Theses supervised by Prof. Dr. Aykut Emre Bozdoğan
12 theses · Tokat Gaziosmanpaşa University
Ses ve özellikleri konusunda okul dışı ortamlarda yapılan etkinliklerin ortaokul öğrencilerinin fen konularına olan ilgilerine ve fen öğrenme motivasyonlarına etkisi
Bu araştırmanın amacı, Ses ve Özellikleri konusunda okul dışı öğrenme ortamlarında yapılan etkinliklerin, 6. sınıf öğrencilerinin fen konularına yönelik ilgilerine ve fen öğrenimine yönelik motivasyonlarına etkisini araştırmak ve okul dışı öğrenme ortamlarının fen bilimleri dersinde kullanılması ile ilgili öğrenci görüşlerini belirlemektir. Çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel model kullanılmıştır. Modele uygun olarak yansız olarak seçilen deney ve kontrol grubu öğrencilerine uygulama öncesinde ve sonrasında ölçmeler yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda deney grubunda hem bir alan gezisi hem de okul bahçesi etkinlikleri ile bütünleştirilmiş ve 5E öğrenme modeline uygun bir şekilde hazırlanan ders planları kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2022-2023 eğitim-öğretim döneminde Çorum il merkezindeki bir devlet okulunda öğrenim gören toplam 50 (25 deney, 25 kontrol grubu) 6. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri ''Fen Konularına Yönelik İlgi Ölçeği'', ''Fen Öğrenimine Yönelik Motivasyon Ölçeği'' ile öğrencilerin gezi öncesinde ve gezi sonrasında cevaplamaları için hazırlanan açık uçlu sorular ile toplanmıştır. Ölçeklerden elde edilen nicel verilerin analizi SPSS programı ile yapılmış, öğrenci görüşlerinin alındığı açık uçlu sorular ise içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda deney grubunun hem fen konularına yönelik ilgi, hem de fen öğrenimine yönelik motivasyon puanlarında anlamlı bir artış olurken, kontrol grubu öğrencilerinin fen konularına yönelik ilgi ve fen öğrenimine yönelik motivasyon puanlarında anlamlı bir fark tespit edilmemiştir. Bununla birlikte öğrenciler, kendilerine yöneltilen açık uçlu sorulara verdikleri cevaplarda gezi ile ilgili de olumlu görüşler bildirmişlerdir. Bu kapsamda öğrenciler yapılan etkinliklerin eğlenceli olduğunu, fen bilimleri dersine olan ilgilerini arttırdıklarını ve konuyu daha iyi kavradıklarını, ifade etmişlerdir. Araştırma sonucunda öğrencilerin sınıf ve okul dışı etkinlikler sayesinde ilgi ve motivasyonlarının arttığı göz önüne alındığında, bu gibi etkinlikler daha kalabalık gruplar ile planlanıp daha fazla öğrencinin bu ortamlardan faydalanması sağlanabilir. Yine fen bilimleri dersi kapsamında gerçekleştirilen bu gezinin öğrencilerin derse karşı ilgi ve motivasyonlarını arttırdığı dikkate alındığında, öğrencilerin motivasyonun ve ilgisinin düşük olduğu derslerde de okul dışı öğrenme ortamları kullanılabilir şeklinde önerilerde bulunmak mümkündür.
Okul bahçesinde işlenen vücudumuzdaki sistemler ünitesinin öğrencilerin fen konularına yönelik ilgi düzeylerine ve fen öğrenmeye yönelik motivasyonlarına etkisinin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, 6. sınıf fen bilimleri dersi "Vücudumuzdaki Sistemler" Ünitesi'nin 5E öğretim modeline göre hazırlanmış ders planlarıyla okul bahçesinde işlenmesinin öğrencilerin fen konularına karşı ilgi ve fen öğrenmeye yönelik motivasyonlarına etkisinin incelenmesidir. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden ön test- son test kontrol gruplu yarı deneysel desene göre gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda deney grubunda Vücudumuzdaki Sistemler ünitesi okul bahçesi etkinlikleri ile desteklenerek işlenmiş, kontrol grubuna ise öğretim programına uygun etkinliklerle sınıf içinde işlenmiştir. İki gruba da 5E modeline uygun ders planları hazırlanarak uygulanmıştır. Uygulama iki grup içinde 7 hafta 28'er ders saati şeklinde tamamlanmıştır. Çalışma grubunu, 2023-2024 eğitim öğretim yılında Tokat il merkezdeki bir devlet okulunda öğrenim gören 51 ortaokul 6. sınıfı öğrencisi oluşturmaktadır. Çalışma grubu oluşturulurken kolay ulaşılabilir durum örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak "Fen Konularına Yönelik İlgi Ölçeği" ve "Fen Öğrenimine Yönelik Motivasyon Ölçeği" kullanılmıştır. Normal dağılım gösteren verilerin gerekli istatiksel çözümleri için parametrik analiz yöntemlerinden bağımlı t-testi ve bağımsız t-testi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda kontrol grubu öğrencilerinin fen konularına yönelik ilgi ön test son test puanları arasında anlamlı bir fark bulunmazken, deney grubunun fen konularına yönelik ilgi ön test son test puanları arasında anlamlı bir fark olduğu tespit edilmiştir. Yine deney ve kontrol gruplarının fen konularına yönelik ilgi son test puanları arasında anlamlı bir fark görülmemiştir. Yapılan çalışmada hem deney hem de kontrol grubu öğrencilerinin fen öğrenmeye yönelik motivasyon ön test son test puanları arasında anlamlı bir fark görülmemiştir. Bununla birlikte deney ve kontrol gruplarının fen öğrenmeye karşı motivasyon son test puanları arasında da anlamlı bir fark görülmemiştir. Araştırma sonucunda elde edilen verilere göre öğrencilerin fen konularına yönelik ilgilerini arttırılmasında okul bahçesi etkinlikleri ile desteklenmiş fen bilimleri derslerinin işe yarayabileceği değerlendirilmektedir. Ancak, öğrencilerin fen öğrenmeye yönelik motivasyonunu arttırmada ise okul bahçesi etkinlikleri ile desteklenmiş fen bilimleri dersinin anlamlı düzeyde etkili olmadığı söylenebilir.
