Theses supervised by Prof. Dr. Dursun Şen
10 theses · Fırat University
Gökkuşağı alabalığı, Oncorhynchus mykiss (Walbaum, 1792)'de ağır metal birikimi
Bu çalışma Şubat 2013–Şubat 2014 tarihleri arasında Keban ve Karakaya Baraj göllerindeki alabalık tesislerinde üretimi yapılan gökkuşağı alabalığı örnekleri üzerinde yapıldı. Çalışma süresince Keban Baraj Gölü'nden 20 adet balık örneği Karakaya Baraj Gölü'nden 20 adet balık örneği temin edildi. Çalışma Fırat Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi, Su Ürünleri Araştırma İstasyonu ve Çevre Mühendisliği bölümü laboratuvarlarında gerçekleşti. Keban ve Karakaya Baraj göllerindeki alabalık tesislerinden alınan balıklar laboratuvara getirilerek total boy, çatal boy, standart boy, cinsiyet ile ağırlıkları belirlendikten sonra; ağır metal birikiminin tespiti için gerekli olan kas dokusu pens, makas ve bistirü yardım ile dorsal yüzgecin yaklaşık 2 cm alt kısmından 5 g alınıp örneklerin alındığı yer ve tarih yazılıp, kilitli poşetlere konuldu. Balık numuneleri analiz aşamasına gelene kadar derin dondurucuda beklemeye alındı. Derin dondurucudaki örnekler asitle yakılarak sıvı hale getirmek için Su Ürünleri Araştırma İstasyonu laboratuvarına getirildi. Laboratuvarda 5 g örneğe 5 ml % 65 'lik nitrik asit ile 5 ml konsatre nitrik asit tüplere konulmuş örneklerin üzerine ilave edilerek mineralisazyon işlemine tabi tutuldu. Analize hazır duruma getirilen numuneler Çevre mühendisliği laboratuvarına getirilerek numunelerdeki demir (Fe), bakır (Cu), çinko (Zn),kurşun (Pb),mangan (Mn) analizleri Atomik Absorpsiyon Spektrofotometresi (perkin Elmer Model 370) ile uygun standartları hazırlanarak gerçekleştirildi. Araştırma süresince elde edilen verilerin istatistiksel olarak değerlendirilmesi Minitab Versiyon 16 programı kullanılarak yapıldı ve elde edilen bulgulara yıl bazında student T-testi, mevsimsel olarak ki-kare testi uygulandı. Keban ve Karakaya baraj göllerinden alınan örneklerdeki bakır (Cu) ve kurşun (Pb) miktarları tespit değerlerinin altında bulundu. Keban ve Karakaya baraj göllerinden alınan örneklerin ağır metal miktarları karşılaştırıldığında demir (Fe) ve mangan (Mn) miktarları arasında fark olmadığı, çinko (Zn) miktarları arasında ise fark olduğu görüldü. Bu çalışmada elde edilen sonuçlar dikkate alındığında, ağır metal değerlerinin Zn>Fe>Mn>Cu=Pb şeklinde sıralandığı görülmektedir. Ayrıca bu ağır metallerin miktarlarının çeşitli standartlarda önerilen miktarların çok altında olduğu belirlendi. Bu nedenle Keban baraj gölü ve Karakaya baraj gölünde yetiştiriciliği yapılan alabalıklarda Fe, Cu, Zn, Mn ve Pb düzeyleri bugünkü değerlerinde kaldığı sürece çevre ve halk sağlığı açısından bir sorun teşkil etmeyeceği kanısına varıldı. Anahtar Kelimeler: Keban, Karakaya, Gökkuşağı Alabalığı, Ağır metal
Kabalar Göleti (Kastamonu)'nin bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri
