
6
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Kullanıcı odaklı tasarım yaklaşımı ile giysi tasarım modeli geliştirme
Araştırma, kadın kullanıcıların beklenti ve gereksinimleri kapsamında kullanıcı deneyimine dayalı tasarım odaklı düşünme yaklaşımıyla moda tasarımı alanında uygulanabilir süreç modeli geliştirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, Stanford d.school beş aşamalı tasarım odaklı düşünme modeli temel alınmış ve süreç kullanıcı odaklı bir anlayışla yürütülmüştür. Araştırmanın tasarım konusu kadın blazer ceketi olarak belirlenmiştir. Bu araştırma nitel araştırma desenlerinden olgubilim yöntemiyle yürütülmüştür. Çalışma grubu amaçlı örnekleme tekniğiyle oluşturulmuş; belirlenen ölçütleri karşılayan 30 kadın kullanıcı araştırmaya dahil edilmiştir. Çalışma grubu, iki farklı giyim stiline sahip kadın kullanıcılardan oluşmakta olup; G1 başörtüsü kullanmayan, G2 ise başörtüsü kullanan kadın kullanıcılar şeklinde yapılandırılmıştır. Her grupta 5 akademisyen, 5 avukat, 5 ofis çalışanı olmak üzere 15'er çalışan kadın bulunmaktadır. Veriler, çalışmanın alt amaçlarındaki aşamalara özgü hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formlarıyla toplanmış; içerik analizi ve gömülü teori kullanılarak MAXQDA 2024 programında analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda her iki grup için özgün tasarımlar geliştirilmiştir. Lectra programında tasarımların kalıpları hazırlanmıştır. Kalıplar 3D CLO programına aktarılarak üç boyutlu sanal prototipleri oluşturulmuş ve kullanıcı değerlendirmeleri alınmıştır. Seçilen modeller üretilmiş ve kullanıcılar bu ürünleri görsel olarak yeniden değerlendirmiştir. Araştırmanın sonuçları, blazer ceketin kullanıcılar açısından hem fonksiyonel hem de mesleki kimlik, statü ve benlik temsilini destekleyen sembolik bir iletişim aracı olarak algılandığını göstermiştir. Her iki grupta konfor ve hareket kolaylığı temel fonksiyonel gereksinimler olarak öne çıkarken, beğeni ve tercih kriterlerinin kullanım bağlamı ve temsiliyet beklentilerine göre farklılaştığı belirlenmiştir. G1 grubunda modülerlik, çok yönlü kullanım ve kombinlenebilirlik gibi fonksiyonel değerlerin; G2 grubunda mahremiyet, mesleki görünürlük, güç/özgüven algısı, netlik ve maskülen duruş gibi sembolik değerlerin ön plana çıktığı görülmüştür. Araştırmada geliştirilen kullanıcı odaklı süreç modeliyle kullanıcıların tasarım sürecine dahil edilmesi ve çoklu kullanıcı değerlendirmeleri, tasarım kararlarının kullanıcı beklentileriyle çoğunlukla örtüştüğünü ortaya koymuştur. Bu çerçevede çalışma, kullanıcı verilerinden beslenen, gömülü ihtiyaçları görünür kılan ve bu ihtiyaçları somut tasarım çözümlerine dönüştüren uygulanabilir ve tekrarlanabilir kullanıcı odaklı giysi tasarım süreç modeli sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Tasarım Odaklı Düşünme, Kullanıcı Deneyimi, Kullanıcı Odaklı Yaklaşım, Moda Tasarımı, Blazer Ceket.
Üniseks çocuk dış giysi tasarımlarında en az atığa yönelik kalıp tasarım uygulamaları
Bu araştırmada, her iki cinsiyet için de uygun çocuk dış giyim modellerine ait kalıplar kullanılarak, farklı pastal planları hazırlanması ve bu pastal planları üzerinde kumaş verimliliği ile atık oranlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, ulusal düzeyde mağazaları olan kurumsal bir Türk moda markasının üretimde kullandığı 6 adet çocuk dış giyim modeline ait tüm kalıplar üzerinde üç aşamalı uygulama çalışması yapılmıştır. İlk aşamada otomatik serim ile tekli beden kalıplar, kumaşın boyuna, enine ve enine-boyuna yerleştirilerek farklı pastal plan yerleşimleri yapılmış, ikinci aşamada tekli beden kalıplar ile manüel serim ve yapboz tekniği kullanılarak farklı pastal plan yerleşimleri hazırlanmıştır. Son olarak üçüncü aşamada çoklu beden kalıplar ile manüel serim ve yapboz tekniği kullanılarak farklı pastal plan yerleşimleri uygulanmıştır. Firmanın bünyesinde kullanılan Gerber kalıp programında hazırlanan bu pastal planları üzerinde yapılan farklı yerleştirme çalışmalarında pastal boyları kısaldığı için kumaş kullanımının azaltılabileceği görülmüştür. Yapboz yöntemi kullanılarak kalıpların birbirine kenetlenmesi, en az atık oluşturacak şekilde kalıpların farklı opsiyonlarla pastal planlarına yerleştirilmesiyle de firmanın yüksek verimlilik olarak kabul ettiği %85-87 arasında değişen verimlilik oranlarının minimum %93'ün üzerine çıkarılabileceği belirlenmiştir.
