1,843
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Spor müsabakalarında dinamik bilet fiyatlandırma probleminin modellenmesi ve uygulaması
Bu çalışmada, spor müsabakası biletlerine yönelik bir dinamik fiyatlandırma modeli önerilmektedir. Mevcut durumda biletlerin fiyatlandırılması sabit fiyatlandırma stratejisine göre yapılmaktadır. Bu stratejide, birkaç kulüple yapılan müsabaka dışında tüm müsabaka biletlerine aynı fiyat uygulanmaktadır. Oysaki her müsabakanın kendine has özellikleri olup, bilet fiyatının müsabakaya özgü olarak belirlenmesi gerekmektedir. Aksi takdirde futbol kulüpleri bilet satışlarındaki yüksek gelir elde etme fırsatını ikinci-üçüncü şahıs veya firmalara kaptırmaktadır. Bu durum daha önce yapılmış çalışmalarda da belirtilmektedir. Buna göre düşük fiyattan satılan biletler, başka kişilerce %224'leri aşan kar payıyla ikincil piyasada satılmaktadır. Bu potansiyel karın futbol kulüpleri tarafından elde edilmesini sağlayan bir dinamik fiyatlandırma modeli önerilmektedir. Böylelikle bilet fiyatları belli faktörlere dayalı olarak sürekli olarak değişmektedir. Modelin ihtiyaç duyduğu talep oranının tahmin edilmesi bulanık mantık yöntemi ile sağlanmaktadır. Benzer şekilde müsabaka özelliklerinin bilet fiyatlarına yansıtılmasını sağlayan müsabaka çarpanının da elde edilmesinde bulanık mantık yönteminden faydalanılmaktadır. Fiyatın zaman içerisindeki davranışına dayalı olarak, dinamik fiyatlandırma modeline ait çok sayıda durum oluşturulmuştur. Bütün durumlar simülasyon ortamında modellenmiş ve optimize edilmiştir. Sonuç olarak, %10,93'lere varan gelir artışı sağlanmıştır.
Bozulabilen ürünler için tazelik ve stok düzeyine duyarlı optimal dinamik fiyatlandırma politikalarının geliştirilmesi
Hızlı tüketim ürünleri kısıtlı raf ömrü dolayısıyla, üretildikleri tarihten kısa bir süre sonra ürün ömrünü tamamlar. Raf ömrünü satılamadan veya kullanılamadan tamamlayan ürünler atılırsa, hem maddi hem de manevi kayıplar ortaya çıkar. Gereksiz yere market raflarını işgal eden bu ürünler, aynı zamanda marketlerin verimsiz bir stok yönetim politikası izlemesine de neden olmaktadır. Gerek üretici, gerek satıcı, gerekse de tüketici açısından oldukça yüksek maliyetlere sebebiyet vermek dışında, bu tarz fiyatlandırma politikaları nedeniyle elde kalan ve bozulan ürünler çevre problemlerini de beraberinde getirmektedir. Ele alınan çalışma kapsamında, raf ömrü sona ermek üzere olan ve genellikle atıl hale gelen ürünlerin stokları için yeni bir fiyatlandırma politikası geliştirilerek, bu ürünlerin diğer stoklarına oranla satılabilirliğinin artırılması sağlanmak istenmektedir. Böylece bu çalışmada, yaşantımızdaki ürün sürdürülebilirliğinin daha etkin gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla; hem market maliyetlerini minimum seviyeye indirecek, hem de ürün kullanım oranlarını maksimize edecek fiyatlandırma model yaklaşımı önerilmiştir. Önerilen bu yaklaşım farklı dinamik fiyatlandırma modelleri için tez kapsamında uygulamaya alınmış, sonuçlar analiz edilerek tartışılmıştır.
Farklı işgücü seviyelerinin olduğu üretim hatlarında atama problemi optimizasyonu
Bu çalışmada bir üretim hattında farklı becerilere sahip işgücü ataması için bir matematiksel model geliştirilmiştir. Model, otomotiv endüstrisindeki belirli bir kaynak prosesinde üretilen bir ürüne işçi atamasında test edilmiştir. İlk olarak ürünü üretebilmek için gerekli olan işgücü ile ilgili veriler zaman etüdü ile toplanmış ve analiz edilmiştir. Zaman etüdü ile işçilerin beceri seviyeleri, üretilecek ürün için gerekli olan beceri seviyesi (minimum ve maksimum), beceri matrisi oluşturulmuştur. Üretim maliyetini en küçükleyen matematiksel modelin girdi parametreleri olarak üretim alanından toplanan veriler kullanılmıştır. Yapılan analizlere, üretim maliyetini azaltmak ve verimliliği artırmak için, her iş için doğru beceri seviyesine sahip işgücünün atanması gerektiğini göstermiştir. Uygulama otomotiv sektöründe, kaynaklı imalat hattında bir ürün seçilerek yapılmıştır. Hatta 5 istasyon 14 iş bulunmaktadır.Bununla beraber işletmede o hatta çalışabilecek 27 operatör vardır, atama kriterleri baz alınarak operatörler optimum şartlar altında işlere atanabileceği bir modelleme çalışılmıştır. Matematiksel model raporlarında ve model üzerinde yapılan model genişletme analizlerinde elde edilen sayısal sonuçlar, doğru işgücünün doğru işe atanmasıyla işçilik maliyetlerindeki düşüşle beraber işin yapılma süresine olan etkisini ve yetkinlik seviyelerinde farklılıkların önemini de göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Matematiksel Modelleme, Atama Problemleri ,Zaman Etüdü
Yedek parça stok yönetiminde çok kriterli karar verme metotlarına dayalı simülasyon-optimizasyon yaklaşımı
Envanter yönetimi firmaların başarısında kritik bir rol oynamaktadır. Bu nedenle üretim sisteminde bulunan tüm varlıkların envanter kontrolü ve planı etkin bir şekilde yapılmalıdır. Yedek parça grupları, sayı ve çeşitliliğinin çok olması envanter yönetimini daha karmaşık bir problem haline getirmektedir. Yedek parça eksikliği üretim faaliyetlerinin aksamasına ve maliyet kayıplarına neden olabilmektedir. Bu çalışmada yedek parçaların kritikliği için kriterler literatür çalışması ve uzman değerlendirmeleri ile belirlenmiştir. Büyük ölçekli bir alçı firması için entegre AHP-TOPSIS yöntemi ile en kritik yedek parça seçilmiştir. Seçilen yedek parça grubu için entegre ABC-FSN analizi ile kritik yedek parçanın en sık kullanılan üç çeşidi belirlenmiştir. Bu üç çeşidin toplam maliyet üzerindeki önem seviyeleri belirlenmiş ve maliyet fonksiyonuna yansıtılmıştır. Amaç fonksiyonu ve kısıtlar dikkate alınarak kritik yedek parçanın üç çeşidi için simülasyon optimizasyon ile en uygun (s,S) parametre değerleri belirlenmiştir. Çalışmada ayrıca yedek parçaların muadillik durumları da dikkate alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Yedek parça, (s,S), AHP, TOPSIS, simülasyon-optimizasyon
Dinamik tesis düzenleme ve malzeme taşıma aracı atama kararlarının matematiksel modellemesi
Günümüzde değişen rekabet ortamında müşteri beklentilerinin karşılanması için kalitenin yanında düşük maliyet ve hızlı cevap verilebilirlik gibi kriterler de önem kazanmıştır. Bu durum, işletme maliyetlerinin azaltılması ihtiyacını doğurur. Çünkü ürünün üretilmesi sırasında işletme içerisindeki taşımalar, üretim süresi ve maliyetini artıran önemli etkenlerden biridir. Bu taşımalarla beraber taşıma araçlarının atanması önem kazanmaktadır. Bu çalışma, departmanlar arası malzeme taşıma maliyetlerini ve departmanların yer değiştirme maliyetlerini minimum yapmayı amaçlamaktadır. Bu amaçlar doğrultusunda tesis içerisinde departmanların konumunu belirleyen Dinamik Tesis Düzenleme Problemi (DTDP) incelenmiştir. Paralel esnek bölme yapısı ve taşıma aracı atanması ile beraber ele alınan DTDP için yeni bir matematiksel model önerilmiştir. Departmanlar eşit olmayan alanlara sahip olup paralel bir bölmeye atanmaktadır. Önerilen yaklaşım, karma tam sayılı programlama ile modellenmiş olup literatürden alınan bazı problem örnekleri üzerinde test edilmiştir. Sonuçlar, önerilen modelin bilinen problem örneklerinde etkin sonuçlar ürettiğini göstermektedir. Buna göre, tesis düzenleme kararlarıyla birlikte malzeme taşıma araçlarının atanması kararlarının farklı tesis düzenlerinin oluşmasını sağladığı görülmüştür.
Atölye tipi üretim sistemlerinin toplam ekipman etkinliği, değer akış haritalama ve matematik programlama modeli kullanılarak çizelgelenmesi
İşletmelerin rekabetin arttığı günümüz şartlarına adaptasyon sağlayabilmeleri için etken bir şekilde mevcut makine ve ekipmanlarını kullanabilmeleri ve dolayısıyla verimli bir üretim süreci gerçekleştirebilmeleri gerekmektedir. Bu çalışmada, önce, toplam ekipman etkinliği kullanılarak hat verimlilikleri belirlenmektedir. Daha sonra, iyileştirme yapılabilecek alanların belirlenebilmesinde değer akış haritalama kullanılarak mevcut durum ve kayıpların ortadan kaldırıldığı gelecek durum haritaları oluşturulmaktadır. Son olarak, mevcut ve iyileştirilmiş kapasiteleri dikkate alan bir matematik programlama modeli önerilmektedir. Bu model ile gecikme süreleri minimize edilmektedir ve Gantt şeması yardımıyla da çizelgeleme yapılmaktadır.
Multi objective shelter location-allocation in conflict areas: A case study in north of Syria
The Syrian crisis broke out in March 2011. Millions of affected people have left their homes, and many of them were displaced as well. Individually, internally displaced persons (IDPs) are encountering difficulties in terms of shelters, health, food, and other urgent needs. In this way, we concentrated on determining shelter locations within a region of Idleb-Syria in this study. For this aim, we employed real data from the region which were collected from the direct beneficiaries and produced a mixed integer model utilizing weighted goal programming model based on humanitarian context which is determined by Focus Group Discussions (FGDs). The aims of the suggested model included maximizing mainly covered demand, cash for work, shelters with scalable up, portable water, sanitation and hygiene (WASH) facilities and covered people with vulnerable humanitarian criteria such as; people with disabilities, children attending school, pregnant/lactating women and people with chronic diseases and concurrently minimizing cost while taking into account shelter capabilities and restrictions of located shelters. Furthermore, GIS (Geographic Information System) was employed. The proposed model was solved via an optimization software and we reached a global optimum solution. Moreover, sensitivity analyses were conducted to strengthen the study. As a result, decision makers can be availed from the model's outputs and sensitivity analyses to obtain a compromised solution in such a disaster in nearby countries.
