Theses supervised by Prof. Dr. Semra Günay Aktaş
15 theses · Anadolu University, Eskişehir Technical Üniversity
Sosyal bilimlerde mekânsal istatistik ve coğrafi bilgi sistemleri: Kuramdan uygulamaya
Bu tezde mekânsal istatistik yöntemlerinin coğrafi bilgi sistemleri aracılığı ile sosyal bilimlere yönelik uygulaması yapılmıştır. Analiz için 2002 yılında yapılan milletvekili genel seçimlerinde seçmen katılım oranları il ve ilçe düzeylerinde toplanmış ve veriler kırsal, kentsel ve toplam nüfus olarak ayrıca sınıflandırılmıştır. Yüzde değer dağılımları haritalandıktan sonra, küresel ve yerel mekânsal otokorelasyon ve kümelenme yöntemleri (Küresel Moran's I, Getis Ord Genel G, Getis Ord G, Mekânsal İlişkinin Yerel Göstergesi) kullanılarak bu veriler mekânsal rassallık hipotezine göre analiz edilmiş ve haritalanmıştır. Getis Ord Genel G yönteminde il düzeyi analizler dışında tüm analizler il ve ilçe düzeyleri ve bağlı sınıflandırmalarında mekânsal kümelenme, yayılma veya aykırı değerler göstermiş ve Türkiye'de 2002 yılı genel seçimlerinde seçmen katılım oranlarının mekânsal rassallık göstermediği tespit edilmiştir.
Ambulans müdahale süresini azaltmak için coğrafi bilgi sistemlerini kullanarak dinamik ambulans konuşlandirma: Türkiye Cumhuriyeti, Eskişehir il, Odunpazarı ilçesinin bir örnek olayi
Ambulances should always reach patients in the shortest time possible whenever they are called upon so as to increase patient survival chances especially in cardiac related medical cases. The placement of ambulances directly affects the time ambulances reach patients. The primary objective of the study was to reduce ambulance response times for Odunpazarı District emergency medical services system and increase patient survival chances as a result. The study used geographic information systems' technology to dynamically reallocate ambulance resources according to demand and time so as to reduce ambulance response time. Geospatial-time distribution of ambulance calls (demand) was used as a basis for optimal ambulance deployment using system status management strategy to deploy ambulances where higher demands are expected to cause ambulance response time reduction. The ArcGIS Network Analyst location allocation tool basing on maximal coverage location problem optimization model was used to come up with optimal ambulance stations to service most call demand areas within 5 minutes of drive time with a limited ambulance fleet size. As a result 77.6% of ambulance demand areas were located within 5 minutes of drive time from the nearest ambulance station. A total of 20,260 ambulance demand calls' data collected from January 1st to December 31st 2014 was used for the study which was obtained from the Eskişehir Province Health Directorate.
Eskişehir Odunpazarı ilçesi'nde kadına yönelik şiddetin mekânsal dokusu
Kadına yönelik şiddet günümüzün önemli toplumsal problemlerinden biri haline gelmiştir. Çalışmanın konusunu Eskişehir İli Odunpazarı İlçesi'nde kadına yönelik şiddetin mekânsal dağılımı oluşturmaktadır. Nicel araştırma yöntemlerinin kullanıldığı araştırma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm kadına yönelik şiddet suçlarının mahallelere göre dağılımını esas almıştır. Kadına yönelik şiddet suçları mahallenin sosyoekonomik yapısına, eğitim durumuna, medeni duruma ve mesleğe göre değişip değişmediğine mekânsal olarak nasıl farklılaştığına odaklanmıştır. Araştırma sorularının nesnel olması nedeniyle bu bölüm pozitivist epistemoloji ile uyumludur. Araştırma soruları ontolojik açıdan dış gerçeklik olarak kabul edilmiş ve ikincil veriler kullanılarak kadına yönelik suçların mekânsal dağılımı betimlenmiştir. Ayrıca suç ve değişkenler arasındaki etkileşim de istatistiksel yöntemlerle incelenmiştir. İkincil veri kaynağı olarak polis kayıtları kullanılmıştır. İkinci bölümde Odunpazarı İlçesi'nde mahallelere göre kadına yönelik şiddet suçlarının nasıl algılandığı, kadına yönelik şiddete bakış açısının nasıl olduğu konusuna odaklanılmaktadır. Bu bölümde bu amacı gerçekleştirmek için veri toplama aracı geliştirilmiştir. Kadına yönelik şiddet eylemleri fiziksel, psikolojik, cinsel ve ekonomik boyutlarıyla ele alınmıştır. Çalışma sonucunda sosyoekonomik durum, meslek, eğitim durumu, mahalle sakinlerinin kadına yönelik şiddete bakış açısı ile kadına yönelik şiddet eylemleri arasında anlamlı ilişki olduğu görülmüştür. Kadına yönelik şiddet eylemlerinin mekânsal kümelenmeler oluşturduğu görülmüştür.
