Theses supervised by Dr. Öğr. Üyesi Hasan Eşici
11 theses · Hasan Kalyoncu University
Lise öğrencilerinin kariyer engellerinin yetenek alanlarına göre incelenmesi
Bu araştırmanın temel amacı lise öğrencilerinde (Anadolu Lise), kariyer engelleri ve yetenek alanları arasındaki ilişkiyi incelemektir. Bunun yanı sıra bu araştırmada lise öğrencilerinin Kariyer Engelleri Ölçeği puanlarının algılanan sosyo-ekonomik düzeye göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek amaçlanmıştır. Araştırma grubu Adıyaman il merkezinde bulunan Borsa İstanbul Anadolu Lisesi birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıflarda öğrenim gören 244 (%54) kız, 206 (%46) erkek toplam 450 lise öğrencisinden oluşmaktadır. Bu araştırmada veri toplama aracı olarak Algılanan Kariyer Engelleri Ölçeği ve Kendini Değerlendirme Envanteri kullanılmıştır. Araştırma verilerinin analizinde çoklu doğrusal regresyon ve ilişkisiz örneklemler için tek faktörlü varyans analizi kullanılmıştır. Araştırma bulguları, algılanan sosyo-ekonomik düzeye göre kariyer engelleri toplam puanlarının anlamlı olarak farklılık göstermediğini ortaya koymuştur. Bu bulgu ışığında, araştırma grubundaki öğrencilerin kariyer engelleri ve algılanan sosyo-ekonomik düzeyi arasında bir ilişkinin olmadığı söylenebilir. Çoklu doğrusal regresyon analizlerinin sonuçlarına göre şekil-uzay, sözel ve sayısal yetenek puanlarını yordayan kariyer engel alt boyutlarından mesleğin eğitimi ve çalışma koşulları olduğu saptanmıştır. Ayrıca kariyer engeli alt boyutlarından cinsiyet ayrımcılığı, motivasyon eksikliği ve yetersiz hazırlanma, yetenek ve ilgi azlığı, kişisel problemler, mesleğin geleceği ve iş piyasası kısıtlamaları, aile ve çevre etkisi ve taşınma engel boyutlarını yetenek alt boyutları anlamlı olarak yordamadığı bulgusu ortaya çıkmıştır. Araştırma bulgularının sonucunda araştırma grubundaki öğrencilerin mesleğin eğitimi ve çalışma koşullarını kariyer engeli olarak algıladıkları görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Kariyer, Kariyer Engelleri, Yetenek, Lise
Madde bağımlılığı ile çocukluk çağı travmatik yaşantılar arasındaki ilişkinin incelenmesi
Çocuk istismarı ve ihmali çocuğun gelecek yaşamını olumsuz yönde etkilemekte ve toplumdan soyutlamaktadır. Çocukluk çağında yaşanan travmaların ilişkili olduğu düşünülen en önemli sorunlardan biri de madde bağımlılığıdır. Bu araştırmanın amacı, çocukluk çağında yaşanan travmatik yaşantıların madde bağımlılığıyla olan ilişkisinin belirlenmesidir. Araştırmanın tipi betimsel tarama modelidir. İl Sağlık Müdürlüğünde kaydı bulunan 100 madde bağımlısı kişi ve 101 madde bağımlısı olmayan kişi araştırmanın evrenini oluşturmaktadır.. Araştırmada kullanılan anket formu kişisel bilgilerden ve Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği'nin Türkçesi-2.0'den oluşmaktadır. Veri analizi SPSS 16 paket programında yapılmıştır. Araştırma sonucunda kadın katılımcıların cinsel istismar algıları erkek katılımcılara göre daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca araştırmada 36 yaş üzerindeki bireylerin fiziksel ihmal algıları diğerlerine göre daha yüksek bulunmuştur. Bununla beraber medeni duruma, eğitim durumuna ve ekonomik duruma bağlı olarak çocukluk çağı travmaları algısının istatistiksel olarak farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Çocukluk çağı ruhsal travma ölçeğinin alt boyutlarından olan duygusal istismar düzeyine ilişkin alınan puanlar açısından bağımlılık durumuna göre anlamlı fark bulunmuştur (t=5.57, p<.001). Fiziksel istismar düzeyine ilişkin alınan puanlar açısından bağımlılık durumuna göre anlamlı fark bulunmuştur (t=5.41, p<.001). Fiziksel ihmal düzeyine ilişkin alınan puanlar açısından bağımlılık durumuna göre anlamlı fark bulunmuştur (t=3.51, p<.05). Duygusal ihmal düzeyine ilişkin alınan puanlar açısından bağımlılık durumuna göre anlamlı fark bulunmuştur (t=5.20, p<.001). Cinsel istismar düzeyine ilişkin alınan puanlar açısından bağımlılık durumuna göre anlamlı fark bulunmamıştır (t=1.37, p>.05). Çocukluk çağı ruhsal travma ölçeğinden alınan toplam puanlar açısından bağımlılık durumuna göre anlamlı fark bulunmuştur (t=6.34, p<.001). Anahtar Kelimeler: Çocukluk Çağı Travmaları, İstismar, İhmal, Madde Bağımlılığı.
