Theses supervised by Doç. Dr. Kumru Didem Atalay
10 theses · Başkent University
Askeri araçlarda süspansiyon sistemi krom kaplama çap ölçümü bulanık süreç kontrolü
Askeri araçların kullanım alanları bakımından zorlu arazi koşullarına dayanıklı olabilmeleri için etkili, kullanışlı ve aracı yol şartlarında aldığı darbelerden koruyabilecek yağ içeren süspansiyon sistemlerine sahip olmaları gerekmektedir. Kullanılan bu endüstriyel yağ zaman zaman paslanma ve korozyona sebep olmaktadır. Bunu önlemek için amortisör millerine krom kaplama uygulanmaktadır. Bu krom kaplama sürecinin ardından, silindirik parçaların çap ölçümleri yapılmakta ve alınan sonuçlar spesifikasyon limitlerine göre büyük olursa, silindirlerin mekanizmasına geçmemesinden, küçük olursa da mekanizma içinde boşluklu yapı oluşmasından dolayı, süspansiyon sistemi mekanizmasında sorunlar meydana getirmektedir. Silindirik parçaların çaplarının spesifikasyon limitleri içinde bulunması ve bu limitlerin etkin ve doğru bir şekilde belirlenmesi önemli bir sorundur. Alınan ölçüm değerlerinin uygunluk seviyesini inceleyebilmek, mümkünse artırabilmek ve sürecin sonraki aşamalarda iyileştirilebileceğini göz ardı etmemek için daha esnek sonuçlar elde edebilmek adına bulanık mantık kavramından yararlanılmıştır. Bu çalışmada, bulanık kontrol kartları kullanılarak çözümlemeler yapılmış ve uygun değerler üyelik fonksiyonlarıyla saptanmıştır. Bu sayede gereksiz yeniden işleme ve gecikme maliyetlerinden kaçınılmıştır. Sürecin gidişatı bulanık kontrol kartından izlenmiş ve olası durumlar incelenerek, iyileştirmeler planlanmıştır.
Bir tuğla fabrikasında bulanık kabul örnekleme planlarının uygulanması
Günümüzde sürekli gelişen teknoloji, tüketiciye yüksek kalite beklentisi getirmiştir. Hem üreticiyi hem de tüketiciyi koruyarak kalitenin istenen düzeyde tutulması, güvenilir bir kabul örneklemesi planı ile sağlanabilir. Kabul örneklemesi, ürünün pazara çıkmaya yeterli düzeyde kaliteye sahip olup olmadığına çeşitli testler yardımıyla karar verir. Bu tez çalışmasında bir istatistiksel kalite kontrol tekniği olan kabul örneklemesi, uygulamalı olarak sunulmuştur. Kabul örneklemesinin kavramları ve çeşitleri ayrıntılı olarak işlenmiştir. Uygulama aşamasında tek katlı, çift katlı ve bulanık tek katlı kabul örnekleme planlarına yer verilerek her bir örnekleme planı, üç farklı kesikli olasılık dağılımı kullanılarak oluşturulmuştur. Kullanılan dağılımların kabul olasılığı, ortalama toplam muayene sayısı ve çıkan ortalama kalite değerleri üzerinde yarattığı farklılıklar tablolar üzerinde izlenmiştir. Üretici ve tüketici risklerinin değişiminin ürünün kalitesinde yarattığı fark vurgulanmıştır. Oluşturulan kabul örnekleme planları kendi aralarında karşılaştırılarak söz konusu fabrikanın ürün kalitesinin yükseltilebilmesi, muayene maliyetinin uygun bir seviyede tutabilmesi ve veri ölçümlerinde meydana gelebilecek sorunlara karşı hazırlıklı bulunabilmesi amaçlarıyla örnekleme planları önerilmiştir. Yapılan literatür taraması kapsamında kabul örneklemesinin inşaat sektöründe bir uygulamasına ve hipergeometrik dağılımlı bulanık kabul örneklemesine rastlanmamıştır. ANAHTAR KELİMELER: İstatistiksel Kalite Kontrol, Kabul Örneklemesi, Örnekleme Planı, Bulanık Yaklaşım
Diyalizde kullanılan arter-ven setlerinde nötrosofik regresyon analizi ile hatalı ürün miktarı tahmini
Böbrek vücuttaki zararlı maddeleri uzaklaştırma, asit baz dengesini düzenleme gibi işlevlerini yerine getiremez ise böbrek hastalıkları oluşmaya başlar. Küresel bir sorun haline gelen böbrek yetmezliğinde, ilerlemeyi geciktirmek ve olumsuz sonuçları önlemek için erken teşhis, hastalığın değerlendirilmesi, önleyici çözümler ve tedavi süreci önemli bir yer tutmaktadır. Diyaliz, böbrek fonksiyonu yetersiz olan bir hastayı desteklemek için kullanılan bir tedavi yöntemi olup bu yöntemin uygulanması için kullanılan mekanizmanın içerisinde arter-ven setleri önemli bir yer tutmaktadır. Çalışma kapsamında diyaliz