Theses supervised by Doç. Dr. Kenan Koç
10 theses · Muğla Sıtkı Kocman University
Muhtar Avezov'un Abay Yolu romanında tur, jür, otır, jatır kalıp fiilleri
Muhtar Avezov, Kazak eğitimci, yazar, çevirmen, eleştirmen, siyasetçi, düşünür. Kazakların en verimli yazarlarından biridir. Kazak destanları ve genel Türk edebiyatı ile araştırmalar yapmış; hikâye, çeviri, deneme, roman türlerinde eserler vermiştir. Abay Yolu, Muhtar Avezov'un kaleme aldığı dört ciltlik destansı biyografik roman. Avezov'un, hatta bütün Kazak Edebiyatının en büyük eseri olarak değerlendirilir. Abay Yolu, Kazak halkını, edebiyatını, kültürünü, folklorunu dünyaya tanıtan ve en iyi şekilde temsil eden eserdir. Avezov'un adını ebediyen yaşamasını sağlayan ve onu "sönmeyen yıldızlar"dan birisi yapmıştır. Kazak Türkçesinde şimdiki zaman kipinin en sık karşılaşılan bu şekli, fiil kök veya gövdesine -p, -a, -e, -y zarf-fiil eklerinden birinin ilave edilmesinin ardından "jatır", "jür", "tur", "otır" unsurlarından birisinin getirilmesiyle yapılır. Kazak Türkçesinde yaygın olarak kullanılan birleşik yapıların içerisinde sıkça geçen "jatır", "jür", "tur", "otır" yapıları cümlede gerçek anlamlarını koruyarak temel fiil olarak da kullanılmaktadır. Şimdiki zaman çekiminde "tur", "jür", "otır", "jatır" unsurlarının hangisinin ne zaman kullanılacağına dair kesin kurallar yoktur ve bunların kullanım sahaları dili konuşan insanların alışkanlıklarıyla ilgilidir. Ayrıca, başka bir bakış açısıyla değişik anlam ayrıntılarının oluşması, temel fiille yardımcı fiiller arasında bağlantı sağlayan -p, -a, -e, -y zarf-fiillerinden hangisinin tercih edileceğine bağlıdır.
Kazak Türkçesinde zaman kavramıyla ilgili söz varlığı
İki temel bölümden meydana gelen çalışmamızın birinci bölümünde zaman kavramı, zaman kavramının nesnelliği ve öznelliği, psikolojik zaman, felsefe, sosyoloji, antropoloji, filoloji vb. bilim dallarında zamanın tanımı ve zamana bakış konusu ele alınmıştır. Bunun yanında Orta Asya Türklerinin zaman anlayışı, bunun içerisinde Kazak Türklerinin zaman kavramına bakışı, zaman dilimlerini adlandırmaları vb. hususlar da ayrıntılı olarak anlatılmaya çalışılmıştır. İkinci bölümünde ise Kazak Türkçesinin söz varlığında zaman kavramıyla ilgili bütün unsurlar orataya çıkarılmıştır. Bu unsurlar sınıflandırılarak bunların edebî dilde, ağızlarda, halk arasındaki kullanımlarına örnekler verilmeye çalışılmıştır. Kazak Türklerinin tarih, kültür ve yaşadıkları coğrafyanın özelliklerine bağlı olarak herkes için ortak olan zaman kavramına kendi dünyalarınca yorumlamalar, katkılar ve sınıflandırmalar yaptıkları görülmüştür.