Kuvvet-enerji ünitesinde geleneksel gölge oyunu (Karagöz-Hacivat) kullanımının öğrencinin akademik başarısına ve yaratıcı düşünme becerisine olan etkisinin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, 7. sınıf fen bilimleri dersi "Kuvvet-Enerji" ünitesinin Karagöz-Hacivat etkinlikleriyle zenginleştirilmiş ders planlarıyla işlenmesinin öğrencilerin akademik başarısı ve yaratıcı düşünme becerisine etkisinin incelenmesidir. Bu kapsamda deney grubunda Kuvvet-Enerji ünitesi Karagöz-Hacivat etkinlikleri ile desteklenerek işlenmiş, kontrol grubuna ise öğretim programına uygun etkinliklerle işlenmiştir. Her iki gruba da 5E modeline uygun ders planları hazırlanarak uygulanmıştır. Uygulama her iki grup içinde 5 hafta toplam 20 ders saati şeklinde tamamlanmıştır. Çalışma grubunu 2023-2024 eğitim-öğretim döneminde Bursa il merkezindeki bir devlet okulunda öğrenim gören deney grubunda 26, kontrol grubunda 27, toplam 53 7. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Çalışma grubu oluşturulurken kolay ulaşılabilir durum örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak "Kuvvet ve Enerji Başarı Testi" ve "Yaratıcılık (Ne Kadar Yaratıcısınız?) Ölçeği" kullanılmıştır. Normal dağılım gösteren verilerin gerekli istatiksel çözümleri için parametrik analiz yöntemlerinden bağımlı t-testi ve bağımsız t-testi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda kontrol grubu öğrencilerinin kuvvet ve enerji başarı ön test ve son test puanları arasında son test lehine istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmazken, deney grubunun kuvvet ve enerji başarı ön test ve son test puanları arasında son test lehine istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu tespit edilmiştir. Yine deney ve kontrol gruplarının kuvvet ve enerji başarı son test puanları arasında deney grubu lehine istatiksel olarak anlamlı bir fark olduğu görülmüştür. Yapılan çalışmada hem deney hem kontrol grubu öğrencilerinin yaratıcılık ölçeğine ait ön test ve son test puanları arasında istatiksel olarak anlamlı bir fark görülmemiştir. Bununla birlikte deney ve kontrol gruplarının yaratıcılık ölçeği son test puanları arasında istatiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen verilere göre öğrencilerin Kuvvet-Enerji Başarı testine yönelik başarılarının arttırılmasında 5E temelinde Karagöz-Hacivat etkinlikleriyle zenginleştirilmiş fen bilimleri derslerinin etkili olabileceği değerlendirilmektedir. Ancak, öğrencilerin yaratıcılıklarını arttırmada ise 5E temelinde Karagöz-Hacivat etkinlikleriyle zenginleştirilmiş fen bilimleri dersinin anlamlı düzeyde etkili olmadığı söylenebilir.
Fen bilimleri dersi kapsamında planetaryuma düzenlenen bir gezinin 7. sınıf öğrencilerinin akademik başarı, ilgi ve motivasyonlarına etkisi
Bu araştırmanın amacı, okul dışı öğrenme ortamlarından biri olan planetaryumlara düzenlenen planlı bir gezinin fen bilimleri dersinde kullanılmasının 7. sınıf öğrencilerinin akademik başarı, ilgi ve motivasyonuna etkisi ile planetaryumların fen dersinde kullanılmasına ilişkin öğrenci görüşlerini belirlemektir. Bu amacı gerçekleştirmek üzere planetaryum gezisi ile entegre edilmiş ve 5E modeline uygun olarak hazırlanmış ders planı uygulanmıştır. Okul dışı eğitim sınıftaki eğitime alternatif değil onun bir tamamlayıcısı olarak ifade edilmektedir. Dolayısıyla, okuldaki eğitime destek olacak şekilde, eğitim amaçlı aktiviteleri içeren öğrenme süreçlerinin tamamını kapsamaktadır. Bu çalışmada, araştırma problemine cevap aramak adına tek bir veri seti yeterli olmayacağı için nicel ve nitel veriler toplanmış bu sebeple karma yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin toplanmasında deneysel araştırma yöntemlerinden ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel araştırma modelinin kullanılmasına karar verilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2019-2020 öğretim yılında Amasya ilinde bir köy okulunun 7/A ve 7/B şubelerinde yer alan 32 7. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Çalışma grubunun seçiminde seçkisiz olmayan örnekleme yöntemlerinden Uygun Örnekleme Yöntemi yani kolay ulaşılabilir durum örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak nicel verilerin toplanmasında, uzman görüşüne başvurularak araştırmacı tarafından hazırlanmış olan Güneş Sistemi ve Ötesi ünitesinin ikinci bölümü olan Güneş Sistemi Ötesi: Gök Cisimleri kazanımları ile ilgili 20 sorudan oluşan ''Akademik Başarı Testi'' ile ''Fen Konularına Yönelik İlgi Ölçeği'' ve ''Fen Öğrenimine Yönelik Motivasyon Ölçeği'' kullanılmış ve bu testler deney ve kontrol gruplarına ön test-son test şeklinde uygulanmıştır. Veri analizi ise SPSS 22 programı ile yapılmış, normallik testi için Shapiro-Wilk analizi, istatistiksel hesaplamalar için ise Bağımsız Örneklem t-Testi kullanılmıştır. Yapılan istatistiksel hesaplamalar sonucunda deney grubu ile kontrol grubu akademik başarı testi, fen konularına yönelik ilgi ölçeği ve fen öğrenimine yönelik motivasyon ölçeği son test puanları arasında deney grubu lehine anlamlı bir farkın olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın nitel verilerinin toplanmasında ise yine uzman görüşüne başvurularak araştırmacı tarafından öğrenci görüşlerinin belirlenmesi amacıyla gezi öncesi ve gezi sonrası görüşme soruları kullanılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Bu çalışmada öncelikle okul dışı eğitim farklı yönleri ile tanıtılmış, ardından fen bilimleri öğretimi ve son olarak bu araştırmanın konusunu teşkil eden planetaryumların tanıtılmasına değinilerek planetaryum gezisi ile entegre edilmiş ders planının uygulama aşamaları verilmiştir. Elde edilen veriler ışığında okul dışı eğitim etkinliklerinin planlı bir şekilde yürütüldüğü takdirde amacına ulaştığı, planetaryum gezisi ile birlikte yürütülen fen bilimleri öğretiminde mevcut öğretime göre öğrenci başarısında artış gözlendiği ve başlangıçta planetaryum ile ilgili hiçbir fikri olmayan öğrencilerin bu ortamı tanıdığı, eğlenceli ve öğretici bulduğu görülmüştür. Ayrıca planetaryum ile öğretimin öğrencilerde fen konularına yönelik ilgi ve fen öğrenmeye yönelik motivasyon düzeyini anlamlı ölçüde artırdığı tespit edilmiştir. Bu araştırma ile vurgulanmak istenen düşünce ise, sınıftaki eğitime alternatif değil onun bir tamamlayıcısı olarak görülen okul dışı öğrenme ortamlarından biri olan planetaryumların tüm eğitim kademelerinde planlı etkinlikler yapılarak etkili bir eğitim aracı olarak kullanılmasının ve eğitim sistemi ile entegre edilerek yaygınlaştırılmasının önemini ortaya koymaktır. Anahtar Kelimeler: Okul Dışı Eğitim, Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı, Planetaryum.
Sınıf dışı etkinliklerin ortaokul öğrencilerinin fen bilimleri dersi akademik başarılarına ve fen öğrenmeye yönelik motivasyonlarına etkisi
Yapılan bu araştırmanın amacı, fen bilimleri dersi elektriğin iletimi ünitesinin öğretiminde okul bahçesinde yapılan sınıf dışı etkinliklerin, 6. sınıf öğrencilerinin fen bilimleri dersi akademik başarılarına ve fen öğrenmeye yönelik motivasyonlarına etkisini incelemektir. Çalışmada karma yöntem kullanılmıştır. Çalışma Amasya ilindeki bir ortaokulda 2016/2017 Eğitim Öğretim yılı bahar döneminde gerçekleştirilmiştir. Uygun örnekleme yöntemi ile seçilen çalışma grubunu 22 deney, 27 kontrol grubu olmak üzere toplam 49 altıncı sınıf öğrencisi oluşturmuştur. Çalışmanın verileri araştırmacı tarafından geliştirilen ve 34 sorudan oluşan elektriğin iletimi Ünitesi Akademik Başarı Testi ve Fen Öğrenmeye Yönelik Motivasyon Ölçeğinden elde edilmiştir. Ölçme araçları çalışma başlangıcında hem deney grubuna hem de kontrol grubuna ön test olarak uygulanmıştır. Seçilen ünite araştırmacı tarafından her iki gruba da öğretim programının öngördüğü şekilde anlatılmış, ancak sadece deney grubuna önceden hazırlanan sınıf dışı etkinlikler her dersin son 20 dakikasında kazanım sırasına göre okul bahçesinde ek olarak uygulanmıştır. Çalışma sonucunda aynı ölçme araçları her iki gruba son test olarak uygulanmıştır. Akademik başarı testi ve fen öğrenmeye yönelik motivasyon ölçeği ile toplanan nicel verilerin analizinde aritmetik ortalama ve standart sapma ile parametrik analiz yöntemlerinden bağımsız t-testi kullanılmıştır. Son testler uygulandıktan sonra deney grubu öğrencileri arasından rastgele seçilen 8 öğrenciye araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formundaki 3 soru yöneltilmiştir. Sorulara verilen cevaplar ses kaydı ile kayıt altına alınmış ve elde edilen veriler içerik analizi ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda deney ve kontrol