Cbs destekli web tabanlı Eskişehir turizm kaynakları bilgi sistemi
Sahip olduğu doğal, tarihi ve kültürel turizm kaynakları ile büyük bir turizm potansiyeli barındıran Eskişehir ili, turistik açıdan ülkemizin popüler şehirlerinden biri haline gelmiş durumdadır. İlin sahip olduğu turizm kaynakları hakkında yapılan bilgi kaydı, analizi ve dağıtımının geleneksel araçlar yerine bilgi teknolojilerinin de yardımı ile oluşturulan bilgi sistemleri vasıtası ile yapılması ilin tanıtımının hızlı ve etkin bir sonuca ulaşılmasını sağlayacaktır. Bu nedenle bu çalışmada Eskişehir iline ait turizm kaynaklarının Coğrafi Bilgi Teknolojileri (CBT) kullanılarak kategoriler halinde kayıt altına alınacağı, sorgulamalar yapılacağı ve diğer kişi ve kurumlara web tabanlı olarak turizm kaynakları hakkında bilgilerin sunulacağı bir Turizm Kaynakları Bilgi Sistemi (TKBS) hazırlanması amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında Eskişehir iline sayısal olarak elde edilen altlık haritalar ve turizm kaynaklarına ait haritalar temin edilerek bir veri tabanına aktarılmıştır. Turizm kaynaklarına ait görsel ve metinsel içerikler için veri tabanında gerekli tablolar ve alanlar oluşturulmuştur. Harita sunucusu tarafından oluşturulan servisler ile veri tabanındaki konumsal veriler web tarayıcıda harita oluşturmaya elverişli veri formatına çevrilmiştir. Ardından bir web tabanlı uygulama hazırlanmıştır. Bu web tabanlı uygulama vasıtası ile harita sunucusu tarafından sağlanan servislerin kullanılarak web tarayıcıda haritaların oluşturulması ve servislere parametreler göndererek sorgulamaların yapılması sağlanmıştır. Ayrıca turizm kaynaklarına ait konumsal veriler ile ilişkilendirilecek açıklamaların ya da turizm kaynaklarına ait etkinlik duyurularının hızlı ve kolay bir şekilde eklenmesi, düzenlenmesi ve görsel içeriklerin sunucuya yüklenmesi için web tabanlı uygulama içerisine yönetim paneli modülü eklenmiştir. Hazırlanan web tabanlı uygulama temin edilen sunucu üzerinden yayınlanmıştır. Çalışmanın sonucunda Eskişehir iline ait doğal, tarihi ve kültürel turizm kaynaklarına ait veriler Eskişehir TKBS ile kategoriler halinde kullanıcılara sunulmuştur. Bu kategoriler; doğal kaynaklar, sağlık turizmi, inanç turizmi, savaş alanları turizmi, spor turizmi, tarihi çekicilikler, kültürel çekicilikler ve şehir turizmi olarak belirlenmiş olup her bir kategori kendine ait alt kategorilere sahiptir. Kullanıcılar harita üzerinde kategori ve alt kategori bazında turizm kaynaklarını filtreleyebilmektedir. Ayrıca yerleşim yeri bazında filtreleme ve seçili kategoriler içerisinde isim ile arama yapılabilmektedir. Kullanıcılara sunulan il, ilçe, yerleşim yeri, yol, su, akarsu, yükselti haritası, turizm planlamasına yönelik sorgulamaların yapılmasına olanak sağlamaktadır. Sistem kullanıcıların harita üzerinden seçtiği turizm kaynağı hakkında bilgi edinmesine, fotoğraf albümüne ulaşmasına, etkinlikleri listelemesine olanak sağlamaktadır. Eskişehir TKBS, kullanıcıların istediği taktirde abone olarak seçtiği kategorilerdeki turizm kaynakları ile ilgili etkinliklerden mail yolu ile haberdar edilmesine olanak tanımaktadır. Masaüstü bilgisayarlar yanında mobil cihazlarda da daha esnek görüntü sağlaması için tasarımsal düzenlemeler yapılmıştır. Eskişehir TKBS, Eskişehir iline yönelik doğal, tarihi ve kültürel turizm kaynaklarının zengin kategori seçeneği ile sunması, turizm kaynaklarına ilişkin bilgilerin kişi ve kurumlara etkin ve hızlı olarak ulaştırılabilmesi ve Eskişehir iline yönelik turizm planlamasına altlık oluşturabilecek veriler sunması açısından önem arz etmektedir.
