Theses supervised by Yrd. Doç. Dr. Mustafa Akyıldız
10 theses · Çukurova University
Meram-Çayırbağı (Konya) ve Sarıkavak (Mersin) manyezit yataklarının jeokimyasal incelemesi
Bu çalışmada, Meram-Çayırbağı (Konya) ve Sarıkavak (Mersin) bölgelerinde yeralan manyezitlerin özellikleri jeokimyasal ve jeolojik açıdan değerlendirilmiş ve karşılaştırma yapılmıştır. Çayırbağ bölgesinden alınan 10 adet numune ile Sarıkavak bölgesinden alınan 4 adet manyezit numunesi üzerinde XRD, ICP-MS ve NTE analizleri yapılmıştır. Yapılan XRD sonuçlarına göre Meram-Çayırbağı bölgesinde mineral parajenezinde manyezit, ferro manyezit ve dolomit tespit edilirken, Sarıkavak dolayından alınan örneklerde manyezit, ferro manyezit ve dolomit saptanmıştır. Meram-Çayırbağı bölgesinden alınan örneklerin ana element analizlerinde manyezitlerin MgO, SiO2, CaO ortalamaları %43,58; %13,47; %5,88 iken Sarıkavak manyezitlerinin MgO, SiO2, CaO ortalamaları %46,75; %0,30; %1,64 arasında değişmektedir. İz element analizlerinde Ni'in Meram-Çayırbağı'nda (ortalama 149,45 ppm) ve Sarıkavak dolayında (ortalama 70,9 ppm) yüksek olması manyezitlerin ultramafik kayaçların ayrışması sonucu oluştuğunu deslektemektedir. Bu sonuçlara göre Meram-Çayırbağı bölgesi manyezit yatakları ve Sarıkavak dolayındaki manyezit yatakları kriptokristalin tipte yataklanmışlardır. Anahtar Kelimeler: Meram-Çayırbağı, Sarıkavak, manyezit, stokvörk, jeokimya.
Elmalıçay Granitoyidinde (Kastamonu-Deliktaş) bulunan aplit ve pegmatit dayklarının seramik hammaddesi olarak kullanılabilirliği
Kastamonu granitoyidlerinin çalışma alanındaki kısmını oluşturan Elmalıçay Granitoyidinin yapılan petrografik analizler sonucunda, milonitik granit, kataklastik granit, granodiyorit, mikalı granit ve gnays litolojilerinde olduğu gözlenmiştir. Elmalıçay Granitoyidi metamorfizmanın etkisinde kalmıştır. Bu milonitik etkinin inceleme alanında bulunan faylardan kaynaklandığı düşünülmektedir.Yapılan jeokimyasal değerlendirmelerde inceleme alanından alınan örneklere göre Elmalıçay Ganitoyidi; ?toplam alkali-silis? içeriğine göre subalkali, ?alüminyum ve demir? içeriklerine göre ise kalkalkali kayaçlardan oluşmaktadır.Alınan örneklerin her birinin toplam alkali değerleri (Na2O+K2O), %5,3-9,6 arasında değişmektedir. Ağırlıklı olarak ise bu değer %7 civarındadır. Kimyasal analiz sonuçlarına baktığımızda başlıca üç temel sorun bulunmaktadır. Bunlar; Al2O3 oranının düşük olması, Ateş Zayiatının yüksek olması ve SiO2 oranının yüksek olmasıdır. Bu analiz sonuçlarına göre karo seramik yapımında masse hammaddesi olarak kullanılabilecek numuneler bulunmaktadır. Malzemenin üretilip homojen hale getirilmesi ile standart bir kimyasal bileşim elde edilerek seramik sektöründe kullanım alanı arttırılabilir.
Kurtyuvası (Oltu-Erzurum) bakır-altın cevherleşemesinin jeokimyasal incelenmesi
Bu çalışma; Oltu-Narman-Tortum (Erzurum) cıvarında MTA tarafından 2004 yılında ?Doğu Anadolu Polimetal Aramaları Projesi? kapsamında etütlerine başlanan Erzurum-Oltu-İnanmışköyü Cu sahasının jeolojik ve jeokimyasal çalışmalarını kapsamaktadır. Çalışma bölgesi, Doğu Pontitlerin güney kenarında Tortum-H 47a2 paftasında yer almaktadır. Çalışma alanında yaşlıdan gence doğru, Kratese öncesi ve Kratese yaşlı bazik bileşimli volkanitler, Alt Kratese ve Üst Kratese yaşlı kireçtaşları, Eosen yaşlı kırıntılı kayaçlar ve bazik bileşimli kayaçları kesen asidik ve bazik kayaçlar gözlenir. Sahadaki en genç birimler ise Kuvaterner yaşlı alüvyonlardır. Sahada gözlenen magmatik kayaçlar alterasyon ve cevherleşmeden etkilenmişlerdir. Toprakta ve kayaçlarda saptanan yüksek Cu ile anomali düzeyindeki altın değerleri, çok yoğun olarak gözlenen hidrotermal alterasyon, porfirik dokulu asidik ve ortaç bileşimli dayklar, yer yer ağsal olarak gözlenen kuvars kalsit damar/damarcıkları, breşik yapılar ile kalkopirit ve bornit gibi cevher minerallerinin varlığı, İnanmış sahanın porfiri tip Cu-Au cevherleşmelerine benzerlik gösterdiğinin önemli göstergeleridir.