Bu tez çalışmasında Kabalar Göleti'nin bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri araştırılmıştır. Bu amaç doğrultusunda Kabalar Göleti'nden Ocak - Aralık 2014 tarihleri arasında 12 ay süre ile aylık su örnekleri alınmış ve gerekli ölçüm ile analizler gerçekleştirilmiştir. Araştırma süresince su sıcaklığı, pH, çözünmüş oksijen, tuzluluk ve elektriksel iletkenlik arazide yapılan ölçümlerle belirlendi. Toplam sertlik, nitrat azotu, sülfat, fosfat, kimyasal oksijen ihtiyacı laboratuvarda yapılan analizlerle tespit edilmiştir. Analizler sonucu elde edilen verilerin aylara ve istasyonlara göre dağılımları tablo ve şekillerle ifade edilmiştir. Parametrelerin minimum ve maksimum değerleri incelendiğinde istasyonlar arasında kayda değer bir farkın olmadığı görülmüştür. Su sıcaklığı ve pH'ın ocak ayında minimum (7,1oC ve 8,02), ekim ayında maksimum (25,9oC ve 8,54); tuzluluğun şubat ve mart ayında minimum (0,04 mg/L), ekim ayında maksimum (0,14 mg/L); elektriksel iletkenliğin mart ayında minimum (140,72 µS/cm), ekim ayında maksimum (297,1 µS/cm); çözünmüş oksijenin eylül ayında minimum (8,72 mg/L), mayıs ayında maksimum (11,66 mg/L); toplam sertliğin ocak ayında minimum (260,72 mg/L), eylül ayında maksimum (318,34 mg/L); fosfat ve nitratın mart ayında minimum (0,097 ve 3,2 mg/L), eylül ayında maksimum (0,824 ve 4,82 mg/L); sülfatın aralık ayında minimum (66,1 mg/L), temmuz ayında maksimum (205,13 mg/L) ve kimyasal oksijen ihtiyacının iki istasyonda mart ayında minimum (2,98 mg/L), ekim ayında maksimum (10,4 mg/L) olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Su Kalitesi, Kabalar Göleti, Kastamonu
Keban Baraj Gölü'nde yaşayan Luciobarbus esocinus Heckel, 1843'da yüzgeç ışınlarından karşılaştırmalı yaş tayini
Bu çalışmada, Keban Baraj Gölü'nde yaşayan L. esocinus Heckel, 1843 örneklerinin yüzgeç ışınlarından karşılaştırmalı yaş tayini yapılması amaçlandı. Bu amaçla, Mart 2011-Aralık 2011 tarihleri arasında Keban Baraj Gölünden 80 adet balık örneği temin edildi. Çalışma Fırat Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi laboratuvarlarında gerçekleştirildi. İlk önce balık örneklerinin boy ve ağırlıkları belirlendi. Daha sonra yaş tayini için gerekli olan dorsal, anal, sağ pelvik, sol pelvik, sağ pektoral ve sol pektoral yüzgeçlerin kemiksi yapıları çıkartılarak temizlendi ve kesitler alındı. Alınan kesitler binoküler mikroskop altında incelenmek üzere numaralandırılarak kilitli poşetlere bırakıldı. Her bir örnekteki yaş halkaları bir gün arayla üç kez okundu.Sonuç olarak, Keban Baraj Gölü'nde yaşayan L. esocinus örneklerinin yaş tayininde kullanılabilecek en güvenilir yüzgeç ışını yüksek yüzde uyum, düşük ortalama yüzde hata ve düşük değişim katsayısı ile dorsal yüzgeç ışını olduğu görüldü. Ayrıca, genel ortalama yaşa en yakın ortalama yaşında dorsal yüzgeç ışınlarına ait olduğu görüldü. En net yaş halkalarının da dorsal yüzgeç ışınlarında olduğu görüldü. Bunu sırasıyla sol pektoral yüzgeç ışınları ve sağ pelvik yüzgeç ışınları izledi. L. esocinus ile ilgili çalışmalarda yaş tayininin dorsal yüzgeç ışınından yapılmasının daha doğru olacağı önerilmektedir.Anahtar Kelimeler: Luciobarbus esocinus, Keban Baraj Gölü, Yüzgeç ışınları, Karşılaştırmalı yaş tayini.