gruplarına ön test olarak uygulanan akademik başarı testi ve fen öğrenmeye yönelik motivasyon ölçeği ön test puanları arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Bu durum çalışma öncesinde deney ve kontrol grubunun birbirine denk olduğunu göstermiştir. Son test sonuçlarına göre; deney ve kontrol gruplarının akademik başarı testi ve fen öğrenmeye yönelik motivasyon ölçeğini oluşturan beş adet alt faktörden, 1. faktör olan Araştırma Yapmaya Yönelik Motivasyon, 2. faktör olan Performansa Yönelik Motivasyon, 4. faktör olan İşbirlikli Çalışmaya Yönelik Motivasyon ve 5. faktör olan Katılıma Yönelik Motivasyon için son test puanları arasında anlamlı bir farkın olmadığı tespit edilmiştir. Sadece fen öğrenmeye yönelik motivasyon ölçeğinin 3. faktörü olan İletişime Yönelik Motivasyon açısından deney ve kontrol grubu son test puanları arasında anlamlı bir farklılık elde edilmiştir. Deney ve kontrol gruplarının puanları arasında anlamlı düzeyde farklılık olmamasının, sınıf dışı etkinliklerin uygulanması için sürenin yeterli olmamasından ve okul bahçesinin öğretime elverişli olmamasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Bununla birlikte deney grubu ile yapılan görüşme sonucunda öğrencilerin fen dersine ve sınıf dışı etkinliklere yönelik görüşlerinin olumlu yönde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Fen Bilimleri Dersi, Sınıf Dışı Etkinlik, Okul Bahçesi, Akademik Başarı ve Motivasyon, Elektriğin İletimi
Fen bilimleri öğretmenlerinin derslerinde okul bahçelerini kullanma durumlarının incelenmesi: Tokat ili örneği
Bu araştırmada, fen bilimleri öğretmenlerinin derslerinde okul bahçelerini kullanma durumlarının çeşitli değişkenler açısından bütünsel olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma Tokat ilindeki ortaokullarda görev yapan 53 erkek ve 60 kadın olmak üzere toplam 113 fen bilimleri öğretmeni ile gerçekleştirilmiştir. Öğretmenlerin okul bahçesi kullanım durumlarının belirlenmesi amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen ve iki bölümden oluşan Okul Bahçesi Kullanım Durumu Anket Formu uygulanmıştır. Anket formunun ilk bölümünde öğretmenlere ait cinsiyet, kıdem yılı, mezuniyet durumu, okutmakta oldukları sınıf seviyesi gibi demografik bilgiler yer alırken formun ikinci bölüm ise okul bahçesi kullanım durumuyla ilgili açık uçlu sorulardan oluşmaktadır. Araştırmanın problemini daha detaylı inceleyebilmek için hem nitel hem de nicel verilerden yararlanılan karma yöntem (mixed method) kullanılmıştır. Araştırma verileri fen bilimleri öğretmenlerinden yüz yüze olarak araştırmacı tarafından toplanmıştır. Araştırmanın alt problemlerine yönelik verilerin istatistiksel çözümleri için betimsel istatistik yöntemlerinden frekans ve yüzde kullanılırken, çoklu cevaplara sahip sorularda ise 26.0 paket programı ve çoklu cevap analizi kullanılmıştır. Açık uçlu sorular ise içerik analizine göre analiz edilmiştir. Araştırma sonuçları öğretmenlerin neredeyse yarısının derslerinde okul bahçelerini kullandığını, kullanan öğretmenlerin ise çoğunluğunun okul bahçesini düzensiz aralıklarla ve dersin anlatımı amacıyla kullandığını göstermektedir. Ayrıca ortaokul 5., 6., 7. ve 8. sınıf seviyeleri öğrenme alanları açısından incelendiğinde, öğretmenlerin okul bahçelerini en fazla "Fiziksel Olaylar" öğrenme alanında kullandığı görülmektedir. Bunun yanında öğretmenlerin bahçe kullanımı sırasında en fazla sınıf yönetimine ilişkin sorunlar yaşadığı ve bunu bahçenin fiziki yetersizliği ile öğrencilerin dikkat dağınıklığı ve mevsimsel sorunların takip ettiği tespit edilmiştir. Derslerinde okul bahçesini kullanmayan öğretmenlerin ise okul bahçesini kullanmama sebeplerinin başında bahçedeki öğrenci yoğunluğunun fazla olması gelmektedir. Ayrıca bunu bahçenin fiziki yetersizliği ve sınıf yönetimine ilişkin sebeplerin takip ettiği belirlenmiştir. Bununla beraber öğretmenler okul bahçesini daha etkili ve verimli kullanma adına meslektaşlarına çeşitli önerilerde bulunmuştur. Bu önerilerin başında ise bir etkinlik yapmadan önce etkinliğin mutlaka planlanması gerektiği ifadesinin geldiği belirlenmiştir. Bunun yanı sıra öğretmenlerin okul bahçesi kullanımının, öğrencilerin psikomotor, bilişsel ve duyuşsal becerilerinin gelişimine destek sağladığını ifade ettikleri belirlenmiştir.