konusunda kendini kanıtlamış global bir medikal firmada üretilen arter-ven setleri üzerinde çalışılmış olup bu setler altı adet alt üründen oluşmaktadır. Bu alt ürünler; hasta bağlantıları, arter veya ven izolatörü, heparin hattı, enjeksiyon portu, ven kan haznesi ve klemplerdir. Bu çalışmada ,arter-ven setlerinin alt ürünlerine ilişkin hata miktarı tahmini için nötrosofik regresyon analizi kullanılmıştır. Tahmin modelinin oluşturulması için bu alt ürünlerin geçmiş beş yıla yönelik aylık verileri baz alınmıştır. Bu sayede üretilen arter-ven setlerinde nötrosofik regresyon analizi ile gelecek aylara ilişkin hata miktarları tahminleri yapmak amaçlanmıştır. Üretim sonrası yapılacak kalite kontrol süreçlerinde oluşacak hatalı ürünlerin ayıklanması müşteri memnuniyetini beraberinde getirecektir ancak ayrılan hatalı ürün maliyetleri firmaya yansıyacaktır. Oluşturulan tahmini modeller ve hata tahminleri kullanılarak ileriye yönelik üretim ve maliyet planlamalarının yapılmasına olanak sağlanması amaçlanmıştır.
Web sitesi tasarım kriterlerinin önem derecelerinin bulanık ortamda belirlenmesi
Günümüzde internet, hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olmuş ve gün geçtikçe güçlenen bir iletişim aracı haline gelmiştir. Gelişen teknolojiler ile internet için büyük önem arz eden web siteleri insanların gündelik hayatlarını kolaylaştırmaktadır. Web siteleri insanların sıklıkla, eğlence, finans, eğitim, sosyal gibi birçok konuda ihtiyaçlarını hızlıca karşılamaktadır. Web sitelerinin kullanım amaçları birbirinden farklılık gösterse de bu siteleri hazırlarken dikkat edilmesi gereken ortak kriterler vardır. Bu tez çalışmasında, web sitesi tasarımında kullanılan kriterler belirlenmiştir ve iki ayrı bakış açısından incelenmiştir. Bu gruplar; web sitesi tasarımını gerçekleştiren yazılımcılar ve web sitesini ziyaret eden kullanıcılardır. Yazılımcı tarafındaki karar vericiler web tasarımı konusunda deneyimli ve sektöründe lider üç firma içerisinden beş yazılımcı olarak seçilmiştir. Kullanıcı tarafındaki karar vericiler ise web sitelerini çok sık ziyaret eden kişiler arasından rastgele olarak seçilmiştir. Web sitelerinin kriterlerinin uzmanların görüşlerine göre önem dereceleri Çok Kriterli Karar Verme metotlarından olan FUCOM ve Bulanık FUCOM ile belirlenmiştir.
Kahve tüketim miktarlarının ülkeler bazında sezgisel bulanık doğrusal regresyon analizi ile tahmini
Geçmişten günümüze sosyalleşmede ve insanların eğlenmesinde yerini koruyan bir trend olan kahve sektörü, araştırmacılar tarafından sıkça kullanılan bir araştırma konusu haline geldi. Günümüzde insanların bu meşrubat sevgisi, kahve endüstrisinin geleceği hakkında fikir sahibi olma arzusuna yol açmaktadır. Ancak talebin bu kadar yüksek olduğu bu sektörün ithalat yapan ülkeler açısından devamlılığının sağlanması gerekmektedir. Kahve çekirdeği üretiminin dünyadaki talebi karşılama yeterliliği her geçen gün daha da önem kazanmaktadır. Bu durum göz önüne alındığında, her kaynakta olduğu gibi, kahve çekirdeklerinin kaynağının sınırlı olduğu ve korunması gerektiği görülmektedir. Bu çalışmada kahve sektörünün önümüzdeki yıllarda devamlılığını sağlamak için sektöre yol göstermesi amacıyla kahve sektöründe tüketim tahmini çalışılmıştır. Çalışmada kullanılan veriler gerçek hayattaki bir problemde derlenmiş veriler olduğundan kesin yargıları içermez. Bu nedenle sezgisel bulanık yaklaşım kullanılmıştır. Günümüzde gerçek hayat problemlerinde ortaya çıkan belirsizlikleri analiz etmek ve bu problemleri yorumlamak için bulanık mantık yöntemlerinin kullanımı yaygınlaşmıştır. Bu çalışmada, belirli ülkelerdeki kahve tüketim miktarları sezgisel bulanık regresyon analizi ile tahmin edilmiştir. Sezgisel bulanık yöntemleri seçmenin nedeni, regresyon yönteminin temel taşı olan girdi ve çıktı değişkenleri arasındaki belirsizlikleri daha derinlemesine incelemenizi sağlamasıdır. Bu sayede, ileriye dönük tahminler, kahve tüketiminin geleceğine dair bir öngörü sağlayacaktır.