20. yüzyıl kadın modasında elbise formlarının değişimi üzerine kronolojik bir araştırma
Modanın önemli gelişmelerin olduğu 20. yüzyılda kadın elbise formlarının değişim sürecinin kronolojik olarak incelenmesinin amaçlandığı çalışmada; Araştırma kapsamında, yerli ve yabancı, basılı ve online kaynaklar taranmış, Vogue dergisinin resmî web sitesinden 1900 – 2000 yılları arasındaki yüzyıllık döneme ait kadın giysi fotoğraflarına ulaşılmıştır. 1978 yılına kadar ağırlıklı olarak Vogue dergisinin Mart ve Ağustos sayılarından birer elbise görseli seçilmiş fakat zamanla derginin aylık baskı sayısı azaldığı için 1978-2000 yılları arasındaki görsel örnekleri bire düşürülmüştür. Böylece 1978 yılına kadar 10 yıllık periyot 20 giysi görseli ile temsil edilecek şekilde sınıflandırılırken son 22 yıl için bir adet giysi görseli ile sınıflandırma tamamlanmış ve 178 adet elbise görseli araştırmanın materyalini oluşturmuştur. Söz konusu periyotlardaki kadın giysi görsellerinin dönemlere özgü siluet, yaka ve kol formlarının biçimsel çizimleri yapılmış, dönemin sanatsal, kültürel ve ekonomik yapısıyla ilişkilendirilerek tasarım özellikleri ve değişim süreci baskın olan özellikleriyle birlikte açıklanmaya çalışılmıştır. Bu araştırmada kadın giysilerinden seçilerek formları incelenmek üzere ele alınan elbisenin, geleneksel olarak kadınlar tarafından giyilen ve gövdeyi örterken bacakların üzerine sarkan bir giysi türü olmakla birlikte herhangi bir uzunlukta etek içeren, bazen tek bazen ise iki parçadan oluşan, resmi veya gündelik olarak tercih edilen ve farklı dikiş teknikleriyle şekillendirilebilen bir giyim ürünü olduğu söylenebilmektedir. Giysilerin kronolojik değerlendirilmesinde, çok çeşitli siluet formları arasından araştırmada kullanılacak 8 siluet formu belirlenmiş, alan literatüründe yer alan temel kol ve yaka formları ile uzun, kısa ve truvakar kol boyu dikkate alınmıştır. 20. Yüzyılda elbise formları on yıllık periyotlarla karşılaştırılmış; H siluetin yüz yıllık dönemde baskın bir biçimde kullanıldığı sonucuna ulaşılmıştır. 1940 ve 1950'li yıllarda daha zarif ve kadınsı görüntüsüyle Kum Saati siluet görülürken, S ve X siluet ise daha spesifik bir formu temsil ettiği için sadece kendi dönemlerini yansıtarak 1900'lü ve 1950'li yıllarda baskın olarak kendisini göstermiştir. A ve V siluetlerin ise hazırlanmış olan tablolarda zaman dilimlerinin içerisine karışarak biraz daha geri planda kalan formlar olmuşlardır. Yüzyıl içinde çoğunlukla beden üzerinden şekillenen oyuntulu yaka kullanılırken en çok tercih edilen kol formunun ise uzun takma kol olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Dönemsel siyasi olaylardan, sanayinin ve teknolojinin ilerlemesi ile endüstrileşmeden ve bunların doğurduğu rekabet ortamlarından dengelerin değişmesi ile modanın çok fazla etkilendiği ve yaşanan savaşlar sırasında tarafların giyim öğelerinin moda trendlerinde ani bir hızla yer aldığı, kimi zaman mikro, kimi zaman ise makro trendlerle modanın elbise formlarını siluet, yaka, kol ve süsleme detaylarıyla şekillendirildiği ve zaman zaman kendini yenileyerek tekrarladığı görülmüştür.