Ortaokul 6. ve 7. sınıf öğrencilerinin dünya ve evren öğrenme alanına yönelik kavram imajlarının tespiti: Tabu oyunu
Bu araştırmanın amacı, tabu oyunu yardımıyla ortaokul 6. ve 7. sınıf öğrencilerinin Dünya ve Evren öğrenme alanı konu ve kavramlarına yönelik kavram imajlarının tespit edilmesi ve öğrencilerin tabu oyununa yönelik görüşlerinin belirlenmesidir. Yapılan çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2019 – 2020 yılında Tokat ilindeki bir merkez okulundan 6. sınıf düzeyinde 69 kız ve 54 erkek öğrenci, 7. sınıf düzeyinde 50 kız ve 42 erkek öğrenci olmak üzere toplam 215 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma grubu amaçlı örnekleme yöntemlerinden uygun örnekleme yöntemi kullanılarak oluşturulmuştur. Çalışmada 2 farklı veri toplama aracı kullanılmıştır. Bunlardan birincisi öğrencilerin kavram imajlarını belirlemek için kullanılan tabu kartlarıdır. İkinci veri toplama aracı ise öğrencilerin tabu oyununa yönelik görüşlerinin belirlenmesi için araştırmacı tarafından hazırlanan ve 3 açık uçlu sorudan oluşan anket formudur. Tabu oyunu, çalışma grubundaki öğrencilerin tamamıyla oynanırken, anket formu çalışma grubu içinden rastgele seçilen 92 öğrenciye uygulanmıştır. Tabu oyununda kullanılan tabu kartları uzman görüşü ve uygulamayı yapan iki fen bilimleri öğretmenin görüşü alınarak uygun hale getirilmiş ve uygulanmıştır. Öğrencilerin tabu oyununa uyum sağlayabilmeleri için dersin öğretmeni tarafından fen bilimleri dersi 6. sınıf konularından kuvvet ile elektrik konularında, 7. sınıf düzeyinde ise iş ve enerji ile hücre konularında internet üzerinde hazır olarak bulunan tabu kartları ile 4 ders saati uygulanmıştır. Veri toplama aracı olarak kullanılan tabu kartları ders kitabında geçen kavramlardan 6. sınıf düzeyinde 17 kavram ve 7. sınıf düzeyinde 18 kavram seçilerek hazırlanmıştır. Her kavramı bilimsel olarak tanımlayan 4 kavram yasaklı kelime olarak tabu kartında anlatılması gereken kavramında altında verilmiştir. Tabu oyunu uygulanırken sınıf iki gruba ayrılarak her gruptan bir anlatıcı iki dakika boyunca tabu kartındavi yazan kavramı yasaklı kelimeleri kullanmadan grup arkadaşlarına anlatmaya çalışmıştır. Anlatamayacağını düşündüğü kavramlar için iki kez pas hakkı verilmiştir. Oyun esnasında öğrencilerin anlatımları ses kaydı ile kayıt altına alınmış ve elde edilen veriler içerik analizi ile analiz edilmiştir. Oyun esnasından kaydedilen ses kayıtları iki bağımsız araştırmacı tarafından dinlenerek kodlama işlemi gerçekleştirilmiş ve uyuşum yüzdesi %92 olarak bulunmuştur. Farklılık gösteren kodlar üzerinde tekrar çalışılarak ortak bir sonuca ulaşılmıştır. Ses kayıtları dinlenerek elde edilen verilerden, öğrencilerin kavramları anlatım yöntemleri incelendiğinde kavramı konum bilgisi kullanarak, kavramla ilgili örnek vererek ve kavramı parçalayarak anlatmanın ön plana çıktığı görülmüştür. Anlatım yöntemleri incelendiğinde öğrencilerin kavramları tanımlamaktan ziyade kavramı hatırlatacak bir veya iki kelime kullanarak anlattığı görülmektedir. Öğrenciler kavramı anlatırken kavramı hatırlatacak kavramla alakasız kavramlar da kullanarak anlatma yoluna gitmiştir. Öğrencilerin Dünya ve Evren öğrenme alanı kavramına yönelik kavram imajı hücrelerinin birçoğunun ya anlamsız olduğu ya da yanlış tanımlamaların yer aldığı belirlenmiştir. Öğrencilerin bazı kavramlara yönelik de kısmen doğru kabul edilebilecek fakat kavramı tanımlamada yetersiz olan kavram imajları kullandıkları tespit edilmiştir. Günlük yaşamda hiç duymadığı veya herhangi bir durumla veya kavramla eşleştiremediği kavramları ise öğrenciler anlatmamayı tercih etmiştir. Anket formundan elde edilen veriler de içerik analizi kullanılarak kodlama yapılmış ve kodların ortak yönlerine göre temalar oluşturulmuştur. Anket formundan elde edilen veriler de incelendiğinde öğrencilerin büyük çoğunluğunun tabu oyununu güzel ve öğretici bulduğu, Dünya ve Evren öğrenme alanı konu ve kavramlarına yönelik bakış açısını değiştirdiği ve tabu oyununun fen bilimleri dersinin diğer konu ve kavramlarında kullanılmasını istediği görülmüştür. Bu araştırma sonucunda vurgulanmak istenen düşünce, öğretim başlanmadan önce öğrencilerde var olan hem doğru bilgiyi hem de kavram yanılgısını içeren kavram imajlarının tabu oyunu kullanılarak belirlenmesinin önemini ortaya koymaktır.