Türkiye ve Avrupa demiryollarının ilişkisel network veri zarflama yöntemi ile etkinlik analizi
Bu çalışmada, UIC veri tabanından seçilen 14 Avrupa ve Türkiye Demiryollarının 2000-2017 yıllarına ait verileri kullanılarak, İlişkisel Network Veri Zarflama Analizi ile etkinlikleri analiz edilmiştir. Analiz ile 14 demiryolunun sistem, üretim ve tüketim süreci etkinlikleri, Lingo 17.0 Programı kullanılarak kurulan doğrusal programlama modelleri ile tahmin edilmiştir. 14 demiryolunun her yıl için etkinlik sıralaması yapılmış, üretim ve tüketim süreci etkinlikleri performans matrisleri ile yorumlanmıştır. Etkinlik analizi sonucu elde edilen etkinlik puanları veritabanı kullanılarak, üretim, tüketim ve sistem etkinliklerine etki eden faktörlerin tanımlanması için Tobit Regresyon Analizi kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda 18 yıl için 14 demiryolunun etkinlik sıralamaları ve sıralamalara etki eden anlamlı değişkenler tanımlanmıştır. Sistem etkinliğine etki eden en önemli değişkenler, yolcu ve yük treni doluluk oranı, kişi başına düşen gayri safi milli gelir ve nüfus yoğunluğu olarak bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Demiryolları Etkinliği, İlişkisel Network Veri Zarflama Analizi, Tobit Regresyon Analizi.
Bilişim teknolojilerinin demir çelik üretimi yapan işletmeler üzerindeki yansımaları: insan kaynakları departmanlarında endüstri 4.0 etkisi
İnsanların ihtiyaçları değişmeye başladıkça bazı olguların da ortaya çıkması kaçınılmaz hale gelmiştir. Özellikle insanların kendi başlarına yapamadıkları işlerde makinelerin desteklerine ihtiyaç duyduğu noktada bazı buluşların ortaya çıkması zorunluluğu doğmuştur. Tam da bu noktada, 1700'lü yılların sonunda başlayan ve günümüze kadar uzanan Endüstri Devrimleri kendini göstermeye başlamıştır. Bu çalışmada, son yıllarda yaygınlaşan Endüstri Devrimleri içerisinde 4. devrim olan Endüstri 4.0 ile ilgili araştırmalar ve özelde İnsan Kaynaklarında Endüstri 4.0 yansımasını incelemek amaçlanmıştır. Bu kapsamda bir anket çalışması düzenlenmiş ve katılımcılara Endüstri 4.0'ın İnsan Kaynakları süreçlerine etkileri ve oluşturacağı sonuçlar sorulmuştur. Elde edilen bulgulara göre, güvenilirlik analizi sonuçlarından anketin güvenilir olduğu bulunmuştur. Katılımcıların demografik analiz incelemesi yapılarak sorulara verdikleri yanıtların sıklıkları incelenmiştir. Ki kare testi yapılarak çalışmadan elde edilen hipotezler ortaya konmuştur. Sonrasında çok kriterli karar verme teknikleri ile en önemli sorunlar ağırlıklandırılmış ve en uygun çözümler sıralanmıştır. Bu kapsamda, sorunların önem düzeyleri AHP yöntemiyle ağırlıklandırılmış ve çözümler TOPSIS yöntemiyle sıralanmıştır. Anahtar Kelimeler: Endüstri 4.0, İnsan Kaynakları, Demir çelik, Teknoloji, Çok Kriterli Karar Verme Teknikleri
Knn ve yapay sinir ağları kullanarak sistem etkinliği ve kalite kaybı tahmini
Tez çalışmasında, otomasyona dayalı seri üretim yapan sistemlerde oluşan kalite kayıplarının önceki veriler kullanılarak ve analiz edilerek tahmin edilmesi ve çıkan sonuçların çalışanların performans değerlendirme sistemi için girdi sağlaması amaçlanmıştır. Bu çalışma sistemin verimliliği artırılacak ve sistemin devamlılığını güçlü bir şekilde sürdürmesine katkı sağlanacaktır. Çalışma sırasında geriye dönük 650 günlük veri kullanılmış olup bu veriler; KNN ve Yapay Sinir Ağları algoritmalarının MS Excel programına entegre edilmesi ile kalite kaybı tahminlemesi yapılmıştır. Yapılan tahminlemeler sonucu oluşan sapmalar incelenmiştir. Oluşan sapmalar ile ilgili karşılaştırma tabloları oluşturulmuş ve sonuç olarak en az sapma ile tahminleme yapan yöntemin Yapay Sinir Ağları algoritması olduğuna karar verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yapay Sinir Ağları, KNN, MS Excel Solver, Kalite Kaybı.
Optimization models of integrated load consolidation and transportation mode selection problem on intermodal network
This thesis deals with clustering, three dimensional bin packing, pick-up routing, train assignment and transport mode assignment problems for intermodal transportation networks. The research problem is called pick-up routing problem with a three dimensional (3D-PRP) loading constraints, clustered backhauls at operational level, and train loading and transport mode selection at tactical level for an intermodal transportation network. During the first stage, we propose a hybrid approach, which packs the orders firstly using machine learning, then routing using a genetic algorithm approach. During the second stage, a mathematical model is formulated to solve the train-loading problem to minimize the total costs by incorporating various cost types, in which detention and demurrage costs are taken into account. Allocation of export containers to transportation modes is also provided. A fuzzy-based approach is performed to determine the risk weights of the transportation modes. Developed graphical user interface allows the end-user to control the calculations visually. Computational results for real-world data and new randomly generated instances reveal that the proposed approaches produce highquality solutions.
Endüstri mühendisliği alanındaki lisansüstü tezlerin veri madenciliği ile çalışma konu önceliklerinin belirlenmesi
Günümüzde birçok yüksek lisans ve doktora tezi yazılmaktadır. Bu yazılan tezlerin konularının belirlenmesinde günümüz eğilimlerini yakalaması ve reel anlamda işletmelerin sorunlarına çözüm getirmesi üniversitelerin proaktif çözümler üretmesi açısından önem arz etmektedir. Yapılan bu araştırmada YÖK tez veri tabanında yer alan 1975 -2018 yılları arasında endüstri mühendisliği çatısı altında yazılmış olan yüksek lisans ve doktora tezlerinin başlık, özet ve anahtar kelimeleri dikkate alınarak araştırmada ele alınmıştır. İndirilen tez verileri MSSQL veri tabanında saklanmıştır. Tezler YÖK'ün endüstri mühendisliği sınıflandırmaları dikkate alınarak tez çalışması kapsamında yazılan Naive Bayes algoritması ve Weka programında hazır paket halinde gelen BAGGING, J48, JRIP, KNN, NB, NBM, SMO algoritmalar ile sınıflandırılmıştır. Çalışmanın öne çıkan sonuçları olarak tez sayıları üniversitelere ve dönemlere göre değişiklik gösterdiği görülmektedir. Bunun yanı sıra çalışma kapsamına dâhil edilen tezler en fazla %20,7'lik bir oran ile Optimizasyon kategorisi altında sınıflandırıldığı görülmektedir. Bu sonucun ortaya çıkmasında en başarılı sınıflandırma algoritması ise KNN algoritması olmuştur. Bununla birlikte tüm tez çalışmalarının %14'lük bir oranı İstanbul Teknik Üniversitesi çatısı altında yayınlanmıştır. Bu sonuç ilgili üniversiteyi Endüstri Mühendisliği alanında en fazla tez çalışması yapan üniversite yapmıştır.
Kapasite kısıtlı araç rotalama probleminin yabani ot ve hibrit metasezgisel algoritmalarla çözümü
Lojistik planlamada araç rotalama problemleri operasyonel bazda firmalar için önemli kararlardan birisini oluşturmaktadır. Bu tez çalışmasında; özellikle lojistik planlarının oluşturulmasında sıklıkla karşılaşılan araç rotalama problemi incelenmiştir. Araç rotalama problemi Np-Zor sınıfındaki popüler bir optimizasyon problemidir. Problemin karakteristiğinden dolayı büyük ölçekli veri setlerini kesin çözüm yöntemler ile çözmek çok zordur. Makul sürelerde optimale yakın çözümler için sezgisel ve metasezgisel algoritmalar yaygın olarak kullanılmaktadır. Bundan dolayı bu çalışmada araç rotalama problemi; tasarruf algoritması ve genetik algoritmayla çözülmesinin yanında yabani ot algoritması ve bu yaklaşımlardan oluşturulan hibrit yöntemler ile çözülerek bu algoritmaların performansları karşılaştırılmıştır. Böylelikle, kapasite kısıtlı statik araç rotalama problemine yeni bir hibrit çözüm yöntemi önerilmiştir. Sonuçlar önerilen yaklaşımın kısa sürede optimale oldukça yakın sonuçlar verdiğini göstermektedir. Buna ek olarak problemin dinamik koşullar altında davranışını incelemek için tek depolu, çok araçlı, dinamik talepli, kapasite kısıtlı araç rotalama problemi ele alınmıştır. Statik problem için önerilen çözüm yaklaşımları dinamik koşullara adapte edilmiştir. Problemin uygulama problemlerine implementasyonu için çalışma sonucunda ortaya çıkan çözüm yaklaşımlarını temel alan bir arayüz programı tasarlanmıştır.