Eskişehir ilinde golf turizmine yönelik uygun alanların belirlenmesi
Golf zaman geçtikçe daha çok ilgi duyulan ve turizmdeki önemini arttıran bir spor turizmi faaliyeti olarak karşımıza çıkmaktadır. Her geçen yıl ülkeler sahip oldukları golf sahalarını arttırmaya çalışmaktadır. Fiziksel olarak her yaş grubuna uygun olması golfü herkes için cazip hale getirmektedir. Bu çalışmanın amacı Eskişehir ilinde golf turizmine uygun yerlerin belirlenmesidir. Eskişehir'in sahip olduğu tarihi, kültürel ve doğal çekiciliklerin yanında golf turizmi imkanının da turistlere sunulması ilin cazibesini arttıracaktır. Golf turizmi için gelen ziyaretçilerin diğer çekiciliklere de talep göstermesi ilin turizm faaliyetlerinin büyük ölçekte gelişmesine zemin hazırlayacaktır. Çalışmada Coğrafi Bilgi Sistemleri ile ağırlıklı çakıştırma analizi uygulanarak golf sahası için uygun yerler belirlenmeye çalışılmıştır. Ağırlıklı çakıştırma analizi yapılmadan önce çalışmada kullanılacak parametrelerin ağırlık değerlerinin belirlenmesi için Analitik Hiyerarşi Prosesi uygulanmıştır. İlin genelinde parça parça olarak golf sahası için uygun alanların bulunmasının yanında batı kısımlarda uygun yerlerin çok olduğu görülebilmektedir. İlin doğusunda Sivrihisar, Günyüzü ilçeleri ve Ankara sınırının kesişme noktasında en geniş uygun alanların bulunduğu görülmüştür. Bunlara ek olarak Sakarya Nehri boyunca golf sahasına uygun yerler göze çarpmaktadır.
Astropark için uygun alanların belirlenmesi: Eskişehir örneği
Doğaya dayalı turizm veya kırsal turizm türlerinden biri olan astroturizme olan ilgi dünyada ve ülkemizde giderek artış göstermektedir. Astroturizm kısaca gökyüzünün incelenmesi, fotoğraflanması gibi aktiviteleri içermektedir. Bu aktiviteler profesyonel kişilerce gerçekleştirilebildiği gibi amatör katılımcılar ile de gerçekleştirilmektedir. Bu çalışma ile Eskişehir ilinde bir astroparkın kurulması için uygun yerlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Eskişehir'in sahip olduğu doğal ve kültürel turizm çekicilikleri dışında, astroturizmin gelişmesinin de Eskişehir ilinin turizm potansiyelini arttıracağı düşünülmektedir. Astroturizm için gelen turistlerin aynı zamanda bölgedeki diğer turizm olanaklarından da faydalanması ile turizm faaliyetleri çeşitlenebilecektir. Çalışmada, Coğrafi Bilgi Sistemleri ile ağırlıklı çakıştırma analizi uygulanarak Eskişehir ilinde kurulacak astropark için uygun alanlar belirlenmiştir. Ağırlıklı çakıştırma analizinde kullanılan parametrelerin ağırlık değerlerinin belirlenmesi için Analitik Hiyerarşi Prosesi uygulanmıştır. Çalışmanın sonucunda astropark için uygun olan alanların bulunduğu görülmüştür. Uygun alanlar, Eskişehir ilinin kuzeyi, güneybatısı ve güneydoğusu olarak dikkati çekmiştir. Özellikle ışık kirliliğinin fazla olduğu merkez ilçeler ve diğer şehir merkezlerinde uygun olmayan alanların olduğu göze çarpmıştır.
