Theses supervised by Doç. Dr. Ayşe Pelin Şahin Tekinalp
2 theses · Hacettepe University
Duvar resimli apartmanlar (19. yüzyıldan 1960'lara)
Sanat tarihinin önemli çalışma konularından biri duvar resimleridir. Duvar resimlerini takip edebildiğimiz yapılardan biri apartmanlardır. Apartmanlar, ilk olarak 19. yüzyılda İstanbul'da inşa edilmiştir ve süreç içerisinde en tercih edilen mimari tür haline gelmiştir. Bu tezde duvar resmi sanatı apartmanlar ölçeğinde ele alınmıştır ve 19. yüzyıldan 1960'ların sonlarına kadar uzayan bir dönemi kapsamaktadır. İstanbul örneklerine odaklanılan apartmanlar ve duvar resimleri alan araştırmalarıyla tespit edilmiştir. Beyoğlu, Şişli, Fatih, Beşiktaş, Kadıköy ve Üsküdar gibi farklı ilçelere yapılan alan araştırmalarında 100'ün üzerinde apartman saptanmıştır ve bu çalışmada 85'i konuya dahil edilerek, 200'ün üzerinde duvar resmi incelenmiştir. Bununla birlikte duvar resimlerinin yanı sıra boyalı nakışlar da incelenen eserler arasındadır. Tezde, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e duvar resimlerinin devamlılığı ortaya konularak eserler tarihlendirilmiş ve kronolojik bir çalışma yapılmıştır. Duvar resimleri, tema, malzeme ve teknik gibi unsurlar üzerinden incelenmiştir. Eserler siyaset, göç ve ekonomi üzerinden değerlendirilerek, dönemin değişen koşullarının duvar resimlerine yansımaları ele alınmıştır. Duvar resimleri arasında, sanatçılar tarafından uzun yıllar boyunca yapılan ortak bir temanın varlığı dikkat çekmektedir. Bu kompozisyonun sanatçıların ve toplumun hafızasındaki yeri tartışılmıştır. Ayrıca duvar resmi yapan sanatçılar saptanmaya çalışılmıştır. Bu tezle birlikte akademik ressamlar ve alaylı ressamlar şeklinde iki grubun duvar resimleri yaptığı anlaşılmıştır. Çalışmada her iki grubun arasındaki farklar eserler üzerinden değerlendirilmiştir. Bununla birlikte tespit edilen sanatçıların biyografileri oluşturulmuştur. Sanatçıların yararlandıkları görsel belgeler üzerinde özellikle durulmuştur ve duvar resimleriyle bir karşılaştırma yapılarak dağılan imgeler üzerine fikir yürütülmüştür. Bu tez, duvar resimli apartmanlara yönelik, kapsamlı bir şekilde hazırlanan, ilk bilimsel çalışmadır. Duvar resimlerinin apartmanlar özelinde örnekleri incelenmekle birlikte, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e kesintiye uğramadan, sanatçılar tarafından yapıldığını ve apartmanların gelenek ile yeniliğin bir kesişim mekanına dönüştüğünü ortaya koymaktadır.
İstanbul'da Beykoz kasrı ve Maslak kasırları
Çağdaşlaşma sürecinin en hareketli olduğu 19. yüzyılda hem Osmanlı hanedan üyelerinin inşa alanındaki talepleri hem de yapı üreticilerinin tasarım şablonları belirgin bir şekilde farklılaşmaktadır. Bu dönemde Avrupa etkili form ve üslup alıntılarını taşıyan birçok farklı tipte bina inşa edilir. Özellikle Osmanlı hanedan üyeleri finansörlüğünde sarayla ilişkili yapı üretici kadroları aracılığıyla İstanbul'da inşa edilen azametli saraylar, sosyal yaşamın kodlarındaki gelişimi simgeleyen kasırlar ve köşkler değişen mimari anlayışın, üslup farklılaşmasının ve beğeni çeşitliliğinin öncü örneklerini sunmaktadır. Tezin asıl odağını oluşturan Beykoz Kasrı ve Maslak Kasırları da mimarideki üslup farklılaşmasını ve dekorasyondaki beğeni çeşitliliğini örnekler nitetiktedir. Tezde 18.- 19. yüzyıl süresince değişen sosyal olgular, kültür ve sanat ortamını tetikleyen dinamikler kronolojik olarak aktarılarak Beykoz Kasrı ve Maslak Kasırları özelindeki yansımalarına değinilmiştir. Avrupa üslup şablonlarının Osmanlı mimarisine sıçramaya başlamasıyla birlikte, değişen kütle, hacim, biçim, dekorasyon, süsleme ve bahçe düzenlemeleri Beykoz Kasrı ve Maslak Kasırları bağlamındaki etkileri üzerinde durulmuştur. Ayrıca bu çalışmada, Beykoz Kasrı ve Maslak Kasırlarının işlevsel özellikleri, inşasını üstlenen yapı üreticileri, cephe tasarımı, süsleme programı, malzeme detayları, dekoratif objeler ve peyzaj tasarımı bütünsel bir yaklaşımla değerlendirmiştir. Çıkan sonuçlar bağlantı kurularak yorumlanmıştır.