Theses supervised by Prof. Dr. Hüseyin Peker
11 theses · Artvin Çoruh University
Mobilya işletmeleri ve iş güvenliği: Bingöl İli örneği
Bu çalışma Bingöl ilinde bulunan mobilya endüstri işletmelerinde çalışan kişilerin iş sağlığı ve güvenliği bilgi ve birikimini ölçmek amacıyla Ocak-Haziran 2017 dönemlerinde Bingöl ili Merkez ilçesinde bulunan işletmelerde 50 çalışan üzerinde anket yöntemiyle uygulanmıştır. Bingöl ilindeki mobilya endüstri işletmelerinde meydana gelen iş kazalarının nedenlerini araştırmak, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimi ile ilgili bilgi birikimini ölçmek ve meydana gelen kazaları minimuma indirgemek son derece önem arz etmektedir. Bu çalışmayla kaza sebepleri öğrenilip gerekli tedbirler alınabilir, ölüm vakaları daha az seviyelere indirilebilir ve çalışanların işlerinde daha verimli çalışmaları için ne tür eğitimler alacakları belirlenebilir.
Tekirdağ ilinde bazı mobilya işletmelerinde iş sağlığı/güvenliği
Bu çalışmada; Tekirdağ ilinde mevcut olan ağaç/mobilya endüstrsinde iş/üretim/işçi sağlığı analizi yapılmıştır. Çalışmada tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilen 10 iş yerinden toplam 130 çalışanla (işverende dahil) görüşülmüştür. Ahşap sanayinde çalışan kişilerin %13,07'si iş kazasına uğradağı ve % 4,61'inin meslek hastalığına yakalandığı tespit edilmiştir. Ankete katılan kişilerin çalışmayla ilgili bakanlığın (ÇSGB) iş/işçi sağlığı kavramı ve kurallar dizininden ancak %12,3'ünün hiç bilgisi olmadığı %17,69'unun kısmi bilgiye haiz bulunduğu belirlenmiştir. Çalışma verileri çalışanların bilinçsizliği, mesleki eğitim ve tecrübe eksikliği, acelecilik, stres, çalışanların kişisel sorunları, çalışanların iş yeri ile ilgili sorunları iş kazalarının sebeplerinden olduğu, iş ortamında oluşabilecek kaza/hastalıkları önlemenin yolu ise iş sağlığı ve güvenliğini işletmelerde bir kültür haline getirmekle önlenebileceği ortaya çıkmıştır.
Bazı mordan ve verniklerin sarıçam (Pinus sylvestris L.) odununun teknolojik özellikleri üzerine etkisi
Sarıçam odununun çeşitli vakum/difüzyon sürelerinde emprenye işlemine tabi tutulması ve su bazlı vernik uygulamasıyla da çeşitli teknolojik özellikleri belirlenmiştir. Emprenye işleminde ASTM 1413 76 esaslarına uyulmuş olup; kullanılan emprenye maddelerinin özellikle çevreyle dost (çevre/insan vb) yapıda olmasına özen gösterilmiştir. Deney sonuçlarında en yüksek % retensiyon alüminyum süfat'ta (%9.90), en düşük % retensiyon borik asitte (% 1.07 ) gerçekleşmiştir. Emprenye sonrası en yüksek hava kurusu özgül ağırlık değeri 40 dakika vakum/ 40 dakika difüzyon süresinde alüminyum sülfat 'ta (0.56 g/cm3), en yüksek eğilme direnci su bazlı vernikte (105,36 N/mm2), en yüksek elastiklik modülü su bazlı vernikte (8900N/mm2), ve en yüksek basınç direnci borik asitte (68,53 N/mm2) ölçülmüştür.