Orta gerilim elektrik dağıtım sektöründe proje tamamlanma zamanlarının belirlenmesi
Endüstrilerde elektriğe olan bağımlılığın artması santrallerin herhangi bir gecikme olmaksızın zamanında işletmeye açılmasını zorunlu kılmaktadır. Elektrik tedarikinde yaşanması olası bir kesinti, siparişlerin zamanında yetiştirilememesi nedeniyle maruz kalınacak zararlar, tazminatlar ve piyasadaki prestij kayıplarına neden olmaktadır. Bunun yanısıra üretimden kaynaklanan hammadde ve yarımamul kayıpları ve bozulmalara neden olmaktadır. Bu çalışmada orta gerilim dağıtım şebekesine bağlanacak olan bir rüzgar enerji santralinin dağıtım şebekesine bağlanması için gerekli olan donanımların ve işlerin tamamlanma zamanlarının belirlenmesi, kritik yolun oluşturulması ve minimum maliyetle yapılması amaçlanmıştır. Problem çok projeli, zaman-maliyet etkileşimli, öncelik ilişkili bir çizelgeleme problemi olarak ele alınmıştır. Çalışmada projenin gerçekleştirilmesine yönelik teknik bilgi ve proje aşamalarının zaman bilgileri, öncelikleri ve maliyetlerine ilişkin ayrıntılı bilgiler verilmiş; Kritik Yol Yöntemi (CPM), Proje Değerlendirme ve Gözden Geçirme Tekniği (PERT) ve Hızlandırma yöntemleri açıklanmıştır. Rüzgar santralinin tamamlanmasına yönelik zamana ve proje maliyetlerine ilişkin veriler PERT ve Hızlandırma yöntemlerine göre analiz edilmiştir. Sonuçlarda projenin en kısa zamanda tamamlanma süresi ve maliyeti belirlenmiş, projenin hızlandırılması neticesinde kısaltılmış zaman ve hızlandırma maliyeti belirlenerek maliyet kar karşılaştırılma yöntemi ile şirket karar sürecine yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Yakıt türüne göre motosiklet seçimi ve yeni bir tasarım
Motosikletler günümüz koşullarına oldukça uygun ulaşım araçları olup Motosikletler benzinli ve elektrikli olmak üzere ikiye ayrılır. Bu çalışmada elektrikli ve benzinli motosikletler belirli parametreler ile karşılaştırılarak incelenecektir. Çalışmada motosiklet kullanıcılarının fikirleri doğrultusunda elektrikli ve benzinli motorların özelliklerinin ayrıntılı olarak araştırılması ve ölçülebilen değerlerin belirlenerek karşılaştırma verisi olarak kullanılması amaçlanmaktadır. Kullanıcıların fikirlerini belirleyebilmek amacıyla bir sorgulama sistemi oluşturulacak, alınan cevaplar doğrultusunda tercih sebepleri ve parametreler belirlenecektir. Ölçülen değerler ve sorgulama sistemi sonucunda elde edilen veriler uygun yöntemler kullanılarak karşılaştırılarak, yorumlanacak ve çalışma tamamlanacaktır.