Hünnap için arazi uygunluk değerlendirmesi: Eskişehir örneği
Hünnap (Ziziphus jujuba) ağacının anavatanı Çin'dir ve 4.000 yıldan fazla bir süredir yetiştirildiği bilinmektedir. Amerika ve İran tarihi kaynaklarında da hünnap ile ilgili bilgiler bulunmaktadır. Dünyada 400'den fazla hünnap çeşidi vardır. Hünnap kışın -29 dereceye kadar düşük sıcaklıklara ve susuzluğa dayanabilir. Bu çalışma kapsamında Eskişehir ilinde hünnap yetiştiriciliği üzerine arazi uygunluk değerlendirmesi yapılmıştır. Hünnap meyvesinin sağlık ve ticari açıdan önemi nedeniyle üretim payının yükseltilmesi maksadıyla uygun koşullara sahip alanların tespit edilmesi ülkemize katkı sağlayacaktır. Bu çalışmada coğrafi bilgi sistemleri yazılımları kullanılarak mekansal analiz ve analitik hiyerarşi süreci yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Hünnap yetiştiriciliği için gerekli kriterler arazi kullanım kabiliyeti, arazi kullanım kabiliyeti alt sınıfı, toprak derinliği, büyük toprak grupları, toprak erozyon şiddeti, yıllık ortalama sıcaklık, yıllık yağış ortalaması, yükseklik, eğim, bakı seçilmiş, karşılaştırma matrisleri oluşturulmuş ve ağırlık hesaplamaları yapılmıştır. Kriterlerin hünnap yetiştirmeye uygun değer aralıkları belirlenmiş ve yeniden sınıflandırma için AHP yöntemine uygun yeniden sınıflandırma öncesi puanları verilmiştir. Yeniden sınıflandırma işlemi ardından ağırlıkları hesaplanan kriterlerin ağırlık çakıştırma analizi işlemi sonucunda uygun araziler belirlenmiştir. Üretilen uygunluk haritasından yerleşim alanları, yetersiz drenaj, yüksek erozyon, tarıma uygun olmayan kısıtlayıcı faktörlere ait alanlar çıkarılmıştır. Sonuç olarak Eskişehir ilinde arazi uygunluk değerlendirilmesi yapılmış ve hünnap yetiştiriciliği için uygun alanlar tespit edilmiştir.
Türkiye'de yaşayan Çerkeşlerin diaspora turizmine katılımlarının yer bağlılıklarına olan etkilerinin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı diaspora turizminin Türkiyeli Çerkeslerin yer bağlılığına etkisinin belirlenmesidir. Araştırmanın kapsamı Türkiye'de yaşayan Çerkesler olmuştur. Araştırmada karma araştırma yönteminden yararlanılmıştır. 10 farklı ilden 30 kişi ile görüşme yapılmıştır. Nitel araştırmadan elde edilen bulgulardan hareket ile hazırlanan ankette, diaspora turizmine katılan Çerkeslerin diaspora turizmine katılım amaçları, yaşadıkları deneyimler ve yer bağlılığı üzerine etkileri belirlenmeye çalışılmıştır. Anket, Türkiye genelinde 739 kişi katılmıştır. Ayrıca, Rusya Federasyonu, Kabardey-Balkar Cumhuriyeti, Nalçik kentine seyahat eden bir gruba katılınarak, derinlemesine gözlem gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular ışığında, diaspora turistlerinin diğer turist türlerine göre farklılık gösterdiği söylenebilir. Diaspora turizmine katılan Çerkesler ise, katılım amaçları, yaşadıkları deneyimler ve yer bağlılıklarındaki değişimler açısından kendine özgü özellikler taşımaktadır. Bu anlamda, literatürde yeterince yer bulmayan diaspora turizmine ve Çerkeslerin diaspora turizmine katılımları konusuna önemli bir katkı yapıldığı ümit edilmektedir. Anahtar Kelimeler: Çerkesler, diaspora turizmi, yer bağlılığı
Turist rehberlerinin Milli Mücadele Dönemi anlatılarını zenginleştirmede coğrafya merkezli okuma: Yaban romanı örneği
Turizm profesyonelleri olarak anılan turist rehberleri, organize turu başarılı bir biçimde tamamlamak için pek çok mesleki rolü üstlenmek durumundadır. Doğası gereği bir sınıf ortamını yansıtan organize turlarda turist rehberlerinin bilgi aktarıcı ve öğretmen rolü öne çıkmaktadır. Bu bağlamda tarih öğretiminde kullanılan romanlar turist rehberleri için de sayısız bilgi kaynakları arasında değerlendirilebilmektedir. Bu çalışmada Yakup Kadri Karaosmanoğlu tarafından kaleme alınmış 'Yaban' romanı, turist rehberlerinin bilgi ve anlatım kaynaklarını zenginleştirmek amacıyla coğrafya merkezli okuma yöntemiyle analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, Milli Mücadele Dönemi'nde olayların geçtiği köyde zorlu şartlar hakimdir. Ekonomik faaliyetler sınırlıdır. Köy halkında devlete karşı güvensizlik ve korku söz konusudur. Ulus birliği içerisinde olmayan köy halkı Milli Mücadele ve Mustafa Kemal'e karşı ön yargı beslerken, işgalci Yunanlıları kurtarıcı olarak görmektedirler. Bu nedenle Milli Mücadele'nin yalnızca düşmana karşı değil devletin hizmet götürmediği ve kalkınma için gerekli çabanın gösterilmediği Anadolu kırsalının yoksunluklarına karşı da gerçekleştirildiği ifade edilebilir.
