Theses supervised by Prof. Dr. Füsun Demirel
10 theses · Gazi University
Oditoryumlarda akustik performansın iyileştirilmesine yönelik tasarım parametrelerinin geliştirilmesi ve bir örneklem
Dünya?nın doğal kaynak varlıklarının hızla tükenmesi ve yaşanmakta olan küresel ekonomik krizler nedeniyle, son yirmi yılda, Dünya literatürüne hacim akustiği alanında katkı sağlayan araştırmacıların hedefinin, farklı işlevlere yönelik akustik koşulların, aynı hacim içerisinde sağlanması amacı ile tasarım parametrelerinin geliştirmesine yönelik olduğu ve oditoryumların, çok maksatlı olarak tasarlandığı tespit edilmiştir. Son yirmi yılda inşa edilmiş olan, çok maksatlı oditoryumlar incelendiğinde; birleşen hacimler sistemi, perde sistemi, hareketli orkestra çukuru sistemi ve sahnenin hareketli ses yansıtıcı yüzey sistemi gibi pasif sistemlerin, farklı işlevler için ihtiyaç duyulan akustik koşulların sağlanmasında, etkili olacağı öngörülmüş ve bu bağlamda tasarım parametreleri geliştirilmiştir. Bu araştırma kapsamında öncelikle; konferans, konser, opera ve tiyatro gibi farklı işlevler için ihtiyaç duyulan akustik koşulların sağlanmasına yönelik, uluslararası standartlarda ve literatürde önerilen, akustik performans kriterleri tanımlanmıştır. Araştırmanın ikinci evresinde ise; farklı işlevlere yönelik akustik koşulların, aynı hacim içerisinde sağlanması amacı ile geliştirilmiş olan pasif sistemler kullanılarak, bu araştırmaya özgü, çok maksatlı oditoryum tasarımı yapılmış ve ODEON simülasyon programı kullanılarak, bilgisayar modelleme yöntemi ile hacim akustiğine yönelik analizler yapılmıştır. Pasif sistemlere yönelik tasarım parametrelerinin geliştirilmesi hedeflenen bu araştırma sonucunda ulaşılan bulgular incelendiğinde; konser işlevinde, birleşen hacimler sistemi ile sahne arasında, opera işlevinde ise, birleşen hacimler sistemi ile orkestra çukuru arasında, direkt olarak sağlanan ses enerjisi transferinin, ihtiyaç duyulan akustik koşulların sağlanmasında etkili olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, çok maksatlı oditoryum tasarımına ışık tutan performans kriterleri ve geliştirilen tasarım parametreleri aracılığı ile özgün bir oditoryum tasarlanarak, test edilmiş ve ortaya konan hipotezin geçerliliği kanıtlanmıştır.
Televizyon stüdyolarında mimari akustik tasarım kriterleri ve bir örnek çalışma: Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü binası televizyon stüdyosu
Televizyon stüdyoları, sesin kontrol edilmesi ve düzenlenmesinin önemli bir gereklilik olduğu mekanlardır. Gerekli akustik düzenlemelerin yapılmaması durumunda ortaya çıkabilecek kontrolsüz yansımalar ve olması gereken değerlerin üzerindeki reverberasyon süresi, yayın sırasında olumsuz etkiler yaratacaktır.Bu tezde; genel olarak televizyon stüdyolarının tarihsel gelişimi, işlevi ve işleyişiyle birlikte mimari özellikleri ele alınmıştır. Daha sonra televizyon stüdyolarının, yapı akustiği tasarım parametreleri kapsamında duvar, döşeme, tavan, kapı, pencere gibi yapı bileşenleri, hacim akustiği tasarım parametreleri kapsamında hacmin biçimi ve boyutlandırılması, reverberasyon süresi, arka plan gürültü düzeyi, ses yansıtıcı, yutucu ve saçıcı-dağıtıcıların dağılımı incelenmiştir. Bu parametreler ulusal ve uluslar arası yönetmelikler ile desteklenerek televizyon stüdyoları için mimari akustik performans kriterleri oluşturulmuştur.Örnek çalışma kapsamında Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü Binası televizyon stüdyosunun incelenen parametreler doğrultusunda Insul (v 6.4.12) ve Odeon (v 10.02) simülasyon programları kullanılarak mevcut durum analizi yapılmıştır. Bu analizler ile yerinde yapılan çevresel gürültü düzeyi, arka plan gürültü düzeyi, yapı elemanlarının ses geçiş kaybı ve reverberasyon süresi ölçümlerinin karşılaştırmalı değerlendirmesi yapılmıştır. Bu örnek dahilinde uygun olmayan durumlar için iyileştirmeye yönelik öneriler geliştirilmiştir.Anahtar Kelimeler : Akustik, Yapı akustiği, Hacim akustiği, Televizyon Stüdyoları, Yayın stüdyoları
Konservatuvar binalarının gürültü kontrolü açısından analizi ve bir örnek çalışma: Ankara Musiki Muallim Mektebi Mamak Belediyesi konservatuvar binası