Veri zarflama analizi ile Karayolları Genel Müdürlüğüne bağlı bölge müdürlüklerinin trafik güvenliği bakım-onarım hizmetlerinin etkinliğinin ölçülmesi
Bu çalışmada Karayolları Genel Müdürlüğü sorumluluğundaki 17 bölge müdürlüğünce yürütülen, trafik güvenliği kapsamında yapılan bakım-onarım çalışmalarının performansının ölçülmesi amacıyla girdilerin çıktılara dönüştürülme sürecinin nispi etkinliği veri zarflama analizi yöntemiyle ortaya koyulmuş ve tam etkin olamayan bölge müdürlüklerinin tam etkin etkin hale gelebilmesi için gerekli öneriler sunulmuştur. Performansını ortaya koyabilecek 4 girdi ve 4 çıktı belirlenmiş olup Karayolları Genel Müdürlüğü bakım-onarım harcamalarından elde edilen 2013-2017 yılı verileri değerlendirilerek etkin bölge müdürlükleri tespit edilmiştir. Etkin olan bölge müdürlükleri referans alınarak etkin olmayan bölge müdürlüklerinin etkin hale gelebilmesi için girdi ve çıktılardaki hedeflenen değerler her bölge müdürlüğü için tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Veri Zarflama Analizi, Etkinlik, Bakım-Onarım, Trafik Güvenliği
Türkiye'de yenilenebilir enerji kaynaklarının AHP ve Bulanık Topsis yöntemleri ile değerlendirilmesi
Günümüzde ülkelerin ekonomik ve sosyal kalkınma için ihtiyaç duyduğu en temel kaynak enerjidir. Artan nüfus, küresel büyüme ve endüstrileşmenin sonucu olarak enerji ihtiyaçları günden güne artmaktadır. Artan enerji talebini karşılamak için kullanılan fosil yakıtlar ise giderek azalmaktadır. Bu nedenle fosil yakıtlara alternatif olarak yenilenebilir enerji kaynaklarından elde edilen enerjinin önemi zorunlu bir ihtiyaç olarak ön plana çıkmıştır. Ülkelerin ekonomik rekabette bulunabilmeleri için temiz, ucuz ve kolay elde edilip kullanılabilen enerji kaynaklarından faydalanmaları kaçınılmaz olmuştur. Yenilenebilir enerji kaynaklarının ülkemizdeki mevcudiyeti, ilk kurulum maliyeti, sürekliliği, verimi gibi kriterlerin tamamının birden değerlendirilebilmesi açısından çok kriterli karar verme yöntemleri bu çalışmada yol gösterici olmuştur. Sanayide, ulaşımda, haberleşmede, tarımda kısacası günlük hayatımızın her alanında kullandığımız temel enerji kaynaklarından bir tanesi elektrik enerjisidir. Nüfus artışı, teknolojik gelişmeler ve sanayileşme sonucu elektrik enerjisine olan ihtiyaç da artmaktadır. Bu nedenle Türkiye'nin elektrik enerjisi üretiminde kullanılacak yenilenebilir enerji kaynaklarının seçimi bir "çok kriterli karar verme problemi" haline gelmektedir. Bu çalışmada başta enerji ve enerji kaynakları olmak üzere yenilenebilir enerji kaynakları, Türkiye'deki yenilenebilir enerji kaynaklarının durumu, çok kriterlikarar verme yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) ve Bulanık TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to an Ideal Solution) yöntemleri bağlamında ele alınmaktadır. Adı geçen yöntemlerin modellenmesi ve karşılaştırmalı analizini hedefleyen bu çalışmanın, Türkiye'deki elektrik enerjisi üretiminde kullanılacak yenilenebilir enerji kaynağının seçim kararına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Dinamik esnek atölye tipi çizelgeleme probleminin bakım kısıtları altında çözümü
Esnek atölye tipi üretim sistemlerinde karşılaşılan çizelgeleme problemleri NP-zor sınıfına giren kombinatoriyal optimizasyon problemleridir ve klasik atölye tipi çizelgeleme problemlerinden farklı olarak operasyon sıralamanın yanı sıra işlerin paralel makinelere atanması da dikkate alınmaktadır. Paralel makinelerin her zaman uygun durumda bulunmaması ve gerçek hayatta karşılaşılan dinamik olaylar nedeniyle bu problemler dinamik esnek atölye tipi çizelgeleme problemine dönüşmekte ve çözümü zorlaşmaktadır. Bu problemlerin çözümü için daha hızlı ve daha etkili sonuçlar elde etmek amacıyla birçok yöntem geliştirilmektedir. Bu çalışmada, yeni iş gelişlerinin yer aldığı, makinelerin toplu olarak belirli dönemlerde bakıma gönderildiği dinamik esnek atölye tipi üretim sistemleri için robust çizelgeleme problemi ele alınmıştır. Problemin çözümünde farklı yeniden çizelgeleme yöntemlerinin matematiksel modelleri (Robust, Gecikmesiz Çizelge ve Sona Eklemeli Çizelge) karşılaştırılmıştır. Önerilen modeller deneysel veri setleri ile farklı bakım periyotları ve farklı yeni iş geliş zamanları için toplam 45 problem senaryosu üzerinde farklı perfomans değişkenleri (makine doluluk oranı, gecikmeler ve maksimum tamamlanma zamanı) kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, bu senaryolarda Robust Çizelgede ortalama makine doluluk oranı % 72 olup diğer yöntemlerden daha iyi sonuç vermiştir.
Türkiye'de tüketicilerin gıda israfını engellemeye yönelik tutumlarının analizi ve mobil uygulama tasarımı
İhtiyaçtan fazla üretilen, tedarik edilen veya tedarik zincirinin herhangi bir aşamasında tüketim dışı kalan yiyecekler gıda israfı olarak tanımlamaktadır. Bu israfın azaltımına yönelik girişimler gerek dünya gerekse ülkemiz düzeyinde yapılmakta olup israfın giderilmesi zorunluluk halini almıştır. Bu çalışmada, halen tüketilebilir durumda olan gıda ürünlerinin israfını önlemek amacıyla aşağıdaki çalışmalar yapılmıştır; • Gıda tedarikçilerine, tüketici davranışlarıyla ilgili analiz verisinin sağlanması • Tüketicilerin ve gıda tedarikçilerinin kullanabileceği mobil uygulama tasarımı ve kodlaması Çalışmada, gıda israf noktası olarak gıda tedarikçileri olan restoran, kafe, market ve süpermarketler seçilmiştir. Tüketici davranışlarını ölçmek adına, anket metoduyla çalışmaya veri tabanı oluşturulmuştur. Anket soruları, perakende sektöründe çalışan bir uzmanın, tüketici yönelimi kriteri olarak belirlediği parametreleri israf noktalarında ölçecek şekilde hazırlanmıştır. Elde edilen veriler, belirlenen hipotezler uyarınca SPSS programı ile analiz edilmiştir. Uzmanın tüketici yönelimi kriteri olarak belirlediği yukarıda detayı verilen 4 parametre, 3 alternatif ile birlikte anket yanıtlarının tutarlılığını tespit etmek amacıyla AHP yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir.Her iki analizin ortak sonuçları, literatür bilgileri de dikkate alınarak mobil uygulama tasarımında kullanılabilecek anlamlı veriler haline dönüştürülmüştür.
Sürekli üretim sistemleri için talep tahmini ve karar destek sistemi geliştirilmesi: Kimya sektöründe örnek bir uygulama
İşletmelerin gelecekte yapacakları stratejik kararlar için taleplerini iyi analiz etmeleri gerekmektedir. Talep tahminleri analizinde en önemli girdi geçmiş verilerdir. Geçmiş talep verilerinin doğru analiz edilmesi işletmelerin doğru karar almasına fayda sağlayacaktır. Kimya sektöründe katma değeri yüksek ürün üreten işletmelerin, tedarik zincirini optimum kaynak kullanımı ile yönetmesi için doğru bir talep tahmin sistemine sahip olması gerekmektedir. Çalışmada, nicel talep tahmini sistemine sahip olmayan, hammadde stok seviyesi yüksek, nihai ürünlerinde stoksuzluk ve aşırı stokta tutma eğilimi olan kimya sektöründe faaliyet gösteren bir işletmenin, zaman verileri analiz yöntemleri ile, ABC-XYZ ürün sınıflandırma analizi sonucunda A ve X grubunda yer alan ürünleri için talep tahmini yapılmıştır. 32 farklı ürün ilk olarak ABC sınıflarına ayrılmış sonrasında varyasyon katsayısı göz önünde bulundurularak XYZ sınıflandırması yapılmıştır. A ve X grubunda yer alan ürünler için Ocak 2011 ve Aralık 2018 arasındaki 96 aylık talep miktarı veri seti kullanılarak ARIMA ve Holt-Winter yöntemleri ile 3 dönemlik talep tahmini yapılmıştır. ARIMA ve Holt Winter yöntemleri tahmin sonuçları MAPE, MAD ve RMSE hata kriterleri ile karşılaştırılmıştır. %8,1'e kadar daha iyi sonuç veren Holt-Winter yöntemi için en düşük MAPE değerini sağlayacak parametre optimizasyonu yapan karar destek sistemi geliştirilmiştir.
Deprem sonrası arama kurtarma konteynerleri yerleşim yerinin şans kısıtlı programlama modeli ile belirlenmesi
Bu çalışmada deprem sonrasında arama kurtarma faaliyetlerinde ve tıbbi yardım için kullanılacak olan deprem yardım konteynerlerinin yerleşim yerlerinin belirlenmesi için bir şans kısıtlı matematiksel model önerilmiştir. Şans kısıtlı matematik modeller deterministik modellerden bir kısıt veya kısıt kümesinin olasılıklı olması durumunda kullanılan modellerdir. Şans kısıtlı matematiksel modeller çözümü olasılık içerdiğinden dolayı zor ve sezgisel çözüm yöntemlerinin tercih edildiği matematiksel modellerdir. Bu çalışmada önerilen matematiksel model p-medyan olarak adlandırılan sınıfa aittir. Modelin çözümünde Binary Genetik Algoritma yönteminden yardım alınmıştır. Model sonuçları üç senaryo altında karşılaştırılmış ve senaryo sonuçları arasındaki farklar incelenmştir. Anahtar Kelimeler: Deprem, Yardım Konteynerleri, Şans Kısıtlı Modelleme, Stokastik Modelleme, Yer Seçimi Problemi
Hastane yönetimi için yeni bir endüstri 4.0 olgunluk modeli geliştirilmesi ve örnek bir uygulama
Teknolojinin gelişmesi ve Endüstri 4.0 devrimi ile birlikte hastaneler de bu değişimden etkilenmiştir. Bunun sonucunda hastane yönetiminde yeni kavramlar ve teknikler ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada Endüstri 4.0'ın getirdiklerinin hastaneler açısından neleri değiştirdiği ve bu sektörü nasıl etkilediği sorularına odaklanılmıştır. Bu yenilikler ve değişimler göz önüne alınarak hastaneler için bir Endüstri 4.0 Olgunluk Modeli oluşturulmuştur. Bu Olgunluk Modeli ile birlikte hastanelerin eksikliklerini görebilecekleri ve süreçleri takip edip, değerlendirebilecekleri bir araç sunulması amaçlanmaktadır. Endüstri 4.0 süreçleri hastane yönetimi gibi yeni alanlarda belirsizlikler içermektedir. Bu nedenle belirsizlikler altında çözüm sağlamaya yönelik olması nedeniyle bu çalışmada yöntem olarak Tereddütlü Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda, geliştirilen modelde yer alan başlıkların önem sırası şu şekildedir; Teknoloji, Yönetim ve Organizasyon, Akıllı Hastane ve Akıllı Hizmet, Tedarik Zinciri ve Yönetimi, Sanayi ve Kamu Desteği, Strateji ve Çalışanlar ve Kültür. Üç örnek hastanenin Endüstri 4.0 olgunluk puanları ölçülmüştür. Bu sıralamanın ışığında, hastanelerde Endüstri 4.0 devriminin olgunluğa ulaşabilmesi için Teknolojinin en önemli etken olmasının yanı sıra Yönetim ve Organizasyonun etkisinin de en az teknoloji kadar önemli olduğu ortaya çıkmıştır.