Kazak Destanlarında kadının görünümü
Çalışmamızın ilk bölümünde Kazak destanlarında kadın unsurlarını; Kazak kültürü, geleneği ve göreneği, örf ve adetleri çerçevesinde inceledik. Kazak destanlarında kadın adının sıklıkla geçtiğini, destanların oluşumunda kadın faktörünün oldukça önemli bir etkisi olduğunu tespit ettik. Kadın unsurlarını araştırdığımız tezimizde, "Kazak Destanları 2", "Kazak Destanları 4", "Kazak Destanları 5", "Kazak Destanları 6", "Kazak Destanları 7", "Kazak Destanları 8", "Kazak Destanları 9", "Kazak Destanları 10" kitaplarını inceleyerek değerlendirmelerimizi gerçekleştirdik. Aile hayatı ve sosyal hayat bağlamında ele aldığımız kadın temasını, aile içerisinde; anne, eş ve sevgili, kız çocuk, kız kardeş, yenge, üvey anne şeklinde akrabalık adları ile gruplandırarak, sosyal hayatın içerisinde toplumun adlandırdığı; cadı kadın, dilenci kadın, kocakarı, kırk kız ve peri kızı tiplerine göre tasnif ettik. Kazak destanlarında, kadının kahramanlığını, zekasını, güzelliğini, evliliklerini ve kadına yapılan hakaretleri belirttik. Kadının statüsünü ve toplumun kadına karşı bakışını ortaya koymaya çalıştık. Sonuç ve öneri bölümünde, Kazak kültürü içinde kadının kimliği hakkında yorumlarımızı ve önerilerimizi ifade ettik. Anahtar Kelimeler: Kadın, Destan, Kazak, Kültür
Kazak Türkçesinde sağlıkla ilgili söz varlığı
Bu çalışmada Kazak Türkçesinde sağlıkla ilgili söz varlığı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Kazaklardaki geleneksel tedavi yöntemleri, Kazakların sağlık konusuna yaklaşımı, günümüzde Kazakistan'da sağlıkla ilgili durum ve çalışmalar da tez içerisinde ele alınmıştır. Sağlıkla ilgili kelime, tamlama, terim, deyim ve atasözleri madde başı olarak verilirken Türkiye Türkçesindeki karşılıkları da açıklamalı olarak verilmiştir. Madde başları Kazakçanın sözlükleri taranarak tespit edilmiştir. Daha iyi anlaşılması için madde başlarının geçtiği örnek cümleler de seçilmiştir. Sağlıkla ilgili kelimelerin istatistiği de yapılmıştır. Çalışmaya "sağlık'' ile ilgili kelimeler ve kullanım alanları için kısaltma bölümü eklenmiştir.
Kazak Türkçesinde sağlıkla ilgili söz varlığı
Bu çalışmada Kazak Türkçesinde sağlıkla ilgili söz varlığı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Kazaklardaki geleneksel tedavi yöntemleri, Kazakların sağlık konusuna yaklaşımı, günümüzde Kazakistan'da sağlıkla ilgili durum ve çalışmalar da tez içerisinde ele alınmıştır. Sağlıkla ilgili kelime, tamlama, terim, deyim ve atasözleri madde başı olarak verilirken Türkiye Türkçesindeki karşılıkları da açıklamalı olarak verilmiştir. Madde başları Kazakçanın sözlükleri taranarak tespit edilmiştir. Daha iyi anlaşılması için madde başlarının geçtiği örnek cümleler de seçilmiştir. Sağlıkla ilgili kelimelerin istatistiği de yapılmıştır. Çalışmaya "sağlık'' ile ilgili kelimeler ve kullanım alanları için kısaltma bölümü eklenmiştir.
Kazak Türkçesinde doğum, ölüm ve evlilikle ilgili söz varlığı
Bir toplumun yaşama biçimi, inanışları, gelenek ve görenekleri söz varlığında ortaya çıkar. "Kazak Türkçesinde Doğum, Ölüm ve Evlilikle İlgili Söz Varlığı" başlığını taşıyan bu tezimiz de Kazak söz varlığının doğum, ölüm ve evlilikle ilgili kavramsal yanını vermektedir. Kazak halkının doğum, evlilik ve ölüm gibi hayatın büyük geçiş dönemlerini ve bunlara bağlı ritüellerini, inançlarını, uygulamalarını, sözvarlıklarını, kelime gruplarını, atasözü ve deyimlerini maddeler halinde tespit ettik, tezimizde inceledik. Tezimiz esas olarak iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Kazak halkının doğum, evlilik, ölümle ilgili kültürel birikiminin teorik yanı ele alınmış, ikinici bölümde ise Kazak Türkçesinde yer alan doğum, ölüm ve evlilikle ilgili söz varlığı maddeler halinde incelenmiştir. Girişte ise Kazakistan'da konuyla ilgili yapılmış çalışmalar hakkında bilgi verilmiştir. Anahtar kelimeler: Kazakistan, söz varlığı, doğum, evlenme, ölüm
Kazak Türkçesinde doğum, ölüm ve evlilikle ilgili söz varlığı