Turist rehberlerinin savaş alanları turizmi anlatılarını zenginleştirmede coğrafya merkezli okuma: Türk'ün Ateşle İmtihanı örneği
Özel ilgi turizmi türlerinden biri olan savaş alanları turizmi, potansiyele sahip gelişmekte olan bir turizm çeşididir. Savaş alanlarının gezilmesinin yanı sıra Millî Mücadele döneminin anlatımı, gerçekleştirilen turlarda turistlerle en fazla etkileşimde bulunan turist rehberleri tarafından yapılmaktadır. Tarihi bilginin yanı sıra edebi kaynak ile anlatımların desteklenmesi, turist rehberlerinin anlatımlarının zenginleştirilmesi açısından önemlidir. Bu çalışmada edebi bir eser olan Halide Edib Adıvar'ın Türk'ün Ateşle İmtihanı kitabı, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan coğrafya merkezli okuma ile analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular nitel araştırma yöntemleri ve coğrafya merkezli okuma ışığında değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, turist rehberlerinin turlarda kullanabilecekleri örnek bir anlatı ve rota oluşturularak anlatım zenginliğine bir katkıda bulunulması amaçlanmıştır.
Ses atmosferinin ve seyahat motivasyonunun turistlerin duygu durumuna etkisi: Eskişehir rekreasyon alanlarında bir uygulama
Bu araştırmanın amacı, Türkiye'deki bir şehir turizmi destinasyonunun önemli iki rekreasyon alanına ait ses atmosferinin ve seyahat motivasyonunun turistlerin duygu durumuna etkisinin ortaya koyulmasıdır. Bu amaçla Eskişehir'de bulunan Sazova Bilim, Kültür ve Sanat Parkı ve Adalar mevkiinde 15'er dakikalık yürüyüş rotaları oluşturulmuştur. Bu rotalarda gerçekleştirilen ses yürüyüşlerinde ses basınç ölçümleri ve ses atmosferi kayıtları yapılmıştır. Ayrıca, ses yürüyüşleriyle eş zamanlı olarak toplam 794 turiste yüz yüze anket uygulanmıştır. Anket aracılığıyla ses atmosferinin turistlerin duygu durumuna etkisinin ortaya koyulması, sesleri algılamalarında turistlerin demografik özelliklerinin ve seyahat motivasyonlarının etkisinin tespit edilmesi, turistler tarafından ses atmosferi içerisinde hangi seslerin daha ön planda olduğunun belirlenmesi amaçlanmıştır. Yapılan ölçümler sonucunda, çalışma alanlarındaki ses basınç seviyesinin Çevresel Gürültü Ölçüm ve Değerlendirme Kılavuzu'na göre konforsuz ve rahatsız edici olarak kabul edilen düzeyde olduğu belirlenmiştir. Her iki çalışma alanındaki ses atmosferinin turistlerde daha çok pozitif duyguları ortaya çıkardığı görülmüştür. Sazova Bilim, Kültür ve Sanat Parkı'nı ziyaret edenlerin en çok "doğal sesleri", Adalar mevkiini ziyaret edenlerin ise en çok "toplum seslerini" işittiği belirlenmiştir. Turistlerin ses atmosferi kaynaklı duygu durumunun bazı demografik değişkenlere göre farklılaştığı görülmüştür. Seyahat motivasyonu boyutlarının, ses desibel düzeyinin ve ses türlerinin çalışma alanlarını ziyaret edenlerin duygu durumları üzerine etkisinin olup olmadığının test edilmesi amacıyla yapılan analizlerde her iki çalışma alanı için de istatistiki açıdan anlamlı sonuçlar elde edilmiştir. Ayrıca, ses atmosferinin algılanmasındaki bireysel farklılıkların nedenleri Gestalt Kuramı çerçevesinde açıklanmaya çalışılmıştır. Ses atmosferinin genel turist memnuniyetini etkilediği bilinmektedir. Buradan hareketle turist memnuniyetinin sağlanması için bu tez çalışmasında rekreasyon alanları ses atmosferinin kontrol altında tutulması ve iyi dizayn edilmesi gerektiği önerilmektedir.
