4
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Sinop balatlar kilisesi amphora buluntuları: Tipolojik ve arkeometrik bir inceleme
Bu çalışma Türkiye'nin en kuzeyinde Batı Karadeniz Bölgesi'nde yer alan Sinop ili kent merkezindeki Balatlar Kilisesi'nde 2010-2021 yıllarında yürütülen kazılarda ele geçen amphora buluntularını kapsamaktadır. Amphoralar ele geçtikleri yapının kullanımı ile bağlantılı olarak Klasik, Helenistik, Roma, Geç Roma ve Bizans Dönemleri'ne tarihlenmiştir. Amphoraların ele geçtikleri tabakalarla değerlendirildiğinde yapının kullanım evreleri ile ana kronolojik tabakalaşma ile ilgili veriler elde edilmiştir. Kentin bu dönemlerdeki bağlantılarının ve üretim geleneğinin açıklanmasına katkı sağlamak amacıyla yerel olarak üretilen ve ithal edilen amphoralar üretim merkezlerine göre tiplere ayrılarak incelenmiştir. Tiplerin form ve hamur özellikleri incelenerek yerel ve ithal üretim özellikleri belirlenmiş olup ithal kökenli amphora tiplerinin çeşitlilik gösterdiği tespit edilmiştir. Geç Klasik Dönem'den itibaren kentin yerel olarak üretim gerçekleştirdiği, ayrıca Karadeniz, Akdeniz ve Ege kıyıları ile bağlantılı olduğu aynı zamanda görülmektedir. Tipolojik olarak sınıflandırılan yerel amphoraların hammadde içeriklerinin karşılaştırılması amacıyla farklı tiplere ait 20 adet numune (19 adet Sinope, 1 adet Herakleia Pontika) XRF (X-ışını floresans) yöntemi kullanılarak arkeometrik olarak değerlendirilmiştir. Belirlenen numuneler üzerinde yapılan analizlerle yerel üretim atölyelerinde üretildiği hammadde (kil) ve hammaddenin mineralojik ve petrografik yapısı hakkında detaylı bilgi elde edilmiştir. ANAHTAR KELİMELER; Karadeniz, Sinope, Balatlar Kilisesi, Amphora, Tipoloji, Arkeometrik Analiz.
Antik mimari parça örneklerinin arkeometrik sonuçları ışığında Sinope'nin taş ocakları
Antik Dönem'de Paphlagonia Bölgesi içerisinde yer alan ve Sinope olarak adlandırılan kent, sahip olduğu jeopolitik konum sayesinde önemli bir ticari kent olarak varlığını sürdürmüştür. Sahip olduğu ticari önem sayesinde kesintisiz olarak günümüze kadar yerleşim görmüş olduğu anlaşılan bu kent içerisinde farklı işlevlere sahip pek çok antik anıtsal yapı inşa edilmiştir. Kent genelinde gerçekleştirilen bilimsel kazı ve araştırmalar, sur duvarları üzerinde gözlemlenen devşirme malzemeler ile modern hafriyat çalışmalarında ortaya çıkarılan antik mimari parçalar, taş ve mermer ithalinin yanı sıra Sinop kenti ve yakın çevresinde Antik Dönem içerisinde oldukça önemli taş ocaklarının faaliyet göstermiş olabileceğine işaret etmektedir. Bu bilgiler ışığında kentin Antik Dönem inşa faaliyetlerinde yararlanmış olduğu taş ve mermer ocaklarının arkeometrik yöntemler kullanılarak tespit edilmesinin amaçlandığı bu çalışma içerisinde hem Sinop Arkeoloji Müzesi'nde sergilenen sütun başlığı, sütun gövdesi ve geison-sima bloğu gibi mimari eserlerden hem de Antik Dönem'de olasılıkla taş ocağı olarak kullanılmış olan ve Stephane olarak adlandırılan yerleşim içerisinde yer alan doğal kayalık alandan (Çaylıoğlu Köyü/Sayarkası) numuneler alınmış; bu numunelerin ED-XRF ve PSA analizleri gerçekleştirilmiştir. Gerçekleştirilen analizler sonucunda müze bahçesi içerisinde sergilenen sütun gövdesi ve konsollu geison-sima bloğu numunelerinin kimyasal içeriklerinin, büyük oranda Sayarkası numuneleri ile benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, Antik Dönem içerisinde Sinope'de gerçekleştirilen inşa faaliyetlerinde kullanılan taş malzemenin temini için Stephane içerisinde yer alan taş ocağının (Sayarkası taş ocağı) tercih edildiğine; Sinope ile Stephane arasında önemli ticari ilişkilerin olabileceğine işaret etmektedir. Söz konusu numuneler içerisinde kimyasal açıdan farklılaşan tek numune korinth tipi sütun başlığıdır. En düşük kalsiyum, en yüksek magnezyum içeriğiyle ve diğerlerine oranla daha az ışık geçirgenlik oranıyla daha sert bir yapıya sahip olduğu anlaşılan bu kayacın türünü ve kaynağını kesin olarak tespit etmek -karşılaştırma numunesi olmadığı için- şimdilik mümkün olmasa da kent genelinde konu ile ilgili olarak gerçekleştirilen diğer araştırmalardan elde edilen sonuçlar ışığında korinth tipi sütun başlığı üzerinde gerçekleştirilen analizler, Prokonnesos mermerine işaret ediyor olabilir. Bu sonuçlar Sinope'nin önemli ve anıtsal boyutlu kamu yapılarının inşasında nispeten daha kaliteli olan Prokonnesos'tan yarı işlenmiş mermer malzeme ithal etmiş olabileceği konusunda önemli ip uçları vermektedir.
Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi'ndeki parşömen Kur'an-ı Kerim'in arkeometrik analizi ve restorasyonu
Türkiye'de hızla gelişen bir bilim dalı olan Arkeometrinin organik kültürel miras öğeleri arasında önemli yer tutan parşömenlerin koruma uygulamaları üzerindeki desteği henüz ciddi boyutlarda değildir. Özellikle de Türk akademisi tarafından gerçekleştirilmiş ve yayınlanmış parşömen odaklı arkeometri çalışmaları bir elin parmaklarını geçmeyecek sayıdadır. Bu çalışma kapsamında Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi arşivlerinde muhafaza edilen nadir bir parşömen Kur'an-ı Kerim'in (Env. No. 006331) taşıdığı maddi ve manevi değerler ışığında gelecek nesillere aktarılacak önemli bir kültürel miras objesi olarak çalışılma sürecini irdelemektedir. İlk olarak Diyanet parşömeninin yapısal tanımı ve kondisyonu paylaşılarak sürece bir altlık oluşturulmuştur. Literatür taramasında hedeflenen çalışmaya benzer yurtiçi araştırma ve çalışmaların yok denebilecek kadar az olduğu anlaşılmıştır. Bundan çıkışla, yurtdışında aynı hedefle gerçekleştirilmiş çeşitli parşömen çalışmaları irdelenmiştir. Elde edilen analiz ve koruma uygulamaları ışığında eser üzerinde gerçekleştirilmesi gereken arkeometrik analizlere ve sonrasında uygulanacak konservasyon sürecine dair bir yol haritası çizilmiştir. Parşömene uygulanan pH ölçümü, optik mikroskop ve SEM-EDS ile fiziksel tanımlama, XRF ve Raman ile kimyasal tanımlaması yapılmıştır. pH analizleri eserde yoğun miktarda korozyon olduğunu, optik mikroskop ve SEM ile de parşömenin dana derisinden elde edildiğini göstermiştir. XRF analizleri ile eserin farklı malzeme türlerinin kimyasal karakterizasyonu gerçekleştirilmiştir: siyah-demir mazı, kırmızı-vermilyon, lacivert-Lapis lazuli, yeşil-bakır ve altın. Raman analizi ile bu yöntemin, mevcut sonuçları desteklenmiştir. Bu süreçlerin ardından koruma ve onarım çalışmaları adı altında, eser detaylıca belgelenmiş, asitlik dengesi sağlanmış, temizliği yapılmış, japon kâğıdı ile tamamlaması gerçekleştirildikten sonra ise daha iyi şartlarda koruma altına alınmıştır. Bu tez, tem teorik hem de uygulama deneyimlerinin büyük oranda bütüncül ele alındığı bir yazma eserin analiz-koruma sürecine katkı sunmaktadır. Bu kapsamda ileride yapılacak benzer çalışmalara bir yol gösterici olma özelliğine de sahiptir.
Batık gemilerde gerçekleştirilen arkeometri çalışmaları
Uluburun Batığı'ndaki taşınan kargonun bölgeler arası ticareti ve kültürel ilişkileri göstermesi ayrıca yapılan arkeometrik analizler sonucu batıkta bulunan buluntuların ve batığın yaş tayini, hangi bölgeye ait olduğu ve türünün belirlenmesi açısından içinde bulunduğu dönemin aydınlatması açısından önemlilik arz etmektedir. Örneğin kurşunlara yapılan kurşun izotop analiz sonuçlarına göre örneklerin çoğu Yunanistan ve Attika'daki Laurion kurşun maden yatağı 'nın izleriyle örtüştüğünü göstermektedir