Bulanık talep altında bütünleşik toplama-demontaj-dağıtım problemi
Bu tez çalışması, teknolojik gelişmeler, hızlı kentleşme ve değişen tüketim alışkanlıkları sonucu artan elektronik atık problemine odaklanmaktadır. Sürdürülebilir çevre ve ekonomik kazanımlar için atık yönetiminin önemini vurgulayan çalışma, ömrünü tamamlamış elektronik ürünler için bulanık talep koşulları altında bütünleşik bir toplama, demontaj ve dağıtım problemi modelini ele almaktadır. Tezin temel amacı; toplama, demontaj ve talep merkezlerini içeren bir tersine tedarik zinciri ağını, taleplerin belirsizliği ortamında optimize etmektir. Bu optimizasyon, hem demontaj hattındaki iş istasyonu maliyetlerini hem de lojistik süreçlerdeki nakliye maliyetlerini eş zamanlı olarak en aza indirmeyi hedeflemektedir. Probleme çözüm sunması amacıyla karma tamsayılı matematiksel bir model geliştirilmiştir. Bu model, toplama ve dağıtım aşamaları için Araç Rotalama Problemi (ARP) yaklaşımını, demontaj süreci için ise Demontaj Hattı Dengeleme (DHD) prensiplerini incelemiştir. Geliştirilen modelin etkinliği, önce örnek problemler ve ardından rassal olarak üretilmiş veriler üzerinde test edilerek modelin sınırları belirlenmiş ve parametrelerin model üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Geliştirilen model örnek problemler üzerinde hipotetik veriler üretilerek test edilmiş ve analizler yapılmıştır. Son olarak yapılan çeşitli analizler ile parametrelerin model üzerindeki etkinliği tartışılmıştır. Bu çalışma ile tersine tedarik zincirlerindeki belirsizlik yönetimine ve elektronik atık yönetimi literatürüne önemli bir bilimsel katkı sağlanması hedeflenmektedir.
Tersine lojistik kapsamında kâğıt atık toplama alanları kurulumu için arz potansiyelinin modellenmesi
Doğal dengenin bozulması ve kısıtlı kaynaklar, atık geri dönüşümü ile ilgili konuların yakın zamanda fazlaca ilgi görmesine sebep olmuştur. Atık kâğıtların geri dönüşü ise tersine lojistik ağ tasarımı bünyesine dâhil olmaktadır. Çalışmada tersine lojistik ağ tasarımında minimum maliyet amaç fonksiyonu ile karma tam sayılı doğrusal programlama modeli geliştirilmiştir. Problem; çok ürünlü, çok aşamalı, tek periyotlu yer-tahsis problemidir. Çözüm yaklaşımı olarak deterministik varsayımlar altında özel bir şirkete ait ağ yapısı ile ele alınmıştır. Veriler modellemeye girdi olarak alınmış, farklı senaryolar üzerinden duyarlılık analizleri yapılarak çözüm yaklaşımı değerlendirilmiştir. Çalışma yer-tahsis problemine üretimi toplanan atıkların kalite cinsini de katarak farklı bir boyuta taşıması bakımından farklıdır. Ayrıca karar destek sistemi ile de model dinamik hale getirilmiştir.
Analysis of inventory routing problem with simulation and big data approach
In supply chain environments, inventory and routing are key elements to company's survival and sustainability. Unsatisfactory inventory control and routing will hurt company profitability and market competitiveness. Therefore, the solution of inventory routing problem (IRP) should provide optimal inventory level for each supply chain member and also obtain efficient route that minimizes the routing cost over periods. At this point, hybrid methodology can empower analyst to minimize the risk and cost of the changes in the IRP. In this paper, new hybrid methodologies that include two parts are developed to solve the IRP. In the first part, a new hybrid method including simulation optimization and artificial intelligence based simulation is created to solve the IRP in which three different routing strategies are evaluated for uneven demand patterns including intermittent, erratic, and lumpy demand. In the second part, big data and sentiment analysis are used to transform customer reviews into meaningful information and to create value. Then, artificial intelligence and simulation optimization are employed to analyze the IRP. Numerical results proposed by the hybrid methodologies showed that dynamic and stochastic IRP can be successfully solved when the method is properly set up.
Kısıtlar teorisi yaklaşımı ile süreç analizi ve ürün karması optimizasyonu
İşletmelerin hızla ilerleyen teknoloji ile birlikte dijitalleşen uluslararası pazardaki rekabet gücünü koruyabilmesi için üretim süreçlerini etkin bir şekilde yönetmesi gerekmektedir. Böyle bir küresel ortamda sadece ürün veya hizmet üretmek yeterliliğini kaybetmiştir. Günümüz ekonomik koşulları ve üretim sürecindeki maliyet kalemleri göz önünde bulundurulduğunda karlılığın arttırılması büyük önem taşımaktadır. Firmaların pazar payını ve karlılıklarını arttırabilmeleri için, her üretim sisteminde en az bir tane kısıtlı kaynak olduğunu ve bu kısıtlı kaynağa yönelik çözüm bulunması gerektiğini savunan kısıtlar teorisi, oldukça önemli bir yönetim disiplinidir. Sistemdeki darboğazın tespit edilip yönetilmesi ile birlikte üretim sürecindeki beklemeler ortadan kalkacağı için ürünler zamanında üretilip müşteriye sunulabilecektir. Ayrıca üretim hattındaki darboğaz kaynağın verimliliği arttırılacağı için maliyetler azalacak, böylece firma karlılık hedefine ulaşabilecektir. Bu çalışmanın amacı kısıtlar teorisinin beş adımlı sürekli iyileştirme süreci ile sistemdeki kısıtlı kaynaklar varlığında optimum ürün karması belirlemektir. Bu çerçevede metal işleme sektöründe faaliyet gösteren bir işletmedeki çoklu darboğaz probleminin çözümüne yönelik araştırma yapılmıştır. Yapılan uygulama ile sistemdeki kaynakların kapasite kullanım oranları incelenerek darboğazlar tespit edilmiş ve optimal ürün karması belirlenmiştir. Alternatif olarak belirlenen senaryo ile yeni bir algoritma önerilmiş ve elde edilen sonuçlar mevcut durumla karşılaştırılmıştır. Ele alınan problem tamsayılı doğrusal programlama modeli olarak ifade edilmiş ve GAMS.ide programı ile çözülmüştür.
Airjet iplik üretim makineleri üretim parametrelerinin deney tasarımı ve moora yöntemi ile belirlenmesi: Bir tekstil işletmesi örneği
Tekstilde en sık kullanılan iplik eğirme yöntemlerinden biri Konvansiyel Ring iplik eğirme sistemleridir. Ancak bu sistemin maliyet ve üretim miktarı gibi diğer sistemlere göre dezavantajları bulunmaktadır. Bu dezavantajlar üretici firmaları farklı iplik eğirme yöntemlerine yöneltmiştir. Ring iplik eğirme sistemine alternatif olarak geliştirilen bazı sistemler bulunmaktadır. Bunlar; kompakt ring ipliği , Sirospun ring ipliği ve Duo spun, açık uç-rotor, friksiyon eğirme ve hava jetli eğirme iplik eğirme sistemleridir. Ele alınan çalışmada maliyetlerinin düşük olması ve üretim hızının yüksek olması ve iplikteki yüzey tüylülüğünün mevcut eğirme teknolojilerine göre düşük olması nedeniyle Vortex iplik eğirme makineleri tercih edilmiştir. Bu sistemin avantajlarının yanında çeşitli dezavantajları da bulunmaktadır. Sistemin en büyük dezavantajı ise mukavemet ve tuşedir. Konu ile ilgili önceki çalışmalar incelendiğinde; tekstilde kalite parametrelerinin uygun kombinasyonlarının belirlenmesinde en çok tercih edilen yöntemlerden biri de TAGUCHI yöntemidir. Bu yöntem diğer yöntemlerin aksine çok daha az deneme ile ürünlerin kalitesini arttırarak, kaliteyi geliştirmede üretici firmalara yol göstermektedir. Bu yöntem ile elde edilen veriler varyans analizi yöntemi ile değerlendirilmiştir. Uygulanan TAGUCHI metodunda anlamsız faktör tespit edildiği için, ilgili faktör ile ilgili faktör seviyesi değişikliği yapılarak ÇKKV yöntemlerinden biri olan MOORA yöntemi ile de problem çözülmüştür. Bu çalışmada, SANKO Gaziantep iplik üretim işletmelerinden alınan veriler kullanılarak en uygun makine parametre kombinasyonu seçilmiştir. 30/1 inceliğindeki %100 viskon iplikler için en uygun makine parametre hızı; her iki yöntemle de, 1.2 mm spindle, eco noozle ve 450 m/dk makine hızı olarak seçilmiştir.
Acil servislerde yapay sinir ağları ile tahminleme ve kaynak planlaması
Acil ve ölümcül hastaların, hastanede ilk tedavi gördükleri birim olan acil servis (AS) biriminin çok etkin olması gerekir. AS biriminin etkin olabilmesi için de sahip olduğu kaynakların çok verimli kullanılması gerekir. Genellikle, sağlık sistemlerinde kaynak optimizasyonu yapabilmek için simülasyon modellerinden faydalanılır. AS'de ideal yatak sayısının tespit edilmesi çok önemlidir, çünkü bir çok kaynak yatak sayısına göre planlanır. Bu çalışmada ideal yatak sayısını bulmak amacıyla bir simülasyon modeli geliştirilmiştir. Simülasyon modelinin tasarlanması için gerçek sistemle ilgili bilgilere gereksinim vardır ve bu bilgilerden en önemli girdi parametresi hasta geliş sıklıklarının tahminidir. 10 farklı makine öğrenme algoritması kullanılarak hasta geliş sıklığı tahmin edilmeye çalışılmış, makine öğrenme algoritmalarının girdi olarak kullanacağı ideal öznitelik kümesi de kapsamlı öznitelik seçim yöntemi ile belirlenmiş ve en önemli öznitelik verisi ortalama geliş oranı olarak belirlenmiştir. Uzun Kısa Vadeli Hafıza (LSTM) modeli tahminde mutlak ortalama hata yüzde oranı %46,7 ile en başarılı algoritma olmuş ve simülasyon metodu yardımıyla acil serviste hasta kalış süresi %7 azalmıştır.
