İstanbul University
Discipline

İslam Ekonomisi ve Finansı Anabilim Dalı

İstanbul University

49

Archived Theses

0

DOIs Assigned

0%

DOI Rate

Discipline

49 Theses
Master'sOpen AccessTR

Beytülmâl ve hazine kurumlarının mukayeseli analizi

Bu çalışmanın amacı beytülmâl ve hazine kurumları arasında bir mukayese gerçekleştirmek ve ilgili iki kurum arasında bulunan farklılıkların sebep olduğu sonuçları analiz etmektir. Beytülmâl ve hazine arasındaki en önemli fark beytülmâlin ortaya çıktığı İslami yönetimde teorik açıdan tek egemen olarak Allah varken modern bir kurum olan hazinenin içinde bulunduğu yönetimde tek egemen modern devletin kendisinin olmasıdır. Ayrıca beytülmâl İslami yönetimin mali gelir ve giderlerini organize etmek için ortaya çıkmış organik bir kurum olarak meydana gelmiştir. Varoluşu bizzat Hz. Peygamber'in uygulamalarına dayanmaktadır. Hz. Peygamber'in dini liderliği ve beytülmâlin kaynaklarının büyük ölçüde dini emirlere dayanarak oluşturulması beytülmâl kurumunun ontolojik olarak dini bir temele dayandığı ve bu sebeple gider kalemlerinin de yine şeriatın amaçlarına uygun olmasını, diğer bir ifadeyle Allah'ın -sadece insanlar hakkında uygun gördüğü maslahatların meydana gelmesi için vaz' ettiği- hükümlerinin eksiksiz bir şekilde yerine getirilmesini hedeflemektedir. Hazine sisteminin temel dayanağını ise modern devletin kendisidir. Modern devletin sahip olduğu tek, bölünmez, sürekli ve mutlak egemenliğin bir sonucu olan merkezi kontrol özelliği sayesinde siyasi yönetim vatandaşın üretim ve tüketim faaliyetleri istenilen alana kanalize edilebilmektedir. Ayrıca güçlü bir devlet olmak ve bunu devam ettirmek için gereken finans ihtiyacı vatandaşı vergilendirme üzerinden sağlanırken sürekli büyüme ve ilerlemeyi hedef alan kapitalizmle uyumlu uygulamalar gerçekleştirilmektedir. Modern devletin sahip olduğu bu arka planın ve özellikle güçlü bir egemenlik ve merkezileşmenin pratikteki sonucu olarak hazine sistemi meydana gelmiştir. Devletin hazine sistemi sayesinde her türlü gelirin toplanmasını merkezden kontrol etmesi aynı zamanda yapılan harcamaların da kalemlerini belirlemesini ve dolayısıyla bu harcamaların modern devletin ve kapitalist sistemin amaçlarıyla örtüşmesini beraberinde getirmektedir. Beytülmâlin ontolojik dayanağını Allah'ın muradını ortaya çıkarmayı hedef edinen İslâmî yöntem oluştururken, hazine sisteminin ontolojik dayanağını modern devlet ve kapitalist sisteminin oluşturması bu iki sistemin birbirinin devamı olamayacağını açık bir şekilde ortaya koymaktadır.

BeytülmalHazineHz. Ömer+4
Medine Sıcakyüz
İstanbul 29 MayIs University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2022
00
Master'sOpen AccessTR

İslami referanslı tüketim ürünlerinin israf bağlamında değerlendirilmesi

İslâm iktisadı, tüketimi yalnızca fizyolojik ihtiyaçların karşılanmasıyla sınırlı görmez; onu ahlaki, toplumsal ve ekonomik sorumluluklarla uyumlu, dengeli bir süreç olarak tanımlar. Bu çerçevede israf, sadece maddi kaynakların savurganlığı değil; aynı zamanda bireysel zaaf, toplumsal yozlaşma ve manevi bilinç kaybı olarak değerlendirilir. Kur'ân ve sünnette ölçülülük, kanaat ve sorumluluk ilkeleri sürekli vurgulanmış; nimetlerin bilinçsiz tüketimi kesin bir şekilde kınanmıştır. Buna karşın modern tüketim kültürü, ihtiyaçtan çok arzu ve statü odaklı bir yapıya bürünerek İslâm'ın öngördüğü tasarruf ve denge anlayışıyla çelişmektedir. Bu çerçevede tez, modern tüketim kültürü içinde öne çıkan İslâmi referanslı tüketim ürünlerini israf bağlamında eleştirel olarak değerlendirmektedir. Helal gıda, helal turizm ve İslâmi moda örnekleri üzerinden yürütülen incelemede, bu ürün ve hizmetlerin çoğu zaman İslâm'ın temel değerleriyle örtüşmekten çok, tüketim kültürünün değerlerini meşrulaştıran bir araç haline geldiği görülmektedir. Helal gıda sektöründe sertifikasyon süreçlerinin ticarileşmesi, helal turizmde lüks ve gösteriş odaklı anlayışın öne çıkması, İslâmi modada ise tesettürün asli anlamını yitirerek bir tüketim nesnesine dönüşmesi bu duruma örnek teşkil etmektedir. Sonuç olarak çalışma, helal kavramının yüzeysel bir pazarlama aracına indirgenmesinin, İslâm'ın tüketim ilkeleriyle çeliştiğini vurgulamaktadır. İslâmi referanslı tüketim ürünlerinin, dini hassasiyetleri gözetmekten ziyade tüketim kültürünü besleyen bir araç haline gelmemesi için israf karşıtı ilkeler etrafında yeniden anlamlandırılması gerektiği ifade edilmektedir.

Kübra Kaya
İstanbul 29 MayIs University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Döviz kuru ve pay piyasası getiri oynaklığının modellemesi ve yayılımı

Günümüzde yatırım kararı alan yatırımcılar için önemli faktörlerden biri de fiyatlardaki oynaklıklardır. Finansal piyasalardaki varlıkların fiyatlarında oluşan artış ya da azalışlar o piyasada volatilite kavramının karşılığını oluşturmaktadır. Yatırımcılar ve kurumlar için volatilitenin önceden öngörülebilmesi ve modellenebilmesi önem arz etmektedir. Volatilite, piyasaya etki eden olumlu veya olumsuz haberler sonucu ortaya çıkabileceği gibi siyasi olaylar ve ekonomik gelişmelerden de etkilenmektedir. Küreselleşme sonucu piyasaların birbirleri ile etkileşimleri yani bir piyasadaki volatilitenin herhangi bir piyasayı olumlu ya da olumsuz etkilemesi volatilite yayılımını meydana getirmektedir. Volatilite yayılımının araştırılması, yatırım kararları alınırken belirsizlik ve risk düzeyinin tahmin edilmesinde yardımcı olmaktadır. Bu çalışmada, 2000-2019 dönemi için haftalık veriler kullanılarak, döviz kurları ve BIST100 endeks getiri serilerinin volatilite modellemesini yapmak ve döviz kurları ile BIST100 endeksi getirisi arasındaki volatilite yayılımını ortaya çıkartmak amaçlanmaktadır. Bundan dolayı araştırmada ilk olarak döviz kurları ve BIST100 endeksinin volatilite yapısı ARCH-GARCH modelleri ile belirlenmiş, aralarındaki volatilite yayılımı ise Multi-GARCH modeller ile incelenmiştir. Elde edilen bulgular USD ve EURO döviz kurlarından BIST100 endeksine negatif yönlü volatilite yayılımının olduğunu ve USD döviz kurundan EURO döviz kuruna ise pozitif yönlü volatilite yayılımının olduğunu ortaya koymuştur.

ARCH modelDöviz kuruDöviz kuru oynaklığı+4
Özlem Altun
Şırnak University · Institute of Graduate Studies
2020
00
Master'sOpen AccessTR

Finansmana erişimde katılım bankacılığının kullanımı: Diyarbakır ili üzerine bir araştırma

İslami Bankacılık İslam'ın emirlerine uyan yasaklarından sakınan, Kur'an ve hadislerle çelişmeyen kâr-zarar ortaklığına dayanan finansal sistemdir. Faiz nedeniyle meydana gelen aşırı borçlanma dünyada büyük ekonomik krizlere zemin hazırlamaktadır. İslami finansal sistemlerin temelinde üretim ve ticaret olduğu için faizden kaynaklı ekonomik krizlerde bir nebze de olsa sistemi koruyabilmektedir. Bu nedenle İslami Bankacılık dünyada kendi içinde çok hızlı bir gelişme göstermiştir. Bu gelişme ışığında İslami bankacılık faaliyetleri hem artmakta hem de çeşitlenmektedir. Çalışmada ülkemizde Katılım Bankaları olarak faaliyet gösteren bu kuruluşların, üretim odaklı faaliyet gösteren firmalarla finansal ilişkileri ve Diyarbakır Organize Sanayi Bölgesinde faaliyet gösteren firmaların finansmana erişimde Katılım Bankacılığının rolü araştırılmıştır. Çalışmada veriler, yüz yüze yapılan anket yöntemi ile firmaların Katılım Bankalarının hangi finansman yöntemlerini kullandığı, karşılaştıkları finansal sorunların neler olduğu, firmaların Katılım Bankası algısı ve Katılım Bankalarının tercih nedenleri araştırılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 26.0programı ile analiz edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Katılım Bankacılığı, İslami Finans, Diyarbakır Organize Sanayi Bölgesi, Finansal Katılım Araçları, Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler

DiyarbakırFinansal kaynaklarFinansman+4
Cihan Akkaya
Şırnak University · Institute of Graduate Studies
2022
00
Master'sOpen AccessTR

Mevduat ve katılım bankalarının finansal performansını etkileyen mikro faktörler

Çalışmada 2016Q1- 2020Q4 döneminde mevduat ve katılım bankalarının finansal performansını belirleyen banka içi faktörlerin panel veri analizi ile ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda bankacılık sektöründe işleyişi, mevzuatı ve hitap ettiği müşteri yapısı farklı olan iki farklı banka grubunda finansal performansı etkileyen faktörler karşılaştırılabilecektir. Çalışmada bağımlı değişken olan finansal performans aktif karlılık ve özsermaye karlılığı ile ölçülmüştür. Bağımsız değişkenler ise aktif büyüklüğü, banka yaşı, kredi kalitesi, sermaye yeterliliği ve operasyonel etkinlik olarak belirlenmiştir. Gerçekleştirilen analizler sonucunda, mevduat bankalarında banka yaşı ve kredi kalitesi değişkenleri ile aktif karlılık arasında istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönlü, aktif büyüklüğü, likidite ve sermaye yeterliliği değişkenleri ile aktif karlılık arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Ek olarak, banka yaşı ile özsermaye karlılığı arasında istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönlü aktif büyüklüğü, likidite ve sermaye yeterliliği değişkenleri ile özsermaye karlılığı arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Katılım bankalarına ilişkin gerçekleştirilen analizler sonucunda ise kredi kalitesi değişkeni ile aktif karlılık arasında istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönlü, aktif büyüklüğü, sermaye yeterliliği ve operasyonel etkinlik değişkenleri ile aktif karlılık arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca aktif büyüklüğü, likidite ve operasyonel etkinlik değişkenleri ile özsermaye karlılığı arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Bulgular bir bütün olarak değerlendirildiğinde, mevduat bankalarının finansal performanslarını etkileyen banka içi faktörler ile katılım bankalarının finansal performanslarını etkileyen banka içi faktörlerin büyük oranda benzerlik gösterdiği söylenebilir.

Bankacılık sektörüBankalarFinansal performans+4
Cüneyt Bilge
Şırnak University · Institute of Graduate Studies
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Ebu'l A'lâ Mevdûdî'nin İslâm Ekomomisi ile ilgili görüşleri

İnsanın var olduğu ilk günden beri insan hayatını etkileyen en önemli ve en büyük unsurlardan biri kuşkusuz ekonomidir. Ekonomi ister bireysel isterse de toplumsal olsun hayatın her alanına etki etmiştir. Bireyi ve toplumu etkileyen her unsur da ekonomiyi de etkiler. Kapitalizm ve komünizm arasındaki mücadeleye son iki asırda ekonomi de dâhil edilmiştir.Mevdûdî, özellikle ekonomi yönünden bu aşırı ideolojinin baskısı altında bulunan insanlığa İslâm ekonomisini alternatif olarak İslâmî bir sistemin var olduğunu bildirmek istemiştir. Mevdûdî,İslâm ekonomisinin kaynağı Kur'ân-ı Kerîm'de bulunan zekât, fidye, sadaka ve infakı; sünnet-i seniyyede var olan bütçeleme, vergi sistem gibi uygulamaları bu iki kaynaktan besleyerek ictihadî hükümler ortaya çıkararak vermiştir.Özellikle yaşadığı bölge olanHaydarabad/Hindistan'da İslâm Para Fonu ve İslâm Bankacılığı'nın ilk uygulamalarının çıkıp geliştiğini zikretmektedir. Ayrıca tüm semavi dinlerin faizi haram kıldığını ve özellikle İslâm dininin faizi haram kılmasının yanında çözüm yollarını da sunduğunu aktarmaktadır. Bu konuda en önemli çözüm yolukarz-ı hasendir. Mevdûdî, göre faiz ve bu iki ideolojiyle mücadele etmenin birçok yönteminin yanında devlet arazisinin tahsisi, ahlaklı ekonomi, müşterek borçlanmanın devletin elinde olması gibi yöntemlerin olduğuna dikkat çekmiştir. Mevdûdî'nin ekonomik meseleler üzerine yazdığı eserler beş ana temel üzerinde durmaktadır. Bunlar; insancıl, verimli ve adil ekonomi, disiplinler arası yaklaşım, verimlilik, yeni fikir ve yaklaşımlar ve paranın ekonomide birincil rol oynamasıdır. Diğer taraftan faize karşı karz-ı hasen, mudarebe(kâr paylaşımı) ve zekât uygulamalarının var olduğunu savunmaktadır.