Lise öğrencilerinin kariyer kararı verme öz yetkinliklerine ve kariyer gelecek beklentilerine yönelik metaforik algıları
Bu araştırmanın amacı lise öğrencilerinin kariyer kararı verme öz yetkinlik ile kariyer gelecek beklentilerine ilişkin sahip oldukları metaforik algıları ortaya çıkarmak ve çeşitli değişkenlere göre kariyer karar verme öz yetkinliklerinde farklılık olup olmadığını incelemektir. Araştırma grubunu 138 kız ve 170 erkek olmak üzere toplam 308 lise öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında karma yöntemin bir türü olan açıklayıcı desen kullanılmıştır. Araştırmada veri toplamak amacıyla Meslek Kararı Verme Yetkinlik Ölçeği ve araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış form kullanılmıştır. Verilerin analizinde t-testi, Anova ve içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma bulguları mesleki bilgi toplama ile toplam puan ortalamalarında okul türüne göre anlamlı farklılık olduğunu göstermektedir. Araştırmanın nitel bulgularına göre lise öğrencilerinin kariyer kararı verme ve kariyer geleceklerine dair öz yetkinliklerini ve kariyer engellerini yüksek düzeyde algıladıkları tespit edilmiştir. Öz yetkinliğin yüksek olduğu öğrencilerde engel düzeylerinin de yüksek algılanması sonuç beklentilerini ve kişisel hedeflerini olumsuz yönde etkilemektedir. Ayrıca olumsuz çevresel faktörlerin öğrencilerin beklentilerinde belirsizlik oluşturduğu yönündedir. Destek sistemlerinin öğrencinin beklentilerini yeterli düzeyde karşılayamamasından dolayı destek sistemleri kariyer engelleri olarak algılanmaktadır. Anahtar kelimeler: Kariyer kararı verme öz yetkinlik, kariyer gelecek beklentileri, metafor
Beliren yetişkinlik dönemindeki suriyeli göçmenlerin kariyer ihtiyaçlarının belirlenmesi
Bu araştırmanın amacı beliren yetişkinlik dönemindeki Suriyeli göçmenlerin kariyer ihtiyaçlarını derinlemesine incelemektir. Göçmenlerin kariyer ihtiyaçları, kuramsal açıdan sosyal bilişsel kariyer kuramı çerçevesinden incelenmiştir. Kuramsal bağlamda göçmenlerin görüşlerinden elde edilen kariyer destekleri ve kariyer engellerinin, kariyer ihtiyaçlarını oluşturma gücü üzerinde detaylı incelemeler yapılmıştır. Araştırma kapsamında nitel araştırma biçimlerinden olgubilim (fenomenoloji) deseni kullanılmıştır. Örneklem seçimi için amaçsal örneklem yöntemlerinden ölçüt örneklem kullanılmıştır. Bu kapsamda Türkiye'ye göç etmiş ve beliren yetişkinlik gelişim döneminde bulunan 18-25 yaş arasındaki 6 kadın, 6 erkek ile görüşmeler yapılmıştır. Veriler ise içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından geliştirilen "Beliren Yetişkinlik Dönemindeki Suriyeli Göçmenlerin Kariyer İhtiyaçları Görüşme Formu" kullanılmıştır. Katılımcılar tarafından belirtilen kariyer ihtiyaçları; yasal, kişisel, mesleki, eğitim, rehberlik ve kültürel ihtiyaçlardan oluşmuştur. Yoğun olarak Suriyeli göçmenler için kariyer ihtiyaçlarını oluşturan temalar ise yasal ve kişisel ihtiyaçlardır. 