Swara ve waspas metotlarına dayalı bir performans değerlendirme modeli
İşletmeler varlıklarını sürdürebilmek için, rakiplerine karşı rekabet avantajı sağlamak zorundadır. Bunu sağlamak için de daha hızlı, daha etkin ve daha başarılı sistemler kurması gerekmektedir. Bu noktada insan kaynakları yönetimi ve performans değerlendirme sistemi önem kazanmıştır. Performans değerlendirme sistemi, işletmelerin vizyonu doğrultusunda hedeflerini belirlemesi ve bu hedeflerin çalışanların katılımı ile başarılmasını sağlarken aynı zamanda adaletli, sistemli ve ölçülebilir bir yöntemle çalışanların motivasyonunu destekleyen şirket başarısında etkili bir araçtır. Bu sistem, aynı zamanda ücretlendirme, çalışanın gelişimi, eğitim planlarının sağlanması ve diğer İK fonksiyonlarına temel oluşturacak çıktıyı sağlamak açısından da önemlidir. Bu çalışmada; lojistik sektöründe faaliyet gösteren özel bir şirketin Satış ve Pazarlama Departmanı için işletme hedeflerine bağlı, performans değerlendirme ölçütleri belirlenip bir Çok Kriterli Karar Verme Metotu olan Swara yöntemiyle ağırlıklandırılması gerçekleştirilmiştir. Ardından bu departman personelleri için bir değerlendirme yapılarak Waspas yöntemiyle performansları sıralanmıştır.
Bulanık ağırlıklandırılmış risk analiz yaklaşımı ve bir hastanenin acil servis biriminde uygulama
Bu çalışmada, tehlikelerin risk analizi için yeni bir yaklaşım önerilmiştir. Bu kapsamda, literatürde yer alan farklı risk analiz tekniklerindeki olasılık, sıklık, tespit edilebilirlik parametreleri ve çalışmada tanımlanan 3 aşamalı şiddet parametresine dayalı (insan, ekipman, iş süreçleri) entegre bir risk analiz yöntemi önerilmiştir. Tüm parametre değerlendirmelerinde bulanık mantık yaklaşımı ile hesaplamalar elde edilmiş ve böylece risk önem puanlarının (RÖP) değerlendiricilerin net kestirimler yapamadığı durumlardan uzaklaştırılması amaçlanmıştır. RÖP hesaplanmasında, önerilen şiddet aşamalarının bulanık analitik hiyerarşi prosesi yaklaşımı ile ağırlıklarının belirlenmesi sağlanmıştır. Ayrıca tehlike sayısı ve tehlikelerin önem düzeyleri uygulamadan uygulamaya değişebileceğinden mevcut tehlikelerin göz önüne alındığı bir sınıflandırma yaklaşımına ihtiyaç duyulmuştur. Bu amaçla RÖP değerlerini baz alan ABC analizi ile yeni tehlike sınıfları tanımlanmıştır. Geliştirilen entegre yaklaşım ve risk sınıfları özel bir hastanenin acil servisinde uygulanmış olup, hastanede uygulanan mevcut risk analizi sonuçları, çalışmada önerilen bulanık değerlendirme ve ağırlıklandırma durumlarının farklı kombinasyonları ile kıyaslanmıştır. Çalışmada, 47 tehlike için önerilen Bulanık Ağırlıklandırılmış Risk Yaklaşımı ile 10 tehlikenin A sınıfında yer aldığı ve mevcut 6 tehlikenin sınıfının yükseldiği sonucuna varılmıştır.
Surfaktan kullanımı ve stok optimizasyonunda farmakoekonomik modelleme yaklaşımı
Yenidoğan bebeklerde surfaktan eksikliği sonucu gelişen akciğer yetersizlik tablosu hastalık ve ölümün önemli bir nedenidir. Tedavide acil ihtiyaç duyması ve yaşamsal fonksiyonların sürdürülmesi açısından surfaktanın, talep edildiğinde ulaşılabilir olması oldukça önemlidir. Hasta gelişleri arasındaki sürenin ve gelen hasta ağırlıklarının zamanla rastsal olarak değişmesi hastanede ihtiyaç duyulacak surfaktan miktarının belirlenmesini zor bir problem haline getirmektedir. Surfaktan tedavisinde hastaların ihtiyacı olan surfaktan dozu, hastanın ağırlığına göre hesaplanmaktadır. Bu çalışmada, bu rastgele değişkenler göz önünde bulundurularak optimum flakon sayısı bulunurken aynı zamanda surfaktanın satın alma, sipariş, elde bulundurma ve atık maliyetlerini minimum yapan matematiksel programlama modeli geliştirilmiştir. Maliyet ve talebin birbirini etkilediği bu farmakoekonomik modelle sürekli kontrol stok politikası altında her preperat ve her flakondan ne kadar satın alınması gerektiği, tekrar sipariş verme noktaları ve yıllık sipariş sayısı hesaplanmıştır. Ayrıca matematiksel modelle hastaneye gelen herbir hastaya verilmesi gereken optimum preperat çeşidi ve flakon büyüklüğü elde edilmiştir. Elde edilen optimum değerin geçerliliği 66 yataklı yenidoğan yoğun bakım ünitesi olan büyük bir hastanenin gerçek verileri kullanılarak bir simülasyon modeliyle test edilmiştir. Anahtar kelimeler: Stok Yönetimi, Surfaktan, Optimizasyon, Maliyet Minimizasyonu, Simülasyon
Endüstriyel atık yönetiminde kritik başarı faktörlerinin AHP yöntemi ile önceliklendirilmesi
Günümüzde kirliliğin artması ile atık ve atık yönetimine ilişkin sorunlar önem kazanmıştır. Çevreyi oluşturan öğelerin niteliğinin değişmesi, çevre sorunlarının artması ve küresel bir nitelik kazanması toplumların çevre sorunlarına daha ciddi eğilmelerine neden olmuştur. Bu çalışma, atık yönetimi sistemini "Endüstri Kaynaklı Atıklar" çerçevesinde incelemek, endüstriyel atık yönetiminde kritik başarı faktörlerini (KBF) sıralamak amacıyla hazırlanmıştır. Bu doğrultuda kritik başarı faktörleri belirlenmiş, sonrasında bu faktörleri sıralamaya yönelik anket soruları hazırlanmış ve analitik hiyerarşi prosesi(AHP) için karar hiyerarşisi oluşturulmuştur. Hazırlanan anket farklı sektörlerdeki işletmelerde çalışan rastgele seçilmiş 101 kişiye uygulanmış, endüstriyel atık yönetiminin işletmelerde uygulanması ve kritik başarı faktörlerinin sıralanmasına ait veriler elde edilmiştir. Verilerin analizinde SPSS programı kullanılmıştır. AHP verileri ise otomotiv, demir çelik, gıda sektörlerinde çalışmakta olan 5 uzman çevre mühendisinin puanlamaları ile elde edilmiştir. AHP sonuçlarına göre "ulusal\yerel atık yönetim strateji ve politikaları" en önemli kritik başarı faktörü olurken, anket sonuçlarına göre en önemli kritik başarı faktörünün "işletmeye ait atık yönetim strateji ve politikaları" olduğu görülmüştür. Ayrıca sektörler arasında da KBF önceliklerinde farklılıklar görülmüştür.
Dinamik teslim tarihi atama, iş ve AGV yönlendirme problemlerine bütünleşik bir yaklaşım
Gecikmesiz bir teslimat için uygun bir teslim tarihinin atanması ve siparişlerin akış süresinin doğru tahmin edilmesi gerekmektedir. Bu çalışmanın temel amacı esnek üretim sistemi kapsamında üretim yapan bir atölyede, malzeme taşıma sistemi yönlendirme ve makine öncelik kuralları gözönüne alınarak siparişlere teslim tarihi atanması için uygun bir politikanın belirlenmesidir. Çalışmada 6 farklı problem (Teslim tarihi atama, Makine önü iş sıralama, AGV görev belirleme, AGV dağıtım noktası seçme, AGV alım noktası seçme ve AGV yük seçme problemi) için kullanılan kurallara bağlı olarak 4032 simülasyon modeli oluşturulmuş ve 5 farklı performans ölçütüne göre değerlendirilmiştir. Teslim tarihi atama problemi için bulunan en iyi kural olan CON kuralı kullanılan diğer kurallara göre sırasıyla çıktı sayısında ortalama %0,054, akış süresinde %1,81, gecikme süresinde %3,85 ve sapma süresinde %2,35 oranında üstünlüğe sahiptir. Ortalama erken çıkma performans ölçütüne göre ise JIQ kuralı diğer kurallara göre %11,58 oranında üstünlüğe sahiptir. Anahtar Kelimeler: Teslim Tarihi Atama, AGV Sistemleri, MAGV Sistemleri, Makine Öncellik Kuralları
Bireysel yenilikçilik ve yenilikçi iş davranışının ölçümü ve değerlendirilmesi: Bir karar destek sistemi önerisi
Bu çalışmada, iş ortamında yenilikçiliğin, yenilikçi iş davranışı olarak kendini gösterdiği kabul edilmiştir. Çalışmanın amacı bireysel yenilikçiliğin ve yenilikçi iş davranışının ölçülerek, yenilikçi iş davranışına etki eden faktörlerin ortaya konmasıdır. Çalışmada iki ayrı anket yapılmıştır: Birincisi, literatür taramasından çıkartılan 16 yenilikçi iş davranışı belirleyicisinin ağırlıklarını bulmak için; diğeri ise yenilikçi iş davranışı düzeyini hesaplamak içindir. İlk anket çalışmasına inovasyon tecrübesi olan 52 katılımcı yanıt vermiştir. Araştırma sonucunda belirleyicilerin önem düzeylerine göre ağırlıkları elde edilmiş ve yenilikçi iş davranışının hesaplanması için bir model oluşturulmuştur. İkinci anket çalışması ise üç işletmede yapılmış ve toplam 59 katılımcıdan yanıt alınmıştır. Bu anket ile de bireysel yenilikçiliğin ve yenilikçi iş davranışının hesaplanabilmesi için gerekli olan veriler elde edilmiştir. Hipotez testleri ile yenilikçi iş davranışında fark yaratan unsurlar ortaya konmaya çalışılmıştır. Araştırma sonucunda, yenilikçi iş davranışının bireysel yenilikçilikten farklılık gösterdiği görülmüştür. Ayrıca bireysel yenilikçilik ve yenilikçi iş davranışı düzeyleri ortaya koyan karar destek sistemi (KDS) geliştirilerek toplanan veriler bu sistemde analiz edilmiştir. Bu KDS kurum çalışanlarının yenilikçiliği ile yenilikçi iş davranışını ve iş başvurusunda bulunan adayların yenilikçiliğini değerlendirerek raporlanmasını sağlamaktadır. Böylece yöneticilere işe almada ve projeye eleman atamada yenilikçi işgören seçimi için yardımcı olmaktadır.