Mevlüt Konuk
Şırnak University · Institute of Graduate Studies
2024
00
Master'sOpen AccessTR

İslam ekonomilerinde kripto para uygulamaları: İİT ülkeleri üzerine karşılaştırmalı analizler

Kripto paralar, dijital finansal teknolojilerin hızla gelişmesiyle birlikte küresel finansal sistemin önemli bir bileşeni hâline gelmiş; bu dönüşüm İslam ekonomileri açısından normatif, kurumsal ve düzenleyici tartışmaları da beraberinde getirmiştir. İslam İş birliği Teşkilatı'na (İİT) üye ülkelerde kripto paraların benimsenme düzeyi ve düzenleyici yaklaşımlar, ülkelerin finansal yapıları, İslami finans ekosistemlerinin kurumsal derinliği, makroekonomik koşulları ve finansal merkezleşme stratejileri doğrultusunda önemli farklılıklar göstermektedir. Bu tez, kripto paraların İslam ekonomilerindeki konumunu kuramsal ve ampirik literatür çerçevesinde ele almakta ve Türkiye, Malezya, Suudi Arabistan, Endonezya, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar örnekleri üzerinden karşılaştırmalı bir analiz sunmaktadır. Tablo ve grafiklerle desteklenen bulgular, kripto paraların İİT ülkelerinde homojen bir politika ve uygulama alanı oluşturmadığını; düzenleyici tercihler, piyasa derinliği, finansal merkez olma hedefleri ve kurumsal kapasiteye bağlı olarak farklı ülke modellerinin ortaya çıktığını göstermektedir. Bazı ülkelerde kripto varlıklar finansal yenilik ve yatırım aracı olarak öne çıkarken, bazı ülkelerde daha temkinli ve kontrollü yaklaşımların benimsendiği görülmektedir. Analiz sonuçları, kripto paraların İslam ekonomileri açısından ne mutlak biçimde dışlanması gereken bir unsur ne de kendiliğinden ekonomik fayda üreten bir araç olduğunu ortaya koymaktadır. Dijital finansal yeniliklerin İslami finans sistemleriyle uyumlu biçimde gelişebilmesi, etkin yönetişim mekanizmaları, düzenleyici netlik ve normatif ilkelerle uyumlu bir çerçevenin oluşturulmasına bağlıdır.

Kübra Aysu
Şırnak University · Institute of Graduate Studies
2025
00
Master'sOpen AccessEN

The role of interest-free financing tools for ensuring sustainable export

Nowadays, no country can survive without involving into (international) trade activities. Exports and imports are two elements of the foreign trade. The major source of foreign reserve, GDP and other advancements for almost all developing states is exports. The main purpose of this thesis is to identify export related tools under Islamic finance, track recent improvements and highlight the best Islamic export financing practices in the world. The methodology used in this study is descriptive approach followed by some foreign trade financing experiments. The study also utilized the methodology of induction to clarify how Islamic finance can increase and improve export performance of the states. Due to the lack of interest free-financing data under export related statistics, an empirical or analytical approach seemed impossible for now. In this study, prominent interest free financial methods for exporting companies that do not wish to operate with interest and/or do not have necessary capital are investigated and policy recommendations are brought forward. In this regard, first; literature review, the importance of exports and financing status are discussed; then, the necessity of interest free finance is explained. Lastly, interest-free financing methods and examples at the export stage are debated. The study concluded that Islamic finance is far away from its potential to be used in the export finance. While we underline the overall situation in terms of interest free financing at the export stage, we realize in the literature review that there is almost no study focusing on the Islamic financing of export. Most of them are concerned with domestic trade or Islamic banks, rather than the export financing. This reveals that there is a need for further research on this topic. When we look at the interest-free export finance examples, we also realized that the international organizations have a crucial role. Essentially, interest-free financial activities are carried out with the help of international organizations.

Interest-free economyInterest-free finance institutionInternational trade+2
Osman Ayman
Ankara Social Science University · İslami Araştırmalar Enstitüsü
2020
00
Master'sOpen AccessEN

Türkiye'de sukuk'un vergilendirilmesi

Islamic finance system, which has the potential to develop in non-Muslim countries as an alternative finance, is developing not only the banking sector but also other sectors. In other markets such as capital markets, financial markets, commodity markets, it creates a domino effect and creates a great impact on the economy. Therefore, a serious legislative infrastructure is needed for the development of this sector. This study, in addition to providing information on the Islamic finance products such as murabaha, musharaka, ijara, salam, istisna, mudaraba and sukuk especially examines on sukuk (lease certificate) and types of sukuk. Then, after giving information about the improvement of Islamic finance in Turkey, it describes the kinds of sukuk being implemented in Turkey. As a core study, taxation of sukuk in Turkey and sukuk in Turkish tax system are examined specifically. Moreover, in the United Kingdom, Malaysia, and Luxembourg, which are selected as comparable examples, the development of Islamic finance and taxation of sukuk according to the country's legislation are being studied. Finally, the recommendations and conclusion are included.

Financial productsSukukTaxation+1
Kayhan Refik Okur
Ankara Social Science University · İslami Araştırmalar Enstitüsü
2021
00
Master'sOpen AccessEN

Conventional taxation vs Islamic taxation: Al-zakah system's possible implementation challenges in Turkey

Taxation is an inseparable part of any modern economy that aims at attaining prosperity, welfare, and income and wealth redistribution in the conventional mindset. Following the theory of taxation in Islam, Al-Zakah represents a superior unique tool that holds the ability to carry out the same objective of conventional taxation and amend the missing equity that taxes alone cannot fulfill, with a moral and a spiritual dimension. The fact that the UNCHR established an official refugee zakah fund that can cover almost all of its humanitarian budget, ensures the potential economic power of Al-Zakah. The thesis critically compares the main features of conventional and Islamic taxation. Next, it exhibits an "Input-Output" zakah model that differentiates Al-Zakah from taxes in terms of origin and concept, enforcement, and objectives, even if they share some similarities. The thesis also contributes to current literature with empirical evidence concerning the possible implementation challenges of Al-Zakah in Turkey. After analyzing the answers of 142 Turkish citizens, the results reveal that the lack of religious awareness and secular vs. Islamic law enforcement are primary reasons for the current participants' non-payment of zakah. Moreover, the study identifies the lack of trust in private institutions that collect and distribute Al-Zakah in Turkey as a possible reason why zakah collection in Turkey is below its potential. The results also identify institutions that participants are willing to trust to collect and distribute their zakah payments. Finally, the thesis makes some recommendations to policymakers regarding zakah payment in Turkey.

Salma Abdellatef
Ankara Social Science University · İslami Araştırmalar Enstitüsü
2022
00
Master'sOpen AccessEN

Integration of Islamic finance instruments in KOSGEB supports

Microfinance is an essential tool that provides financial and non-financial services to poor and low-income people to put them in an income-generating position and reduce poverty. Today, banks are the most important institutions providing people access to financial services. A part of society can benefit from financial services through both Islamic and conventional banking activities. However, due to the nature of banking activities, banks do not want to experience disruptions in the repayment of the financing they give and seek a repayment guarantee. At this point, people in the low-income group are out of the bank due to a lack of collateral and lack of credit history. The Islamic Microfinance system's cornerstone is ensuring that even the poorest people have access to finance and can engage in income-generating activities. Today, even participation banks cannot provide this. Small and Medium Enterprises Development and Support Administration (KOSGEB) is a state institution that creates the largest support programs to support SMEs and new entrepreneurs in Türkiye and supports businesses with reimbursed and non-reimbursable supports. The aim of this thesis study is to evaluate the support programs provided by KOSGEB, Türkiye's most comprehensive Microfinance institution, to identify the problematic areas and to offer solutions for the correction of these problematic areas within the framework of Islamic Microfinance, and also to offer suggestions for the integration of support programs into the Islamic Microfinance system. The study consists of 3 parts. In the first chapter, basic information about Microfinance and Islamic Microfinance is given and the instruments of Islamic microfinance are explained. In the second part, information about Microfinance in Türkiye is given and the institutions/organizations providing Microfinance are listed. In this section, KOSGEB and current support programs are also explained. In the third part, KOSGEB supports are evaluated both in terms of its general structure and in terms of Islamic Microfinance. Suggestions are presented for integrating the supports into the Islamic Microfinance system. Keywords: Microfinance, Islamic Microfinance, KOSGEB, Islamic Microfinance in Türkiye

Ümmügülsüm Kayışoğlu
Ankara Social Science University · İslami Araştırmalar Enstitüsü
2022
00
Master'sOpen AccessAR

التقييم الفقهي للحسابات الجارية الخاصة في نظام المصارف التشاركية التركية

تناول هذا البحث التكييف الفقهي للحسابات الجارية الخاصة في نظام المصارف التشاركية في تركيا من منظور الفقه الإسلامي. حيث لم يتم تحديد وظائف الحسابات وتكييفها الفقهي بوضوح من منظور الفقه الإسلامي المعاصر، مما يؤدي إلى مشكلات فقهية متنوعة. هدف هذا البحث إلى تلبية الحاجة إلى تحديد دقيق للتكييف الفقهي المناسب للحسابات الجارية الخاصة. استخدم البحث المنهج الوصفي والمنهج التحليلي. تناول تعريف الحسابات الجارية الخاصة ووظائفها وإطارها القانوني بالتفصيل باستخدام أسلوب دراسة الحالة من أساليب المنهج الوصفي. كذا تناول تحقيق التكييف الفقهي لهذه الحسابات من منظور الفقه الإسلامي باستخدام أسلوب تحليل المحتوى. بالإضافة إلى ذلك، تمت مراجعة الدراسات السابقة والنصوص الفقهية القديمة للتكييف الفقهي الأكثر انسجاما مع التطبيقات الحالية. توصّل البحث إلى أن التكييف الفقهي الأنسب للحسابات الجارية الخاصة من منظور الفقه الإسلامي هو اعتبارها عقداً مستجدا يختلف عن العقود المسماة مثل الوديعة والقرض. حيث أن الحسابات الجارية الخاصة لا تتوافق تماماً مع عقد الوديعة أو القرض. إن اعتبار هذه الحسابات كعقد مستجد سوف يساعد على تحديد الحقوق والتزامات للمصارف والعملاء بشكل واضح. ومن المتوقع أن يساهم هذا التكييف في تعزيز توافق نظام المصارف التشاركية مع الفقه الإسلامي وزيادة شفافية هذا النظام ومصداقيته. الكلمات المفتاحية: الحسابات الجارية الخاصة، المصارف التشاركية، التكييف الفقهي، الوديعة المصرفية

Şuheda Nur Yeşilyurt
Ankara Social Science University · İslami Araştırmalar Enstitüsü
2024
00
Master'sOpen AccessEN

The synergy between Islamic finance and venture capital in context of Türkiye: A new paradigm for growth

Venture capital (VC) is an asset-based financial instrument that provides funding and professional support to young, innovative and high-growth companies. Although VC is expressed in different conceptual frameworks today and in the past, it is basically a mechanism that enables capital owners and entrepreneurs to partner on a business. This mechanism has served as a catalyst for the growth and institutionalization of companies, turning many innovative ideas into concrete projects in the different sectors. Historically, VC was a model built on individual efforts and relationships, but in today's economy, it has become an ecosystem that is actively used in many techno-hubs, especially in Silicon Valley, and is fed by professional funds, investment partnerships and intermediary institutions. VC offers an investment strategy in line with the spirit of Islamic finance, as it promises a partnership and asset-based ecosystem rather than a financial tool based on interest and debt. Moreover, the VC investment path is a process that operates within the framework of a program quite similar to some partnership based Islamic financial instruments such as mudarabah and musharakah (m&m). In the context of Türkiye, VC operates within a framework where foreign funds and investors have notably played a prominent role in recent years. Also domestic investors become part of the ecosystem through VC funds (VCIFs), VC investment trusts (VCITs), crowdfunding platforms, and angel investor networks. Türkiye's VC ecosystem has witnessed a significant surge in recent years, positioning itself as one of the fastest-growing investment areas in Europe. The impact of substantial foreign investments, particularly in ventures like Getir, Dream Games, and Insider, has been observed during this growth phase. There has also been a sharp increase in VCIFs and VCITs in terms of Turkish Lira in recent years. Despite the currency shocks in recent years, these investment instruments have been observed to maintain their potentials in USD terms. A detailed examination of domestic investments has revealed diversification into traditional sectors such as health, energy, and communication, in addition to information technologies (IT).. In the context of Islamic financial institutions (IFIs), participation banks (PBs) cannot be involved in VC investment processes due to the internal conditions of the banking sector. Considering these internal conditions, firstly, VC is not a banking instrument but a capital market tool. Therefore, the legal and administrative framework governing the banking system in Turkiye diverges from the capital market ecosystem in terms of applicable laws and regulatory bodies. Secondly, while the banking sector has a short-term deposit structure, the VC ecosystem consists of long-term funds. As a result, directing short-term deposits from the banking sector to long-term investments leads to financial risks such as maturity mismatch and distortion of financial ratios. Thirdly, the VC ecosystem, mostly comprised of risky investments, can pose a reputation risk for banks in the event of potential unsuccessful investments. On the other hand, participation banks have started contributing to the ecosystem through project-based applications using instruments such as temporary musharakah. Long-term venture capital investments, funded by participation banking capital, take place within portfolio management companies established as subsidiaries of participation banks. In this thesis, four different contexts were studied and analyzed comparatively: VC-world economy, VC-Islamic economy, VC-Türkiye economy, VC- IFIs in Türkiye. These contexts are supported by data from open sources and also fed by surveys and interviews with industry stakeholders. In accordance with the objectives and research questions of the thesis, the findings of this study have been analyzed and assessed at its conclusion. Finally, a number of policy recommendations are presented for researchers and respective sector stakeholders. Key terms: Venture capital, Start-up, Islamic finance, Mudarabah, Musharakah,

Hakan Akbörk
Ankara Social Science University · İslami Araştırmalar Enstitüsü
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Azalan müşareke ile taşıt finansmanı: İslami finans prensiplerine uygun bir model önerisi

Bu çalışma, İslami finans prensiplerine uygun bir şekilde taşıt finansmanı sağlamaya yönelik bir finansman modeli sunmayı amaçlamaktadır. İslami finans prensipleriyle finansman sağlayan mevcut yöntemlerde genellikle borç temelli yaklaşımların kullanılması, taşıt finansmanı alanında İslami finans prensipleriyle uyumlu ve ortaklık temelli alternatif modellerin geliştirilmesi sonucunu doğurmuştur. Bu çerçevede çalışmada, azalan müşareke yöntemi incelenmiş ve Türkiye için taşıt finansmanına yönelik bir model önerisi sunulmuştur. Araştırma, nitel doküman analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiş olup bu yöntem sayesinde azalan müşareke ile taşıt finansmanı hakkında kapsamlı bilgilere ulaşılmıştır. Çalışmada, azalan müşarekenin tanımı, özellikleri, tarihsel gelişimi, uygulama örnekleri ve fıkhi görüşler ele alınmıştır. Ayrıca, Türkiye'deki mevcut taşıt finansmanı modelleriyle karşılaştırılarak, azalan müşarekenin uygulanabilirliği ve potansiyel katkıları değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, azalan müşareke yönteminin İslami finans prensiplerine tam uyumlu, ortaklık temelli ve uygulanabilir bir finansman modeli olduğu sonucuna varılmıştır.