18-25 yaş aralığındaki Suriyeli göçmenlerin kariyer hedeflerine ulaşmaları noktasında belirlenen ihtiyaçlar: vatandaşlık ihtiyacı, çalışma izni ihtiyacı, düşük ücret alma, sigorta ihtiyacı, yasal hak/kanun ihtiyacı, belge/transkript/denklik ihtiyacı, üniversitelerde kontenjan ihtiyacı, maddi engeller ve destekler, dil yeterliliği, aile desteği, iş fırsatlarına erişme ihtiyacı, iş arama ve cv hazırlama becerisi, eğitim sistemine uyum ihtiyacı ve yönlendirilme/bilgilendirilme yönünden uzman desteğinden oluşmaktadır. Ayrıca üniversite eğitimine devam eden ve eğitim hayatına devam etmeyerek serbest mesleklerde çalışan Suriyeli göçmenlerin kariyer ihtiyaçlarının farklılaştığı belirlenmiştir.
Kariyer Karar Verme Grup Rehberliği Programının kariyer karar verme güçlüklerine ve temel ihtiyaçlara etkisi
Bu araştırmanın amacı araştırmacı tarafından geliştirilen "Kariyer Karar Verme Grup Rehberliği Programı"nın ortaöğretim 10. sınıf öğrencilerinin kariyer karar verme güçlüklerine ve temel psikolojik ihtiyaçlarına etkisini incelemektir. Araştırma kontrol gruplu ön test- son test ve izleme testi deseni ile deneysel bir çalışma olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma grubu, kariyer karar verme güçlük düzeyleri yüksek olan 15'i deney grubuna, 15'i kontrol grubuna yansız olarak atanan öğrencilerden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu, Kariyer Karar Verme Güçlükleri Ölçeği Lise Formu ve Temel İhtiyaçlar Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler Mann Whitney U ve çift faktörlü ANOVA ile analiz edilmiştir. Araştırmada elde edilen sonuçlara bakıldığında kariyer karar verme grup rehberliği programının 10. sınıf öğrencilerinin kariyer karar verme güçlükleri toplam puanlarını azalttığını, temel psikolojik ihtiyaçlar puanlarında ise anlamlı bir farklılık oluşturmadığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Kariyer karar verme, kariyer karar verme güçlükleri, temel psikolojik ihtiyaçlar
COVID-19 sürecinde emniyet mensuplarının yılmazlık kaynakları
Bu araştırmanın amacı Covid-19 sürecinde emniyet mensuplarının zorlu yaşam şartlarına karşın başarılı şekilde normal işlevselliğe dönme yeteneği olarak tanımlanan yılmazlık kaynaklarını risk faktörleri, koruyucu faktörler ve olumlu sonuçlar açısından çok yönlü incelemektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik yaklaşım kullanılmıştır. Araştırmaya yaşları 26 ile 45 arasında olan 4 kadın, 10 erkek olmak üzere 14 polis memuru ve polis amiri günlük yazarak katılım göstermiştir. İkinci aşamada günlük yazan katılımcılardan seçilen 3 kadın ve 3 erkek şeklinde 6 emniyet