Türkiye rüzgâr enerji potansiyelinin belirlenmesi ve normal olmayan karma dağılımlar
Enerjiye insanlığın var olduğu günden bu yana ihtiyaç duyulmaktadır. Gelişmekte olan teknoloji sayesinde de insan yaşamının hemen hemen bütün alanlarında enerji kaynaklarından faydalanılmaktadır. Bu kaynakların kesintiye uğraması da temel ihtiyaçlarımızı karşılamada durma noktasına getirebilecektir. Fosil yakıtların hızla tükenmeye başlaması yenilenebilir enerji kaynaklarına olan ilgiyi gün geçtikte arttırmaktadır. Rüzgâr enerjisi de bu kaynakların başında gelmektedir. Çalışmada geçmiş yıllara ait meteorolojik veriler kullanılarak Türkiye'nin rüzgâr enerji potansiyelinin bir projeksiyonu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu amaçla, Büyük Veri Analitiği, Karma Weibull Dağılım modelleme kullanılmıştır. 2012-2016 yılı ortalama rüzgâr hızı verileri için en yüksek enerji öngörü değeri 93,372,799.30 MWh olarak hesaplanmıştır. Çalışmanın son bölümünde, rüzgâr verileri için büyük veri madenciliği analizi yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Rüzgâr Enerji Potansiyeli, Büyük Veri Analitiği, Karma Weibull Dağılımı, Ortalama Güç Yoğunluğu, Büyük Veri Madenciliği
Sürdürülebilir kapalı döngü tedarik zinciri ağ tasarımı
Bu çalışmada sürdürülebilirliğin ekonomik, çevresel ve sosyal etkilerini aynı anda optimize etmeye çalışan ve stratejik kararları belirlemeye yönelik kapalı döngü tedarik zinciri ağı tasarlanmıştır. Önerilen yaklaşım tedarik zinciri süreçlerinde hedef programlama tekniklerini kullanarak maliyetleri ve çevresel zararları minimum yaparken sosyal faydayı maksimum yapmaya dikkate alarak geliştirilmiştir. Geliştirilen model, sürdürülebilirliğin sosyal etkilerinde işçi istihdamını artırmaya yönelik işçi sayıları karar değişkenleri modele entegre edilmiş. Ayrıca sürdürülebilirliğin 3 temel halkası kendi içerisinde değerlendirerek BAHP teknikleriyle ağırlıklandırıp yeni bir model elde edilmiştir. Geliştirilen modelin farklı koşullar altındaki etkileri senaryo analizi oluşturularak incelenmiştir. Kapasite, talep, maliyetler, karbon miktarları, iş gücü değişkenliği altında modelde belirlenen parametrelere etkileri analiz edilmiştir. Senaryo analizinde incelenen sonuçlar doğrultusunda modelde belirlenen karar değişkenleri üzerinde en çok etkiye sahip olan parametreler; talep değişkenliği, maliyetler, bir işçinin aktarabileceği ürün miktarı ve tesislerdeki kapasite değişkenliği olduğu görülmektedir. Değişkenlikler içerisinde en iyi sonucunun maliyetlerin %30 azaltılması durumdan olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kapalı döngü tedarik zinciri ağı, Sürdürülebilirlik, Karma tam sayılı modelleme, Hedef programlama, BAHP
Süreç analizi ve iyileştirilmesi için yeni bir yaklaşım ve örnek bir uygulama
Değer akış haritalama metodu, bir sistemdeki tüm katma değerli, katma değersiz faaliyetlerin bütünsel olarak görülmesini ve analiz edilmesini sağlayan bir tekniktir. Değer akış haritalama metodundan elde edilen veriler statiktir bu nedenle bu çalışmada dinamik süreçler için simülasyon modelleme ve risk yönetimi yaklaşımlarını da içeren bütünleşik değer akış haritalama yaklaşımı önerilmektedir. Önerilen bütünleşik yaklaşım ile değer akış haritalama metodu, simülasyon modelleme ve risk analizi yaklaşımı birlikte kullanılarak dinamik süreçleri bulunan üretim ve hizmet sektörleri için darboğazların belirlenmesi, tespit edilen iyileştirme fikirlerinin uygulama kararlarının risk analizi ile değerlendirildikten sonra belirlenmesinin sürekli iyileştirme anlayışı kazandırılarak uygulanması amaçlanmaktadır. Önerilen bütünleşik yaklaşım, örnek bir firmada üretim hacmi en yüksek olan ve sipariş teslimlerinde gecikme yaşanan ürünün süreci üzerinde uygulanmıştır. Seçilen ürünün hammadde tedariğinden nihai ürün olarak tamamlanana kadar olan süreç önerilen bütünleşik yaklaşım ile incelenmiş, elde edilen iyileştirme alternatifleri risk analizi yaklaşımı ile değerlendirilmiş ve iyileştirme uygulama kararları risk analizi değerlendirmesi sonucu belirlenmiştir. Çalışma sonucunda, uygulama kararı alınan iyileştirme önerileri sayesinde çalışma yapılan işletmede incelenen ürünün çevrim süresinde %20 iyileşme sağlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Değer Akış Haritalama, Simülasyon Modelleme, Yalın Üretim, Risk Analizi
Salgın hastalıklarda vaka sayılarının makine öğrenmesi ile tahmini
Koronavirüs, ilk olarak 2019 yılının Aralık ayında Çin Halk Cumhuriyeti'ndeki Wuhan kentinde görülmüş ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından 11 Mart 2020'de salgın hastalık (pandemi) olarak ilan edilmiştir. Pandemi, ülkelerin halk sağlığını tehdit etmeye başladığından itibaren ülkeler tarafından vaka sayılarını ve ölüm oranlarını kontrol etmeye yönelik önlemler alınmıştır. Karantina, sokağa çıkma yasağı, periyodik kısıtlamalar, yeme-içme yerlerinin ve sosyal alanların bir süreliğine kapatılması bu önlemlerin temelini oluşturan tedbirler olmuştur. Bir seneden fazladır tüm dünyayı etkileyen COVID-19 pandemisi halen etkisini sürdürmekle beraber ciddiyetini de korumaktadır. Aşı geliştirici şirketler tarafından çeşitli aşılar geliştirilse de aktif vaka ve ölüm oranları yeterli aşı üretimi olmaması ve üretilen aşıların optimal bir şekilde dağıtılmaması sebebiyle tam anlamıyla pandemi şiddetini sönümleyememiştir. Pandemi döneminde karar alıcılar tarafından gelecek günlerin planlamasını yapmak halk sağlığı açısından büyük önem arz etmektedir. Gelecek günlerin aktif vaka sayısının tahminlemesi, hastaneler için personel ve malzeme planlaması, lojistik ve tedarik planlamaları, aşılama senaryoları, aşı dağıtım modelleri için son derece yardımcı olacak bir öngörüdür. Literatürde bölmeli modeller, türetilmiş bölmeli modeller, makine öğrenmesi algoritmaları, zaman serisi analizleri gibi farklı metotlar kullanılarak birçok COVID-19 aktif vaka tahminlemesi yapılmıştır. Bu çalışmada, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Türkiye'nin aktif vaka sayılarını kullanarak gelecek günlerdeki aktif vaka sayısı tahminleri makine öğrenmesi algoritmasıyla üretilmiştir. Python 3.8.5 programlama dili kullanılarak çalıştırılan algoritmalar Prophet, ARIMA, Doğrusal Regresyon, Polinom Regresyon, Destek Vektör Regresyonu modelleri ile gerçekleştirilmiştir. Algoritmaların performansları ortalama mutlak yüzde hatası (MAPE), ortalama karekök sapması (RMSE) ve ortalama mutlak hata (MAE) kullanılarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, denediğimiz yöntemler ve kullandığımız veri setleri için Prophet algoritması ABD için, ARIMA modeli ise Türkiye için en iyi performansı göstermiştir.
Bir halı firmasında cağ değişim sürelerinin yapay sinir ağı yaklaşımı ile tahminlenmesi
Bu çalışmada cağ değişim süreleri tahmin edilerek halı üretim sürecinin öngörülmesini sağlamak ve üretim planlama ile satış birimi için önemli bir bilgi kaynağı sunmak amaçlanmıştır. Dokuma biriminde bulunan cağ değişim sürecinde, değişim yapılan tezgâhlarda üretim tamamen durduğundan dolayı bu değişim sürecinde yaşanacak herhangi bir aksaklık tüm halı üretimini etkiyerek teslim zamanında gecikmelere yol açabilir. Bu yüzden cağ değişim sürelerini doğru tahmin etmek üretici için çok önemlidir. Cağ değişim süreleri tahmini için çeşitli yapay sinir ağ yöntemleri denenmiş en iyi tahmin yöntemini bulmak ve klasik yöntemlere göre çok daha seri ve yüksek doğrulukta üretim optimizasyonunun sağlanması için yeni bir hibrit model elde edilmiştir. Çalışma sırasında dokuma tezgâhlarının özellikleri doğrultusunda düzenlenen tarak numarası, tezgâh eni, renk, tezgâh bobin sayısı ve değişen bobin sayısı olmak üzere 5 girdi ve cağ değişim sürelerini kapsayan 1 çıktıdan oluşan 308 duruş verisi kullanılmış olup bu veriler; farklı yapay sinir ağı modelleri ile tahmin edilmiştir. Yöntemlerin performanslarının kıyaslanmasında ortalama mutlak yüzde hata (MAPE) değeri kullanılarak en başarılı tahmin modeline karar verilmiştir. En iyi modellere ait test seti MAPE değerleri; MLP modeli için %24, GRNN modeli için %30, çoklu regresyon modeli için %33 ve hibritleştirilmiş sinir ağı modeli için %18 göz önüne alındığında hibrit yapay sinir ağ modelinin diğer modellere göre daha başarılı olduğu görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Yapay sinir ağı, Hibrit sinir ağları, Çok katmanlı algılayıcılar, Genelleştirilmiş regresyon sinir ağları, Cağ değişimi tahminleme
Fuzzy order acceptance and scheduling on identical parallel machines
This thesis is a study about simultaneous fuzzy order acceptance and scheduling in identical parallel machines. The research problem is about scheduling orders in a make-to-order system with capacity constraints. Due to the limited capacity, some orders can be produced beyond their due date. So, the manufacturer has to pay or discount this delay cost. The manufacturer has to select a subset of orders to have the maximum net profit. The tardiness of orders or outsourcing penalty cost decrease the revenue of orders. The orders coming from the customer are characterized by their revenue, outsourcing penalty cost, weighted delay cost, fuzzy due date, fuzzy processing times, and fuzzy sequence-dependent setup times. OAS on single machine problem is strongly NP-Hard, as a result, FOAS-IPM is also a strongly NP-Hard problem. In this study, first, mixed-integer linear programming is formulated to solve the problem. Next, two genetic algorithms with the name of the GADOC and GATPC algorithms are proposed to solve the large size instances. The performance of the algorithms is compared concerning the total revenue. With extensive computational tests, the proposed algorithms produce and provide high-quality feasible solutions even in big-size instances.