Fahrettin Yeşilyurt
Ankara Social Science University · İslami Araştırmalar Enstitüsü
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Katılım sigortacılığı sisteminde retekâfül

Tekâfül/katılım sigortacılığı, konvansiyonel sigortaya karşı alternatif olarak sunulmuş bir risk yönetimi anlayışıdır. Retekâfül de aynı doğrultuda fıkhî uyum iddiasıyla sigorta sisteminin ayrılmaz bir parçası olan reasüransa alternatif olarak ortaya çıkmıştır. Tekâfül sisteminin gücü ve istikrarı retekâfül şirketlerinin mali kapasitelerine ve aynı zamanda retekâfül uygulamalarının İslam hukuku ilkeleri ile uyumuna bağlıdır. Katılım finansın konvansiyonel sistemden ayrıştığı önemli bir husus olan şerʿî yönetişim retekâfül programının uygulanmasında belirleyici olmalı ve retekâfül anlaşmalarının düzenlenmesinden programlarının uygulanmasına sürecin her aşamasında aktif biçimde yürütülmelidir. Tekâfül sigortacılığının ilk yıllarında sektörün sürdürülebilirliği amacıyla retekâfül operatörlerinin sayı ve kapasite bakımından yetersiz oluşu zaruret bağlamında konvansiyonel reasüransla iş birliği uygulamalarına yol açmıştır. Bu çalışmada retekâfül sistemi tüm boyutlarıyla ele alınırken zamanla ticari bir esnekliğe dönüşen uygulamaların sistemin bağımsızlaşmasına ve gelişmesine olan negatif yansımaları araştırılmıştır. Nitel yöntem ve keşifsel araştırma deseni kullanılarak retekâfülün işleyişi ve gelişimi geleneksel reasürans ile mukayese edilerek incelenmiştir. Sektör raporları, şirket faaliyet raporları, ilgili mevzuatlar, standartlar ve resmi web sitelerinden elde edilen veriler aracılığıyla uygulamalar değerlendirilmiştir. Bu çalışmada önceki çalışmalardan farklı olarak retekâfül bütüncül bir bakış açısıyla ele alınmış, retekâfül için olması planlanan sistem ile uygulamanın karşılaştırılmalı analizi yapılmaya çalışılmış, uygulamadaki problemlere bazı çözüm önerileri sunulmuştur. Bu kapsamda zaruretin varlığının dahi tartışıldığı ancak zaruret bağlamında değerlendirilen uygulamaların reformuna yönelik çabaların yetersiz olduğu öne çıkmaktadır. Zaruret fetvasının uygulanması sürecinde bazı parametreler geliştirmenin ve standartlar belirlemenin fıkhî uyumu ve buna bağlı olarak retekâfül sistemini güçlendireceği öngörülmektedir. Öte yandan retekâfül sisteminin yeterince gelişememesinin arka planında retekâfülün teberru akdi üzerinden temellendirilmesi ve bu eksende tasarlanan işletme modellerinin karmaşıklığı ve teknik maliyetlerinin görece yüksek olması da yer almaktadır. Bu çerçevede önemli referans kaynağı olan ancak realiteyi tam anlamıyla yansıtamayan AAOIFI ve IFSB retekâfül standartlarının revize edilmesinin de olumlu sonuçlar doğuracağı öngörülmektedir. Anahtar Kelimeler: İslami Finans, Katılım Sigortacılığı, Tekâfül, Şerʿî Uyum, Katılım Reasürans

Nafiye Aydın
Ankara Social Science University · İslami Araştırmalar Enstitüsü
2024
00
Master'sOpen AccessAR

دور البنك الإسلامي للتنمية في تمويل المشاريع التنموية: دراسة حالة بوركينا فاسو

The Islamic Development Bank plays an active role in financing development projects in the member states of the Organization of Islamic Cooperation. These financings have met the needs of member countries, as they rely on interest-free Islamic financing principles. This research aims to study the role of the Islamic Development Bank in financing development projects in Burkina Faso. It also seeks to review the main funded projects, the methods used in financing them, and to highlight their impact on enhancing development in Burkina Faso. The study followed a descriptive approach to examine existing literature on the subject, as well as an analytical approach to assess the efficiency of the Islamic Development Bank's financing in achieving economic and social development in Burkina Faso. The study concluded that the Islamic Development Bank plays an effective role in promoting economic and social development in Burkina Faso, having financed more than 217 projects worth $4.6 billion across various sectors, including energy, infrastructure, agriculture, education, healthcare, and others. The study recommended increasing allocations to strategic sectors in Burkina Faso, with a particular focus on the agricultural sector, given its priority status due to its role in supporting the economy and improving people's lives. Keywords: Islamic Development Bank, Islamic finance, development, Burkina Faso.

Boureıma Guıro
Ankara Social Science University · İslami Araştırmalar Enstitüsü
2025
00
DoctorateOpen AccessTR

Katılım bankacılığı algısının davranışsal iktisat perspektifinden analizi

Katılım Bankacılığının Türkiye'deki sektör payı her geçen yıl artış gösterse de henüz istenen düzeyde bulunmamaktadır. Bunun sebeplerini araştırmaya yönelik pek çok akademik çalışma bulunmaktadır. Bu tezin amacı ise Katılım Bankacılığı tercihinin Davranışsal İktisat perspektifi ile değerlendirilerek "çerçeveleme etkisi" altında nasıl değiştiğini ve bu durumun Katılım Bankacılığına olan etkisini incelemektir. Araştırmada deneysel çalışma gerçekleştirilmiş olup, kontrol grubu ve deney grubu olarak iki gruptan oluşmaktadır. Her iki gruba da Katılım Bankacılığı tercihine yönelik aynı finansal sonucu oluşturan soru yöneltilmiştir. Ancak deney grubuna sorudan önce çerçeveleme etkisi içeren metin ön okuma yaptırılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre; kontrol grubu %69 Konvansiyonel Banka, %31 Katılım Bankacılığı tercihinde bulunurken; deney grubu ise %72 Katılım Bankacılığı, %28 Konvansiyonel Banka tercihinde bulunmuştur. Bu sonuç çerçeveleme etkisinin Katılım Bankacılığı tercihinde ciddi bir değişim oluşturduğunu göstermektedir. Aynı şekilde deneyin devamında katılımcıların Katılım Bankacılığı algı düzeylerini ölçen sorulara verilen yanıtlarda da %9'luk pozitif bir değişim gözlemlenmiştir. Elde edilen sonuçlar neticesinde Katılım Bankacılığının daha geniş kitleler tarafından benimsenmesine yönelik politika önerileri sunulmaktadır. Çalışma, Davranışsal İktisat yaklaşımının ve özelde çerçeveleme etkisinin finansal tercihlerde etkisi olduğunu ortaya koymakta ve Katılım Bankacılığı alanında daha etkili iletişim ve pazarlama stratejileri geliştirilmesine katkıda bulunmaktadır. Çalışmanın Katılım Bankacılığı algı yönetiminde ve tercihin artırılmasında uygulamaya yönelik önemli çıktılar sunarak, Katılım Finans Strateji Belgesi'nde de yer alan Algı ve Farkındalık temasına katkı sunacağı değerlendirilmektedir.

Davranışsal ekonomiKatılım bankacılığıİslam ekonomisi
Bünyamin Kayalı
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
DoctorateOpen AccessTR

İslam ekonomisi perspektifinden sürdürülebilir tarım ve agritech iş modeli önerisi

Bu çalışmanın amacı, sürdürülebilir tarımla ilgili sorunların tespit edilmesi ve çözümüne yönelik İslami ilkelerle uyumlu, kapsayıcı ve yenilikçi bir agritech iş modelinin önerilmesidir. Sürdürülebilir tarımla ilgili sorunların tespitine yönelik literatür taraması yapılmıştır. Bu kapsamnda elde edilen sorunlar 7 kategoriye ayrılarak aktarılmıştır. Sonrasında sürdürülebilir tarımla ilgili tespit edilen bu sorunların çözümüne yönelik İslam ekonomisinin ilkeleri ve İslami finansın sunduğu enstrümanlar temel alınarak; müzâraa, müsâkāt, muğārese ve icâre gibi tarımsal ortaklık ve kira sözleşmeleri ile selem, istisna, murabaha, sukuk, kitle fonlaması ve karz-ı hasen gibi finansal araçların, çağdaş tarım uygulamalarıyla entegre edildiği bir iş modeli önerilmiştir. Önerilen bu modelin geliştirilmesi ve uygulanabilirliğinin artırılması için, akademisyenler, uzmanlar ve tarımsal işletme sahiplerinden oluşan 22 kişiyle mülakatlar yapılmıştır. Yapılan mülakatlar sonrasında modelin anlaşılabilirliği, uygulanabilirliği, güçlü ve zayıf yönleri, İslami ekosisteme katkısı değerlendirilmiş olup, modelin geliştirilmesine yönelik katılımcıların önerileri alınmıştır. İkinci olarak, katılımcıların önerileri değerlendirilerek modelde yapısal değişiklikler yapılmış ve geliştirilen model önerisi nihai yapısıyla sunulmuştur. Üçüncü olarak, geliştirilen bu modelin çiftçiler ve arazi sahipleri tarafından uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi için 11 kişiyle mülakatlar yapılmıştır. Bu aşamada yapılan mülakatlar ile geliştirilen modelin anlaşılabilirliği, uygulanabilirliği, karşılaşılan sorunları çözmedeki etkinliği değerlendirilmiştir. Yapılan mülakatlar sonunda, Türkiye'de tarım sektöründe yapısal değişimlerin yapılmasının gerekli olduğu, geliştirilen modelin uygulanabilirliğinin yüksek olduğu, sürdürülebilir tarımın sağlanmasında etkili olacağı ve İslami finans ekosisteminin tarım sektörüne aktarılmasında önemli fırsatlar sunacağı sonuçlarına ulaşılmıştır. İslami bir perspektifle ele alınan tarım konusunun hem teorik hem de uygulamaya yönelik olarak ele alınması, Türkiye'de tarım sektörünün Dünya'daki teknik ve teknolojik gelişmelere uygun olarak geliştirilmesine ve tarımsal sürdürülebilirliğin sağlanmasına yönelik önemli katkılar sunması amaçlanmaktadır.

Hasan Kınacı
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
DoctorateOpen AccessEN

Stakeholder prioritisation of green sukuk challenges under uncertainty: A mixed-methods study using Bayesian Best–Worst Method

Green Sukuk is a Shariah-compliant financial innovation designed to fund environmentally sustainable projects, has attracted growing attention as a potential bridge between Islamic finance and global sustainability agendas. However, despite increasing issuances in countries such as Malaysia, Indonesia, and Saudi Arabia, the Green Sukuk market remains limited in scope, uneven in development, and fragmented in governance. This dissertation investigates multidimensional barriers constraining market growth and proposes a structured framework for prioritising and addressing them. This study adopts an integrated methodology that combines systematic and bibliometric literature reviews, expert interviews, and Bayesian Best-Worst Method (BWM) analysis. Literature mapping identifies thematic gaps in conceptual clarity, regulatory coherence, and stakeholder alignment. Qualitative insights from expert interviews uncovered the contextual, institutional, and ethical dynamics shaping the market. The BWM, used here as a probabilistic decision tool, enables nuanced prioritisation of challenges and potential solutions under uncertainty. The findings reveal a set of critical barriers, such as Shariah-Green misalignment, fragmented certification mechanisms, and low investor awareness, that vary in intensity across jurisdictions. The study's triangulated approach allows for the construction of a stakeholder-informed challenge taxonomy and flexible decision framework applicable to emerging and established Islamic finance contexts. By integrating decision science with ethical and institutional analyses, this study offers practical and conceptual insights into the evolving landscape of Islamic green finance.

Mohamed Zakarıa Fodol
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
DoctorateOpen AccessTR

Katılım bankacılığında sorunlu kredilerin valrık yönetim şirketine satışı uygulamasının analizi ve yeni bir sistem önerisi

Bu çalışmanın amacı, katılım bankalarının sorunlu kredilerin çözümlenmesi sürecinde kanuni zorunluluklar sebebiyle iş birliği yapmak durumunda kaldığı varlık yönetim şirketlerinin yerine katılım bankacılığı ilkelerine göre çalışan bir alternatif yapı önerisi sunmaktır. Bu amaç üzere öncelikle katılım bankacılığı ve katılım bankacılığında krediler konusu teorik çerçevede ele alınmıştır. Daha sonra, ülkemizdeki bankacılık sisteminde sorunlu kredi çözümleme sürecinde kilit rol oynayan varlık yönetim şirketlerinin çalışma yöntemleri incelenmiş ve İran, Pakistan, Mısır, Endonezya ve Malezya'da sorunlu kredilerin çözümlenme yöntemleri ortaya konmuştur. Çalışmanın son bölümünde, katılım bankalarının sorunlu kredi süreçlerinde yer alan tüm taraflardan birincil veriler elde etmek adına yapılmış olan saha çalışmasına yer verilmiştir. Nitel bir yönteme dayalı bu çalışmada araştırma deseni olarak, katılımcıların olayları kendi ifadeleri ile ortaya koyduğu fenomenolojik yaklaşım tercih edilmiştir. Ve saha araştırması kısmında katılım bankalarının sorunlu kredilerle ilgili birimlerinde görevli 20 personel, katılım bankalarının sorunlu kredi süreçlerine dış paydaş olarak yer alan 5 avukat ve katılım bankasından kullandığı kredisi sorunlu krediye dönmesi sonrası varlık yönetim şirketlerine satılmış 10 katılım bankası müşterisi ile yarı yapılandırılmış mülakat sorularına dayanan görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler sonunda elde edilen veriler analiz edilmiş ve bu analiz sonucuna dayanarak katılım bankalarının sorunlu kredi çözümleme süreçlerinde yer alabilecek bir alternatif yapı önerisi ortaya konmuştur. Bu alternatif yapının çalışma yöntemlerinin belirlenmesinde de Türkiye Katılım Bankaları Birliği Danışma Kurulu'nun konuya dair görüşü temel alınmış ve 3 farklı ortaklık yapısında faaliyet gösterebilecek alternatif bir yapı önerisi sunulmuştur.