Z kuşağı giysi satın alma davranışları ve kullanıcı odaklı giysi tasarımı hakkında görüşlerinin incelenmesi
Literature göre 2000 yılından itibaren doğanlar Z kuşağı olarak adlandırılmaktadır. Z kuşağının dijital çağda büyümüş olmaları nedeni ile önceki kuşaklardan farklılıkları oluşacağı öngörülmekte, dijital ortamın sanal alışverişte yaygın olarak kullanılması kullanıcı odaklı tasarımları da beraberinde getirdiği görülmektedir. Bu araştırmada Z kuşağının giysi kullanım alışkanlıklarına, giysi satın alma davranışlarına, kullanıcı odaklı tasarıma yönelik görüşlerinin alınması ve Z kuşağı yaş gruplarının görüşlerine ilişkin benzerliklerin ve farklılıkların ortaya koyularak geleceğe bir projeksiyon tutulması hedeflenmektedir. Araştırmanın başlangıcında kuşak kavramı, kuşaklar, gelişim dönemleri, dijital çağ ve özellikleri, tüketicilerin satın alma davranışları ve kullanıcı odaklı tasarım kavramı konularına ilişkin literatür taraması yapılıp, ilgili araştırmalar incelenmiştir. Amaca ulaşmak için nitel araştırma yöntemlerinden vaka analizi 4 gruba uygulanmış, ölçme aracı olarak bir görüşme formu hazırlanıp pandeminin risk oluşturması nedeniyle çevrimiçi ortamda bir odak grup görüşmesi yapılmıştır. Çalışma grupları kartopu yöntemi ile oluşturulmuştur. Kıyaslama yapabilmek ve daha doğru bilgiler elde edebilmek adına gruplar içerisinde cinsiyet eşitliği sağlanmış, eğitim durumuna bağlı 4 ayrı grupta (ilköğretim, ortaöğretim, lise ve üniversite) görüşme uygulanmıştır. Öncesinde görüşme formu iki kişilik gruplara uygulanarak pilot bir çalışma uygulanmıştır. Ulaşılan veriler tablolara aktarılmış, katılımcıların çarpıcı görüşlerine yer verilerek veri analizleri yorumlanmıştır. Elde edilen veriler gruplar arasında ilişkilendirilip tartışılmıştır. Sonuç olarak Z kuşağının giysi kullanım alışkanlıklarına ilişkin; dijital platformları etkin bir şekilde kullandıkları, giysi değiştirmeye gerek duyulmayacak aktivitelere çoğunlukla sahip oldukları, ikili ilişkilere ve aktivitelerine dayalı olarak anlam yükledikleri giysileri olduğu, Z kuşağının giysi satın alma davranışlarına ilişkin; sıklıkla giyim eşyası satın aldıkları, satın aldıkları giysiden çoğunlukla memnun oldukları, giysi üzerinde bir değişiklik yapmak istemedikleri, yaş küçüldükçe alışverişte tercih edilen yerlerin sayısının azaldığı, giysi alışverişinde etkilenilen unsurların sayısı yaş büyüdükçe arttığı, dijital platformlara bağlı unsurlardan lise yaş grubunun daha fazla etkilendiği, Z kuşağının kullanıcı odaklı tasarım kavramına ilişkin; çoğunluğunun bilgisi olmadığı fakat farkındalıkları olduğu, bu nedenle doğru tanımlayabildikleri ve tercih ettikleri, sanal ortamda kendi giysilerini tasarlamak istedikleri ve sanal prova odasını kullanmayı tercih ettikleri sonuçlarına ulaşılmıştır. Z kuşağının daha iyi anlaşılabilmesi için araştırma konusu önerileri geliştirilmiştir.