AHP-TOPSIS tabanlı matematiksel programlama ile jandarma karakolu kuruluş yeri seçimi ve CAS/CBS ile analizi
Küreselleşmenin, nüfus artışının ve teknolojideki hızlı değişimin sebep olduğu dinamik ortam; devletlerin iç ve dış güvenlik tanımlarının belirsizleşmesine ve güvenlik modellerinin değişmesine neden olmaktadır. Bu nedenle kamu düzeni ile ulusal güvenliğe yönelik tehditler de farklılaşmaktadır. Bu bağlamda terörizm, ayrılıkçı hareketler, etnik ve dini çatışmalar, uluslararası organize suçlar vb. asimetrik tehditler, olarak ortaya çıkan bu yeni parametreler güvenlik algılarını büyük oranda değiştirmektedir. Bununla birlikte hızla artan dünya nüfusunun ihtiyaç duyduğu kaynaklar da hızla tükenmektedir. İnsanların ihtiyaçlarının karşılanamaması nedeniyle ortaya çıkan toplumsal kargaşa ve ekonomik sorunlar kamu düzeninin bozulmasına neden olmaktadır. Bu nedenle hızla azalan doğal kaynaklar ve bu kaynakların paylaşımı ile birlikte teknolojik gelişmelere paralel olarak artan suç ve suç çeşitleri, ülkelerin en önemli güvenlik sorunu haline gelmektedir. Bununla birlikte halen dünya genelinde etkili olan Covid-19 salgını da ülke genelinde birtakım olağanüstü tedbirlerin alınmasını gerekli kılmaktadır. Türkiye'de iç güvenliğin ve kamu düzeninin sağlanması, İçişleri Bakanlığı'na bağlı polis, jandarma ve sahil güvenlik birimleri tarafından yerine getirilmektedir. Bunlardan kendisine has değerler sistemi, örnek bir disiplin anlayışı ve kurumsal bir yapısı olan Jandarma, ülkemizin en ücra köşelerindeki karakolları vasıtasıyla sorumluluk sahasında emniyet ve asayişi sağlamaktadır. Bu çalışmada Jandarma karakollarının kuruluş yerleri, Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleriyle değerlendirilerek ve Karma Tam Sayılı Programlama kullanılarak belirlenecektir. Bu şekilde oluşturulan matematiksel modelin GAMS programı kullanılarak çözülmesi ile sezgiler ve duygulardan uzak optimum karar verilmiş olunacaktır. Daha sonra tespit edilen kuruluş yeri Coğrafi Analiz Sistemi(CAS) ve Coğrafi Bilgi Sistemi(CBS) kullanılarak analiz edilecektir. Anahtar Kelimeler: AHP, TOPSIS, karma tam sayılı programlama, jandarma karakolu, CAS/CBS
Kültürel algoritma tabanlı yapay sinir ağı ile yüksek fırın cüruf basınç aktivitesinin tahminlenmesi
Endüstride optimal düzeyde üretim yapılabilmesi için bilimsel yöntemlerin uygulanması gerekmektedir. Ancak bazı sektörlerde ürün kalitesini belirlemede halen çalışanların tecrübesine dayalı bir üretim modeli geleneği devam etmektedir. Bu durum da önemli zaman ve kalite kayıplarına neden olmaktadır. Bu kayıplar son yıllarda tahmin yöntemlerinin sanayiye uygulanmasıyla minimum düzeye indirgenmiştir. Bu tez çalışmasında literatürde kullanılan tahmin modelleri araştırılarak çimento sektörüne en uygun model belirlenmiş ve uyarlanmıştır. Buna göre, tahminleme modelleri içerisinde Yapay Sinir Ağı ve Kültürel Algoritmanın hibrit olarak çalıştığı bir modelleme ilk defa bu tezde çalışılmıştır. Bu kapsamda bir çimento fabrikasının gerçek zamanlı verileri kullanılmıştır. Bu veriler geliştirilen algoritmanın girdilerini oluşturmaktadır. Çıktı olarak ise Öğütülmüş Yüksek Fırın Cürufu'nun 28 günlük basınç aktivite değeri tahmin edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre önerilen hibrit model, farklı tahmin modelleri ile karşılaştırılmış ve test verisi üzerinde %3,66'lık ortalama mutlak yüzde hata değeri ile tahminler yapmayı başarmıştır.
Ürün karması ve dinamik tesis düzenleme kararlarının entegrasyonu için matematiksel modelleme yaklaşımı
Gelişen sanayi işletmelerinde temel amaç pazarda mevcut düzenini korumayı ve büyümektir. Bu durum müşterilerin isteklerine uygun hizmet vermeyi ve düşük maliyetler ile en hızlı şekilde üretim yapmayı gerektirir. Üretim yapan işletmelerin en önemli maliyetleri başında yanlış ürün seçimi, üretim miktarı, üretim sırası ve taşıma maliyetleri gelmektedir. Bu durumda tesis düzenlemesi ve ürün karması şirketlerin karlılığını sağlamaları için üzerinde çalışmaları gereken önemli konulardır. Bu çalışmada sanayi uygulaması ile eşit alanlara sahip dinamik tesis düzenlemesi yapılarak makineler arası akış süresini en aza indirme, kar oranını arttırma ve en uygun ürün seçimi ile birlikte üretim akışı sağlanmaya çalışılmıştır. Ayrıca elde edilen gelirin maksimizasyonu ile planlama ufku boyunca üretim, yerleşim ve envanterden kaynaklı oluşan tüm maliyetlerin minimizasyonuda sağlanmaya çalışılmıştır. Önerilen yaklaşım, karma tam sayılı programlama ile modellenmiş olup sanayi uygulaması ile zaman etüdü yapılarak elde edilen model üzerinde test edilmiştir. Sonuçlar, önerilen modelin bilinen problem örneklerinde etkin sonuçlar ürettiğini göstermektedir. Buna göre, tesis düzenlemesi kararı ile birlikte ürün karması probleminin farklı tesis düzeni oluşturarak en uygun malzeme akışının oluşmasını sağladığı görülmüştür
Bulanık tabanlı çok kriterli karar verme yöntemleri ile makine ekipman seçimi
Üretim işletmelerinde, işletmenin sürekliliğini ve karlılığını sağlayabilmek için makine seçimi oldukça önemli bir karardır. Özellikle işletme için makine seçim kriterlerinin karmaşık olması durumunda karar vermek işletmeler için daha zor olmaktadır. Bu durumda, işletmelerin en doğru kararı verebilmeleri adına alternatifleri çok iyi analiz etmeleri gerekmektedir. Bu çalışma, plastik enjeksiyon sektöründe faaliyet gösteren bir işletmenin üst düzey yöneticilerinden oluşan bir karar verici grubunun değerlendirmelerini dikkate alarak gerçekleştirilmiştir. Karar verme ekibiyle yapılan görüşmeler sonucu, plastik enjeksiyon makinesi seçim kriterleri belirlenmiştir. İnsan yargılarındaki sözel ifadeleri değerlendirebilmek adına bulanık mantık dahilinde TOPSIS ve VIKOR yöntemleri uygulanmıştır. Belirlenen plastik enjeksiyon makinesi alternatifleri; sadece maliyet, teknik özellikler gibi kalıplaşmış kriterlere göre değil, işletme ihtiyaçlarıyla örtüşecek olan güvenlik, güvenilirlik, çevre dostu olma kriterlerini de dikkate alarak oluşturulmuştur. Oluşturulan kriterler ve alternatif olarak belirlenen makine tipleri, belirlenen karar vericiler tarafından dilsel ifadeler yardımıyla ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Sözel olarak yapılan değerlendirmeler üçgen ve yamuk bulanık sayılar kullanılarak sayısallaştırılmıştır. Bulanık TOPSIS ve bulanık VIKOR yöntemleri uygulanarak makine alternatifleri grup kararıyla değerlendirilmiş, elde edilen sonuçlar karşılaştırılmıştır.
Engelsiz akıllı ulaşım modeli: İzmir ili için bir uygulama
Akıllı şehir, son zamanlarda önemi gittikçe artan bir yaklaşım olarak, hem ülkemizde hem de dünyada ön plana çıkmaktadır. Belediyeler ve çeşitli kamu kurumları, tüm insanlara daha iyi yaşam alanları oluşturmak amacıyla, akıllı şehir uygulamalarından faydalanmaktadır. Kamu kurumları, toplumda sosyal eşitlik sağlayabilmek amacıyla, öncelikli olarak engelli bireylere yönelik olarak projeler gerçekleştirmektedir. Bu çalışmada, İzmir ili içerisinde toplu taşıma hizmeti veren belediye otobüslerinin engelli bireylere verdiği ulaşım hizmetinin iyileştirilmesi, engelli bireylerin ulaşım imkânlarının ve konforlarının artırılmasına yönelik yapılabilecek uygulamalar araştırılmıştır. Engelli bireylerin ulaşım süreçleri, yalın üretim yöntemlerinden faydalanılarak analiz edilmiş ve süreçteki israflar tespit edilerek, yatırım gerektiren uygulamalar belirlenmiştir. İsrafların önlenmesi için gerekli görülen yatırımlar, ESHOT Genel Müdürlüğü tarafından adet olarak sınırlandırılmıştır. Bu yatırımların, hangi otobüs hatlarına ve hangi duraklara yapılması gerektiği; akıllı şehir uygulamalarından, veri madenciliği yönteminden ve simülasyon uygulamasından faydalanılarak araştırılmıştır. Akıllı kartlardan alınan yolcu biniş verileri, veri madenciliği tekniği ile analiz edilerek engelli yolcuların kullandığı duraklar ve otobüs hatları, üç sınıfa ayrılmıştır. Sınırlı yatırım adetleri doğrultusunda, yatırımın yapılacağı otobüs hatları ve duraklar için, bu sınıfların niteliklerine göre yatırım atama işlemi gerçekleştirilmiştir. Söz konusu yatırımların fayda analizini gerçekleştirmek amacıyla, ulaşım modelinin mevcut durumu, belirlenen pilot bölge baz alınarak, simülasyon uygulaması ile modellenmiştir. Belirlenen yatırımlar için alternatif senaryolar oluşturularak, bu senaryoların simülasyon modeli üzerinde deneyleri gerçekleştirilmiş ve istatistiksel yöntemlerle karşılaştırması yapılmıştır. Son olarak, analiz sonuçlarına göre yatırım uygulaması önerisinde bulunulmuştur.