Keban Baraj Gölü'nde yaşayan Alburnus Mossulensis heckel, 1843'de otolit biyometrisi
Bu çalışmada, Kasım 2011-Aralık 2011 tarihleri arasında Elazığ Keban Baraj Gölü'nde yaşayan Alburnus mossulensis Heckel, 1843 populasyonuna ait 64 adet dişi ve 103 adet erkek bireylerin otolit biyometrisi ile balık boyu, balık ağırlığı arasındaki ilişkiler incelenmiştir.A. mossulensis populasyonunun I.-VII. yaş grubu arasında dağılım gösterdiği tespit edilmiştir. Çalışmada sagittal otolitler kullanılmıştır. Sağ ve sol otolitlerin büyüklükleri (uzunluk, genişlik ve ağırlık) bakımından aralarındaki fark önemsiz (p ? 0,05) olduğu için otolit biyometrisi değerlendirmelerinde sağ sagittal otolitler kullanılmıştır.Elde edilen ortalama otolit uzunluğu değerleri dişi, erkek ve genel populasyonda sırasıyla 1,53 mm, 1,55 mm ve 1,54 mm'dir. Ortalama otolit genişliği değerleri erkek, dişi ve genel populasyonda 1,19 mm olarak tespit edilmiştir. Ortalama otolit ağırlığı değerleri erkek, dişi ve genel populasyonda 1,50 mg olarak tespit edilmiştir.Korelasyon analizi sonuçlarına göre, populasyonda otolit uzunluğu-total boy (r=0,44, r=0,54 ve r=0,45), otolit genişliği-total boy (r=0,35) ve otolit ağırlığı-total boy (r=0,50), otolit uzunluğu- balık ağırlığı (r=0,47), otolit genişliği- balık ağırlığı (r=0,39) ve otolit ağırlığı- balık ağırlığı (r=0,45) arasında pozitif yönde orta düzeyde bir ilişki tespit edilmiştir.Korelasyon analizi sonuçlarına göre, populasyonda ortalama otolit uzunluğu-yaş grupları (r=0,93), ortalama otolit genişliği-yaş grupları(r=0,86) ve ortalama otolit ağırlığı-yaş grupları (r=0,90) arasında pozitif yönde çok kuvvetli düzeyde ilişkiler tespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Alburnus mossulensis, otolit uzunluğu, otolit genişliği, otolit ağırlığı, balık boyu, balık ağırlığı
Keban baraj gölü'nde yaşayan Capoeta trutta (Heckel,1843)' da otolit biyometrisi
Bu çalışmada, Kasım 2011-Aralık 2012 tarihleri arasında Elazığ Keban Baraj Gölü'nden yakalanan Capoeta trutta (Heckel, 1843) populasyonuna ait 48 adet dişi ve 58 adet erkek bireylerin otolit biyometrisi ile balık boyu, balık ağırlığı arasındaki ilişkiler incelendi. Çalışmada sagittal otolitler kullanıldı. Sağ ve sol otolitlerin büyüklükleri (uzunluk, genişlik, ağırlık ve kalınlık) bakımından aralarındaki farkın önemsiz (p>0,05) olduğu için otolit biyometrisi değerlendirmelerinde sağ sagittal otolitler kullanıldı. C.trutta populasyonunun II.-VII. yaş grubu arasında dağılım gösterdiği tespit edildi. Elde edilen ortalama otolit uzunluğu değerleri erkek, dişi ve genel populasyonda sırasıyla 3,06 mm, 3,08 mm ve 3,07 mm'dir. Ortalama otolit genişliği değerleri erkek, dişi ve genel popülasyonda sırasıyla 2,24 mm, 2,31 mm ve 2,27 mm olarak tespit edildi. Ortalama otolit ağırlığı değerleri erkek, dişi ve genel populasyonda sırasıyla 6,94 mg, 7,53 mg ve 7,20 mg olarak tespit edildi. Ortalama otolit kalınlığı değerleri erkek, dişi ve genel popülasyonda sırasıyla 1,12 mm, 1,14 mm ve 1,13 mm olarak tespit edildi. Korelasyon analizi sonuçlarına göre, popülasyonda erkek, dişi ve genel popülasyonlarda sırasıyla; otolit uzunluğu-total boy (r=0,33, r=0,46 ve r=0,38), otolit genişliği-total boy (r=0,45, r=0,54 ve r=0,49) otolit ağırlığı-total boy (r=0,51, r=0,72 ve r=0,65) ve otolit kalınlığı-total boy ( r=0,48, r=0,55 ve r=0,50), otolit uzunluğu- balık ağırlığı (r=0,38, r=0,50 ve r=0,44), otolit genişliği- balık ağırlığı (r=0,45, r=0,44 ve r=0,42), otolit ağırlığı- balık ağırlığı (r=0,54, r=0,68 ve r=0,62) ve otolit kalınlığı- balık ağırlığı (r=0,48, r=0,52 ve r=0,47)arasında pozitif yönde orta düzeyde bir ilişki tespit edildi.Diğer taraftan, populasyonda otolit uzunluğu-yaş grupları (r=0,93), otolit genişliği-yaş grupları (r=0,71) otolit ağırlığı-yaş grupları (r=0,88) ve otolit kalınlığı-yaş grupları (r=0,89) arasında pozitif yönde çok kuvvetli düzeyde ilişkiler tespit edildi. Anahtar Kelimeler: Capoeta trutta, otolit, balık boyu, balık ağırlığı.