Konaklama işletmelerinde yiyecek-içecek israfı: Peribacaları (Kapadokya) turizm bölgesi örneği
Sebep olduğu ekonomik ve toplumsal zararlar, doğal kaynakların azalması dikkate alındığında israf, hem Dünyada hem de Türkiye'de günden güne önemli hale gelen bir konu olmaktadır. Sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması için israfın yönetimi ve ortaya çıkan atıkların yeniden değerlendirilmesi önem arz etmektedir. İşletmeler özellikle de yiyecek-içecek odaklı hizmet veren turizm işletmelerinin israfta önemli bir payı vardır. Konaklama işletmelerinde yiyecek-içecek israfı, turizm alanındaki araştırmacılar tarafından çok çalışılan bir konu olmamasına rağmen önemi de giderek daha da artmaktadır. Bu çalışmada otel işletmelerinde meydana gelen israf davranışlarını ve israfın kaynaklarını yiyecek-içecek kapsamında işletmelerin ambiyansı, hijyen kuralları, kullanılan araç-gereçler, fiyat, çalışan ve servis boyutlarıyla araştırıp ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışmada, Peribacaları (Kapadokya) Turizm bölgesindeki otel işletmelerinde meydana gelen israf tespit edilmeye çalışılmıştır. Yöntem olarak anket yoluyla veriler toplanıp SPSS ve LİSREL programlarında analiz edilip araştırmanın amacı doğrultusunda yorumlanmıştır. Elde edilen verilerin değerlendirilmesinde yüzde, frekans, aritmetik ortalama, standart sapma değerleri alınarak, algı ve eğilimlerde oluşan farklılıkları ve farklılıkların oluşturduğu grupları belirlemek için algı ve eğilimlerin birbirleri ile ilişkilerini ortaya çıkarmak için korelasyon ve yapısal eşitlik test analizlerinden faydalanılmıştır. Peribacaları (Kapadokya) bölgesinde hizmet veren otellerdeki israf miktarları tespit edilmeye çalışılmış ve ortaya çıkan veriler analiz edilmiştir.