Bir toplumun yaşama biçimi, inanışları, gelenek ve görenekleri söz varlığında ortaya çıkar. "Kazak Türkçesinde Doğum, Ölüm ve Evlilikle İlgili Söz Varlığı" başlığını taşıyan bu tezimiz de Kazak söz varlığının doğum, ölüm ve evlilikle ilgili kavramsal yanını vermektedir. Kazak halkının doğum, evlilik ve ölüm gibi hayatın büyük geçiş dönemlerini ve bunlara bağlı ritüellerini, inançlarını, uygulamalarını, sözvarlıklarını, kelime gruplarını, atasözü ve deyimlerini maddeler halinde tespit ettik, tezimizde inceledik. Tezimiz esas olarak iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Kazak halkının doğum, evlilik, ölümle ilgili kültürel birikiminin teorik yanı ele alınmış, ikinici bölümde ise Kazak Türkçesinde yer alan doğum, ölüm ve evlilikle ilgili söz varlığı maddeler halinde incelenmiştir. Girişte ise Kazakistan'da konuyla ilgili yapılmış çalışmalar hakkında bilgi verilmiştir. Anahtar kelimeler: Kazakistan, söz varlığı, doğum, evlenme, ölüm
Sayın Muratbekov'un "Juvsan İyisi", "Basında Üşqaranıñ", "Ananıñ Armanı" ve "Raygül" adlı hikâyeleri üzerine dil incelemesi (metin-aktarma-inceleme)
Sayın Muratbekov, Kazak edebiyatı hikâyeciliğinde büyük bir yere ve öneme sahip yazarlardan biridir. Yaşadığı devri yansıtan ve bu yansımaları sanat çerçevesine sığdıran bir yazardır. İçinde bulunduğu dönemin şartlarını tüm gerçekliğiyle gözler önüne seren yazar, İkinci Dünya Savaşı sonrası Kazak edebiyatının canlanması ve güçlenmesini sağlayan yazarlardan biridir. İkinci Dünya Savaşı yıllarına şahit olan Muratbekov, tecrübelerini köy teması üzerine yerleştirerek Kazak halkının o dönemde çektiği zorluk, sıkıntı ve güçlüğün dili olmuştur. Bu tezin giriş kısmında Sayın Muratbekov'un hayatı, edebî kişiliği, eserleri ve üzerine yapılan çalışmalar sunulduktan sonra, Sayın Muratbekov'un "Juvsan İyisi", "Basında Üşqaranıñ", "Ananıñ Armanı" ve "Raygül" adlı hikâyelerini Türkiye Türkçesine aktararak edebiyata kazandırmaya gayret edilmiş ve Sayın Muratbekov'un, dolayısıyla da Kazak Türkçesinin dil zenginlikleri ortaya konmuştur. Çalışmanın giriş kısmında Sayın Muratbekov'un hayatı, edebî kişiliği, eserleri ve hakkında yapılan araştırmalar sunulmuştur. İkinci bölümde ise yazarın kaleminden çıkan hikâyeler ses ve şekil bilgisi açısından incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise eserlerin transkripsiyonu ve aktarması yer almaktadır. Anahtar Kelimeler: Sayın Muratbekov, hikâye, inceleme, aktarma
Karakalpak, Kazak ve Kırgız Türkçesinde kelime gruplarının yapısı
Çalışmamızda Kazak, Kırgız ve Karakapak Türkçelerindeki kelime gruplarını yapı ve sentaktik açıdan inceledik. Adı geçen üç lehçede kelime gruplarının Rus gramer metoduna göre incelendiğini fark ettik. Biz Türkiye Türkçesi söz dizimi metodunu esas alarak bu üç lehçedeki dil malzemesini tarayıp inceleyerek kelime gruplarını belirledik. Değerlendirme kısımlarında bu kelime gruplarını lehçeler arasındaki benzerlik ve farklılıklarını ortaya koyduk. İncelediğimiz kelime gruplarının tamamını Türkiye Türkçesinin anlayışına göre incelediğimiz için aynı zamanda Türkiye Türkçesiyle de kıyaslamış olduk. Her üç lehçede kelime gruplarının büyük oranda benzerlik taşıdığını tespit ettik. Anahtar Kelimeler: Kelime grupları, Sentaks, Kazak Türkçesi, Kırgız Türkçesi, Karakalpak Türkçesi
Karakalpak, Kazak ve Kırgız Türkçesinde kelime gruplarının yapısı
Çalışmamızda Kazak, Kırgız ve Karakapak Türkçelerindeki kelime gruplarını yapı ve sentaktik açıdan inceledik. Adı geçen üç lehçede kelime gruplarının Rus gramer metoduna göre incelendiğini fark ettik. Biz Türkiye Türkçesi söz dizimi metodunu esas alarak bu üç lehçedeki dil malzemesini tarayıp inceleyerek kelime gruplarını belirledik. Değerlendirme kısımlarında bu kelime gruplarını lehçeler arasındaki benzerlik ve farklılıklarını ortaya koyduk. İncelediğimiz kelime gruplarının tamamını Türkiye Türkçesinin anlayışına göre incelediğimiz için aynı zamanda Türkiye Türkçesiyle de kıyaslamış olduk. Her üç lehçede kelime gruplarının büyük oranda benzerlik taşıdığını tespit ettik. Anahtar Kelimeler: Kelime grupları, Sentaks, Kazak Türkçesi, Kırgız Türkçesi, Karakalpak Türkçesi