mensubu ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri 2020 Nisan ve 2021 Mart aylarında toplanmıştır. Katılımcıların yazdıkları günlükler ve yarı yapılandırılmış form aracılığıyla yapılan görüşmelerden elde edilen veriler "MaxQDA-12" programı ile içerik analizine tabi tutulmuştur. Kodlar bireysel risk faktörleri ve bireysel koruyucu faktörler alt temalarında yoğunlaşmaktadır. Elde edilen bulgular yılmazlık düzeyi düşük olan bireylerin bu süreçten daha olumsuz etkilendiğini göstermektedir. Ayrıca çalışma sonuçlarına göre emniyet mensuplarının yılmazlık kaynaklarının alanyazın ile bağlantılı bir yapı sergilediği gözlemlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Yılmazlık, Polis, Covid-19, Risk ve Koruyucu Faktörler, Olumlu Sonuçlar
Suriyeli lise öğrencilerinin kariyer planlarına etki eden faktörler: Öğrenci ve veli görüşleri
Bu araştırmanın amacı geçici koruma altındaki Suriyeli lise öğrencilerinin kariyer planlamalarına etki eden faktörlere yönelik öğrenci ve veli görüşlerinin incelenmesidir. Bu kapsamda 6 kadın 6 erkek 12 öğrenci ve bu öğrencilerin velileri olan 6 kadın 6 erkek 12 veliyle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın amacına yönelik olarak nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim (fenomenoloji/ phenomenology) deseni kullanılmıştır. Araştırmacı tarafından bu araştırma için geliştirilen ''Göçmen Lise Öğrencilerinde Kariyer Görüşme Formu'' ve ''Göçmen Lise Öğrenci Velilerinde Kariyer Görüşme Formu'' veri toplamak amacıyla yarı yapılandırılmış görüşmelerde kullanılmıştır. Toplanan verileri Nvivo 10 bilgisayar destekli analiz programında içerik analizine tabii tutulmuştur. Bu bağlamda öğrenci ve veli görüşmelerinde, öğrencilerin kariyer planlarına etki eden faktörlerin daha çok kişisel faktörler olduğu; kişisel faktörlerinde sırasıyla öz-yetkinlik inançları, sonuç beklentileri ve seçim hedefleri olduğu anlaşılmıştır. İki grupta da ilgilerin ve performansın öz-yetkinliği önemli şekilde etkilediği, yetenek alanlarının performans ve ilgilerle örtüştüğü, görüşlerin sırasıyla; yabancı dil öğrencimi, spor faaliyetleri, teknoloji kullanımı ve el becerisi alanlarına yoğunlaştığı görülmüştür. Sonuç beklentilerinde Suriyeli öğrencilerde sırasıyla; yardım etme, saygınlık kazama ve maddi kazanç ön plana çıkarken velilerde sırasıyla; saygınlık kazanma, yardım etme ve özerklik-bağımsızlık elde etme ön plana çıkmıştır. Bağlamsal faktörlerden kariyer engelleri konusunda öğrencilerde ön plana çıkan faktörler; ekonomik yetersizlik, toplumsal dışlanma ve savaşın olumsuz etkileri olmuştur. Veli görüşmelerinde ise öne çıkan kariyer engelleri sırasıyla ekonomik yetersizlik, fırsat eşitsizliği ve gelecek belirsizliği olmuştur. İki grupta da öne çıkan kariyer desteği aile desteği olmuştur.