Cemil Balkanlı
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
Master'sOpen AccessEN

Sudan'da yerli ve küresel makroekonomik faktörlerin borsa üzerindeki etkisi

This study aimed to examine the impact of global and local macroeconomic factors on the stock market in Sudan using quantile regression methodology for the period 2007 to 2018. The results indicated that the Khartoum stock market returns were influenced by global factors such as the VIX before the separation of Sudan in 2011, while after the separation, the returns were more influenced by local factors including the Murabaha rate, exchange rate, and inflation. The exchange rate was found to have a significant positive impact on the stock market in the second period, while the inflation rate was found to have a significant positive impact as well. On the other hand, the Murabaha rate and OVX were found to have a significant impact in the second period, while they were insignificant in the first period. The VIX was found to have a negative significant impact on the stock market in the second period, while it was insignificant in the first period. These findings suggest that the separation of Sudan in 2011 changed the performance and sensitivity of the Khartoum stock market to different factors and have implications for investors and mark participants.

Stock exchangeQuantile regressionMacroeconomic effects+2
Isra Fagır
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Afganistan'da İslami sigortacılığın uygulanabilirliği: Nitel bir araştırma

Afganistan'da İslami finans ve sigortacılık faaliyetleri yeni adım atan faaliyetler olarak tanımlanmaktadır. Bu ülkede İslami sigortacılık ile ilgili henüz herhangi bir uygulama bulunmamaktadır. Genel olarak Afganistan'da İslami finans üzerine yoğunlaşmış kapsamlı akademik çalışmalar yok denecek kadar azdır. Bunun yanı sıra, bu ülkede İslami sigortacılık ve İslami finans önemli bir ihtiyaç olarak görülmektedir. Bu araştırmada iki temel amacı bulunmaktadır. Birincisi, Afganistan'da İslami finans konusu incelenerek elde edilen veriler analiz edilerek uygulama ile ilgili öneriler geliştirilmiştir. Böylelikle, ülkede İslami finansın uygulanabilirliği, gelişimi, engellenen faaliyetler, halkın İslami finans uygulamalarına tepkisi ve İslami finansın uygulanamamasına ilişkin sebepler gibi birçok konu aydınlatılmaya çalışılmıştır. Çalışmada katılımcılar ile yapılan mülakatlardan elde edilen veriler analiz edilerek Afganistan'da İslami finansın uygulamasına ilişkin öneriler geliştirilmiştir. İkinci ise, Afganistan'da İslami sigortacılığın uygulanabilirliğinin irdelenmesi ve uygulanması için uygun bir çerçevenin oluşturulmasına yönelik öneriler geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada, yarı yapılandırılmış mülakat soruları kullanılarak elde edilen verilerden durum tespiti yapılmıştır. Araştırma yöntemi olarak nitel yöntem tercih edilmiştir. Doküman incelemesi ve yarı yapılandırılmış anket soruları veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Bu bağlamda Afganistan'da İslami sigortacılığın uygulanabilirliğine ilişkin ilgili kurumlardan yetkili isimler ve birimler ile görüşülmüştür. Araştırmanın katılımcılarını Maliye Bakanlığı, Merkez Bankası ve sigorta şirketleri olmak üzere üç gruptan toplam 7 katılımcı oluşturmuştur. Doküman incelemesiyle incelenen diğer ülke tecrübeleri ve elde edilen mülakat verilene göre Afganistan'da İslami sigortacılığın uygulanabilmesi ve geliştirilmesine yönelik öneriler sunulmuştur.

AfganistanSigortaSigortacılık+5
Abdul Zahır Ahmadı
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessEN

Impact of oil prices and exchange rate fluctuations on Islamic and conventional stocks: Comparative study of Turkiye and Russia

Study tries to find a link between an economy's oil trade position, oil prices, exchange rate depreciation, and the performance of its traditional and Islamic stock market. The study uses two widely used econometric models to do so. One being quantile connectedness approach, and the other being wavelet coherence. As wavelet coherence gives deeper understanding of pairwise correlations, we find our answers there. Russia and Turkiye were picked for substitutes for importing and exporting countries. Because both are quite similar in their positions in the international arena, as they are both stuck between the East and the West. Most importantly; both have faced high exchange rate depreciation in recent years, and they both have Islamic indices. And the results show that different from what was expected, oil prices do not affect the stock markets when the country is importing oil. But if the country is exporting oil like Russia the oil prices have direct correlation with the currency exchange rate and stock markets. Exchange rate depreciation has been found to be highly correlated on both country's stock markets. International policies, and economic circumstances that may affect the link between the variables was also taken into consideration. The results of this study advances our understanding of the relationship between oil trade, exchange rate, traditional stock market and Islamic stock market.

Stock exchangeExchange rateExchange rate volatility+6
Ömer Faruk Uysal
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Zekâtın yoksullukla mücadeledeki rolüne iş adamlarının bakışı: MÜSİAD örneği

Zekât İslâm'ın beş temel esasından biri olan Allah tarafından dinen zengin olan Müslümanlara emredilen, erdemli bir kulluğun gerekleri arasında sayılan, kulun Rabbine olan bağlılığını ortaya koyan, Kur'anı- Kerim ve Sünnet ile şartları ve çerçevesi belirlenen mali bir ibadettir. Zekât en genel anlamıyla, malı nisab miktarına ulaşmış bir Müslümanın sahip olduğu maddi varlık sebebiyle belirlenmiş kimselere vermekle yükümlü olduğu malı ifade etmektedir. Zekât ekonomik hayata yön veren yoksulluğun önlenmesinde, gelir gider dengesinin sağlanmasında ve eşitsizliğin ortadan kalkmasında yardımcı olan bir kurumdur. Zekât sayesinde toplumdaki en büyük sorun olan yoksulluk sorunun çözümlenmesi oldukça başarılı adımlar atılabilmektedir. Zekât zengin olandan alıp ihtiyacı olana veren, iktisadi dengeyi sağlamaya çalışan bir ibadettir. Kur'an-ı Kerim ve Sünnette insanın ruhunu temizleyeceği ve malını arttıracağı vurgulanmaktadır. Dolayısıyla bu konu bireyin ve toplumun refahı için önem arz etmektedir. Sosyo-ekonomik problemlerin çözümünde büyük rol oynadığı için çok iyi bu ibadetin anlaşılması gerekmektedir. Tüm bunlar ışığında çalışmanın amacı zekât ibadeti hakkında derinlemesine araştırma yapıp yoksulluğu önlemedeki rolüyle ilgili bilgi sahibi olmaktır. İslâm'ın temel şartları içerisinde yer alan zekâtın doğru anlaşılıp doğru uygulanması açısından yeniden ele alınması gerektiği inancı bizi bu çalışmaya sevk etmiştir. Sosyal yardımlaşma ve dayanışma açısından çok mühim bir kurum olmakla birlikte günümüzde gereken önemi görmemektedir. İnsanlar tarafından zekât ibadetinin daha iyi anlaşılması kişileri zekât vermeye, yardımlaşma ve dayanışma konusunda olumlu adımlar atmaya sevk edecektir. Çalışmamızın konusu yoksulluk sorunun incelenmesi ve zekât kurumunun yoksulluğu önlemedeki rolünü ele alınmasıdır. Bunun yanında, MÜSİAD gibi Türkiye'deki önemli iş adamları derneğinin üyelerinin zekât kurumunun yoksullukla mücadelesine katkısı imkân ve fırsatlarına bakışı analiz edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu MÜSİAD üyeleridir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan mülakat (görüşme) tekniği kullanılmıştır. Çalışma zekâtın ana hatlarıyla çerçevelendirebileceğimiz zekâtın önemi, tarihçesi, zekât verilecek mallar, zekâtın farz olmasının şartları, zekâtın istihdama ve üretime katkısı, MÜSİAD üyeleriyle yapılan mülakat görüşmelerinden bulgularla zenginleştirilip amacına hizmet edecek şekilde tasarlanmıştır. Çalışma dahilinde yapılan mülakat görüşmelerinde MÜSİAD üyelerinin Türkiye'de zekât potansiyelinin çok yüksek olduğu, zekâtın yoksullukla mücadelede büyük bir rol oynadığı ve bu ibadet yerine getirildiği takdirde yoksulluk sorununu büyük oranda çözeceği sonucuna ulaşılmıştır.

Süreyya Narmanoğlu
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
DoctorateOpen AccessTR

Türkiyede'ki katılım ve konvansiyonel bankalarındaki takipteki kredileri etkileyen faktörlerin kantil regresyon analizi ile karşılaştırılması

Ekonomideki en önemli finansal aracılardan biri bankalardır. Piyasadaki fon aktarımına aracılık eden bankalar ekonomide fon fazlası olan kesimden fon ihtiyacı olan kesime aktarım işlemi yapmaktadırlar. Bu işlem yapılırken çoğunlukla kredi verme kanalı kullanılmaktadır. Kredi verme işlemi sonrasında kredinin geri ödenmeme riski bulunmaktadır. Verilen krediler ödenmediğinde takipteki kredi (sorunlu kredi) adını almaktadır. Çalışmada konvansiyonel bankalar ve katılım bankalarındaki bankaya özgü ve makroekonomik faktörlerin takipteki krediler üzerindeki etkisi karşılaştırmalı olarak analiz edilmektedir. Türkiye'deki konvansiyonel bankalar ve katılım bankalarında takipteki kredileri etkileyen bankaya özgü ve makroekonomik değişkenlerin etkilerini ölçmek için kantil regresyon (QR) ve OLS tahmin yöntemi modeli kullanılmıştır. Çalışmada bağımlı değişken olarak takipteki krediler kullanılmıştır. Bağımsız değişkenler bankaya özgü ve makroekonomik değişkenler olarak iki gruba ayrılarak ele alınmıştır. Bankaya özgü değişken olarak "toplam krediler, net kâr, krediler/GSYİH, krediler/mevduat, aktif kârlılığı, özsermaye kârlılığı ve banka büyüklüğü", makroekonomik değişken olarak "konut faizi, ihtiyaç faizi, ticari faiz, GSYİH, enflasyon, mevduat faizi ve kredi risk primi (CDS)" kullanılmıştır. Çalışmadaki veriler 2011 dördüncü çeyrek ile 2021 ikinci çeyrek arasında toplamda 39 çeyreklik dönemi kapsamaktadır. Konvansiyonel bankalara ait veriler FitchConnect veri tabanı, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası EVDS veri tabanı, Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi veri tabanı, Türkiye Bankalar Birliği, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu ve bazı dönemlere ilişkin eksik veriler bankaların konsolide olmayan finansal tablolarından derlenmiştir. Katılım bankalarına ait veriler FitchConnect veri tabanı, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB) EVDS veri tabanı, Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi veri tabanı, Türkiye Katılım Bankaları Birliği ve bazı dönemlere ilişkin eksik veriler bankaların konsolide olmayan finansal tablolarından elde edilmiştir. Makroekonomik veriler, TÜİK ve Dünya Bankasına ait veri tabanından elde edilen bilgiler ile derlenmiştir. Çalışma, analiz de dahil olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, konvansiyonel ve katılım bankacılığı sektöründeki kredi kavramının ana hatlarına yer verilmiştir. İkinci bölümde, konvansiyonel ve katılım bankacılığı sektöründeki takipteki kredi kavramı ana hatları ile ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, bankacılık sektöründeki kredi riskleri, yönetimi ve türleri konvansiyonel bankalar ve katılım bankaları karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Dördüncü ve son bölümde takipteki kredilerin belirleyicisi olan bankaya özgü ve makroekonomik değişkenler kantil regresyon yöntemi ile analiz edilmiştir. Bu bölümde hem konvansiyonel hem katılım bankaları açısından literatürdeki ulusal ve uluslararası kaynaklar, araştırmanın metodolojisi, analizde kullanılan değişkenler ve analiz sonucunun yorumlamaları yapılmıştır. Analiz yapılırken üç farklı denklem denemesi yapılmış ve tüm sonuçlar için anlam düzeylerinde yakınlık olduğu için tamamı çalışmada açıklanmıştır.

Öznur Ak
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
DoctorateOpen AccessTR

İslam iktisadının klasik fıkıhla ilişki biçimi: İslami finans standartları örneği

İslami finans standartları, klasik fıkıh birikimi ve mevcut iktisadi ve finansal ihtiyaçları dikkate alarak İslami finans kurumlarının işleyişini belirlemeyi hedefleyen metinlerdir. Bu standartları dünya genelinde oluşturan kuruluşlar, genellikle Körfez ülkeleri, Malezya ve Endonezya gibi İslami finansın geliştiği Asya ülkeleri ve Türkiye gibi ülkelerde yer almaktadır. Farklı coğrafyalarda çalışan farklı kuruluşlar, benzerliklerin yanı sıra birçok farklılık ve zenginliği de ortaya koymaktadır. Bu kuruluşların kurumsal yapıları, standart hazırlama yöntemleri, klasik fıkıh mirasıyla ilişkileri, danışma kurulları yapıları ve özellikle fıkıh hükümlerinin dayanakları önemli konulardır ve araştırmanın temel konularını oluşturmaktadır. İslami finans standartları fıkhi yönü olan metinler olması hasebiyle klasik fıkıh ile bir şekilde ilişki kurmak durumundadır. Bu ilişkinin mahiyeti tezin temel amacını teşkil etmektedir. Bu amaç doğrultusunda İslami finans standartları geliştiren altı kuruluş tespit edilmiştir. Bu kuruluşlar AAOIFI, IFSB, TKBB, IIFM, DSN-MUI ve SACBNM'dir. İslami finans standartlarında klasik fıkıh ile ilişkilerinin görülebileceği en net alan hükümlerin gerekçelendirme ve dayanakları kısımlarıdır. Tezde de bu doğrultuda altı ayrı kurumdan on farklı konuda 44 standart tespit edilerek bu minvalde ele alınmıştır. Standartların incelenmesi neticesinde klasik fıkha hem kaynak hem de yöntem olarak İslami finans standartlarında sıkça başvurulduğu görülmüştür. Standartları dayanaklarında başvurulan yöntemler ise genel itibarıyla naslar, genel fıkıh ilkelerinden ibaha, zaruret, maslahat ve sedd-i zerai, klasik fıkıh kaynakları, diğer kuruluşların standart ve fetvaları, kıyas, kaideler, mezhep görüşleri, görüş birliği ve örf ve teamül olarak ifade edilebilir. İslami finans standartlarında genel hatlarıyla klasik fıkhın kutsanmadan fakat göz ardı da edilmeden dengeli bir kullanıma sahip olduğu, kuruluşların kendilerine has bazı kullanım alışkanlıklarının olduğu, çoğu zaman gösterilen dayanakların haklı gerekçelere dayandığı, literatürde çokça eleştirilen zaruret ve maslahat temelli yaklaşımların usulsüz kullanımlarının yaygın olmadığı kanaatine ulaşıldığını ifade etmek mümkündür.