Yenilenebilir enerji kaynakları için tesis yeri seçimi optimizasyonu
Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı günden güne artmaktadır ve %100 yenilenebilir enerji kaynaklarına geçişin sağlanarak birçok çevresel probleme çözüm bulunabileceği öngörülmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'deki 81 il ele alınarak %100 yenilenebilir enerji kaynaklarına kademeli bir geçiş için optimum yer seçimi problemi ele alınmaktadır. Çalışma, stratejik bir karar düzeyinde ele alınarak uzun dönemli gerçekleştirilmektedir. Bu çalışmada, yenilenebilir enerji kaynakları olarak biyokütle enerjisi, güneş enerjisi, hidroelektrik enerji, jeotermal enerji ve rüzgâr enerjisi ele alınmaktadır. Çalışmada regARIMA yöntemiyle tahmin edilen elektrik talebi ile entegre edilen ağırlıklı hedef programlama, bulanık ağırlıklı hedef programlama, önceliklendirmeli hedef programlama ve Konik Skalerleştirme Yöntemi modelleri geliştirilmektedir. Geliştirilen bu çok amaçlı programlama modellerinin her birinde, kurulum süresi, yatırım maliyeti, yıllık maliyet, karbon salınımı azaltım miktarı, kullanım süresi ve risk hedeflerinden sapmaların toplamlarının minimizasyonu ele alınmaktadır. Ele alınan tüm çok amaçlı programlama modellerinde GAMS 23.5 yazılım programı kullanılarak kısa sürede optimum çözüme ulaşılmaktadır ve çalışmada birçok gerçek verinin kullanılması çalışmanın doğruluk düzeyini arttırmaktadır.
Bir boyahane süreci için bulanık hata türü ve etkileri analizi ve tam sayılı doğrusal programlama ile iyileştirici aksiyonların seçilmesi ve planlanması
Bu çalışmada bir fabrikada bulunan boyahane süreci detaylı olarak incelenmiş ve mevcut/potansiyel kalite risklerini belirlemek üzere klasik hata türü ve etkileri analizi uygulanmıştır. Uygulama sonucu belirlenen hata türleri için, firmanın amaçları doğrultusunda öncelikle kalite riski en fazla olan hata türlerini etkileyen aksiyonlar olmak üzere, toplam kalite risk faydasını arttıracak, bunun yanında enerji ve maliyet tasarrufu sağlayacak aksiyon listesi uzman ekip ile oluşturulmuştur. Oluşturulan aksiyon listesinin kalite risk faydası değerlerini doğru belirlemek ve klasik hata türü ve etkileri analizinin eksikliklerini giderecek şekilde daha gerçekçi sonuçlar elde etmek için bulanık hata türleri ve etkileri analizi uygulanmıştır. Risklerin belirlenmesi kadar önemli bir diğer çalışma da etkin sonuçlara ulaşılabilmesi için aksiyonların seçimi ve gerçekleştirilmesi gerekliliğidir. Geliştirilen bir tam sayılı doğrusal programlama modeli ile; fabrikanın bütçe, personel, öncelik ilişkisi gibi gerçekçi kısıtları altında aksiyonların seçimi ve planlama periyodu boyunca çizelgelenmesi sağlanmıştır. Amaç fonksiyonları olarak; kalite risk faydası, enerji tasarrufu ve maliyet tasarrufu belirlenmiştir. Geliştirilen tam sayılı programlama modelinde, aksiyonların seçimi ve planlanması sırasında oluşabilecek kısıtlar değerlendirilerek, fabrikanın farklı amaçlarına uygun bir seçim ve planlama yapılması amaçlanmıştır. Fabrikanın değişen amaçları doğrultusunda seçilmiş bu üç amaç fonksiyonu için ayrı tek amaçlı optimizasyon, sıralı çözüm ile optimizasyon ve epsilon kısıtlama yöntemleri uygulanarak farklı çözüm senaryoları elde edilmiştir. Önerilen her senaryo için seçilen aksiyonları ve zaman çizelgesini görsel hale getiren Gantt şemaları oluşturulmuştur. Fabrikaya; açık, getirisi ölçülebilen, kabul edilebilir, gerçekçi ve uygulanabilir iyileştirme planları sunulmuştur.
Mühendislik öğrencilerinin antropometrik ölçülerinin teknik çizim dersindeki performanslarına etkisi ve bir uygulama
Teknik resim dersini diğer derslerden ayıran özellik, bu dersin çizim yapma gereksinimi ve üç boyutlu düşünce gerektiren bir yapısı olmasıdır. Öğrenciler için akademik başarıları üzerinde hangi faktörün daha etkili olduğuna karar verilmesi bu alandaki belirsizlikleri gidermesi beklenmektedir. Bu çalışmada, teknik resim dersi alan öğrencilerin el antropometrik, el kinetik ve el beceri ölçümlerinin, aldıkları sınav notları üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Bu amaçla, çok kriterli karar verme yöntemlerinden ELECTRE ve bulanık mantık tabanlı yeni yaklaşımlardan olan Q-ROF CoCoSo yöntemleri uygulanmış ve öğrencilerin teknik resim becerileri üzrindeki etkisi araştırılmış. Bulunan çözümün değerlendirilmesi için duyarlılık analizi yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda, ELECTRE yöntemi ile Sağ Baş ve İşaret Parmak Kuvvet değeri sınav sonuçları üzerinde daha etkili olarak bulunurken, Q-ROF CoCoSo yöntemi ile Sağ İşaret Parmak Genişliği değeri daha etkili olarak bulunmuştur. Son olarak; Kruskal-Wallis testi ve Spearman Korelasyon Analizi yapılarak veriler arasındaki ilişki düzeyi ve yönü araştırılmıştır. Korelasyon analizi sonucunda Sağ Baş, İşaret ve Orta Parmak kuvvet değerinin, sınav sonuçları ile zayıf bir ilişkisi olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Ergonomi, El Antropometrisi, El Becerisi, Çok Kriterli Karar Verme
A cross selling recommender system based on recurrent neural networks for online shopping
Recommender systems are considered to be capable of prediction of what is the next product to buy for a specific customer. For an effective cross-selling framework it is crucial to identify which customers are more suitable than others to target a product for the retail industry. This thesis proposes a hybrid model which implements recurrent neural network architectures with self-attention mechanism processing implicit feedback. Furthermore, the proposed design is capable of handling both sequential and non-sequential features, which correspond to purchase behavior and non-behavioral customer specific information respectively. This study represents an alternative solution to a well-known business problem: improving cross-selling effectiveness by estimating customers' likelihood for which products or services to buy next time. A recommender system which works on additional data configurations is the core concept of the framework. This study is verified with an online shopping dataset, and it is illustrated that the concatenation of relevant features provides additional information to the model, and it is obtained approximately 13% of improvement in evaluation metrics.
Otomotiv sektöründe lojistik süreçleri ve ekipmanlarının optimizasyonu
Günümüzün rekabetçi dünyasında, şirketler rekabet seviyelerini arttırmaya yönelik katma değer yaratmayan aktivitelerini bertaraf etmek ve verimliliklerini arttırmak için daha iyi alternatifler bulmak zorundadır. Genellikle firmaların iç lojistik süreçleri katma değer yaratmayan potansiyel operasyonlara sahiptir. Dolayısıyla, biz bu çalışmamızda, bir otomotiv firmasının özellikle kapasite artırımına yönelik fiziksel yatırımı aşamasında; optimum yerleşim planı, alternatif malzeme hat besleme rotaları ve taşıma ekipman sayıları tayini ile tekrarlanan iç lojistik süreçlerine odaklanarak üretim kapasitesi kayıplarını en aza indirmeyi planlamaktayız. Bu amaçla daha önceden belirlenmiş olan üretim rakamlarına göre hammadde ve yarı mamulün üretim hattındaki iş merkezleri arasındaki transferleri benzetim tekniği aracılığıyla modellenerek, ihtiyaç duyulan taşıma araçları ve ekipmanlarının sayısı ile en iyi dağıtım rotaları bulunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Simülasyon, Lojistik, Hat Dengeleme, Araç Rotalama
Kan ürünleri tedarik zinciri optimizasyonu
Bu çalışma bir Üniversite Hastanesi Kan Merkezi'nde gerçekleştirilmiştir. Kan Merkezi'ndeki her bir birim faaliyetleri detaylı olarak incelenmiş, Kan Merkezi'ndeki süreçler, simülasyon modeline aktarılıp modellenmiştir. Kan Merkezi'ndeki her birimde çalışan personel sayısına bağlı olarak personel doluluk için deney tasarımı ve haftalık Kızılay siparişlerine ait veriler kullanılarak deney miktarları oluşturulmuştur. Simülasyondan elde edilen deney setlerinden personel sayılarına bağlı personel doluluk formülleri, Kızılay sipariş miktarına bağlı olarak imha, maksimum ve minumum stok formülasyonları regresyon analizi ile elde edilmiştir. Regresyon analizi ile oluşturulan formüller, personel optimizasyonu ve haftalık Kızılay sipariş optimizasyonu matematiksel modellerine dahil edilerek minimum personel doluluk farkları altında personel sayıları ve imha, maksimum ve minimum stok kısıtları altında optimum haftalık Kızılay sipariş verme miktarları bulunmuştur. Haftalık sipariş miktarı modeli sonucu çıkan veriler tekrar simülasyona girilerek sağlama yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kan Merkezi, Simülasyon, Matemetiksel Modelleme, Kan Ürünleri
Laboratuvar tetkik sonuçları üzerinde makine öğrenmesi uygulamaları
Vitamin D hem yetişkin hem de çocuk sağlığı için gerekli vitaminler arasındadır ve eksikliği birçok hastalığın habercisi olarak görülmektedir. Diyabet ise birçok ölümcül hastalığın oluşumunda öncü rol oynayan kronik bir sağlık durumudur. Bu çalışmada, nitelik seçimi ile birleştirilmiş veri madenciliği tekniklerine dayalı olarak vitamin D eksikliği teşhisi önerilmiştir. Yapılan çalışma kan testi sonuçları üzerinden vitamin D değerini doğru tahminlemeye çalışırken aynı zamanda tahmin için gerekli parametreleri de azaltmayı hedeflemektedir. Makine öğrenmesi ile yapılan tahminler, laboratuvar ortamında yapılan vitamin D ölçüm sürecinden kıyaslanamayacak derecede hızlı sonuç vermektedir. En iyi sonuç diyabet hastalarının veri seti üzerinde tamamlanan deneyler sonucunda alınmış ve relif-f nitelik seçimi algoritmasıyla seçilen 19 nitelikten oluşan destek vektör makineleri modeli için % 98,030 ile en yüksek sınıflandırma doğruluğunun elde edildiği görülmüştür. Çalışma sonucunda, yapılan testlerin azaltılabileceği görülmüştür. Yöntemlerin performansları sınıflandırma doğruluğu, duyarlılık, özgüllük, kesinlik, f-measure ve kappa gibi performans ölçütleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Ayrıca bu çalışmayla tüm parametrik ve parametrik olmayan algoritmalar için yeni bir kıyaslama veri seti hazırlanmıştır.