Eğitim yapıları içinde özellikli bir yer tutan konservatuar binalarında eğitim ve öğretimin verimli olabilmesi için sesin denetlenmesi ve gürültünün engellenmesi gerekmektedir. Bu çalışmada gürültü kavramı, gürültü kaynakları, gürültü düzeyi göstergeleri ve yapılarda gürültü kontrolü irdelenmiştir. Ardından, gürültü kontrolü ile ilgili ulusal ve uluslararası yönetmelikler (Türkiye, İngiltere, Amerika ve Almanya) eğitim yapıları ve eğitim yapıları özelinde, konservatuvar binaları açısından incelenerek, sınıfta konuşma seviyesi, arka plan gürültü düzeyi, mekanın boyutları, yapı bileşenlerinde sağlanması gereken ses yalıtım değerleri, reverberasyon süresi, konuşmanın anlaşılabilirliği gibi performans kriterleri oluşturulmuştur.Son bölümde ise incelenen kavramlar ışığında Ankara Musiki Muallim Mektebi Mamak Belediyesi Konservatuvar binasının mevcut durum değerlendirmesi, Insul simülasyon programı aracılığı ile gerçekleştirilmiştir. Sonrasında, Ankara Musiki Muallim Mektebi Mamak Belediyesi Konservatuvar binasının çevresel gürültü düzeyi, arka plan gürültü düzeyi ve yapı elemanlarının ses geçiş kaybı ölçümleri yapılarak, Insul 6.4 simülasyon programıyla karşılaştırmaları yapılmış ve uygun olmayan durumlar için öneriler geliştirilmiştir.Anahtar Kelimeler : Akustik, Yapı Akustiği, Konservatuvar Binaları
Konser salonlarında akustik konfor parametrelerinin analizi ve bir örnek çalışma
Dinleyici salonlarında hacim içerisinde hedeflenen işitsel konfor düzeyininsağlanması, en az mimari tasarım kadar akustik tasarımın da başarılı olmasınabağlıdır. Akustik tasarım günümüzde, hacim içerisindeki ses kalitesinin, çeşitliyöntemlerle analiz edilmesi ve ölçülmesi yolu ile hacmin kullanım amacınauygun olarak optimizasyonunu kapsamaktadır. Bir konser salonundauluslararası standartlarda belirtilen doğal akustik konfor düzeyinin sağlanmasıhalinde, kaynaktan çıkan ses, tüm dinleyicilere uygun ve eşit olarakulaşabilmektedir.Bu bağlamda tezde; konser salonlarında akustik performansındeğerlendirilmesine yönelik kriterlerin analizi yapılmış ve bir konser salonuörneklem olarak seçilerek hacim akustiği açısından değerlendirilmiştir.Örnek çalışma bölümü, Ankara Resim ve Heykel Müzesi Konser Salonu'nunmevcut akustik koşullarının tasarım kriterlerine göre değerlendirilmesini,salondaki akustik konfor düzeyinin ODEON yazılımıyla yapılansimülasyonlarla ve yerinde yapılan alan ölçümü ile analiz edilmesinikapsamaktadır.Son bölümde, yapılan simülasyon ve ölçümlerle elde edilen veriler ışığında,salonun akustik performansına ilişkin sonuçlar ortaya konulmuş ve iyileştirmeönerileri geliştirilmiştir.
Kapalı hacim özelliklerine göre binalarda öngörülen yangına direnç sürelerinin belirlenmesine yönelik bir model önerisi
Binaların bir yangın anında, güvenli bir şekilde boşaltılması ve yangın ekiplerinin çalışmasını sağlayacak süre boyunca ayakta kalması gerekmektedir. Buna yapısal yangına direnç tasarımı denilmektedir. Söz konusu süreler hükme dayalı ya da performansa dayalı olarak belirlenmektedir. Hükme dayalı yaklaşımı esas alan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY)'de bina ve yapısal elemanların tasarımı için öngörülen yangına direnç süreleri hükümsel kurallar halinde verilmektedir. Bu süreler standart yangın eğrilerine göre belirlenmiş standart yangına direnç süreleridir. Ancak, binayı oluşturan kapalı hacimlerde çıkan şiddetli yangınlarda yapı elemanları öngörülen süreler kadar yangına direnç gösterememektedir. Bunun sonucunda bina, BYKHY'de öngörülenden daha kısa sürede çökebilmektedir. Bu çalışma ile kapalı hacim özelliklerine göre binalarda öngörülen yangına direnç sürelerinin belirlenmesine yönelik bir model önerilmiştir. Modelin, kapalı hacimlerden oluşan barınma, konaklama, kurumsal ve büro binalarında uygulanması amaçlanmıştır. Kapalı hacim özellikleri; kapalı hacmin taban alanı, açıklığın alanı, açıklık alanının kapalı hacmin taban alanına oranı, açıklığın konumu ve boyutu, kapalı hacmin yangın yükü yoğunluğu ve yapı tipi ile sınırlandırılmıştır. Model, farklı kullanımlara sahip çeşitli hacimleri barındıran örnek bir hastane yapısı üzerinde uygulanmıştır. Modelin kullanılması ile BYKHY'e göre yangına direnç sürelerinin belirlenmesinde ve binanın kompartımanlara ayrılmasında kapalı hacim özelliklerinin de dikkate alınması sağlanmaktadır.