Keban Baraj Gölü'nde yaşayan Capoeta trutta (Heckel, 1843)'da kan glikoz seviyesinin mevsimsel değişimi
Bu çalışmada Kasım 2006?Ekim 2007 tarihleri arasında Keban Baraj Gölü'nden yakalanan Capoeta trutta (Heckel, 1843) bireylerinin kan glikoz seviyesindeki değişimler mevsimsel olarak incelenmiştir.Keban Baraj Gölü'nde yaşayan C. trutta'nın üreme dönemi gonadosomatik indeks, yumurta çapı ve kondisyon faktörü değerlerinden yararlanılarak mayıs?haziran olarak belirlenmiştir.Yaşa bağlı olarak ortalama kan glikoz düzeyi erkek bireylerde 5. yaşta 107,92 mg/dL ile maksimum, 7. yaşta 42,10 mg/dL ile en düşük seviyede bulunurken, dişi bireylerde 2. yaşta 197,32 mg/dL ile maksimum seviyede, 7. yaşta 39,42 mg/dL ile minimum seviyede tespit edilmiştir. Yaşa bağlı olarak yapılan çoklu karşılaştırma testinde hem erkek bireylerde ve hem de dişi bireylerde yaşa bağlı kan glikoz değerleri arasındaki farkın önemsiz olduğu bulunmuştur (P>0,05). Aylara göre kan glikoz değerleri erkek bireylerde üreme döneminden önceki nisan ayında 116,38 mg/dL, üreme dönemi olan mayıs?haziran aylarında ise sırası ile 44,87?65,93 mg/dL olarak, dişilerde ise nisan ayında 114,61 mg/dL ve mayıs?haziran aylarında ise sırası ile 24,53?30,29 mg/dL olarak bulunmuştur. Kan glikoz değerlerinin sıcaklığın yüksek olduğu mayıs?haziran?temmuz aylarında erkek bireylerde sırası ile 44,87?65,93?60,51 mg/dL, dişi bireylerde ise sırası ile 24,53?30,29?33,46 mg/dL olduğu saptanmıştır.Anahtar Kelimeler: Karabalık, Capoeta trutta, Üreme zamanı, Kan glikoz seviyesi
Keban baraj gölünde yaşayan Glyptothorax türlerinde kemiksi yapılardan karşılaştırmalı yaş tayini
Bu çalışma, Keban Baraj Gölü'nde yakalanan Glyptothorax armeniacus (Berg, 1918) ve Glyptothorax kurdistanicus (Berg, 1931) türlerinde Mayıs 2007- Temmuz 2008 tarihleri arasında yaş tayini için en uygun kemiksi yapıyı belirlemek amacıyla yapılmıştır. Balıklardan alınan otolit ( sağ ve sol), omur, pektoral yüzgeç ışını ( sağ ve sol), dorsal yüzgeç ışını, operkül ( sağ ve sol) örnekleri incelenmiş ve yaş tayini yapılmıştır. Karşılaştırmalı yaş tayini 8 kemiksi oluşumda yapılmış ve sonuçlar %N olarak tablolarla ifade edilmiştir. Her bir yapı bir okuyucu tarafından üç kez okunmuştur.Sonuç olarak her iki türde de en fazla uyumun, en küçük yaş tayini hata payı ve değişim katsayısının sağ otolitte olduğu saptanmıştır. Bu nedenle bu türlerde yaş tayini için en uygun kemiksi yapının sağ otolit olduğu sonucuna varılmıştır