Bulanık kalite fonksiyon göçerimi'nin hizmet sektörüne uyarlanması
Son yıllarda hizmet sektörünün hızla gelişmesiyle birlikte firmalar ayakta kalmak ve rekabet etmek için çaba göstermektedir. Bu ayakta kalmanın en başarılı ve en iyi yolu müşterilerin ihtiyaç ve beklentilerini en iyi şekilde öğrenmekten geçmektedir. Bu çalışmada hizmet sektöründe müşterinin sesini dinlemenin ne derece etkili olduğu bulanık Kalite Fonksiyon Göçerimi yöntemi kullanılarak gösterilmektedir. Bu çalışmanın ilk bölümünde hizmet kavramının tanımı, hizmetin özellikleri, müşteri memnuniyeti, algılanan ve beklenen hizmet kalitesi bahsedilmiştir. Müşteri memnuniyetinin bir işletme için ne derece önemli olduğundan ve odak noktasında tutulması gereklilikleri aktarılmıştır. Müşterilerin algıladıkları ve bekledikleri hizmet kalitesinin öneminden bahsedilmiştir. İkinci bölümde Kalite Fonksiyon Göçerimi'nin tanımı, tarihçesi, amaçları, faydaları, zararları gibi genel bilgilerinin yanında Kalite Fonksiyon Göçerimi ve Kalite Evi hakkında bilgiler verilmiştir. Kalite Fonksiyon Göçerimi uygulanarak müşterilerin sesini dinlemeyi öğrenip, müşteri isteği doğrultusunda hareket edilip hizmet üretilmesi aktarılmıştır. Üçüncü bölümde bulanık mantığın tanımı yapılarak tarihçesinden ve uygulamanın nasıl yapılacağından bahsedilmiştir. Bulanıklık hangi durumlarda kullanmanın daha uygun ve faydalı olduğu belirtilmiştir. En son bölümde ise bulanık Kalite Fonksiyon Göçerimi çalışmaya uygulanma teknikleri anlatılmış ve bu çalışmada kullanılan formüller gösterilmiştir. Bulanık Kalite Fonksiyon Göçerimi matrisi uygulanan ankete göre çizilmiş hesaplanmış grafikleri çizilmiş ve yorumlanmıştır.
İş sağlığı ve güvenliği kapsamında fosil lokalitesinde fıne kınney metodu ile risk değerlendirmesi
Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği uzun yıllardır çalışma alanlarında uygulanmaktadır ve tüm işyerleri yaptıkları işle ilgili risk değerlendirmesi yapmakla ya da yaptırmakla mükelleftir. Türkiye'de araştırma kazıları iş sağlığı ve güvenliği kapsamında kendisine; Madencilik ve taş ocakçılığını destekleyici diğer hizmet faaliyetleri tanımı içerisinde 'tehlikeli' çalışma alanlarında yer bulmuştur. Bu hizmet faaliyetleri tetkik, araştırma hizmetleri, jeolojik gözlemler, boşaltma, pompalama hizmetleri olarak sıralanabilir. Burada test amaçlı sondaj faaliyetleri ile petrol ve doğalgaz için yapılan hizmetler bunların dışında yer almaktadır. Bu çalışmada ise araştırma kazıları hakkındaki bilgilendirmeler "Araştırma sondaj ve kazı" ana başlığı altında sunulmuş ve bir fosil lokalitesinde risk değerlendirmesi iki farklı metot kullanılarak sonuçlar karşılaştırılmıştır. Risk değerlendirmesi için seçilen iki metot L tipi matris ve Fine-Kinney metodudur. Çalışmada elde edilen veriler Fine-Kinney metodunun L tipi matris metoduna göre daha geniş bir aralıkta değerlendirme imkanı sunduğu için sonuçların güvenilirliğinin ve doğruluğunun büyük ölçüde arttığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bütünleşik yeni bir yaklaşım ile havayolu hizmet kalitesinin cinsiyetler açısından değerlendirilmesi
Gelişen teknoloji ve artan çalışma hayatının hızlı temposu gereği zamanın insanlar için önemli bir faktör olduğu günümüzde, hava yolu taşımacılığı sektörüne olan talep oldukça artmakta ve bu durum havayolu taşımacılığının gelişmesini zorunlu kılmaktadır. Küreselleşmenin de etkisiyle hava yolu ulaşımını tercih eden müşteri sayısında artış görülmekte ve bu artış havayolu taşımacılığının önemini ortaya koymaktadır. Artan bu talep ve havayolu taşımacılığına verilen bu önem doğrultusunda hizmet kalitesinin etkin bir şekilde ölçülmesi ve değerlendirilmesi gerekliliği ortaya çıkar. Hava yolu taşımacılığı sektöründe, artan taleple birlikte ciddi bir rekabet ortamı oluşmuştur. Bu rekabet ortamı, kalite anlayışı, müşteri istek ve beklentilerini karşılamayı odak noktası haline getirmiştir. Tez çalışmasında, geliştirilen yeni bütünleşik Entropi Ağırlıklı Bulanık EDAS yöntemi ve literatürde bulunan bütünleşik Entropi Ağırlıklı Bulanık VİKOR yöntemi kullanılarak hava yolu ulaşımını tercih eden kadın ve erkek yolcuların hizmet kalitesinin değerlendirilmesinde kullanılmıştır. Çalışmada hem yeni bir bütünleşik ÇKKV yöntemi önerilmiş hem de bu yöntem kullanılarak cinsiyet farklılığına göre sonuçlar değerlendirilmiştir.