İsmail Bektaş
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Gayrıresmi karz-ı hasen sandık uygulamaları: Sorunlar ve çözüm önerileri

Borç, tarihin her zamanında yaşayan insanlar arasında iktisadî bir olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Doğası gereği borç veren kişinin elinde bulundurduğu menfaati bir başkasına kullandırması karşılığında bir menfaat elde etmesini de gerektirir. Günümüz bankacılık sisteminde bu menfaat, faiz olarak karşımıza çıkmaktadır. Bankalar, müşterilerine kullandırmış olduğu kredi karşılığında faiz almaktadırlar. İslam dinine göre faizin yasaklanmış olması, dinî hassasiyetleri olan insanların ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için farklı yöntemler aramasına sebep olmuştur. Karz-ı hasen, faizi tam olarak ortadan kaldıramayacak bir yöntem olsa da müslümanlar arasında borç ilişkilerinde tercih edilen bir yöntem olarak görülmektedir. Allah rızası için verilen güzel borç anlamındaki karz-ı hasen, ihtiyaçları gidermeye yönelik kullanılmaktadır. Karz-ı hasenin temel amacı, Allah'ın rızasını kazanmak ve insanların ihtiyacını karşılamaktır. Karz-ı hasen, kar sağlama amacı olmadığı için yardımlaşmayı destekleyen kurumlarda resmi olarak ya da bireylerin kendi aralarında gayrı resmi olarak uygulanmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, karz-ı haseni gayrı resmi olarak uygulayan sandıkların işleyişlerini ve yapısını araştırıp incelemektir. Bu sandıkların karşılaşmış oldukları problemleri tespit etmektir. Nihayetinde bu problemlere bulmuş oldukları çözümleri aktarmaktır. Gayrı resmi karz-ı hasen sandıklarının yaygınlaşmasının imkanını ortaya koymaktır. Bu sandıkların resmiyet kazanmasının olabilirliği incelenecektir. Bu kapsamda biri yurt dışında on biri yurt içinde olmak üzere toplam on iki gayrı resmi karz-ı hasen sandığı incelenmiştir. Sandıklar hakkında bilgi sahibi olmak için nitel araştırma yöntemi kullanılarak katılımcılarla mülakatlar yapılmıştır. Mülakatlar, yarı yapılandırılmış yöntem kullanılarak online veya yüz yüze gerçekleştirilmiştir. Sandıklar, kuruluş serüvenleri, fon toplama ve karz dağıtma yöntemleri ve amacı gibi yönlerden değerlendirilmiştir. Karz-ı hasenin yaygınlaşabilirliği hususunda İslam iktisat literatürüne önemli katkıları olacağı beklenmektedir.

Rıdvan Demir
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Muhafazakâr iş insanlarının zekât algıları

Zekât İslam'ın yerine getirilmesini emrettiği ibadetlerden birisidir. Farziyeti Kur'an ve sünnetle sabittir. Nisap miktarı mala sahip olan her Mü'minin yerine getirmesi gereken zorunlu bir görevdir. Zekâtı diğer ibadetlerden ayıran en önemli husus mali yönünün olmasıdır. Ekonomiye yön vermesidir. Zekâtın en önemli amacı zengin ile yoksul arasındaki dengenin kurulması, gelir dağılımında adaletin sağlanmasıdır. Ancak nisap miktarına ulaşan malların zekâtı verileceği zaman nasslarda kesin olarak belirtilmemiş malların zekâta tabii olup olmayacağı klasik fıkıhçılar arasında tartışma konusu olmuştur. Özellikle modernleşen dünyamız ile birlikte tedvin döneminde olmayan birçok yeni iş kolları ve sektörü hayatımıza girmiştir. Bu da zekât hesaplanması noktasında birtakım sıkıntıları beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, son derece önemli olan zekât ibadetinin dindar ve aynı zamanda muhafazakâr olan iş insanlarının zekâta olan bakış açılarının ayrıntılı olarak incelenmesi ve araştırılmasıdır. Zekât ibadetinin yerine getirilmesi esnasında yaşanılan problemlerin, kişilerin zekât ibadeti hakkında bilgileri, algıları ve zekâta karşı uyumlarının incelenmesi hedeflenmiştir. Zekât ibadetinin eksiksiz ve doğru bir şekilde yerine getirilmesinin istenmesi, öneminin yeterince kavranıp farkındalığın oluşturulmasının istenmiş olması bu çalışmanın ortaya çıkmasına sebebiyet vermiştir. Çalışmamızın konusu muhafazakâr iş insanlarının zekât algılarının ölçülmesidir. Yapmış oldukları ticari faaliyet sonucunda kazançlarının belli bir miktarını zekât olarak veren iş insanlarının zekât hakkında bilgileri, farkındalıkları, zekât ibadetine karşı düşüncülerinin ölçülmesi ve yaşanılan problemler karşısında takındıkları tavırların neler olduğunun tespit edilmesidir. Bunun haricinde vatandaşlık görevi olarak devlete vergi de ödemektedirler Araştırmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiştir. Araştırma deseni olarak ise olgubilimi yöntem deseni tercih edilmiştir. Veri toplama aracı olarak görüşme (mülakat) ve doküman incelemesinden yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu ticaret ile uğraşan ve zekât veren muhafazakâr iş insanları olan 12 kişi oluşturmuştur.

Büşra Gül
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Altyapı projelerinin sukuk yoluyla finansmanı ve Afganistan için öneriler

Günümüzde altyapı projelerinde genel olarak kamu finansmanı, kurumsal finansman ve proje finansmanı olmak üzere üç finansman yöntemi kullanılmaktadır. Kamu finansmanı, bir devletin kalkınma bütçesi çerçevesinde ve devletin kaynaklarından yapılırken, altyapı projelerinin özel sektöre devredilmesiyle birlikte kurumsal finansman ve proje finansmanı yöntemlerinden söz edilir. Kurumsal veya proje finansmanında öz sermaye, tahvil ve kredi gibi finansman araçları kullanılmaktadır. Ancak Afganistan gibi az gelişmiş ülkelerde her üç yöntemi de neredeyse sonuçlanmamaktadır. Çünkü devletin kaynakları, normal bütçe giderlerine bile yetmezken, özel sektörün potansiyeli, büyük ölçekli altyapı projelerinin finansmanında yetersiz kalmaktadır. Ayrıca tahvil ihracı için yerel organize sermaye piyasası da bulunmamaktadır. Öte yandan dini hassasiyetlerden dolayı konvansiyonel finansman araçları, potansiyel sermaye piyasasından dışlanmaktadır. Afganistan'ın bütçesi yıllardır dış yardımlara bağlı kalmıştır. Bu yardım fonları, çoğunlukla sınırlı olup altyapı finansmanında kullanılmamıştır. Örneğin, 2001 yılından bu yana uluslararası toplumun mali yardımlarından yararlanan Afganistan, altyapı geliştirilmesinde başarısız kalmıştır. Özellikle enerji, ulaşım, eğitim ve sağlık sektörlerinde büyük boşluklarla karşı karşıya kalmıştır. Donörlerin finansman yöntemlerine ve hedef sektörüne bakılırsa, bahsedilen kaynakların finansörün kendi menfaatine yönelik yapılmış olduğu ve ülkedeki altyapı projelerinde kısıtlı olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır. Üstelik Afgan toplumun dini değerleri, konvansiyonel finansman yöntemlerinin kullanılmasını engellemektedir. Dolayısıyla toplumun kültürel değerleriyle çelişmeyen, ülkenin altyapısını geliştirebilen ve sosyal refahı sağlayabilen alternatif bir finansman yolunun izlenmesi gerekmektedir. Bu yol ancak İslami finans sisteminde bulunabilmekte ve İslami bono olarak adlandırılan sukuk, alternatif ve uygulanabilir bir yöntem olarak önerilmektedir. Ancak altyapının farklı sınıfları, maliyeti ve sukuk modellerinin çeşitliliği, avantajları ve dezavantajlarına bakıldığında uygulanabilirliği de bir ülkeden diğer ülkeye göre farklılık göstermektedir. Dolayısıyla bu çalışmanın amacı, Afganistan altyapı projelerinin finansmanı için uygulanabilir sukuk modeli önermesidir. Bu araştırmada Afganistan altyapı projelerinin finansmanında sukuk modellerinin uygulanabilirliği ele alınmış ve ülkenin altyapı durumuna göre uygulanabilir modeller önerilmiştir. Sonuç olarak ilk etapta ülkedeki küçük ve orta kapasiteli ekonomik altyapı projeleri için müşâreke, mudârebe ve murabaha sukuk modelleri, büyük ölçekli projeleri için icâre sukuk modeli, sosyal altyapı projeleri için istisna ve vekâlet modelleri ve düşük maliyetli projeleri için hibrid sukuk modeli önerilmiştir. Araştırmada, sosyal bilimlerde en çok kullanılan nitel araştırma yöntemine dayalı durum çalışması yaklaşımı tercih edilmiştir. Bununla birlikte, veri toplama yöntemi olarak döküman incelemesi kullanılmıştır.

Mohammad Asif Nıaman
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
11
Master'sOpen AccessEN

Impact of eco-efficiency on firm value: Evidence from manufacturing companies listed in Indonesia Sharia Stock Index

The activity of manufacturing sector has been contributing to the climate change issues. The stakeholders must actively participate in addressing the issues as it is their responsibility as human beings. This research thesis will investigate the influence of eco-efficiency on firm value. The study will aim to observe the direct effect of implementing the eco-efficiency against the firm value of the manufacturing companies listed in Indonesia sharia stock index from 2013 to 2022. The study will utilise moderated regression analysis, with leverage and profitability as the moderating variables, age as the novel aspect of this research. The results indicate that there is a negative impact of eco-efficiency on firm value. Additionally, the leverage can enhance the relationship between eco-efficiency and firm value, while profitability can weaken this relationship. The implication of this study suggests that the company's stakeholders should reassess the implementation strategy of eco-efficiency in order to enhance its effectiveness of efficiency. This is particularly important considering the presence of an evaluation process in the implementation of ISO 14001. Furthermore, it is imperative for the government to strictly enforce sustainable business policies, particularly for the most environmentally polluting company in Indonesia.

Nun Mazıyyah Mahsyar
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
DoctorateOpen AccessTR

Alternatif uluslararası ticaret modelinin büyümeye etkisi

Bu tezde, İslam alimlerinin kaynaklarında bahsi geçen İslami uluslararası ticaret ilkelerinin, konvansiyonel uluslararası ticaret sistemi üzerindeki olumlu etkisi incelenmiştir. Bunu yapmak için, fıkhî hükümleri ve Yeni Uluslararası Ticaret Teorisi modellerini ana bileşen olarak seçerek, uygulanabilirlik ve çağdaşlık yönü birleştirilerek analizedilirken, yeni İslami teorik ufuklar keşfetmeye çalışılmıştır. Çalışma teorik ve ampirik olmak üzere iki ana bölüme ayrılmıştır. Birinci teorik bölümde, İslami uluslararası ticarete yönelik uygun ve optimal bir yapının yürütülebilmesi için piyasaların, esas olarak uygulanması gereken iki kural kategorisinden oluşan belirli ilkelere dayandırılması gerektiğini ortaya konulmuştur. Birinci kural, uluslararası ticaret sistemi piyasaları için Lancaster'in tekelci rekabete ve İmam Şatibi'nin düşüncelerinden esinlenerek öncelik kavramına dayanarak geliştiren kurallardır. İkincisi ise belirli ana politikalara dayanan koruyucu kurallardır: Fiyatlara müdahele politikası, Satmaya teşvik politikası ve Stoklama politikası. Çalışmanın ikinci aşamasında, Al Şatibi'nin kavramını Lancaster'ın modeline uygulayarak tekelci rekabet yapısına sahip piyasaların yer aldığı ülkeler panel veri seti kullanılarak ampirik olarak değerlendirilmiştir. Panel regresyon modelinde, Sabit etkiyi ve Rastgele etki tahmininin hangisinin uygun olduğunu tespit etmek için Hausman testini kullandık. Bulgular, uluslararası ticaret stratejisinde İmam Al Şatibi'nin öncelik kavramının tekelci rekabet ve ürün çeşitlendirmesi çerçevesinde uygulanmasının toplumsal refah üzerindeki olumlu etkisi olduğunu büyük ölçüde doğrulamıştır. Bu sonuçlar literatüre önemli katkılar sağlamakta ve yeni yollar açmaktadır.