Bizmişen-Çaltı (Kemaliye-Erzincan) yöresindeki Fe'lere bağlı Cu-Au-Ag ve Ni cevherleşmeleri
Bu çalışma; Bizmişen-Kemaliye-Erzincan civarında MTA tarafından 2004yılında ``Doğu Anadolu Maden Aramaları Projesi''kapsamında etütlerine başlananErzincan-Kemaliye-Bizmişenköyü Fe'lere baglı Cu-Au-Ag-Ni sahasının jeolojik vejeokimyasal çalışmalarını kapsamaktadır. Doğu Toros Orojenik Kuşağı'nın kuzeykenarında Bizmişen-Çaltı (Kemaliye-Erzincan) çevrelerinde Üst Kretase Paleosenyaşlı granitoyidik kayaçlar, Üst Triyas-Üst Kretase yaşlı Munzur Kireçtaşlarına veÜst Kretase'de bölgeye tektonik olarak yerleşen Divriği Ofiyolitine sokulumusonucu kontakt metamorfik skarn yatak ve cevherleşmeler oluşmuştur. Diyorit,granodiyorit ve kuvarsdiyoritlerden oluşan magmatik kayaçların içinde ve yankayaçlarla olan kenar zonlarında endoskarn ve ekzoskarnlaşma gerçekleşmiştir.Cevher mineralleri daha çok kontakta ve yan kayaç içinde, cevhersiz skarnmineralleri ise sokulumların içerisinde ve kenar kesimlerine doğru yoğunlaşmıştır.Fe-Oksitlere bağlı oluşmuş yataklardaki mineralizasyon (Fe-Oksit, Cu-Au-Ag ve Ni)ve alterasyon zonları ile Bizmişen-Çaltı Fe yataklarındaki mineralizasyon vealterasyonla uyumluluk göstermektedir.
Ereğli-Ayrancı-Karapınar (Konya) yöresinin linyit olanakları ve ekonomik değerinin tespiti
Bu çalışma; Karapınar-(Konya), Ayrancı (Karaman) civarında MTA tarafından 2007 yılında ?Orta ve Doğu Anadolu Linyit Aramaları Projesi? kapsamında etütlerine başlanan Konya-Karapınar Neojen Havzası Linyitlerinin sondaj-jeofizik ve kimyasal analiz çalışmalarını kapsamaktadır. Bölgedeki Linyit damarları Pliyosen yaşlı silttaşı, kiltaşı, kumtaşı, çamurtaşı, kil, fosilli ( Gidya ) kil ile linyitli seviyelerden oluşan göl ve akarsu ortamında çökelen Hotamış Formasyonu (Nh) içerisinde bulunur.Hotamış Formasyonu (Nh) içerisindeki kömürler açık kahve, kahve, siyah renkli, yumuşak, orta sert ve kırılgan olup, ince, orta, kalın, tabakalanmalar şeklinde gözlenirler. Elde edilen orijinal kömürün tam analiz değerlerine göre ortalama; %47.07 su, %20.05 kül, %23.33 uçucu madde, %9.55 sabit karbon, %1.54 yanar kükürt, %1.29 külde kükürt, ve 1343 Kcal/kg Alt Isıl Değerinin olduğu belirlenmiştir.Elde edilen tam analiz sonuçlarına ilişkin izohips haritaları ile saha kömür açısından karakterize edilmiştir. Sahada yapılan sondajlarla, yatay ve yataya yakın bir yataklanma gösteren kömürün jeolojik yayılım sınırının yaklaşık 80 km2'lik bir alanı kapsadığı ve görünür rezervinin 1.280 000 ton olduğu belirlenmiştir.