Emprenye/ difüzyon sürelerinin doğu ladini (Picea orientalis L.) odununun bazı teknolojik özellikleri üzerine etkisi
Bu çalışmada, Doğu Ladini ( Picea orientalis L) odununu "Firetex" isimli taş suyu ile ASTM 1413 76 standardına uyun olarak emprenye edilerek odunun bazı teknolojik özelliklerindeki değişimi gözlenmiştir. Bu işlemde taş suyunun odunun teknolojik dayanımda gösterdiği etkilerin belirlenmesi amacıyla % tutunma (retensiyon) , tam kuru/hava kurusu özgül ağırlık değeri, eğilme direnci, basınç direnci, elastikiyet modülü değerleri belirlenmiştir. Deney sonuçlarına göre; en yüksek 35 dakika vakum/30 dakika difüzyonda tam kuru özgül ağırlık değeri (0.52 g/cm3) , en yüksek hava kurusu özgül ağırlık değeri (0.55 g/cm3) olarak belirlenirken; tüm mekanik özelliklerde selülozik vernik kullanımında en yüksek eğilme direnci (90.44 N/mm2), en yüksek basınç direnci (46.19 N/mm2), en yüksek elastiklik modülü ise (8566 N/mm2) olarak gerçekleşmiştir. Bu çalışmada, Doğu Ladini ( Picea orientalis L) odununu "Firetex" isimli taş suyu ile ASTM 1413 76 standardına uyun olarak emprenye edilerek odunun bazı teknolojik özelliklerindeki değişimi gözlenmiştir. Bu işlemde taş suyunun odunun teknolojik dayanımda gösterdiği etkilerin belirlenmesi amacıyla % tutunma (retensiyon) , tam kuru/hava kurusu özgül ağırlık değeri, eğilme direnci, basınç direnci, elastikiyet modülü değerleri belirlenmiştir. Deney sonuçlarına göre; en yüksek 35 dakika vakum/30 dakika difüzyonda tam kuru özgül ağırlık değeri (0.52 g/cm3) , en yüksek hava kurusu özgül ağırlık değeri (0.55 g/cm3) olarak belirlenirken; tüm mekanik özelliklerde selülozik vernik kullanımında en yüksek eğilme direnci (90.44 N/mm2), en yüksek basınç direnci (46.19 N/mm2), en yüksek elastiklik modülü ise (8566 N/mm2) olarak gerçekleşmiştir.
Işgın (Rheum ribes L.) bitki (Antioksidan/Antibakteriyel) ekstraktının ahşapta emprenye edilebilme özelliği ve teknolojik özellikler üzerine etkisi
Araştırmada, Doğu kayını (Fagus orientalis Lipsky) ve sarıçam (Pinus sylvestris L.) odununu " Işgın Bitkisi" ekstraktı (%1-%3) ile ASTM 1413 76 standardına uyun olarak emprenye edilerek odunun bazı teknolojik özelliklerindeki değişimi gözlenmiştir. Bu işlemde ışgın bitki ekstraktının odunun teknolojik dayanımda gösterdiği etkilerin belirlenmesi amacıyla % tutunma (retensiyon) , tam kuru/hava kurusu özgül ağırlık değeri, eğilme direnci, basınç direnci, elastikiyet modülü değerleri belirlenmiştir. Deney sonuçlarına göre; % retensiyon en yüksek kayında % 3'lük ekstrakta 25 dakika vakum 30 dakika difuzyonda (% 0.49) , en yüksek tam kuru özgül ağırlık 35 dakika vakum/40 dakika difüzyonda tam kuru özgül ağırlık değeri kayında (0.61 g/cm3) , en yüksek hava kurusu özgül ağırlık değeri 35 dakika vakum/40 dakika difüzyonda (0.63 g/cm3) olarak belirlenirken; mekanik özelliklerde en yüksek eğilme direnci kayında % 3 'lük ekstrakt 35 dakika vakum ve 40 dakika difüzyonda en yüksek (116.33 N/mm2), en yüksek basınç direnci kayında % 3 'lük ekstrakt 35 dakika vakum ve 30 dakika difüzyonda en yüksek (68.93 N/mm2) belirlenmiştir.
Çeşitli tıbbi aromatik bitki ekstraktlarının ahşap endüstrisinde değerlendirilebilme olanakları
İnsanlık tıbbi aromatik bitkileri tarihin başlangıcından beri çok çeşitli alanlarda kullanagelmiştir. Özellikle tıbbi aromatik bitki materyali barış/savaş ortamlarında yaraların iyileştirilmesinde, hastalıkların tedavi edilmesinde ilaç olarak tercih edilmiş, bireylerin/ortamların daha temiz/sağlıklı olabilmeleri açısından aromatik kokular, koruyucular elde ederken sağlıklı yaşam bakımından yemek/besinlerde katkı maddesi olarak görev yapmıştır. Ahşap malzemenin organik yapısı bilinmesinin de ötesinde yüzlerce kullanım alanı olması ve insanla iç içe olunan her ortamda bu malzemenin kullanılması daha sağlıklı/hijyen (antibakteriyel/antioksidant) özellik kazandırılması çalışmanın ana temasını oluşturmuştur. Çalışmada çayır soğanı, ışgın, çaşır bitki özütleri (%1,3) konsantrasyonlarında hazırlanarak teknolojik özellikler tespit edilmiştir. Deney sonuçlarına göre; tutunma düzeyi yönüyle en yüksek kestane odununda %1 çayır soğanı özütü (% 0.76), hava kurusu özgül ağırlık değeri en yüksek kestanede %3 çayır soğanı (0.50 g/cm3), en yüksek tam kuru özgül ağırlık kestanede çaşır, ışgın özütü (0.50 g/cm3), eğilme direnci en yüksek kestane odununda % 3 çaşır özütü (86.46 N/mm2) belirlenmiştir.