Dhiaeddine Rejeb
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Kitlesel fonlama platformlarının İslami finans açısından değerlendirilmesi

Kitlesel fonlama platformları, gelişen fintek (finansal teknoloji) sistemi ile birlikte mevcut geleneksel yöntemlere alternatif olarak yenilikçi bir finansman hizmeti sunmaktadır. Bu platformlar girişimcileri, şirketleri ve yatırımcıları bir araya getirerek projelerini gerçekleştirme imkânı sağlamaktadır. Bu bağlamda, İslami finansa uygun kitlesel fonlama platformlarının oluşturulması; sosyal girişimciliğin, yenilikçi fikirlerin ve işletmelerin desteklenmesi açısından önem taşımaktadır. Bu çalışmada, kitle fonlamasının işleyişine ve mevcut İslami kitlesel fonlama platformlarının incelenmesine yer verilerek Türkiye'deki kitle fonlaması kurumlarının İslami finans açısından değerlendirilmesi yapılmış ve İslami kitle fonlaması ekosisteminin geliştirilmesi için öneriler sunulması amaçlanmıştır. Çalışma hem nicel hem de nitel veriler kullanılarak ele alındığı için yöntem olarak karma araştırma yöntemi belirlenmiştir. Araştırmanın nitel boyutunda, mevcut uygulamaların uygunluğunu değerlendirmek ve İslami finansa uyumlu platformlar için görüşlerini almak amacıyla bu alanda uzman kişiler ile mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Nicel boyutunda ise, Türkiye'de fonlanan paya dayalı kitle fonlaması projelerinin TKBB ve AAOIFI standartları kapsamında analiz edilerek, fonlanan projelerin kriterler açısından uyumluluğunun incelenmesi hedeflenmiştir. Araştırma sonucunda, toplanan veriler ile araştırma sorularına yönelik öneriler geliştirilerek değerlendirmelerde bulunulmuştur. Bulgularda; İslami finansa uyumlu kitle fonlaması platformları için denetim ve yönetişim mekanizması önerileri sunulmuş ve platformların sorunları değerlendirilmiştir. Kitle fonlaması projelerinin İslami finansa uyumluluklarının incelenmesi noktasında; mevcut standartların tüm aşamalar için yeterli olmadığı ve projelerin finansal göstergelerinin kitle fonlamasına özel kriterler kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Fintek
Büşra Aktaş
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Günümüzde Ahilik uygulamaları Mudurnu örneği

Ahilik, uzun yıllar boyunca Anadolu'nun ticaret hayatını düzenleyen önemli bir kurum olarak öne çıkmıştır. Ahilik, ekonomik, sosyal, kültürel ve ahlaki etkileriyle dikkat çekerek, ticareti sadece maddi kazançlarla sınırlı tutmayıp, toplumun tamamını kapsayan bir iş etiği ve dayanışma kültürü oluşturmuştur. Günümüz küresel ticaretinde yaşanan etik problemler, Ahilik geleneğinin yeniden ele alınmasını gerektirmektedir. Mudurnu, Ahilik geleneğini yaşatma amacını güden önemli ilçelerden biridir. 2015 yılında, Mudurnu UNESCO'nun Dünya Mirası Geçici Listesi'ne "Mudurnu Tarihi Ahi Kenti: Ahiliğin Tanıkları (Bolu)" olarak dahil edilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Mudurnu'da devam eden Ahilik Teşkilatının günümüzde ne kadar yaşatıldığını araştırmaktır. Çalışma kapsamında Mudurnu'da sanatkarlık yapan 9 esnafla görüşülmüştür. Esnaflarla mülakat tekniği kullanılarak yüz yüze görüşmeler yapılmış, ayrıca görüşmeler sırasında dükkanlarda gözlem tekniğinden de faydalanılmıştır. Çalışma grubunda 2 kadın, 7 erkek olmak üzere 9 esnaf bulunmaktadır. Çalışmada yarı yapılandırılmış mülakat tekniğinden faydalanılmış, kaydedilen görüşmeler, deşifre edilerek ATLAS.ti 8 programına aktarılmıştır. Daha sonra veriler, tema grupları oluşturularak içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Yapılan araştırma sonucunda, Ahilik geleneğinin Mudurnu'daki ticaret ortamında hala etkili olduğu, ancak bazı değişikliklerin meydana geldiği belirlenmiştir. Geçmişe kıyasla azalmış olmasına rağmen, Ahilik anlayışının ve ritüellerinin ilçede sürdürüldüğü tespit edilmiştir. Bu ritüellerin en somut göstergesi, her hafta düzenlenen esnaf duasıdır. Esnaf duasının 8 asırdır aralıksız bir şekilde ilçede devam ettiği gözlemlenmektedir. Görüşülen esnafların hala Ahilik prensiplerine göre ticaret yaptıkları anlaşılmaktadır. Ancak, usta-çırak ilişkisinin azalması, Ahilik geleneğinin yeni nesillere aktarılmasını olumsuz yönde etkilemiştir. Bu çalışma, Mudurnu'daki Ahilik geleneğinin günümüzdeki durumunu değerlendirerek literatüre özgün bir katkı sağlamaktadır.

Ahi EvranAhilikEl sanatları
Yahya Ateş
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Katılım endeksleri ve arındırma işleminin faiz hassasiyetine sahip yatırımcılar nezdinde bilinirliği

Bu çalışma, faiz hassasiyetine sahip yatırımcıların, borsada listelenen katılım endeksleri ve bu endeksler için uygulanan arındırma işlemleri hakkında bilgi sahipliği ve bu konular hakkındaki tutum düzeylerini ölçmek üzere yapılmıştır. Ağustos 2024 itibariyle Borsa İstanbul yatırımcı sayısı 7.385.324 kişi olmakta ve bu araştırmanın çalışma grubunu da bu evren içerisinde kolay örnekleme yolu ile ulaşılan katılımcılardan oluşmaktadır. Kolay örnekleme yolu ile 725 kişiden oluşan örneklem sayısına ulaşılan bu çalışmada hedeflenen amacı ortaya çıkarmak için anket çalışması yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın ölçme araçlarının istatistiksel güvenilirliği Cronbach's Alpha katsayısı incelenerek değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre araştırmanın bütün ölçme araçları 0.70 üzerinde yeterli bir istatistiksel güvenilirliğe sahip olmaktadır. Çalışma grubunun araştırmanın ölçme araçları olan faiz hassasiyeti, katılım endeksi ve arındırma işlemi bilgi düzeyleri ve katılım endeksi ve arındırma işlemleri tutum düzeylerine dair elde edilen bulgular şu şekilde gerçekleşmiştir; katılımcıların faiz hassasiyetlerinin yüksek bir düzeyde olduğu tespit edilmiştir, bu bulguya göre katılımcıların faiz içeren finansal işlemlerden kaçındıkları, dini sebepler ile faizsiz finansal enstrümanlara yöneldiği ifade edilmektedir. Bununla birlikte katılımcıların katılım endeksi ve arındırma işlemlerine dair de yüksek bir bilgi düzeyine sahip olduğu görülmüş ve son olarak da benzer bir şekilde araştırma katılımcılarının katılım endeksleri ve arındırma işlemlerine yönelik yüksek düzeyde olumlu bir tutuma sahip oldukları tespit edilmiştir.

Ahmet Gürtekin
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

2008 küresel finansal krizinin İslami ve konvansiyonel bankalar üzerindeki etkisi: Körfez ülkeleri üzerinden karşılaştırmalı analiz

Küresel Finansal Kriz, 2008 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde temelde mortgage kredileri ve menkul kıymetleştirmelerdeki yaşanan sorunlar ile başlayan ve çok kısa sürede tüm dünyayı etkisi altına alan, 2008 krizi olarak da tanımlanan finansal bir krizdir. Ekonomik sistemin önemli bir kısmını teşkil eden finansal sistem bu krizden şiddetle etkilenmiş, özellikle finansal sistemin dahi en önemli kısmını oluşturan bankacılık sektörü küresel finansal krizden doğrudan etkilenen sektör olmuştur. Bankacılık sektörü kendi içinde; konvansiyonel bankalar, İslami (faizsiz) bankalar, yatırım ve kalkınma bankaları olarak kategorize edilmekte ve bankacılık sektöründe en büyük payı ise konvansiyonel bankalar oluşturmaktadır. Bankacılık sektörü içinde işlevsel olarak aynı (fon toplayıp fon kullandırma esaslı çalışan) olmakla birlikte, İslam hukuku temelinde yöntem ve uyulması gereken ilkeler açısından farklılık gösteren İslami bankacılık, faizsizlik prensibiyle çalışması bakımından önemli bir yapısal farklılık sergilemektedir. İslami bankalar dünya üzerinde çeşitli ülkelerde gelişerek faaliyetlerini sürdürmekle birlikte, özellikle Körfez Ülkelerinde yoğun faaliyet ve gelişim alanına sahiptirler. Bu sebeple Körfez Ülkeleri İslami finans ile ilgili birçok araştırmaya konu edilmiş ve edilmektedirler. Bu çalışmanın amacı, teoride krizlere karşı daha dayanıklı ve krizlerden daha az etkilendiği iddia edilen İslami bankacılık sistemi ile çalışan bankaların, pratikte bu iddiayı yansıtıp yansıtmadığını görmek ve bu doğrultuda 2008 küresel finansal krizi etkisinin Körfez ülkelerinde faaliyet gösteren örnek olarak seçilmiş yirmi altı İslami ve konvansiyonel bankanın, yılsonu finansal raporlarındaki belli bilanço kalemlerinin verileri kullanılarak karşılaştırmasını ve analizini yapmaktır.

Ekonomik kriz 2008Ekonomik krizFinansal kriz+5
Veysel Alada
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2018
00
Master'sOpen AccessTR

Katılım bankalarında dış ticaretin finansmanında Türk Eximbank uygulamalarının değerlendirilmesi

Faizsiz bankacılık ve İslam ekonomisi ilkeleri dahilinde faaliyet gösteren katılım bankaları, faaliyete başladıkları 1985 yılından günümüze kadar ki süreçte birçok aşamadan geçerek, finans sisteminin önemli aktörlerinden biri haline gelmişlerdir. Katılım bankaları faiz hassasiyeti bulunan mevduat sahiplerinden topladıkları fonları faizsiz bankacılık faaliyetlerinde kullanarak elde edilen kar ya da zararın paylaşılması esası ile hareket etmektedirler. Katılım bankaları dış ticaretin finansmanı alanında da önemli bir role sahiptir. Katılım bankaları dış ticaretin finansmanında mevcut klasik fon kullandırma yöntemlerini kullanabiliyorken, dış ticarete özgü ürünlerini de müşterilerinin hizmetine sunmaktadır. Katılım bankalarında dış ticaretin finansmanında kullanılan ürünler arasında Türk Eximbank uygulamaları da yer almaktadır. 2014 yılına kadar katılım bankalarından bir kısmı Türk Eximbank'a hitaben müşterilerine verdikleri teminat mektubu ile Türk Eximbank uygulamalarına ulaşım sağlıyorken, bazı katılım bankaları danışma kurullarının onay vermemesi nedeni ile Türk Eximbank kaynaklarına erişimde kullanılmak üzere müşterilerine teminat mektubu vermiyorlar ve Türk Eximbank ile ilgili bir uygulama sunmuyorlardı. 2014 yılında Türk Eximbank Sevk Öncesi İhracat Kredisi programı Faizsiz Finans Standartları dahilinde düzenlenerek, katılım bankalarının aracılığı ile ihracatçı müşterilerin kullanımına sunulmaya başlanmıştır. Bu çalışmada Türk Eximbank uygulamalarının katılım bankalarındaki etkinliği değerlendirilmiştir. Mevcut kullanımda olan ürünler konvansiyonel bankalarla karşılaştırılmış, Faizsiz Finans Standartları dahilinde değerlendirilmiş, finansal açıdan büyüme rakamları ortaya konulmuş ve kullanımda olmayan diğer Türk Eximbank ürünlerinin de katılım bankalarında uygulanabilirliği değerlendirilmiştir.

EximbankFaizsiz bankacılıkFinansman+6
Onur Ceruz
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2019
00
Master'sOpen AccessTR

Katılım bankası çalışanlarının İslami finans hassasiyeti (Marmara bölgesi örneği)

Türkiye'deki tarihi 1970'li yıllara uzanan ve dönemin ekonomik sorunlarına bir çözüm arayışı olarak ortaya çıkan katılım bankacılığı, Dünya üzerinde biraz daha eski bir geçmişe sahiptir. Esasen İslam inancının gereği olarak faizden sakınan kişilerin borçlanma ihtiyaçlarını karşılamak ve bir yandan da bu kişilerin birikimlerini finansal sisteme dahil ederek bir büyüme sağlamak amacıyla ortaya çıkmış olan katılım bankacılığı, bugün konvansiyonel bankacılık sistemine alternatif olabilen bir yapı haline gelmiştir. Petrol gelirleri sayesinde doğu ve körfez ülkelerinin elinde biriken sermaye ile her geçen gün daha da güçlenen katılım bankacılığı bugün finansın kalbi sayılan Londra dahil dünya geneline yayılmış bir modeldir. Kimi bankalar ana iştirak konusu olarak katılım bankacılığı yaparken kimileri de pencere sistemi denilen hem konvansiyonel hem de İslami bankacılığı bir arada sunan uygulamalar ortaya koymaktadır. Üstelik İslami finansal sistem sadece katılım bankacılığı alanında değil, sigortacılık alanında Tekafül uygulaması ve bireysel emeklilik çözümleri ile de inancı gereği konvansiyonel sistemden uzak duranlara finansal çözümler sunmaktadır. Araştırmamızın çıkış noktası, bu finansal çözümleri sunan bankaların müşterileri ile temas ettikleri noktalarda adeta müşteriye dokunan elleri olan katılım bankası çalışanlarıdır. Zira tepe yönetim tarafından alınan kararlar ne kadar sağlıklı ve denetim mekanizmaları ne kadar sağlam olursa olsun işin içinde insanın olduğu organizasyonlarda her zaman çizginin dışına çıkılma ihtimali söz konusudur. İşte bu çalışmamızda, İslami hassasiyetlerle hareket etmek üzere kurulmuş olan katılım bankası çalışanlarının İslami finans hassasiyetlerini araştırmaya çalıştık. Araştırmamızın ana kütlesi katılım bankalarında çalışan tüm personeller olmakla birlikte tüm bu kitleye ulaşmanın mümkün olmayacağı gerçeğinden hareketle, ülkemiz ekonomisinin en canlı olduğu Marmara Bölgesi'nde bulunan katılım bankalarının çalışanları örnek kitle olarak seçilmiş ve personellerle yapılan anket çalışması neticesinde elde edilen sonuçlar değerlendirilmiştir.

Faizsiz bankacılıkKatılım bankacılığıMarmara bölgesi+3
Cemil Balkanlı
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2019
00
Master'sOpen AccessEN

Analysis of the determinants of capital adequacy ratio: The case of Islamic banks in the Gulf Cooperation Council (GCC)

Unquestionably, capital adequacy ratio (CAR) remains topmost priority for regulators due to its capability to measure bank soundness. CAR measures the capacity of regulatory capital to soak up unexpected financial losses during financial distress. Therefore, the study objective is to analyze the effect of Return on Assets (ROA), Return on Equity (ROE), Financing to Deposit Ratio (FDR), Operating Expense to Operating Income (OEOI), Log Total Assets (SIZE), Non-Performing Financing (NPF), Gross Domestic Product (GDP), and İnflation (INF) on the Capital Adequacy Ratios (CAR) of the whole GCC Islamic banks between 2013 and 2018. This study implements a statistical research design to run the analysis. The descriptive statistics summarizes that the overall bank performances is favorable except slightly weak operating efficiency. Similarly the economic indicators are also favorable. According to the correlation analysis, only FDR has direct relation with CAR while ROE, OEOI, SIZE, NPF, GDP, and INF have inverse relations with CAR. Lastly, the regression analysis demonstrates that CAR is strongly and directly influenced by OEOI and FDR, but strongly and inversely by SIZE. All the other variables are found to be insignificant. In the end, it is recommended that bank need to minimize operating expenditure to the lowest level possible to improve their efficiency, and to develop optimal financing policy considering the harmful effect of over-and-under-financing on the banks' liquidity position. Also, the banks are recommended to pursue growth with minimal acceptable risk and maximum overall performance.