Capoeta capoeta umbla (Heckel, 1843)'nın Elazığ Hazar Gölü ve Keban Baraj Gölü populasyonlarının kanda glikoz ile kas ve karaciğerde glikojen seviyelerinin karşılaştırılması
Bu çalışma, Aralık 2006-Kasım 2007 tarihleri arasında Elazığ Hazar Gölü ve Keban Baraj Gölü'nden yakalanan C. c. umbla üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma süresince Hazar Gölü'nden 228 adet ve Keban Baraj Gölü'nden 232 adet birey incelenmiştir.Hem Hazar Gölü ve hem de Keban Baraj Gölü C. c. umbla populasyonlarının üreme dönemlerinin mayıs-haziran ayları olduğu belirlenmekle birlikte, temmuz ayında da bazı bireylerin yumurta ve sperm bıraktıkları saptanmıştır.Karaciğer glikojen değerlerinin Hazar Gölü populasyonunun erkek bireylerinde 55,52-118,73 mg/g, dişi bireylerinde 45,79-121,42 mg/g arasında değiştiği, Keban Baraj Gölü'nün erkek bireylerinde 63,42-133,15 mg/g arasında, dişi bireylerinde 47,57-145,36 mg/g arasında değiştiği tespit edilmiştir. Kas glikojen değerlerinin Hazar Gölü populasyonunun erkek bireylerinde 1,42-13,71 mg/g, dişi bireylerinde 1,36-12,84 mg/g arasında değiştiği, Keban Baraj Gölü'nün erkek bireylerinde 1,15-11,84 mg/g arasında, dişi bireylerinde 0,75-15,36 mg/g arasında değiştiği belirlenmiştir. Karaciğer ve kas glikojen değerlerinin yaşa, ağırlığa ve uzunluğa bağlı olarak artış gösterdiği, üreme faaliyetlerinin yoğun olduğu aylarda düşük seviyelerde seyrettiği saptanmıştır. Karaciğer ve kas glikojen değerlerinin eşeylere ve bölgelere göre aralarındaki farkın istatistikî olarak önemsiz (p>0,05) olduğu saptanmıştır.Hazar Gölü populasyonunun erkek bireylerinde 3,60-252,27 mg/dl, dişi bireylerinde 23,74-206,53 mg/dl arasında değiştiği, Keban Baraj Gölü C. c. umbla populasyonunun erkek bireylerinde kan glikoz değerlerinin 5,62-234,21 mg/dl arasında, dişi bireylerinde 13,76-284,21 mg/dl arasında değiştiği tespit edilmiştir. Kan glikoz değerlerinin yaşa, ağırlığa ve uzunluğa bağlı olarak düşüş gösterdiği, gonadal gelişimin en yoğun olduğu nisan ayında en yüksek seviyeye çıktığı, üremenin başladığı mayıs ayında ve devam ettiği haziran ayında ise hızla düştüğü belirlenmiştir. Eşeyler ve bölgeler arasındaki farkın istatistikî olarak önemsiz (p>0,05) olduğu saptanmıştır.