Orman ürünleri endüstrisinde iş sağlığı ve güvenliği risk analizi: Artvin ili örneği
İş sağlığı ve güvenliğinin önemi alınan tedbirlerle birlikte çalışma ortamını daha güvenli ve verimli hale getirmesi sebebiyle her geçen yıl daha iyi anlaşılmaktadır. Ülkemizde, mobilya ve ahşap endüstrisinde faaliyet gösteren işletmeler kaza riski yüksek işletmeler kategorisinde bulunması nedeniyle iş sağlığı ve güvenliği bakımından önemli bir yerdedir. Bu tür işletmelerde tehlike oluşturabilecek durumlar karşısında önlem alınmadığı takdirde ciddi yaralanma hatta ölüme sebebiyet verebilecek durumlarla karşılaşma olasılığı yüksektir. Bu çalışma ile Artvin ili merkezinde bulunan orta ölçekli mobilya ve ahşap endüstrisinde faaliyet gösteren 4 farklı işletmede L Tipi (5X5) matris yöntemi uygulanarak analiz çalışması ve işletmelerdeki personele anket uygulaması yapılarak işletmelerin faaliyetleri sırasında ortaya çıkabilecek tehlikeli durumların tespiti yapılarak, tehlikelerin en aza indirilmesi için hangi önlemlerin alınması gerektiği tespit edilmiştir.
Boraks ve çeşitli tıbbi aromatik bitki özütlerinin odunun teknolojik özelliklerine etkisi
Çalışmada ; Artvin ilinde ve ülkemizin bazı kısımlarında yetişen ladin (Picea orientalis L.) odunu ve yurt dışı kökenli maun odunu tercih edilmiş olup; doğal emprenye maddesi olarak çaşır, çayır soğanı bitkileri (özüt) ve boraks kullanılarak hazırlanan deney örnekleri iki farklı (%1, %3 )' lük çözelti konsantrasyonu ile ASTM 1413-76 standartlarına göre emprenye edilmiş ve bazı fiziksel/mekanik özelliklerindeki değişimler araştırılmıştır. Emprenye sonrası alınan örnek numuneler testleri yapılarak kontrol örnekleri ile karşılaştırılmıştır. Böylelikle insana/ çevreye zarar vermeyen, daha sağlıklı/ekonomik koruyucu etkiye sahip doğal emprenye maddesi elde edilmesi ve çok çeşitli sahalarda kullanım olanakları amaçlanmıştır. Hava kurusu ve tam kuru özgül ağırlık değişimi kontrol örneğine oranla her iki odun türü olumlu sonuç vermiştir. En yüksek hava kurusu özgül ağırlık değeri maun odununda % 1 boraks (0.58 g/cm3), tam kuru özgül ağırlık değişimi yine maun odununda % 1 boraks (0.56 g/cm3; eğilme direnci değişimi her iki odun türünde kontrol örneğine oranla uygunluk göstermiştir. En yüksek eğilme direnci maun odununda % 3 çaşır özütü (101.30 N/mm2), en yüksek elastiklik modülü maun odununda % 1 çayır soğanı (10650 N/mm2), Basınç direnci değişimi ladin odununda düşüş oluşurken, maun odununda yükseliş belirlenmiştir.
Tıbbi aromatik bitki ekstraktı ve su bazlı vernik uygulamasında ahşap malzemede teknolojik özeliklere etkisi
Bu çalışmada, Sarıçam (Pinus Sylvestris L.) odununu Çiriş Otu (Asphodelus Aestivus L.) ekstraktı ile ASTM 1413 76 standardına uygun olarak emprenye edilerek odunun bazı teknolojik özelliklerindeki farklılıklar gözlenmiştir. Bu işlemde Çiriş Otu ektraktının odunun teknolojik dayanımda gösterdiği etkilerin belirlenmesi amacıyla % tutunma (retensiyon), tam kuru/hava kurusu özgül ağırlık değeri, eğilme direnci, basınç direnci, elastikiyet modülü ve dinamik (şok) eğilme direnci değerleri belirlenmiştir. Deney sonuçlarına göre; en yüksek 45 dakika vakum/25 dakika difüzyonda tam kuru özgül ağırlık değeri (0.46 g/cm3) , en yüksek hava kurusu özgül ağırlık değeri (0.468 g/cm3) olarak belirlenirken; tüm mekanik özelliklerde subazlı vernik kullanımında en yüksek eğilme direnci (89.92 N/mm2), en yüksek basınç direnci (46.19 N/mm2), en yüksek elastiklik modülü (7928 N/mm2),en yüksek dinamik eğilme direnci (2.38 kpm/cm2) olarak gerçekleşmiştir.