İlkokul düzeyindeki kariyer psikolojik danışmanlığı verehberliği hizmetlerine yönelik bir durum çalışması
Bu araştırmanın amacı ilkokul düzeyinde rehberlik ve psikolojik danışmanlık hizmetleri kapsamında kariyer psikolojik danışmanlığı ve rehberliği alanında yapılan çalışmaların ilkokulda görev yapan psikolojik danışmanların, sınıf öğretmenlerinin ve kariyer psikolojik danışmanlığı ve rehberliği alan akademisyenlerinin görüşlerine başvurularak derinlemesine incelenmesidir. Bu doğrultuda ilkokulda görev yapan üç sınıf öğretmeni, beş psikolojik danışman, iki kariyer psikolojik danışmanlığı ve rehberliği alan akademisyeni ile görüşmeler yapılmıştır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması (case study) kullanılmıştır. Görüşmeler araştırmacılar tarafından hazırlanan "İlkokul Düzeyindeki Kariyer Danışmanlığı ve Rehberliği Hizmetlerinin Değerlendirilmesi Görüşme Formu" kullanılarak yapılmıştır. Elde edilen verilerde bilgisayar destekli bir nitel veri analizi programı olan MAXQDA 12 ile içerik analizi yapılmıştır. Araştırmanın ilk alt problemi "İlkokullarda yapılan kariyer psikolojik danışmanlığı ve rehberliği çalışmaları nelerdir?" şeklindedir. Araştırmanın bu alt problemine ilişkin bulgularda meslek tanıtım sunumları yapılması, üst öğrenim kurumlarının tanıtılması, bireyi tanıma tekniklerinin uygulanması, kısa görüşmeler yapılması öne çıkarken hiç çalışma yapılmaması da elde edilen bulgular arasındadır. Araştırmanın ikinci alt problemi "İlkokullarda kariyer psikolojik danışmanlığı ve rehberliği çalışmaları konusunda yaşanan sorunlar nelerdir?" şeklindedir. Araştırmanın bu alt problemine ilişkin bulgular lisans programlarındaki yetersizlik, çalışmaların zorunluluktan yapılması/içselleştirilmemesi, yetersiz olması, ilkokullarda psikolojik danışmanlık ve rehberliğin önemsenmemesi, hedeflerin yerine getirilmemesi, diğer personelin rehberlik çalışmalarına ilgisizliği, yöntemin etkisizliği, yetersiz mesleki yetkinlik, sosyo-ekonomik düzey, materyal yetersizliği, sınıfların kalabalık olması, öğrencilerin kariyer desteği alma konusunda bilgisizliği şeklinde tespit edilmiştir. Araştırmanın üçüncü alt problemi "İlkokullarda yapılması önerilen kariyer psikolojik danışmanlığı ve rehberliği çalışmaları nelerdir? " şeklindedir. Araştırmanın bu alt problemine ilişkin bulgular sınıf öğretmeni-psikolojik danışman-idareci iş birliği, öz farkındalığı geliştirme, meslek tanıtım gezileri, meslek tanıtımları/kariyer günleri, alternatif somutlaştırıcı etkinlikler, aile işbirliği, sınıf mevcutlarının azaltılması, periyodik görüşmeler, kariyer planlama portfolyosu, kariyer farkındalığı geliştirme şeklinde tespit edilmiştir.
Türkiye'deki Suriyeli göçmenlerin kariyer yılmazlıklarının incelenmesi
Araştırmanın amacı Türkiye'de kariyerinde yüksek lisans, doktora gibi hedeflerine ulaşmış, Suriye'deki eğitim ve kariyer olanaklarını devam ettirmeyi veya çeşitlendirmeyi başarmış, orta ve yüksek gelirli Suriyeli göçmenlerin kariyer yılmazlıklarını inceleyerek, bu kariyer başarının temel nedenlerini ortaya koyabilmek ve buna uygun bir kariyer danışmanlığı hizmet modeli geliştirilmesine ışık tutmaktır. Mültecilerin kariyer yılmazlıkları incelenirken, risk ve koruyucu faktörler dikkate alınmıştır. Bu kapsamda savaş nedeniyle Türkiye'ye gelen üniversite eğitim hayatlarını sürdürmeye devam eden ve kariyer gelişimine önem veren, iş dünyasında kendine yer edinmiş 9 Suriyeli göçmen ile görüşmeler yapılmıştır. Araştırma doğrultusunda nitel araştırma türlerinden "olgubilim (fenomonoloji) çalışması" kullanılmıştır. Araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış sekiz sorudan oluşan "Göçmen Kariyer Yılmazlıkları Görüşme Formu" kullanılmıştır. Yapılan görüşmelerden elde edilen bulgulara göre, katılımcıların kariyer yılmazlık faktörlerinden benlik saygısı faktöründe yer alan uyum sağlama, öz-yeterlilik becerilerini taşımalarının yanı sıra umut, sabır ve azim gibi içsel faktörler de yılmazlık sürecinde önemli rol almaktadır. Katılımcıların göç süreci ile birlikte akademi, kariyer gibi alanlarda sıfırdan başlamaları, kendini kanıtlama arzusuyla birlikte fırsatları değerlendirmek için de çaba göstermeleri ve bu süreçte rehberliğe ihtiyaç duymaları da bulgular arasında yer almaktadır. Türkiye'ye göç eden katılımcıların karşılaştıkları belirsizliklere direnç göstermelerinde benlik saygısı, uyum sağlama becerisi ve aile kavramının öneminin yanı sıra karşılaştıkları yabancı dil engelini aşmak için çeşitli kurslara katılmaları ve sabır, azim gibi içsel faktörlerle öğrenmeyi öğrenme girişiminde bulunmaları, göç süreci ile birlikte oluşturdukları kariyer hikayelerinde geçmişin izlerini taşırken sıfırdan başlayıp, kariyer ve eğitim fırsatlarını araştırmaları ve değerlendirmeleri kariyer yılmazlığının zorluklarla mücadele ve karşılaşılan engelleri aşma çabası tanımına uygundur.
Üniversite öğrencilerinin kariyer problem alanları ve kariyer yardımı arama davranışlarının keşfedilmesi
Bu araştırmanın amacı üniversite öğrencilerinin yaşadıkları kariyer problem alanlarını ve bu problemleri çözebilmek için kariyer yardım arama davranışlarını derinlemesine incelemektir. Araştırma kapsamında üniversite eğitimine devam eden 6 erkek, 6 kadın katılımcı ile görüşme gerçekleştirilmiştir. Araştırmada nitel çalışma yönteminden olgubilim yaklaşımı kullanılmıştır. Çalışmada araştırmacılar tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış ''Üniversite Öğrencilerinde Kariyer Problem Alanları ve Kariyer Yardımı Arama Görüşme Formu'' kullanılarak veri toplanmıştır ve veriler MAXQDA-12 programı ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda kariyer problem alanları içerisinde yer alan çevresel faktörler ve toplumsal faktörlerin oranlarının birbirine yakın olduğu görülmektedir. Öğrencilerin üniversite bünyesinde bulunan kariyer merkezleri ve psikolojik danışma merkezleri hakkında detaylı bilgiye sahip olmadıkları ve bu kurumlardan yardım talebinde bulunmadıkları, yaşadıkları kariyer probleminin çözümü için daha çok informel kaynaklarından yardım aradıkları görülmektedir. İnternetin ve arkadaşların problem durumunda başvurulan önemli yardım kaynaklarından olduğu dikkat çekmektedir.
Beliren yetişkinlerin Endüstri 4.0 bağlamında kariyer kaynaklarının keşfedilmesi
Bu araştırmada, Endüstri 4.0 sürecinde beliren yetişkinlerin kariyer gelişimi için ihtiyacı olan kariyer kaynaklarını belirlemek amaçlanmaktadır. Araştırma Hirschi'nin kariyer kaynakları modeli çerçevesinde yapılmıştır. Bu amaçla nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması kullanılmıştır. Çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme kullanılarak oluşturulmuştur. Beliren yetişkinler, akademisyenler, işverenlerden oluşan 16 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda bulgular 4 ana başlık 13 alt başlıkta sınıflandırılmıştır. Beliren yetişkinlerin endüstri 4.0 sürecinde başarılı bir kariyer gelişimi için 16 katılımcının hepsi tarafından ifade edilen mesleki uzmanlık, yardımcı beceriler ve öğrenme kariyer kaynakları öne çıkmaktadır. Bunların ardından katılımcıların çoğu tarafından ifade edilen kariyer güveni, sosyal kariyer desteği ve kariyer keşfi gelmektedir.