden elde edilen sonuçlar, başka çözüm yöntemleriyle elde edilen sonuçlarla kıyaslanmış, önerilen metodun gerçek hayattaki problemlere kolay uygulanabildiği ve bu tarz problemlerde etken çözüm üretmek amacıyla kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.