Sevinçler (Demirci-Manisa) civarında izlenen hidrotermal alterasyonun incelenmesi
Bu çalışma; Sevinçler-Demirci (Manisa) cıvarında MTA tarafından 2007 yılında ?Batı Anadolu Polimetal Maden Aramaları Projesi? kapsamında etütlerine başlanan çalışmalarda gözlenen hidrotermal alterasyonunun jeolojik ve jeokimyasal çalışmalarını kapsamaktadır. İnceleme alanı, Menderes Masifinin kuzeyinde Kütahya J21 d3 paftasında yer almaktadır. Çalışma alanında yaşlıdan gence doğru, Paleozoyik yaşlı Kalkan Formasyonu, uyumsuzlukla üzerine gelen Triyas-Jura yaşlı Budağan Kireçtaşı, Miyosen yaşlı Kızılbük Formasyonu ile Civanadağ Tüfleri ve bunların üzerinde ise eş yaşlı Akdağ volkanitleri gelmektedir. Çalışma sahasında bu volkanitlerin diğer birimlerle olası keser ilişkisi gözlemlenememiştir. Sahadaki en genç birimler ise Kuvaterner yaşlı alüvyonlardır. Sahada tektonik kontrollu silisleşme ve killeşme gözlenmektedir. Saha çalışmalarında alınan toprak ve kayaç numunelerinde yüksek As ve Sb değerleri elde edilmiştir. Bu elementlere yer yer Au ve Ag değerleri eşlik eder. Silisleşme kireçtaşlarında belirgin ornatım dokusu ortaya çıkarmıştır. Sahada yollu dokular, yer yer ağsal olarak gözlenen kuvars, kalsit damar/damarcıkları, breşik yapılar, Pirit-kalkopirit türü cevher minerallerinin varlığı ve aynı zamanda hidrotermal alterasyon özellikleri Epitermal tip yataklarda gelişen alterasyon türleri ile benzerlik sunmaktadır.
Koçali karmaşığı (Adıyaman-Çelikhan) içinde manganez yataklarının jeolojik incelenmesi
İnceleme alanındaki cevherleşmeler (Çağalalı ve Bezardağı) Adıyaman iline bağlı Koçali Köyünün kuzeyinde bulunmakta, Güney Doğu Anadolu Orojenik Kuşağı içerisinde Arap platformu üzerine Üst Kretase'de bindirmiş olan Koçali Karmaşığı içerisinde yer almaktadır. İnceleme alanında temeli, bölgeye gravite kaymalarıyla yerleşmiş allokton konumlu Koçali karmaşığına ait spilitik yastık lavlar (Tarasa formasyonu) ile radyolaritler (Konak formasyonu) oluşturmaktadır. Koçali Karmaşığı'nın üstüne çok kalın olmayan Germav Formasyonu ile Gercüş formasyonu uyumsuzlukla gelmektedir. Tüm bu birimlerin üstünde nummulitli kireçtaşlarından oluşmuş Midyat formasyonu bulunur.Cevherleşmeler D-B/30K konumlu olup radyolaritler içerisinde düzensiz mercekler ve ardalanmalı tabakalar şeklinde olup genellikle yan kayaçlarla uyumludur. Cevherleşme parajenezleri olarak; pirolusit, psilomelan ve manganitten oluşmuştur. Cevherleşmeyi oluşturan minerallerin tane boyları değişken olup masif ve çatlak dolgusu şeklinde gözlenmektedir.Cevherleşmeler jeokimyasal olarak incelendiğinde ana oksit içerikleri (MnO: %8.98-73.64, SiO2: %3.26-%86.19) denizaltı hidrotermal yataklara benzemektedir. Fe/Mn 0.001-0.019 aralığında değişmekte olup, oldukça düşüktür. Fe/Mn oranları denizaltı hidrotermal merkezlerde hidrotermal çözeltilerden hızla çökelimle oluşmuş olan yatakların oranlarına benzemektedir. Ana ve iz elementler kullanılarak oluşturulan diyagramlar üzerinde de cevherler hidrotermal alanlar içerisinde yoğunlaşmaktadır. Cevher örnekleri üzerinde yapılan 18O izotop analiz sonuçları, volkanizmaya eşlik eden hidrotermal sıvıların zenginleşmesine işaret eden, SMOW'a göre yüksek değerler sunmaktadır. Bu sonuçlara göre Çağalalı ve Bezardağı cevherleşmelerinin hidrotermal kökenli olduğu düşünülmektedir.
Beypınar-Zara (Sivas) bölgesinde bulunan kromit yataklarının jeolojik ve mineralojik olarak incelenmesi
Bu çalışmada Beypınarı (Zara/SİVAS) bölgesinde bulunan kromit cevherleşmelerinin jeokimyasal, mineralojik ve petrografik yönden incelenmiştir. Kromit cevher örneklerinin ana ve iz elementler olarak analizleri yapılmıştır.Çalışma alanında bulunan ofiyolitler, serpantinize dunit, serpantinize harzburjit, rodenjit daykları ve breşik serpantinitlerden oluşmaktadır. Serpantinize dunitler içerisinde kromit damarları genel olarak masif şekilde gözlenmektedir. Kimyasal analizlerde kromitlerin Cr2O3 içeriği % 33.94 ? 51.71 arasındadır. Kromitler, ana oksitlerden Al2O3 ve MgO ile negatif, Fe2O3 ile pozitif korelasyon, iz elementlerden Ni elementi ile negatif, V ve Co elementleri ile pozitif korelasyon sunmaktadır.