Kullanılan malzeme yoğunluğuna göre Türkiye'de lezzet bölgelerinin oluşturulması
İnsanlarda Türkiye'de yemeklerde kullanılan malzemeler ve miktarlarının her yerde aynı olduğuna ilişkin algı bulunabilmektedir. Oysaki Türkiye'nin farklı yerlerinde belirli yemekler aynı malzemelerle hazırlanabilirken, aynı yerdeki belirli yemekler farklı malzemelerle de hazırlanabilmektedir. Araştırmanın konusu, Türkiye'de lezzet anlayışındaki çeşitliliğin ilçe düzeyinde dağılımının ve lezzet bölgelerinin istatistiksel olarak anlamlı sınırlarının olup olmadığının ortaya çıkarılmasıdır. Bu çalışmada araştırma kapsamında belirlenmiş belirli yemeklerin (aşure, bulgur pilavı, güveç ve mercimek çorbası) yapımında kullanılan malzemeler ve miktarları göz önüne alınarak, Türkiye'deki ilçeler bazında bu yemeklerin birbirlerine göre gösterdikleri farklılıklar ve benzerlikler incelenmiştir. Araştırma kapsamında aşure, bulgur pilavı, güveç ve mercimek çorbası yemekleri gastronomi alanından 5 akademisyen, 5 mutfak eğitmeni ve özel sektörde çalışan 5 aşçıdan oluşan toplam 15 uzmanın görüşleri doğrultusunda belirlenmiştir. Belirlenen yemeklere ait reçeteler, Türkiye Muhtarlar Konfederasyonu'na (TMK) üye muhtarlardan toplanmıştır. Bu kapsamda 234 ilçenin mahalle muhtarlarından; anket yoluyla da 3070 kişiden belirlenen yemekler için reçeteler toplanmıştır. Ayrıca, alanyazından ve araştırmacının kişisel görüşme ve gözlemlerinden elde edilen 794 yemek tarifi de çalışmaya dâhil edilerek toplamda 4098 reçete araştırma kapsamında değerlendirilmiştir. Toplanan yemek reçetelerindeki malzemeler ve miktarları dört kişilik olarak standardize edilmiş ve dört kişilik yemek reçeteleri üzerinden analizleri yapılmıştır. Verilerin analizinde farklı yöntemler ve her yöntem için de farklı istatistik programları kullanılmıştır. Araştırma kapsamında belirlenen yemeklerde kullanılan malzeme ve miktarların ilçelerde görülme sıklıkları; her malzeme için ilçeler düzeyinde en düşük ve en yüksek kullanım oranları, kullanım oranlarının aritmetik ortalamaları ve standart sapma değerleri hesaplanmıştır. Analizlerin sonraki aşamasında, verilerin mekânsal dağılımını gösteren haritalar hazırlanmıştır. IDW ile hazırlanan haritalar daha sonra üç grupta (yüksek, orta ve düşük seviye kullanım) sınıflandırılarak ilgili yemeklere ait ortak malzemeler üst üste bindirilerek çakıştırma analizi gerçekleştirilmiştir. Analizlerin son aşamasında, verilerin mekânsal olarak nasıl bir kümelenme gösterip göstermediğini belirlemek amacıyla mekânsal otokorelasyon analizi yapılmıştır. Araştırma ile Türkiye'nin farklı illerinde hazırlanan belirli yemeklerin yapılışında kullanılan malzemelerin ve miktarlarının nerelerde farklılıklar veya benzerlikler gösterdiği belirlenerek Türkiye'nin kapsamlı lezzet haritaları oluşturulmuştur. Araştırma kapsamında, Türkiye'de belirli yemeklerde kullanılan temel malzemeler belirlenerek bunların birbirleriyle olan ilişkileri ortaya çıkarılmıştır. Sonuç olarak çalışma, gastronomi alanında Türkiye'de yaşayanların lezzet anlayışıyla ilgili büyük bir literatür boşluğunu doldurarak Türkiye'de yaşayan insanların yemek kültürünü etkileyen unsurların neler olduğunun ve hangi il ve ilçelerde nasıl bir gastronomi ürünü planlamasının oluşturulacağının belirlenmesine yardımcı olacaktır. Ayrıca Türkiye'nin tüm il ve ilçelerinde hazırlanan yemeklerdeki belirgin lezzet unsurlarının neler olduğunun belirlenmesine yönelik bu kadar kapsamlı bir akademik çalışma Türkiye'de ilk defa yapılmıştır. Araştırma sonunda elde edilen bilgiler ile Türkiye'de ve Dünya'da ilk defa gerçek anlamda lezzet haritaları hazırlanmıştır. Hazırlanan lezzet haritaları özellikle Türkiye'de henüz gelişmekte olan Gastronomi ve Mutfak Sanatları ile turizm alanında yetişen insanların, Türkiye'nin yemek kültürü ve lezzet anlayışları konusunda ihtiyaç duyulan bilgiye erişebilecekleri için çok değerli bir kaynak olacaktır. Bu araştırma, Türkiye'de gastronomi turizminin gelişmesi ve buna yönelik destinasyonların belirlenmesine katkı sağlayacaktır.