Artvin ilinde orman ürünleri sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin karlılık performanslarının hibrit çok kriterli karar verme yöntemleri ile analizi
Bu çalışmada, Artvin ilinde orman ürünleri alanında faaliyet gösteren firmaların kârlılık performansları, hibrit ÇKKV (Çok Kriterli Karar Verme) yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmanın temel amacı, işletmelerin finansal sürdürülebilirliklerini rekabetçi bir ortamda nasıl koruduklarını ortaya koymak ve kârlılık performansının stratejik yönetim açısından önemini vurgulamaktır. Bu doğrultuda, işletmelerin finansal tabloları esas alınarak belirlenen beş farklı kârlılık oranı değerlendirme kriteri olarak seçilmiş ve bu kriterlerin önem düzeyleri CRITIC yöntemiyle belirlenmiştir. Alternatiflerin (işletmelerin) sıralanmasında ise ARAS, MABAC ve WASPAS yöntemleri uygulanmış, bu yöntemlerden elde edilen sıralamalar, BORDA sayım tekniği ile bir araya getirilerek sonuca ulaşılmıştır. Kriterlerin önem ağırlıklarının belirlenmesi için uygulanan CRITIC yöntemi sonuçların göre 20220 yılı hariç çalıma kapsamındaki bütün yıllarda en yüksek önem ağırlığına sahip kriter Brüt Kar Marjı çıkmıştır. En düşük önem ağırlığına sahi kriter ise yıllara göre farklılık göstermektedir. İşletmelerin karlılık performanslarının sıralamasını belirlemek için uygulanan ARAS, MABAC ve WASPAS yöntemlerinin sonuçlarına göre yıllar açısından farklılık gösterse de yılların çoğunda en yüksek karlılık performansına sahip işletme B işletmesi çıkmıştır. ARAS yöntemine göre en düşük karlılık performansına sahip olan işletme yıllara göre farklılık gösterirken, MABAC ve WASPAS yöntemlerine göre ise en fazla yıl en düşük karlılık performansına sahip işletme C işletmesi çıkmıştır. Üç yöntemden (ARAS, MABAC ve WASPAS) elde edilen sonuçların bütünleştirilmesini sağlayan BORDA Sayım yöntemine göre ise, en fazla yıl en yüksek karlılık performansına B işletmesinin sahip olduğu görülürken, en fazla yıl en düşük karlılık performansına C işletmesinin sahip olduğu görülüyor.
Ekolojik sistemde bazı kara yosunu (Rhytidiadelphus triquetrus (Hedw.) Warnst.) ekstraktlarının bor türevleriyle ahşap malzemede kullanım düzeyi
Bu çalışmada, doğal kaynaklı bir emprenye maddesi olarak kara yosunu ve borik asitçözeltisinin uygulanabilirliği ve bu maddenin Sarıçam (Pinussylvestris) ile Kestane (Castaneasativa) odunlarının fiziksel ve mekanik özellikleri üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Deneysel çalışmada, karayosunu ekstraktı bor türevleriyle birlikte hazırlanarak %0,75, %0,80 ve %0,85 oranlarında çözeltiler elde edilmiştir. Bu çözeltiler, daldırma yöntemi kullanılarak 30 dakika, 6 saat ve 24 saat süreyle örneklere uygulanmıştır. İşlem sonrasında örneklerin tutunma miktarı, yoğunluk, eğilme direnci, basınç direnci ve elastiklik değerleri ölçülmüştür. Çalışmada emprenye işleminin ahşabın retensiyon, yoğunluk, basınç direnci, eğilme direnci ve elastikiyet modülüüzerinde önemli etkiler yarattığı görülmüştür. Hava kurusu yoğunluk 0,32–0,72 g/cm³ arasında, tam kuru yoğunluk değerleri ise 0,30–0,68 g/cm³ arasında değişmiştir. Retensiyon miktarları 10,59–125,51 kg/m³ aralığında ölçülmüş olup, tür, çözelti konsantrasyonu ve işlem süresine bağlı olarak farklılık göstermiştir. Eğilme direnci bulgularında değerler 15,29–80,52 N/mm² arasında değişmiş, bazı türlerde ve işlem koşullarında artış, bazılarında ise azalma görülmüştür. Elastikiyet modülü ise 1570,97–10.541,63 N/mm² arasında bulunmuş ve yine konsantrasyon ile işlem süresine bağlı olarak farklılaşmıştır. Genel olarak emprenye uygulamalarının ahşabın fiziksel ve mekanik özelliklerini artırıcı veya azaltıcı yönde etkiler gösterebildiği, bu etkinin özellikle ağaç türü, çözelti oranı ve işlem süresinin ortak etkisine bağlı olarak şekillendiği belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Emprenye, Borik asit, Daldırma, Kara yosunu,Kestane, Odun teknolojisi, Sarıçam