Binaların yangın güvenliğinin ulusal yangın yönetmeliğine göre analiz edilebilmesine yönelik bilgisayara dayalı bir model önerisi
Bu doktora tezinin amacı ?Tasarım aşamasındaki binalar ve mevcut binalarda yangın güvenlik önlemlerinin Binaların Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmelik hükümlerine uygun olup olmadığını otomatik olarak analiz edebilen ?Yangın Yönetmelik Kontrol Otomasyon (YYKO)? modelinin geliştirilmesi, bu bağlamda Ülkemizde yapılan binaların yangın güvenlik önlemlerinin iyileştirilmesine katkıda bulunmaktır. Bu çalışma da ilk olarak tez konusu ile ilgili yapılmış olan Ulusal ve Uluslararası bilimsel araştırmalar incelenmiş, tez kapsamında geliştirilen model için bilgisayar programlama dilleri irdelenmiş bunun sonucunda Microsoft Visual Studio.Net 2008 platformu ve Visual Basic.Net programlama dili kullanılarak YYKO modeli tasarlanmıştır. YYKO modeli hem Windows hem de Web uygulaması olmak üzere iki farklı yapıda geliştirilmiştir. Her iki modelde de arayüz formlar oluşturulup, BYKHY'te yer alan mimari hükümler bu formlarda çizgisel anlatım eklenerek soru formatına dönüştürülmüş, kullanıcıların kolay yanıtlayabileceği şekle getirilmiştir. Model; formlardan alınan bilgileri, merkezi bir veri tabanında kayıt altına almaktadır. Son bölümde ise örnek olarak seçilen hastane binaları önce geleneksel kontrol tablosu yöntemiyle sonra geliştirilen model ile BYKHY hükümlerine göre yangın güvenlik seviyesi açısından analiz edilmiş, sonuçlar karşılaştırılarak, geliştirilen model sınanmıştır.
Tiyatro salonlarının akustik açıdan değerlendirilmesi ve bir örnek çalışma: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Beyoğlu Sahnesi
Bu tez çalışmasında, özellikle işitsel açıdan önemli olan mekanların tasarımıyla ilgilenenlere konu hakkında bilgiler sunulmuş, bir tiyatro salonunun hacim akustiği açısından incelenmesinde kullanılabilecek performans kriterleri geliştirilerek, seçilen bir salon, akustik konfor koşulları açısından değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, araştırma için İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin açtığı Beyoğlu Sahnesi yarışmasında birincilik ödülünü alan, tez danışmanım Sayın Prof. Dr. Füsun Demirel'in de projede akustik danışman olarak görev aldığı proje, örnek olarak seçilmiştir. Projede yer alan üç salondan büyük salonun akustik konforunu ortaya koyan çınlama süresi (RT), erken sönümleme süresi (EDT), berraklık (C80), belirginlik (D50), erken yanal yansıma oranı (LF80), konuşma iletim indisi (STI) gibi performans kriterleri, ODEON bilgisayar yazılımı aracılığı ile analiz edilerek ortaya konmuştur.