Turizm eğitim ve öğretiminde yaratıcı drama yönteminin öğrenci başarısına, tutumuna, görüşlerine ve başarının kalıcılığına etkisi: Otel yönetimi dersi örneği
Bu araştırmanın amacı turizm eğitiminde yaratıcı drama yönteminin öğrenci başarısına, tutumuna, görüşlerine ve başarının kalıcılığına etkisini ortaya koymaktır. Araştırmanın çalışma grubunu Anadolu Üniversitesi Turizm Fakültesi Turizm İşletmeciliği Bölümü ders programında yer alan otel yönetimi dersini alan öğrenciler oluşturmuştur. Karma araştırma yönteminden yararlanılarak gerçekleştirilen araştırmanın nicel aşamasında yarı deneysel desen kullanılarak otel yönetimi dersini yaratıcı drama yöntemiyle alan deney grubunun ve dersi düz anlatım yöntemiyle alan kontrol grubunun otel yönetimi dersine yönelik hazırlanan başarı testi (ön test, son test ve kalıcılık testi) puanlarının farklılık gösterip göstermediğinin tespitine yönelik analizler gerçekleştirilmiştir. Bununla birlikte, deney ve kontrol grubunun otel yönetimi dersine yönelik hazırlanan tutum ölçeğinden aldıkları puanların karşılaştırılmasına ilişkin analizler yapılmıştır. Ayrıca, araştırmanın nitel aşaması ile ilgili olarak uygulama süreci boyunca her ders sonunda öğrencilerin yazmış oldukları katılımcı günlükleri, dönem sonunda yazmış oldukları mektuplar ve öğrencilerle yapılan görüşmelerin içerik analizleri yapılmış, elde edilen bulgular tartışılarak yorumlanmıştır. Elde edilen bulgulara göre deney grubunda yer alan öğrencilerin derste öğrendikleri bilgilerin kalıcılığının arttığı, derse yönelik olumlu tutum geliştirdiği ve bilişsel ve duyuşsal alanda birçok kazanıma sahip oldukları tespit edilmiştir. Otel yönetimi dersinin yaratıcı drama ile işlenmesinin turizm sektöründe çalışan personelde olması beklenen becerilerin gelişimine katkı sağladığı görülmüştür. Buradan hareketle ön lisans ve lisans düzeyinde yaşantılara dayalı bu tür öğretim yöntemlerinin uygulanması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Eğitim ve Öğretim Yöntemleri, Yaratıcı Drama, Turizm Eğitimi, Turizm İşletmeciliği, Otel Yönetimi
Yenilebilir sanat: Gastronomide yemeğin sanatsal boyutunun incelenmesi
Bu çalışmanın amacı mutfak sanatçılarının yaratıcı birey özelliklerini, yaratıcılık sürecinde onları besleyen unsurlar ve ürünlerinin sanatsal ve tasarımsal özelliklerini ortaya koymaktır. Çalışmada temel yorumlayıcı nitel araştırma deseninden yararlanılmıştır. Araştırmanın verileri görsel ve işitsel doküman olan belgesellerden, odak grup görüşmelerinden ve gözlemlerden elde edilmiştir. Bu bağlamda 34 belgesel incelenmiştir. Yaratıcı mutfak ürünlerinin değerlendirildiği odak grup görüşmesi; güzel sanatlar, sanat eğitimi ve gastronomi ve mutfak sanatları alanında uzman yedi katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında 20 şef gözlemlenmiştir. Elde edilen veriler yaratıcılığın bileşenleri temel alınarak, tümevarımsal analiz yaklaşımıyla çözümlenmiştir. Elde edilen verilerin analizi sonucunda "Yaratıcı birey özellikleri", "Yaratıcılık sürecini besleyen unsurlar" ve "Ürünlerin sanatsal ve tasarımsal özellikleri" olmak üzere üç ana temaya ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda, mutfak sanatçılarının bireysel özelliklerinin yaratıcı birey özellikleri ile benzer olduğu görülmüştür. Buna ek olarak yaratıcılık süreçlerinde onları etkileyen birçok iç ve dış etmenler olduğu ortaya çıkmıştır. Mutfak sanatçılarının yaratıcı mutfak ürünlerinin biçimsel, anlamsal, duyusal, duyuşsal, malzeme ve teknik boyutlarının olduğu görülmüştür. Sonuç olarak yaratıcı mutfak ürünlerinin sanat eserleriyle benzerlik gösteren birçok özelliğinin olduğu tespit edilmiştir.