Ortaokul öğretmenlerinin okul dışı çevrelere gezi düzenlemeye ilişkin öz yeterliklerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi: Tokat ili örneği
Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğretmenlerinin okul dışı çevrelere gezi düzenlenmeye ilişkin öz yeterliklerinin farklı değişkenler açısından incelemektir. Araştırma betimsel tarama modeline göre gerçekleştirilmiştir. Araştırma da Tokat il merkezindeki ortaokullarda görev yapan 117'si erkek ve 91'i kadın olmak üzere toplam 208 Fen bilimleri, Sosyal bilgiler, Matematik ve Türkçe öğretmenleri ile gerçekleştirilmiştir. Örneklemin seçilmesinde tabakalı örneklem yöntemi kullanılmıştır. Araştırma da üç kategoriden oluşan ölçme aracı kullanılmıştır. Ölçme aracının ilk kısmında, ortaokul öğretmenlerine ait cinsiyet, mezun olunan fakülte, branş, lisansüstü eğitim durumu, hizmet süresi gibi demografik özellikler tespit edilirken, ölçme aracının ikinci kısmında ise öğretmenlerin okul dışı çevrelere ilişkin görüşlerinin alındığı 2 kapalı uçlu ve 2 açık uçlu soru olmak üzere toplam 4 soru bulunmaktadır. Ölçme aracının üçüncü bölümünde ise Bozdoğan (2015) tarafından geliştirilen "Okul Dışı Çevrelere Eğitim Amaçlı Gezi Düzenleyebilme Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği" (EAGÖÖ) kullanılmıştır. Araştırmanın genel amacı doğrultusunda cevapları aranan alt problemlere yönelik ölçek puanından elde edilen verilerin gerekli istatistiksel çözümleri için betimsel istatistik yöntemlerinden (f) frekans, (%) yüzde ve (x̄) aritmetik ortalama kullanılmıştır. Yapılan araştırmada ölçekten elde edilen veriler normal dağılım gösterdiği için parametrik analiz yöntemlerinden ANOVA ve t-testinden yararlanılmıştır. Açık uçlu sorular ise içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda öğretmenlerin gezi düzenleme noktasında kendilerini yeterli gördükleri sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte öğretmenlerin gezi düzenlemeye yönelik öz yeterlik inanç puanları; eğitim durumu değişkeninde farklılaşırken, cinsiyet, mezun oldukları bölüm, gezi düzenleme sıklığı ve hizmet süresi değişkenlerinde farklılaşmadığı görülmüştür. Farklı branşlardaki öğretmenlerin okul dışı öğrenme ortamları olarak en sık okul bahçesini kullandıkları belirlenmiştir. Öğretmenler gezi düzenleme faaliyetleri süresince öğrenci, veli ve kurumlardan izin alma, öğrencilerin kontrolünü ve güvenliğini sağlama ve öğrencilerden gezi dönütü alma gibi sorunlar yaşadıkları belirlenmiştir. Bu sonuçlardan yola çıkarak öğretmenlerin, okul dışı ortamlardan en sık okul bahçesini tercih etme durumu göz önünde bulundurulduğunda okul bahçelerinin daha yeşil ortamlar haline getirilmesi ve gerçek bir bahçe algısının öğrencilere kazandırılabilmesi için çevre düzenlemeleri ve peyzaj projeleri teşvik edilmesi önerilmektedir.
Web of Scıence veri tabanına dayalı bibliyometrik değerlendirme: Fen eğitimi üzerine yapılan makaleler
Bu araştırmada, WoS veri tabanında yayınlanan fen eğitimi makalelerinin bibliyometrik özelliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Böylece çalışmanın konuya ilişkin araştırmaların gelişimi noktasında alana katkı sağlayarak araştırmaların birbirinin tekrarı niteliğinde olmasının önüne geçilebileceği ve araştırmacılara ışık tutarak bir yol haritası oluşturmalarına yardımcı olacağı düşünülmüştür. Araştırmada fen eğitimi alanında yayınlanan uluslararası makalelerin araştırma soruları çerçevesinde bibliyometrik parametreler açısından incelenerek mevcut durumun ortaya çıkarılması istendiği için bibliyometri kullanılmıştır. Yapılan çalışmada bibliyometrik veriler, Web of Science (WoS) veri tabanından alınmıştır ve tarama süreci 1975 ile 2020 yılları arasında sınırlı tutulmuştur. Taranan indeksler SCI-Expended, SSCI, A&HCI, CPCI-S, CPCI-SSH, BKCI-S, BKCI-SSH ve ESCI olarak belirlenmiştir. Tarama sürecinde "science education, science learning, science teaching, science teacher, science curriculum, science textbook, science course, teaching of science" anahtar kelimeleri tüm dillerde ve tüm yayın türlerinin hem başlıklarında hem de içeriğinde taranmıştır. Analiz sonucunda "Eğitim/Eğitim Araştırmaları" kategorisinde yer alan 11.472 makale veri setini oluşturmuş olup veriler tablolar ve şekiller biçiminde sunulmuştur. Tablolarda yer alan veriler; Web of Science (WoS) kategorileri, yayın türleri, yıllara göre sayısal dağılımı, en çok atıf alan makaleler, etkin olan araştırmacılar, etkin olan dergiler, etkin olan ülkeler, etkin olan kurumlar, etkin olan yayın dilleri, yayınlanma sürecine destek sağlayan en etkin fonlar başlıklarında analiz edilmiştir. Çalışmada fen eğitimi ile ilgili makalelerde en çok kullanılan anahtar kelimeler ile en sık atıf alan yayınların ilişkilerini görselleştirmeye yarayan sosyal ağ analizi yöntemi kullanılarak inceleme yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda fen eğitimi alanına yönelik en fazla makalenin 2019 yılında (949 makale) yayınlandığı belirlenmiştir. Fen eğitimi alanında en fazla kullanılan anahtar kelimenin 1659 farklı makalede kullanılan "science education" olduğu görülmüştür. Bununla birlikte fen eğitimi alanında en etkin olan derginin "International Journal of Science Education" dergisi, en etkin olan ülkenin "ABD", en etkin kurumun "Michigan State University", en etkin fonun ABD'den "National Science Foundation", en etkin dilin ise "İngilizce" olduğu görülmüştür. Fen eğitimi alanında yayınlanan Türkiye kökenli makalelerin ise en çok 2012 yılında yayınlandığı belirlenmiştir. Fen eğitimi alanında yayınlanan Türkiye kaynaklı makalelerde en çok kullanılan anahtar kelimenin de "science education" olduğu belirlenmiştir. Fen eğitimi alanında yayınlanan Türkiye kaynaklı makaleler kapsamında en etkin derginin "Journal of Baltic Science Education" dergisi, en etkin kurumun "ODTÜ", en etkin olan yayın dilinin ise "İngilizce" olduğu tespit edilmiştir.