Interest-free bankingThe Golf Cooperation CouncilCapital adequacy+2
Abdılatıf Mao Alı
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2020
00
Master'sOpen AccessTR

Nurettin Topçu'da iktisadi insan tasavvuru

Ekonomi biliminin temel kavramlarından biri homo economicustur. Alanın dayandığı insan anlayışını oluşturan bu kavramın özellikleri ise şunlardır; fayda ençoklaştırma, rasyonel olma ve metodolojik bireycilik. Homo economicus disiplinin tarihi gelişimi içerisinde önemli bir rol oynamaktadır. Dolayısıyla ekonomi bilimi içerisindeki heterodoks okullar tarafından eleştiriye tabi tutulmuştur. Bu okullardan birisi de İslam ekonomisidir. Homo economicusun karşısına alternatif olarak homo islamicus konulmaktadır. Fakat ayrıntılı bir inceleme sonucunda görülecektir ki; homo islamicusun homo economicustan ciddi farklılıkları bulunmamaktadır. Homo economicusa yapılacak meydan okumanın ontolojik bir düzlem içerisinde gerçekleşmesi gerekmektedir. Nurettin Topçu anti-kapitalist duruşu nedeni ile bu konuda başvurulacak isim olarak belirlenmiştir. Çalışmanın temel kaynakları Topçu'nun eserleri olmuştur. İlk olarak yapılan Topçu'nun metinlerinde homo economicus kavramına yapılan doğrudan atıfları tespit etmek olmuştur. Sonrasında ise kavramın bileşenleri ayrı ayrı incelenmiştir. Homo economicus, Topçu tarafından kazanan insan olarak tanımlanmaktadır. Ayrıca kamil insanın ortaya çıkışını engelleyen özellikler barındırması nedeni ile eleştirilmektedir. Ona göre, insanların fayda ençoklaştırma adına kararlar alması ahlaki değildir. Çünkü iyi ile kötü, haz ve fayda tarafından belirlenemez. Akıl ise hesap yapmaya indirgenemeyeceğinden rasyonel tutum da kabul edilmemektedir. Topçu birey meselesine önem vermesine rağmen, metodolojik bireyciliği uç noktalara gittiği için eleştirmiştir. Homo economicusun karşısına konulacak ideal insanın tespiti için Topçu'nun temel kavramları ele alınmıştır. Hareket-irade-isyan olarak belirlenen kavramların etrafında bir insan tiplemesi ortaya çıkarılmıştır. Entelektüel tarih yöntemi gereği bu kavramlar ele alınırken Topçu'nun düşünce dünyasına etki eden isimler de incelenmiştir. Hareket felsefesi ve vahdet-i vücud düşüncesi gerekli olan ontolojik zemini sunmaktadır. İsyan ahlakı ise aksiyolojinin ortaya çıkarılmasında önemli bir rol oynamaktadır.

Homo İslamicusTopçu, Nurettinİktisadi adam+1
Muhammed Beşir Çalışkan
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2020
00
Master'sOpen AccessTR

Kamu katılım bankalarının İslami bankacılık sektörüne etkileri (2010-2019)

Araştırmamız üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; katılım bankacılığının tanımı, Türkiye'de katılım bankacılığının ortaya çıkışı ve bileşenleri, ikinci bölümde; katılım bankaları ile konvansiyonel bankalar arasındaki farklar, fon toplama ve kullandırma yöntemleri, faiz ve kâr payı, denetim ve şer'i denetim arasındaki farklılıklar ve Türkiye katılım bankaları birliği, üçüncü bölüm ise üç ana aşamadan oluşmaktadır. Üçüncü bölüm Türkiye'de faaliyet gösteren özel katılım bankalarının (Albaraka Türk, Kuveyt Türk, Türkiye Finans) 2010 yılından 2019 yılının sonuna kadarki faaliyet raporlarını inceleyerek kamunun bu sektöre girmeden önceki periyot ile girdikten sonra aralarında özel katılım bankalarının ele aldığımız değişkenlerin (net kâr, toplanan ve kullandırılan fon miktarı) nasıl bir değişim gösterdiği ortaya konmuştur. Sonra 2015'ten 2020'ye kadar kamunun özel sektör üzerindeki etkisini incelemek amacıyla kamu katılım bankalarının (reklam ve ilan giderleri, şube sayısı, alınan ve ödenen kâr payı oranlarını) özel katılım bankalarının (net kârı, toplanan ve kullandırılan fon miktarı) da pazar payı üzerindeki etkisinin çıkarılması için çoklu regresyon analizi (Multiple Regression Analysis) kullanılmıştır. Akabinde özel katılım bankalarının kamu katılım bankaları piyasaya girmeden önce ve girdikten sonra, kullandırılan fon konusunda hangi sektöre yönelik verdiği önem ortaya konmuştur.

Bankacılık sektörüFaizsiz bankacılıkFonlar+4
Mahmoud Izolı
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2020
00
DoctorateOpen AccessTR

İslami mikrofinans programlarının etkinliği: İKSAR Karz-ı Hasen örneği

Araştırmanın iki temel amacı bulunmaktadır. Bu amaçlardan ilki 2018 yılında başlatılan İKSAR Karz-ı Hasen Programının, iki yıllık süre içerisindeki uygulama sonuçlarını ortaya koymak ve uygulamanın etkinliğinin artırılması için öneriler geliştirmektir. Bu minvalde, karz-ı hasen programının nasıl çalıştığı, kimlere karz verildiği, karz verilen kişilerin hangi özelliklere sahip olduğu, programın uygulama safhasında ne tür aksaklıkların ortaya çıktığı, bu aksaklıkların giderilmesi için neler yapıldığı gibi pek çok konu açıklığa kavuşturulmuştur. Programın iki yıllık süredeki uygulama sonuçları ortaya konulduktan sonra, bu sonuçlardan hareketle programın etkinliğinin artırılması için öneriler geliştirilmiştir. Araştırmanın ikinci amacı ise İKSAR'dan karz alan kişiler üzerinde karz-ı hasenin etkisini ölçmektir. Bu amacı gerçekleştirmek için karz verilen kişilerin karz öncesi ve karz sonrası sosyo-ekonomik durumları tespit edilerek boylamsal analize tabi tutulmuştur. Araştırmada karma yöntem yaklaşımı benimsenmiş, araştırma deseni olarak ise yakınsak paralel karma yöntem deseni tercih edilmiştir. Veri toplama aracı olarak anket, görüşme, gözlem ve doküman incelemesinden yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu İKSAR'dan karz alan 41 kişi oluşturmuştur. 18'i yarı yapılandırılmış olmak üzere 41 kişi ile toplamda 80 görüşme gerçekleştirilmiştir. Anketler ise karz öncesi ve karz sonrası olmak üzere iki kez uygulanmıştır. İlk anketler 41 kişiye uygulanmasına karşın ikinci anketler 30 kişiye uygulanabilmiş, bu nedenle boylamsal analize ilişkin testler 30 kişi üzerinden yapılmıştır.

Karz-ı hassenKatılım bankacılığıMikro finans+3
Salih Ülev
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2020
00
DoctorateOpen AccessTR

İslam ülkeleri arasında parasal birlik mümkün mü? D-8 ülkelerinin optimum para sahası çerçevesinde incelenmesi

Parasal birlik, döviz kurlarında birliğin sağlanmasını, sermaye hareketlerinde tüm kısıtlamaların kaldırılmasını, üye ülkeler arasında konvertibilitenin gerçekleştirilmesini ifade etmektedir. Konvertibilitenin korunacağı konusunda tam bir güvencenin sağlanmasıyla ve parasal birliğe üye ülkelerin milli paralarını birbirine çevrilmesinde her türlü banka giderlerinin ortadan kaldırılmasıyla gerçekleştirilir. Parasal birlik kavramı uzun zamandan beri tartışılsa da Avrupa Para Birliği'nin kurulması bu kavrama olan ilginin artmasına neden olmuştur. Avrupa ülkelerinin yaşadığı tecrübe ve üye ülkelerin bu konudaki bilgi birikiminin İslam ülkelerine aktarılması çalışmamızın ana konusunu oluşturmaktadır. Çalışmamızda D-8 ülkelerinin optimum para sahası olup olmadığını yani bir parasal birlik potansiyeli taşıyıp taşımadığını test etmek adına döviz kuru, enflasyon, faiz ve dış ticaret değişkenlerinin 2000 ile 2020 yılları arasındaki çeyreklik verileri kullanılarak analiz edilmiştir. D-8 ülkelerinin yaşadığı şokların birbirine benzeyip benzemediği Vektör hata düzeltme modeli (VECM), etki-tepki fonksiyonu ve varyans ayrıştırma analizi vasıtasıyla incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre Malezya ve Nijerya'da Enflasyon, Faiz ve Ticaret'in Dolar'ın Granger nedeni olduğu tespit edilmiştir. Türkiye'de Dolar ve Faiz'den Enflasyon'a doğru bir uzun dönem nedensellik ilişkisi olduğu görülmüştür. Etki-tepki fonksiyonu ve varyans ayrıştırma sonuçlarını beraber incelediğimizde; D-8 ülkelerinin tamamı optimum para sahası açısından uygun olmadığı fakat D-8 içerisinde bir alt grup olarak düşünülebilecek Türkiye, Nijerya, Mısır ve Malezya'nın diğer D-8 ülkelerine oranla, ilgili değişkenlerinde meydana gelen şokların benzer olduğu tespit edilmiştir. Bu ülkeler her ne kadar coğrafi olarak birbirine yakın olmasa da tesis edilecek parasal birlikte şokların simetrik olma kriteri açısından optimum para sahasının gerekliliklerini yerine getirebilecektir.

Avrupa Para BirliğiD8 ÖrgütüOptimum para alanı+3
Mervan Selçuk
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2021
00
Master'sOpen AccessTR

Türkiye'de Türk ve Suriyeli müşterilerin İslami bankacılığa karşı tutumu; tehditleri ve fırsatları

Bankacılık sektöründe rekabet arttığından beri; müşteri perspektifi bankacılık sektöründe önemli bir unsur haline gelmiştir. Dolayısıyla, İslami bankacılık hizmetlerinden yararlanan tarafların İslami bankacılık faaliyetlerine yönelik tutum ve davranışlarının tespit edilmesini gerekli kılmaktadır. Bu çalışmada Türkiye'deki Türk ve Suriyeli müşterilerin tutumu istatiksel yöntemler kullanılarak incelenmektedir. Müşterilerin tutumları demografik özelliklere, eğitimin niteliğine, mesleğe ve yaş gruplarına göre araştırılmaktadır. Bankaların mevcut ve potansiyel müşterileri için İslami bankacılık faaliyetlerinin müşteri algısı anket yöntemi ile belirlenmektedir. Anket sonuçlarına göre, İslami bir banka ile çalışmayı tercih eden, etmeyen ve kararsız olan Türk ve Suriyeli katılımcıların tüm cevapları baz alınarak istatistiksel olarak aralarındaki farklılıklar tespit edilmeye ve anlamlılıklarının test edilmesi amaçlanmıştır. SPSS uygulaması kullanarak katılımcıların İslami bankacılık meselesiyle bağlantılı ifadelere katılıp katılmadıklarını ölçmek için açıklayıcı analiz, Likert Ölçeği, Ki-Kare Testi ve T-testi uygulanmıştır. Çıkan sonuçlara göre, yaş, meslek ve aylık gelir hem Türk hem de Suriyeli müşterilerin üzerinde İslami bankacılık tercihinde etkisi bulunmaktadır. Ancak cinsiyetin İslami bankacılık tercihinde ne Türk ne Suriyeli üzerinde Etkisi vardır. Eğitim düzeyine gelince; Türk müşterilerin üzerinde etkisi yoktur, Suriyeli müşterilerin üzerinde ise etkisi bulunmaktadır. Türkler ile Suriyelilerin sonuçları karşılaştırıldıktan sonra, cinsiyete, eğitim düzeyine, mesleğe ve aylık gelire göre Türkler ve Suriyeliler arasında ilişki bulunmaktadır. Fakat yaşa göre Türkler ve Suriyeliler arasında bir ilişki yoktur. Faktörlere gelince, din faktörü, banka itibarı, müşteri bilinci, hizmet kalitesi ve müşteri davranışı etkisi sonuçlanmaktadır. Kitle iletişim araçları faktörü ise Türklerin üzerinde etkisinin olduğu söylenebilir; Suriyelilerin üzerinde ise etkisi bulunmamaktadır.

Demografik özelliklerKatılım bankacılığıMüşteri davranışı+5
Danıa Farhoud
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2021
00
Master'sOpen AccessTR

Katılım bankalarının yenilikçi ürün geliştirme yeteneği üzerine bir araştırma

İslami finansal ürünler ve hizmetler, doğası gereği farklıdır yasal ve düzenleyici çerçeveye ek olarak İslam'ın gerekliliklerine uygun ürün geliştirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle, İslami finansta yenilik yapmak daha da zor hale gelmektedir. İslami finansta ürün geliştirirken ürünün hem İslami kurallara uyması hem yasal mevzuata uyması hem de ticari karlılık sağlaması göz önünde tutulup bir denge sağlanarak ürün üretilmelidir. Bu bağlamda katılım bankaları ürün geliştirirken birçok risk ve engel ile karşılaşmakta ve ürün geliştirmede istenilen başarı sağlanmamaktadır. Bu araştırmanın amacı katılım bankalarının ürün geliştirme sürecinde karşılaştıkları risk ve engellerin neler olduğunu ve nelerden kaynaklandığını tespit etmektir. Bu çalışmada, Türkiye'deki katılım bankalarının ürün geliştirme bölümü çalışanlarına, danışma komitesi üyelerine, TKBB ilgili departman yöneticilerine, TKBB danışma kurulu üyelerine, BDDK ilgili departman yöneticilerine ve bağımsız akademisyenlere derinlemesine mülakat yöntemi uygulanarak katılım bankalarının ürün geliştirme süreçlerine ilişkin elde edilen bulgular yer almaktadır. Çalışma ile şu sonuçlara ulaşılmıştır: Bankaların risk almak istemeyen üst yönetimi özgün ürün geliştirilmesinin önündeki temel engellerden biridir. Ülkenin konjonktürel durumu kaynaklı katılım bankaların belli kurum ve kuruluşlardan talep ettiği mevzuata dair düzenlemeler ikinci planda kalmakta, hızlı çözüm üretilememekte bu da belli ürünlerin geliştirilmesinin önünde bir engel oluşturmaktadır. İslam'ın gerekliliklerine uygun ürün üretmek daha pahalı ve daha riskli olabilmekte böyle durumlarda ise bazı firmalar İslami gerekliliklerinden ödün veren ürünleri tercih edebilmektedirler.