Karakaya baraj gölünde yaşayan Capoeta trutta (Heckel, 1843)'nın serumunda testosteron, estradiol ve kolesterol miktarlarının mevsimsel değişimi
Bu çalışmada, Mart 2008 ? Şubat 2009 tarihleri arasında Karakaya Baraj Gölü'nde Capoeta trutta populasyonuna ait 180 adet erkek bireylerde serum testosteron ve kolesterol'ün, 180 adet dişi bireylerde ise serum estradiol ve kolesterol'ün mevsimsel değişimi araştırılmıştır.C. trutta populasyonunun II ? XII yaş grubu arasında dağılım gösterdiği tespit edilmiştir. Populasyonun üreme döneminin mayıs-haziran ayları olduğu belirlenmekle birlikte, temmuz ayında da bazı bireylerin yumurta ve spermlerini bıraktıkları saptanmıştır.C. trutta populasyonunun erkek bireylerinde testosteron miktarlarının 20,20 ng/dl ? 1423,00 ng/dl arasında, kolesterol miktarlarının ise 112,62 mg/dl ? 937,91 mg/dl arasında değiştiği tespit edilmiştir. Dişi bireylerdeki estradiol miktarlarının 20,10 pg/ml ? 3855 pg/ml arasında, kolesterol miktarlarının ise 83,67 mg/dl ? 984,71 mg/dl arasında değiştiği tespit edilmiştir.En düşük testosteron miktarı 20,20 ng/dl ile ağustos ayında III. yaş grubunda ve eylül ayında IV. yaş grubunda iki bireyde tespit edilirken, en yüksek testosteron miktarı ise 1423 ng/dl ile mayıs ayında ve VI. yaş grubuna ait bir örnekte tespit edilmiştir. Erkeklerde en düşük kolesterol miktarı 112,62 mg/dl ile kasım ayında ve VII. yaş grubuna ait bir örnekte tespit edilirken, en yüksek kolesterol miktarı ise 937,91 mg/dl ile nisan ayında ve V. yaş grubuna ait bir örnekte tespit edilmiştir.En düşük estradiol miktarı 20,10 pg/ml ile şubat ayında ve II. yaş grubuna ait bir örnekte tespit edilirken, en yüksek estradiol miktarı ise 3855 pg/ml ile mayıs ayında ve VII. yaş grubuna ait bir örnekte tespit edilmiştir. Dişilerde en düşük kolesterol miktarı 83,67 mg/dl ile mart ayında ve IV. yaş grubuna ait bir örnekte tespit edilirken, en yüksek kolesterol miktarı ise 984,71 mg/dl ile nisan ayında ve V. yaş grubuna ait bir örnekte tespit edilmiştir.Ayrıca, testosteron-kolesterol arasında pozitif yönde zayıf bir korelasyon (r= 0,24), estradiol-kolesterol arasında pozitif yönde çok zayıf bir korelasyon (r=0,13) ve testosteron-estradiol arasında pozitif yönde zayıf bir korelasyon (r=0,34) tespit edilmiştir.
Keban Baraj Gölü(Elazığ)'nde yaşayan aynalı sazan(Cyprinus carpio linnaeus, 1758)'ın üreme biyolojisi
ÖZET.(%$1%$5$-*g/h(/$=,ö¶1'(<$ù$<$1$<1$/,6$=$1CYPRINUSCARPIO/,11$(86¶,1h5(0(%ø<2/2-ø6øYüksek Lisans TeziGökçen GÜÇ)ÃUDWhQLYHUVLWHVLFen Bilimleri Enstitüsü6XhUÂQOHUL7HPHO%LOLPOHU$QDELOLP'DOÃ2006, Sayfa: 49Cyprinus carpio (Linnaeus, 1758)%X oDOÃúPDGD .HEDQ %DUDM *|O¶QGH \DúD\DQELUH\OHULQLQ HúH\VHO ROJXQOX÷D XODúPD \Dúà ÂUHPH ]DPDQODUà YH \XPXUWD YHULPOLOL÷L (\OÂO ±1LVDQWDULKOHULDUDVÃQGDWHVSLWHGLOPLúWLU9ÂFXW D÷ÃUOÃ÷ñ RYDU\XP D÷ÃUOÃֈ U YÂFXW D÷ÃUOÃ÷à ± WHVWLV D÷ÃUOÃֈ U YÂFXWX]XQOX÷X±RYDU\XP D÷ÃUOÃֈ U YÂFXW X]XQOX÷X±WHVWLV D÷ÃUOÃֈ U DUDVÃQGDNLNRUHODV\RQODUEXOXQPXúWXU