Ortaokul öğrencilerinin planetaryum hakkındaki görüşleri: Erbaa Bilimpark Planetaryumu
Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin planetaryum hakkındaki görüşlerini belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olgu bilim yöntemi kullanılmıştır. Araştırma problemine cevap bulabilmek amacıyla çalışma grubu belirlenirken amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. 2020-2021 eğitim-öğretim yılında gerçekleştirilen çalışmada ölçüt, öğrencilerin Erbaa Bilim Park Planetaryumunu ziyaret etmiş olması olarak belirlenmiştir. Bu kapsamda Erbaa Bilimpark Planetaryumuna düzenlenen gezilere katılmış olan toplam 15 öğrenci araştırmanın çalışma grubu olarak belirlenmiştir. Araştırmanın verileri araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. 15 öğrencinin planetaryumla ilgili gezi öncesi ve sonrasına yönelik görüşleri alınarak içerik analizi ile veriler çözümlenmiştir. Yapılan analizler sonucunda öğrencilerin planetaryumları gözlem yeri olarak tanımlandığı belirlenmiştir. Öğrencilerin gezi öncesi beklentileri incelendiğinde ise, planetaryum gezisinin kalıcı öğrenme ve basit sade anlatım yönüyle etkili olabileceğini düşündükleri sonucuna ulaşılmıştır. Planetaryumların çalışma prensibi hakkında bir öğrenci dışında tüm öğrencilerin hiçbir bilgiye sahip olmadığı belirlenmiştir. Planetaryumda yapılan çalışmalarla ilgili ise öğrenciler video animasyon, pekiştirme çalışmaları ve atölye çalışmalarının yeterli düzeyde yapıldığını ifade etmişlerdir. Yatay vaziyette ders işleme etkinliğinin öğrenciler tarafından sınıf dışı sosyal etkinlik olarak algılandığı anlaşılmaktadır. Ayrıca planetaryumdaki anlatımların ve planetaryumdaki içeriklerin görsellik yönüyle öğrencilerin beklentilerinin üzerinde olduğu ancak ses kalitesi ve ortam büyüklüğü olarak öğrenci beklentilerini karşılayamadığı tespit edilmiştir. Yine öğrenciler Güneş Sistemi ve Ötesi ünitesinin planetaryumda işlenmesi gerektiğini vurgulamışlardır. Bunun yanı sıra öğrencilerin planetaryumun gerçekçi bir ortam sunduğunu, sınıf ortamından daha etkili ve eğlenceli mekanlar olduğunu düşündükleri görülmüştür. Öğrencilerin planetaryumları uzayda gezinti hissi oluşturduğu için beğendikleri belirlenmiştir. Ayrıca öğrencilerin planetaryumda uzay konu ve kavramlarına yönelik öğrenmelerin daha fazla olacağını ifade ettikleri görülmüştür. Çalışmanın bir diğer sonucu ise öğrencilerin fen ve astronomiye olan ilgi ve düşüncelerinin olumlu yönde değiştiğine yönelik görüşleridir. Öğrenciler uzay ile ilgili kavramlara yönelik meraklarının arttığını ifade etmişlerdir. Araştırma sonuçları öğrencilerin en çok planetaryumun yapısı ve şekli ile ilgili ebeveynleriyle paylaşımda bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bir diğer sonuç, öğrencilerin ebeveynlerinin planetaryum gezisini sosyal yönden geliştirici ve tekrarlanabilir bir faaliyet olarak düşündüğünü belirtmeleridir. Öğrencilerin farklı okul dışı çevrelere yapılacak gezilerle derste gördükleri konuların pekişeceğini ve öğrenmeye katkı sağlayacağını ön plana çıkardıkları sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte öğrencilerin gezilerin üniteler işlendikten sonra pekiştirme amaçlı yapılması gerektiğini ifade ettikleri tespit edilmiştir. Bu bağlamda fene yönelik olumlu tutum geliştirilmesi ve öğrenmelerin kolaylaşması, kalıcı, etkili bir öğrenme deneyimi edinilmesi için planetaryum gezilerinin önemsenmesi gerektiği ifade edilebilir.