Kıyafet albümlerindeki Osmanlı padişahlarının giysi analizi (1618-1809)
Bu araştırmanın amacı; 1618-1809 tarihleri arasında hazırlanmış Osmanlı kıyafet albümlerinde resmedilen padişah figürlerinin incelenerek, figürlerin üzerindeki üstlük ve başlıkların türü, biçimsel özellikleri, kullanılan malzeme ile renk ve kullanım üslubu açısından analiz edilerek kronolojik olarak bir inceleme yapmaktır. Osmanlı imparatorluğunda 1618-1809 tarihlerini kapsayan yaklaşık 200 yıl bir süreçte padişah figürlerinin giysilerdeki değişimin kronolojik olarak sıralanması Türk kültürünün alt yapısına, giyim tarihine önemli katkılar sağlayacaktır. Ayrıca Osmanlı İmparatorluğu'nun yaklaşık 200 yıl tarihi sürecindeki padişah giysilerinin nasıl değişim gösterdiğinin dönemin sanatçıları tarafından çizilen figürler üzerinden izlenebilmesini de öne çıkartacaktır. Araştırma, 1618-1809 tarihleri arasında çeşitli sanatçılar tarafından çizilmiş 11 kıyafet albümü ve bu albümlerde yer alan 18 padişah figürü ile sınırlandırılmıştır. Bu araştırma, betimsel araştırma modeline dayalı bir çalışmadır. Bu araştırmada, veri toplama tekniği olarak belgesel tarama veri toplama tekniği kullanılmıştır. Analizler, görsellerden yola çıkarak Adobe Illustrator programıyla oluşturulan grafik çizimlerle desteklenmiş, veriler tablo olarak düzenlenmiştir. Tablo, albüm adı, bulunduğu kurum (müze, koleksiyon, kütüphane), envanter ya da yaprak numarası, tarihi, sanatçısı, tasvir edilen padişah ve konu, figürün konumu bilgilerini içermektedir. Ayrıca iç giysiler, tene giyilen giysiler, aksesuarlar ve donatılar da belirtilmiştir. Araştırmanın evreni, Osmanlı dönemi kıyafet kültürünü yansıtan, yerli ve yabancı sanatçılar tarafından hazırlanmış kıyafet albümlerinden oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemini, 1618-1809 tarihleri arasında yerli ve yabancı sanatçılar tarafından çizilen 11 kıyafet albümünden seçilen 18 çizim oluşturmaktadır. Araştırmada kullanılan Osmanlı kıyafet albümü padişah figürleri kütüphane, koleksiyon ve müzelerden birincil kaynaklardan alınmıştır. Bu araştırma; Osmanlı kıyafet albümlerinde resmedilen padişah figürlerindeki giysilerin türü, formu, kullanılan malzemeleri ve süsleme özelliklerini kronolojik olarak inceleyerek Osmanlı giyim kültürüne dair bulgular sunmaktadır. Araştırma, Osmanlı dönemine ait padişah giysilerindeki değişimi belgeleyerek, giyim tarihi literatürüne katkı sağlamaktadır.
İkinci el giysi satışı yapan internet uygulamalarının incelenmesi
Gelişen yeni iletişim teknolojileriyle beraber dijitalleşmenin önemi gün geçtikçe artarak devam etmektedir. E-ticaret, mobil alışveriş ve mobil uygulamalar sayesinde tüketicilerin geleneksel anlamda yaptığı alışveriş, çevrimiçi pazarlara doğru ivme kazanmıştır. Moda ve giyim sektöründeki sürdürülebilirliğe katkı sağlayan ikinci el giysi satışının yapıldığı web siteleri ve mobil uygulamaları buna örnektir. Modanın ve ikinci el tüketimin sürdürülebilirliği açısından ikinci el giysi satışı yapılan web siteleri ve mobil uygulamalarının incelendiği ve analize tabi tutulduğu bir çalışmaya alan yazında daha önce rastlanmamıştır. Bu nedenle bu çalışma, Türkiye'de ikinci el giysi satışı yapan uygulamaların incelenmesi ile moda ve giyim ürünlerine yönelik yenilikçi ve sürdürülebilirlik bilincini irdelemek amacı ile gerçekleştirilmiştir. Amaca ulaşmak için araştırma kapsamında seçilen dokuz web sitesi ve mobil uygulamasının içeriklerinin incelenmesi, mevcut durumlarının belirlenmesi için nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak gözlem formları hazırlanmıştır. Formlar doğrultusunda web sitelerinin ve mobil uygulamalarının genel özellikleri (görsel, üyelik oluşturma, ürün yükleme, güvenlik, kategoriler vb.), sosyal medya izlenebilirliği, kullanıcı yorumları ve en çok tercih edilen uygulamanın aylık kadın giyim kategorisindeki ikinci el ürün sirkülasyon durumu analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda ikinci el sitelerin web siteleri ve mobil uygulamalarının özellikleri incelendiğinde "logo", "ana sayfada ürün" ve "site içi arama motoru"nun tüm sitelerde bulunduğu görülmüştür. Kadın kullanıcılar tarafından en çok yorum ve değerlendirme alan ikinci el web sitesinin en fazla üst giyim kategorisinde ürün içerdiği görülmüştür. Sitelerde genel olarak iletişim sayfası bulunduğu ancak 7/24 canlı destek hizmeti vermeyen sitelerin iletişim unsurlarını geliştirmesi gerektiği düşünülmektedir. İkinci el satış sitelerinin farklı kanallardan incelenmesi sonucunda sitelerin kullanıcılarına kolaylık sağlaması adına ulaşılabilir özellikler içermeleri gerektiği ve kullanıcının ihtiyaç duyduğu tüm yardım, iletişim, kategoriler gibi özelliklerin ana sayfada göz önünde olması gerektiği sonucuna varılmıştır.