Yangınla ilgili mevzuatlar çerçevesinde yüksek ofis binalarında kaçış yollarının analizi ve bir örnek çalışma
Yangın; yüksek ofis binaları için her zaman büyük risk oluşturmuştur. Kat yüksekliğinin fazla olması, insan yoğunluğu, dekorasyon amaçlı tutuşabilir özellikte kaplama malzemelerinin kullanılması, bu tip yapılardaki yangının oluşma ve büyüme riskini artırmaktadır. Bu bağlamda tezde, öncelikle yüksek ofis binalarında alınabilecek -pasif önlemler başta olmak üzere- yangın güvenlik önlemleri analiz edilmiştir. Yüksek ofis binalarında kaçış yolları ve bina boşaltım süreleri çerçevesinde ulusal ve uluslar arası mevzuatlar incelenmiş ve karşılaştırmalı analizler yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda performans kriterleri oluşturulmuş ve seçilen örnek proje olan ?EGO Genel Müdürlüğü Kamu Yönetim Binası? nın bu kriterlere uygunluğu denetlenmiştir. Seçilen örnek projenin çeşitli senaryolar çerçevesinde ?Simulex? bina boşaltım simulasyon programı ile boşaltım modellemeleri yapılmıştır. Bu senaryoların sonuçları çerçevesinde ise örnek olarak seçilen binada ve genelleme yapılarak yüksek ofis binalarında güvenli boşaltım için önerilerde bulunulmuştur.
Çok yataklı tedavi ünitelerinde konuşmanın gizliliğinin sağlanmasına ilişkin bir yöntem önerisi
Hasta gizliliği, iyi bir tedavi ünitesi tasarımındaki pek çok önemli husustan biri olup, hastalar ve sağlık hizmeti sağlayıcılar arasında önemli bir konudur. Alan yetersizliği, altyapı sistemi, yatakların perdelerle ayrılması, acil servise gelen hasta sayısında sürekli artış, organizasyon ve zaman baskısı gibi koşullar hastaların mahremiyetinin garanti edilememesinin temel nedenlerindendir. Acil servisler ve yoğun bakım gibi çok sayıda hastanın aynı anda bulunduğu ünitelerde hastaların savunmasızlığı göz önünde bulundurulduğunda, hasta mahremiyetinin korunması her zaman sağlık ekibinin görevi olarak kabul edilmektedir. Hasta gizliliğinin sağlanmasında mimari çevrenin etkisi oldukça önemlidir. Kullanıcı gereksinimleri doğrultusunda yapılan tasarımlarda hastalar açısından memnuniyet sağlanırken, sağlık çalışanlarını çeşitli yaptırımlar karşısında koruyabilecek, kontol edilebilir, farklı disiplinler tarafından sunulacak çözüm önerilerine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışmada çok yataklı tedavi ünitelerinde operasyonel ve organizasyonel tüm süreçlerde, gizlilik koşulları ihlal edilmeksizin, alanın optimum kullanım koşullarını öngören alternatif seçeneklerin test edilebilmesi için bir yöntem önerisinde bulunulmaktadır. Yöntemin test edilmesi için acil servis çok yataklı tedavi ünitelerinde belirlenen senaryoların, ODEON 15.16 ile simülasyonları yapılarak, konuşmanın gizliliğine ilişkin belirlenen nesnel parametreler, TS EN 3382-3 standardı parametreleri ile karşılaştırılmıştır. Bu kapsamda önerilen yöntemin uygulanabilirliği değerlendirilmiş ve çok yataklı tedavi ünitelerinde konuşmanın gizliliğinin sağlanmasına yönelik öneriler sunulmuştur.
Çevresel gürültü karşısında konut balkonlarının ses bariyeri olarak etkilerinin araştırılması
Gürültü kirliliği, toplumun yaşam kalitesi, refahı ve sağlığı üzerinde ciddi etkileri olduğu bilinen en büyük çevresel sorunlardandır. Demografik genişleme beraberinde hızlı gelişen kentleri ve plansız yapılaşmayı getirmiştir. Bu yeni yapılı çevrelerde ulaşım ağlarının geliştirilmesi ile yoğun trafik arterleri, kent içi raylı ulaşım sistemleri ve sürekli inşaat gürültüsünün arasında kalan konut yapıları, gürültü kirliliğinden en çok etkilenen yerleşimlerden olmuştur. Bu tez çalışmasında, çevresel gürültüyü azaltmak için geliştirilen yöntemler ve yapılı çevrenin akustik kalitesini iyileştirmede bina kabuğu tasarımlarının katkısı incelenmiştir. Bina kabuğu tasarımları arasında, özellikle konut yapılarında yaygın kullanılan balkon elemanlarının, yönetmelikler ve standartlar tarafından önerilen mimari ve akustik tasarım kriterleri tanımlanmıştır. Tez kapsamında, bir örnek konut biriminin bulunduğu çevre koşullarında maruz kaldığı gürültü seviyeleri ölçülmüştür. Uygun balkon geometrisi, akustik tasarımda kullanılan malzemenin özellikleri ve konumlandırmaları ile konut sakinlerinin işitsel konforunu arttırmaya nasıl katkıda bulunacağı, Odeon simülasyon programı yardımıyla araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda yeni binaların balkon tasarımlarında ve mevcut olanların iyileştirilmesinde kritik öneme sahip faktörler belirlenmiştir.