Köy okullarında görev yapan fen bilimleri öğretmenlerinin uzaktan eğitime yönelik tutumları ve görüşleri
Bu araştırmada köy okullarında görev yapan fen bilimleri öğretmenlerinin uzaktan eğitime yönelik tutumları ve sürece ilişkin görüşleri incelenmiştir. Araştırmada karma araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda kesitsel tarama modeli, nitel boyutunda ise açıklayıcı durum çalışması yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemi 2020-2021 bahar döneminde İç Anadolu'da bulunan bir ile bağlı köy okullarında görev yapan toplam 54 fen bilimleri öğretmeninden oluşmaktadır. Araştırmanın nicel verileri Ağır (2007) tarafından geliştirilen "Uzaktan Eğitime Yönelik Tutum Ölçeği" ile nitel verileri ise araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Uzaktan Eğitime Yönelik Tutum Ölçeğinden elde edilen veriler frekans, yüzde ve ortalama gibi temel istatistikler ile bağımsız gruplar t-testi ve tek yönlü varyans analizleri ile analiz edilmiştir. Nitel veriler ise içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda fen bilimleri öğretmenlerinin uzaktan eğitime yönelik tutum düzeylerinin yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. Fen bilimleri öğretmenlerinin uzaktan eğitime yönelik tutumları ile cinsiyet değişkeni ve mesleki kıdem değişkeni arasında anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir. Bununla birlikte köyde görev yapan fen bilimleri öğretmenlerinin uzaktan eğitim sürecini verimli bulmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenler öğrencilerin internet erişimlerinin kısıtlı olmasından ve cihaz eksikliklerinden dolayı derse katılımlarının az olduğunu belirtmiştir. Ayrıca öğretmenler hem teknik sorunlar hem de kullanılan platformlardan kaynaklı sorunlar yaşadıklarını ifade etmişlerdir. Ayrıca öğretmenlerin çoğunluğunun öğretim programını yetiştiremediği görülmüştür. Bunun nedeni olarak yüz yüze kullanılan yöntem ve tekniklerin uzaktan eğitime uygun olmaması, sınıf kontrolünün zor olması, öğrencilerin derse katılamaması ve ders süresinin kısa olması olarak belirtilmiştir. Öğretmenlerin velilerden beklentileri ise çocukları ile ilgilenmeleri ve takip etmeleri, öğretmenleri ile iletişim kurmaları ve ders akışına müdahale etmemeleri şeklinde olmuştur. Köyde görev yapan fen bilimleri öğretmenlerinin çoğunluğunun uzaktan eğitim platformlarını yetersiz bulduğu tespit edilmiştir. Öğretmenlerin platformlardan beklentileri, öğrenci aktif katılımlarının arttırılması, etkinliklerin ve görsel içeriklerin arttırılması, online deneme ve sorular içermesi, herkese açık ve ücretsiz olması, LGS sınavına yönelik olması ve öğrenci başarısının takip edebilme özelliklerinin olması olarak belirlenmiştir. Öğretmenlerinin uzaktan eğitim sürecinde ders planları, görsel materyaller, sorular, konu anlatım materyalleri ve donanım ile ilgili hazırlıklar yaptıkları görülmüştür. Öğretmenlerin uygulamalı bir ders olan fen bilimleri dersinde yüz yüze derslerde yapılan deneyler/etkinlikler yerine uzaktan eğitim sürecinde görsel materyalleri, gösteri deneylerini, deneyle ödevlendirmeyi, soru çözümünü ve eğitsel oyunları kullandıkları tespit edilmiştir. Bu kapsamda uzaktan eğitim sürecinde köy okullarında tespit edilen alt yapı eksiklikleri giderilebilir. Köylerde öğrenim gören ve uzaktan eğitim derslerine katılamayan öğrencilerin, derslere aktif katılabilmeleri adına öğrencilere tablet, bilgisayar ve internet erişim imkânları sağlanabilir. Uzaktan eğitimde kullanılan platformların içeriği zenginleştirilebilir. Uzaktan eğitime yönelik velilerin bilinçlendirilmesi adına veli bilgilendirme toplantıları yapılabilir. Bununla birlikte farklı branşlardan ve okullardan oluşturulacak örneklemlerle çalışılarak daha geniş çaplı sonuçlar elde edilebilir.
Fen Bilimleri öğretmenlerinin akıllı tahta kullanım durumlarının belirlenmesi: Tokat ili örneği
Bu araştırma, fen bilimleri öğretmenlerinin, FATİH Projesi kapsamında okullara kurulan akıllı tahtanın kullanım durumlarının belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmada betimsel tarama modeli kullanılmıştır. 2016-2017 eğitim ve öğretim yılında gerçekleştirilen çalışmaya Tokat ilindeki devlet ortaokullarında 5., 6., 7. ve 8. sınıf fen bilimleri dersini işleyen öğretmenler katılmıştır. Araştırmanın yapıldığı tarih itibariyle 113 okulun akıllı tahtaya sahip olduğu tespit edilmiş ve araştırmacı tarafından geliştirilen anket formalarına geri dönüş yapan 146 fen bilimleri öğretmeninin görüşleri araştırmanın verilerini oluşturmuştur. Anket formundan elde edilen veriler betimsel analiz yöntemleri (yüzde/frekans) ve içerik analizine tabi tutularak sonuçlar elde edilmiştir. Araştırmanın sonucunda; öğretmenlerin yaklaşık yarısının internete bağlanma özelliğinden yararlanarak derslerini işledikleri görülmüştür. Fen bilimleri öğretmenlerinin akıllı tahtayı en çok biyoloji içerikli konuları öğretimde, en az ise fizik içerikli konuların öğretiminde kullandıkları belirlenmiştir. Araştırmaya katılan fen bilimleri öğretmenlerinin akıllı tahtayı en çok değerlendirme yapmak ve görseller ve animasyonlarla dersi somutlaştırmak için; en az ise okuma ve dinleme etkinliklerinde kullandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Fen bilimleri öğretmenleri akıllı tahta kullanımıyla ilgili meslektaşlarına, görsel içerikli uygulamalardan yararlanmalarını, hizmet içi eğitim almalarını, uygulamaları güncel olarak takip etmeleri tavsiyesinde bulunmuşlardır. Öğretmenlerin akıllı tahtayı kullanırken en çok karşılaştıkları sorunlar ise, internete bağlanma ve bağlanma hızının yavaşlığı, dokunmatik ekranın bozulması ve ekranın donmasıdır. Öğretmenlerin karşılaştıkları sorunları çözme noktasında, bilişim teknolojileri öğretmenleri veya okuldaki diğer öğretmenlerden yardım aldıkları tespit edilmiştir.