Faizsiz bankacılıkKatılım bankacılığıRisk+4
Emine Yazıcı
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2021
00
DoctorateOpen AccessTR

Dünya tasarruf bankacılığı uygulamaları ve Türkiye için model önerisi

Avrupa'da 19. yüzyılda kurulmaya başlanmış ve dünyanın birçok ülkesine yayılmış olan tasarruf bankacılığı modeli, kuruluş itibariyle yoksul kimselerin finansal ihtiyaçlarını karşılamak ve küçük birikim sahiplerinin tasarruflarını değerlendirmek amacıyla kurulmuştur. Modern anlamda ilk tasarruf bankası, 1810 yılında Henry Duncan isimli bir rahip tarafından İskoçya'da kurulmuştur. Sonraki yıllarda tasarruf bankaları, Avrupa başta olmak üzere tüm dünyaya yayılmıştır. Tez çalışması, dünyada yerel kalkınmanın itici gücü olarak da kabul edilen tasarruf bankalarını incelemekte ve Türkiye için İslami tasarruf bankacılığı model önerisi sunmaktadır. Tezin bölümlerinde, dünyada var olan tasarruf bankacılığı modelleri incelenmiştir. Ayrıca ilk İslami banka kabul edilen Mit Ghamr yerel tasarruf bankasının kuruluşu ve prensipleri araştırılarak elde edilen literatür çerçevesinde bir anket çalışması yapılmıştır. Anket çalışmasında, katılımcıların Türkiye'deki mevcut Katılım bankacılığı ve kurulacak tasarruf bankacılığı hakkındaki görüş ve önerileri tespit edilmeye çalışılmıştır. Yapılan anket çalışmasının sonucunda, mevcut Katılım bankası müşterilerinin kurulacak tasarruf bankasına olumlu yaklaşım sergiledikleri tespit edilmiştir. Buna göre Türkiye'de kurulacak İslami tasarruf bankasının İslami bankacılık sektörüne ivme kazandırması beklenmektedir. Çalışmada ayrıca Türkiye'deki bankacılık geçmişi incelenerek, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde kurulmaya başlayan ve Cumhuriyetin ilk yıllarında yaygın bulunan yerel bankalar incelenmiştir. Kurulacak tasarruf bankasının yerel kalkınmaya etkisini ölçmek amacıyla yerel bankalardan edinilen tarihsel veriler ışığında panel veri analizi gerçekleştirilmiştir. Ampirik araştırma sonuçlarına göre, yerel bankaların faaliyet süreleri ile bölgenin kalkınması arasında pozitif ve anlamlı ilişki tespit edilmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde, elde edilen tüm veriler özetlenerek Türkiye'de kurulacak İslami tasarruf bankasına yönelik önerilere yer verilmiştir.

Bankacılık sektörüBankacılık sistemiFaizsiz bankacılık+7
Saime Kavakcı
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2022
00
Master'sOpen AccessTR

İslami bankacılık gelişimi ile gelir dağılımı ilişkisi

Ekonomilerde geleneksel bankacılık sistemine alternatif olarak faizsizlik esasına göre faaliyet gösteren İslami bankaların gelişim ve derinliklerinin artmasıyla birlikte zamanla finansal piyasalardan daha fazla pay almaya başlamışlardır. Bu durum faizsizlik esasına göre faaliyet gösteren İslami bankaların gelişiminin gelir dağılımına olan etkisinin incelenmesi gereksinimini ortaya çıkarmakla beraber literatürde bu tür çalışmalar yok denecek kadar azdır. Bu çalışmada ilk bölümde bankacılığın ve İslami bankacılığın tarihi gelişimi ile İslami bankacılığın ortaya çıkmasındaki temel etkenlere değinilmiştir. İkinci bölümde gelir ve gelir dağılımı kavramları açıklanmış ve gelir eşitsizliğinde kullanılan yöntemlere temas edilmiştir. Üçüncü bölüm literatür çalışmasının ve ekonometrik analizin yapıldığı bölümdür. Bu bölümde İslami bankacılık gelişiminin gelir dağılımı üzerindeki etkisi Malezya özelinde ARDL sınır testi yöntemi ile 2001-2019 dönemi için incelenmektedir. Çalışmanın ekonometrik bulgularına göre kişi başına düşen milli gelir ekonomik gelişmenin ilk dönemlerinde gelir dağılımı eşitsizliğini azaltırken ekonomik gelişmenin ilerleyen safhalarında gelir eşitsizliğini artırmaktadır. Bu çalışmanın da esas motivasyon kaynağını oluşturan, İslami bankacılık gelişiminin gelir dağılımı ilişkisine bakıldığı zaman, Malezya açısından incelenen dönemde ortalama olarak İslami bankalar tarafından özel sektöre verilen kredi hacminde meydana gelen %1'lik bir artışın gelir eşitsizliğini yine ortalama olarak %0,036 oranında azaltarak, gelir dağılımındaki adaletin sağlanması noktasında olumlu katkı yaptığı tespit edilmiştir. Çalışmada analizlerden elde edilen tespitler sonucunda hem İslami bankacılık sektörüne hem de kamu otoritelerine bazı politika önerileri sunulmaktadır. Bu doğrultuda gelir dağılımındaki adaletin sağlanmasında olumlu katkı yapan İslami bankacılık sisteminin doğru tanıtılması, geliştirilmesi ve derinleştirilmesi tavsiye edilmektedir. Ayrıca kamu otoritelerinin İslami bankacılığın gelişmesinde ve derinleşmesinde etkin bir rol alındığı takdirde Malezya örneğinde görülebileceği üzere İslami finansın hızlı bir gelişim gösterebileceği ve bu durumun gelir eşitsizliğini azaltmada önemli bir rol oynayabileceği ifade edilmektedir.

Faizsiz ekonomiGelir dağılımıİslam ekonomisi+3
İbrahim İşlemez
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2022
00
Master'sOpen AccessTR

Borsa İstanbul katılım endeksinin piyasa faiz oranları ile ilişkisi ve performansının analizi

Konvansiyonel finansın, baskın olarak bankacılık faaliyetleri üzerine konumlandırılması gibi hali hazırda İslami finans uygulamaları İslami bankacılık formatı üzerinden yürümektedir. İslami finansı bankacılık formatından çıkaracak, onu faiz oranlarına bağımlılıktan kurtaracak, borca dayalı finansmanın hakimiyetini azaltacak en önemli mekanizma ortaklık mekanizmasıdır. Ortaklık mekanizmasının en iyi gerçekleştirileceği alanlardan biri de hisse senedi piyasasıdır. Hisse senetleri bir şirketin ortaklık payını temsil etmekte, onun kârına ve zararına ortak olmayı ifade etmektedir. Borsalarda işlem gören, faaliyetleri meşru olan ve faize dayalı borçları belirli oranı aşmayan şirketlerin hisse senetlerinden oluşan İslami endeksler, ortaklığa dayalı finansın faiz oranlarından ne derecede bağımsız olacağı ve konvansiyonel finanstan ne derecede farklılaşacağını gösterecektir. Bu çalışmanın amacı İslami endekslerin faiz oranları ile olan ilişkisini tespit etmek ve bu endekslerin getiri ve volatilite performansını değerlendirmektir. Bu kapsamda Türkiye'de 2011 yılında yayınlanmaya başlayan Katılım Endeksi ampirik bir analize tabi tutulmuştur. Bu kapsamda Katılım Endeksi ile piyasa faiz oranları arasında; korelasyon analizi, eşbütünleşme testi ve nedensellik analizi yapılmıştır. Bu analizler yapılırken sonuçların daha iyi yorumlanması açısından aynı analizler BIST100 endeksi ile piyasa faiz oranları arasında da uygulanmıştır. BIST100 endeksinin seçilmiş olmasının nedeni bu endeksin Borsa İstanbul'un benchmark endeksi olması ve bu endekse alınan şirketlerin herhangi bir Şer'i eleme kriterine tabi tutulmamasıdır. Son olarak Katılım Endeksi, getiri oranı ve volatilite performansı bakımından BIST100 endeksiyle ve diğer bazı yatırım araçları ile karşılaştırılmıştır. Çalışmada şu sonuçlara ulaşılmıştır: • Korelasyon analizi sonucunda Katılım Endeksi ile piyasa faiz oranları arasında, BIST100 ve piyasa faiz oranları arasındaki korelasyondan daha düşük bir korelasyon tespit edilmiştir. • Eşbütünleşme testi sonuçlarına göre Katılım Endeksi ile piyasa faiz oranları arasında herhangi bir eşbütünleşme ilişkisine rastlanmazken BIST100 endeksi ile piyasa faiz oranları arasında eşbütünleşme ilişkisi tespit edilmiştir. • Nedensellik testi sonuçlarına göre Katılım Endeksi ile piyasa faiz oranları arasında herhangi bir nedensellik ilişkisine rastlanmazken BIST100 endeksi ile piyasa faiz oranları arasında nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir

BorsaBorsa endeksiBorsa İstanbul+5
Salih Ülev
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2016
00
Master'sOpen AccessTR

Sukuk uygulamaları ve dünya sukuk piyasasının gelişimi

İslam'da faiz ve buna bağlı gelirlerin haram olması sonucunda, İslami tasarrufların değerlendirilmesi için geleneksel finans sitemine paralel olarak İslami yasakları göz önüne alan İslami finans piyasası gelişmiştir. İslami finans piyasasındaki finans araçlarında temel mantık faizsiz gelir elde etmektir. Her geçen gün gelişen İslami finans piyasalarında kullanılan finansman araçları mudarebe, müşarake, murabaha, icare, selem, istisna ve sukuk gibi farklı türlerde olabilmekle beraber en sık kullanılan İslami finansman aracı sukuk olarak karşımıza çıkmaktadır. Sukuk, temel olarak malın sahipliğini gösteren bir belge olarak nitelendirilmektedir. Sukuk ile varlıklar üzerinde mülkiyet hakkı elde edilmekte ve bu hak üzerinden gelir elde edilmektedir. Dünyada alternatif bir finans modeli olarak piyasadaki yerini alan sukukun ülkemizdeki kullanımında son yıllarda artış görülmektedir. Çalışmanın amacı sukuk hakkında bilgi vermenin yanında Türkiye ve dünyada sukuk uygulamalarını ortaya koymak, eleştirel olarak ele almak ve fıkhi açıdan sukuku incelemektir. Çalışma kapsamında İslami finansman araçlarından sukuk, türleri ve tarihçesi hakkında bilgi verilmiş, sukuk piyasasının dünya ve Türkiye'de gelişimi araştırılmış ve sukukun fıkhi boyutu ele alınmıştır. Çalışmalarla ortaya çıkan sonuçlarda araştırmacılar ve finans birimi yöneticileri için bilgiler sunulmaktadır.

Faizsiz bankacılıkFaizsiz ekonomiSukuk+2
Abdullah Okulu
Sakarya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2017
00
DoctorateOpen AccessTR

Merkez Bankası dijital para tedavülünün modellenmesi ve Türkiye'de bankacılık sektörüne ve katılım bankacılığına olası etkilerinin değerlendirilmesi

Para tarihsel olarak değişim aracı olma, servet biriktirme ve hesap birimi olma gibi özellikleri nedeniyle insanlık tarihini etkileyen ve iktisadi hayatı düzenleyen temel bir unsur olmuştur. Zaman içinde paranın formunda ve kullanım alanındaki değişim hem iktisadi hayatı hem de finansal kuruluşları derinden etkilemiştir. Dijital inovasyon (yenilikçilik), hayatın birçok alanında olduğu gibi ekonominin tüm sektörlerinde kapsamlı değişiklikler meydana getirmiştir. Bunlardan bir tanesi de dijital paradır. Merkez Bankası Dijital Parası da (MBDP) o ülkenin yerel para birimi cinsinden ifade edilen, merkez bankasının doğrudan yükümlülüğü olan paranın dijital formudur. Bu yeni para formunun, tasarım ve uygulama şekline göre finansal kuruluşlar üzerinde önemli etkileri olacağı düşünülmektedir. Bu çalışmada öncelikle dünyada para otoriteleri tarafından yeni tartışılan ve araştırılan MBDP'nin kavramsal ve tasarım özellikleri ortaya konmuştur. MBDP'nin iktisadi hayata olası etkileri incelenmiş ve özgün bir dijital para tedavül model önerisi sunulmuştur. Çalışmada dijital paranın tedavüle verilmesi durumunda bankacılık sektörüne olası etkisi simülasyon modeli ile analiz edilmiştir. Çalışma bankacılık sektörü bağlamında gerçekleştirilmiş ve analiz katılım bankaları özelinde genişletilmiştir. Bu çalışmayı kıymetli yapan birkaç husus vardır: Öncelikle MBDP'nin yeni bir kavram olması ve henüz uygulaması olmaması nedeniyle literatürde öncü nitelikte bir araştırma özelliği taşımasıdır. İkinci olarak henüz merkez bankaları özelinde tartışılan bir kavramın akademik camianın dikkatine sunulacak şekilde tasarım parametrelerinin, iktisadi boyutunun tartışılmaya açılması ve bir model önermesi de dikkat çekicidir. Ayrıca MBDP'nin tedavüle verilmesi durumunda bankacılık sektöründe mevduattan MBDP'ye dönüşümün etkilerinin gerçek bankacılık verileri üzerinden analizinin yapılması en özgün katkı olarak ilgililerin dikkatine sunulmaktadır. "Dün dünde kaldı cancağızım. Bugün yeni şeyler söylemek lazım."

BankacılıkBankacılık sektörüKatılım bankacılığı+6
Nurettin Tüysüz
İstanbul University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2022
00