Koçali karmaşığında (Adıyaman) gözlenen masif sülfid yataklarının kökeni
Güneydoğu Anadolu Orojenik Kuşağı, kuzeyde Toros ve güneyde ise Arap platformları ile sınırlanan Neotetis'in güney kolunun Geç Kretase-Miyosen zaman aralığında kapanması sırasındaki jeolojik olayların neticesinde gelişmiştir. Bu orojenik kuşakta yer alan Koçali Karmaşığı içerisinde Cu-Fe-Zn sülfid cevherleşmelerine rastlanılmaktadır. Bu çalışmada, Koçali Karmaşığı içerisinde yer alan masif sülfid yataklarının kökeni ele alınmıştır. Bu kapsamda, cevherleşmeler üzerinde tüm kayaç jeokimyası, mineral kimyası, izotop jeokimyası ve sıvı kapanım analizleri gerçekleştirilmiştir.Koçali Karmaşığında gözlenen cevherleşmeler, parçalanmış ve tektonik olarak dilimlenmiş bir ofiyolit bloğunda bulunan levha dayk karmaşığı ve yastık lavlar içerisinde ağsal, saçınımlı ve masif halde pirit-kalkopirit şeklinde görülür. Pirit ve kalkopirit dışında pirotin, bornit, idait, dijenit, spekülarit, kalkozin, kovellin, fahlerz ve sfalerit; gang olarak da kuvars ve kalsit mineralleri bulunmaktadır. Cevherleşmedeki sülfürün kaynağı ? 34S izotop analizi sonucunda magmatik olarak belirlenmiştir. Jeokimyasal analizler sonucun da cevherleşmeyi barındıran bazaltik anakayacın yitim ile ilişkili bir tektonik ortamda oluştuğu ve cevherleşmenin düşük sıcaklıklı bir hidrotermal aktivite tarafından izlenen bir hidrotermal evre sonucunda gerçekleştiği belirlenmiştir. Arazi, petrografi ve sıvı kapanım çalışmaların sonucunda da Koçali Karmaşığında gözlenen Cu-Fe-Zn cevherleşmelerinin oluşum itibariyle ?Kıbrıs-tipi? bir yatak olarak sınıflandırılabileceği ortaya konmuştur.
Yeşilbağlar-Kaban (Olur-Erzurum) bölgesindeki alterasyonların mineralojik ve jeokimyasal incelenmesi
Alpin Orojenik Kuşağı Doğu Avrupa'dan başlayıp, Türkiye ve Kafkaslar'dan geçerek, İran ve Afganistan'a kadar uzanan ve üzerinde birçok porfiri bakır-molibden-altın yatağı bulunduran bir kuşaktır. Çalışma alanının yer aldığı Doğu Pontidler, bu kuşak içerisinde Doğu Anadolu Metalojenik Kuşak olarak adlandırılan bölgede yer almaktadır. Bu çalışmada Yeşilbağlar, Kaban ve Köprübaşı bölgelerinde yer alan alterasyon zonları ele alınarak, bu kapsamda yan kayaç ve cevherleşmelerde FTIR, XRD, mineral kimyası, tüm kayaç jeokimyası ve izotop jeokimyası analizleri gerçekleştirilmiştir. Çalışma alanındaki alterasyon zonlarında gözlenen cevherleşme, Eosen yaşlı altere olan dasitik kayaçlar içinde saçınımlı, ağsal ve çatlak dolgusu olarak görülmektedir. Cevherleşme pirit, kalkopirit, sfalerit, galen ve pirotin olup, gang minerali olarak kuvars, kalsit ve barit olarak tanımlanmıştır. FT-IR ve XRD analizleri ile alterasyonda yer alan kil, sülfat, sülfür, karbonat, silikat ve oksit mineralleri saptanmıştır. S izotop analizi sonucunda cevherleşmenin sülfür kaynağı magmatik kökenli olarak bulunmuştur. Jeokimyasal analiz sonucunda çalışma alanındaki kayaçların, yitim zonu ve buna bağlı olarak gelişen aktif kıta kenarında oluştuğu belirlenmiştir. Sr ve Pb izotop analizleri sonucunda alterasyonu oluşturan kaynağın, orojenik ortamda yitimden etkilenen manto ve kabuk kökenli olduğu belirlenmiştir. Arazi, petrografi ve jeokimya analizleri sonucunda Yeşilbağlar, Kaban ve Köprübaşı alterasyon zonlarının Alpin Orojenik Kuşağı içerisinde yer alan porfiri sistemde oluşan alterasyon zonlarına ve cevherleşmelere benzerlik gösterdiği ortaya konmuştur.