Theses supervised by Prof. Dr. Halit Çal

14. yüzyıldan Cumhuriyet Dönemine kadar yabancı seyyahların gözünden Bursa ilindeki mimari eserler

Bu tezde 14. yüzyıldan 1923 yılına kadar günümüz Bursa ili sınırları dâhilinde seyahatler yaparak burada karşılarına çıkan mimari eserlere yer veren seyyahların tanımlamaları değerlendirilmiştir. Yapılan tanımlamaların güvenilir olup olmadıklarının tespit edilmesi için ilk olarak seyahatnamelerin yapısal incelemesi yapılmış ve mevcut problemler ortaya konulmuştur. Çalışmanın devamında Bursa ili ve ilçelerindeki Osmanlı Dönemi öncesi ve Osmanlı Dönemi eserleriyle ilgili seyahatnamelerde yer verilen bilgilerin tamamı değerlendirmeye alınmıştır. Yapılarla ilgili karanlıkta kalan bazı hususlar da yine bu kaynaklar aracılığıyla aydınlatılmaya çalışılmıştır. Ayrıca özellikle Bursa ili merkezi örneğinde deprem, yangın, savaş gibi bazı afetlerin yapılar üzerinde meydana getirdiği tahribatlara seyyahların aktarımları paralelinde yer verilmeye gayret edilmiştir. Seyahatnamelerde Osmanlı yönetimi ve halkının eski eserlere yönelik tutumlarıyla ilgili seyyahların görüşlerinin önemli yer ettiği görülmüş ve bu aktarımlara ayrı bir bölümde yer verilmiştir. Bu yöndeki tanımlamalar bazı durumlarda seyyahların önyargılarının şekillendirdiği düşünceler olabilmekle birlikte özellikle 19. yüzyılda yaşanan ihmalkârlıkları ve bozulmaları ortaya koyması açısından önemli sonuçlara ulaşılmasını sağlamıştır. Ele aldığımız seyahatnamelerde karşımıza çıkan gravür, çizim gibi görsellerin de yine ayrı bir bölümde değerlendirilmesine çalışılmıştır.

Giresun ili kentsel konut mimarisi

Bu tez çalışmasında Giresun ilinde yer alan geleneksel kent konutları incelenmiştir. Kırsalda yer alan konutlar malzeme, teknik, süsleme vb. bakımlardan birtakım farklılıklar göstermesi nedeni ile kapsam dışı bırakılmıştır.Bu çalışma sonucunda tasarım ve planlama bakımından Giresun il merkezi ile Görele ve Tirebolu ilçelerinde yer alan konutların genel özellikleri tespit edilerek, bu kentlerdeki yapı tipleri belirlenmiştir. Böylece Giresun ilindeki geleneksel konutların sivil mimarlık çalışmalarındaki yeri ve önemi ortaya çıkarılmıştır.

Elazığ ili çeşmeleri

"Elazığ ili Çeşmeleri" konulu Yüksek Lisans tezi kapsamında Elazığ il merkezi ile birlikte; merkeze bağlı Yenikonak Köyü, Palu, kovancılar, Keban ve Alacakaya İlçeleri ve bu ilçelere bağlı olan köylerde tespit edilen toplam 49 adet çeşme örneği incelenmiştir. Çeşme örneklerinin bir tanesi 16. yüzyıl'a 4 tanesi 18. yüzyıl'a, iki tanesi 19. yüzyıl'a ve üç tanesi de 20. yüzyıl'a aittir. Kitabesi olmayan çeşmeler 18 ve 20. yy'lar arasına tarihlenmektedir. Çeşmelerin bir bölümü eyvanlı tipte inşa edilmişken bir bölümü nişi çevreleyen bir kemer, ayna taşında bir lüle ve bu lüleden akan suyun biriktiği bir su yalağından oluşmaktadır. Elazığ İli Çeşmeleri Anadolu'da yer alan örneklerden farklı olarak su deposuna sahip değildir. Çeşmelerin üst örtüleri düz dam biçimindedir. Üst örtü önden arkaya doğrun kar ve yağmur sularının birikmemesi için meyilli yapılmıştır.Çeşme cephelerinde yoğun bir bezeme ile karşılaşılmaz. Cephelerde en çok dikkat çeken unsur neredeyse hepsinde sivri ya da yuvarlak kemerin kullanılmış olmasıdır. Elazığ ili Çeşmeleri'nde inşa malzemesi olarak taş kullanılmıştır.

İstanbul Askeri Müzedeki at alın zırhları

Bu tezde; İstanbul Askeri Müzesi'nde bulunan ve incelenmesine izin verilen otuz sekiz adet at alın zırhları form, malzeme, teknik, süsleme ve kompozisyon yönleriyle ele alınarak incelenmeye çalışılmıştır.Katalog kısmında ikisi 15.yüzyıla, biri 15 -16. yüzyıla, on ikisi 16. yüzyıla, ikisi 16. yüzyıl sonuna, yirmi tanesi 16. yy sonu -17. yüzyıl arasına ve biri 17. yüzyıla tarihli toplam 38 at alın zırhının fişlerine yer verilmiş ve bu bilgilerden hareketle değerlendirmeye gidilmiştir.Katalog bölümünde incelenen örneklerin malzemesi maden olduğu için zırhlarda uygulanan teknikler de maden üzerinde görülen dövme, perçin, lehim, kabartma, kazıma, kumlama, altın yaldız ve tombak teknikleri uygulanmıştır.At alın zırhları üzerinde yer alan süslemelerde bitkisel süsleme ağırlıkta olup geometrik ve sembolik süslemelerin yanı sıra yazıya da yer verilmiştir. Bitkisel süslemede; rumi, palmet, stilize ve rozet çiçekler, hatayi, lale, karanfil, sümbül, nergis, bahar dalları ve selvi motifleri kullanılmıştır. Geometrik süslemede balıksırtı, zigzag, zencirek, düğüm, su yolu, şemse, Çin bulutunun yanı sıra sembolik motiflere de yer verilmiştir.Süsleme programlarından hareketle iki adet kompozisyon ve bu kompozisyonların alt tipleriyle toplam yedi kompozisyon biçimi tespit edilmiştir. Bu süsleme ve kompozisyonlar aynı müzede ve diğer müzelerde bulunan madeni eserlerle ve mimari ve diğer sanat eserleri ile karşılaştırılmıştır.Elde edilen bu neticeler sonuçta kısaca belirtilmiştir.

Çorum şehri mezar taşları

?Çorum Şehri Mezar Taşları? isimli Yüksek Lisans tezimizde Çorum ilindeki Ulu ve Hıdırlık mezarlığında bulunan mezar taşları incelenmiştir.Bu mezarlıklarda toplam 194 (baş ve ayak taşı ayrı sayıldığında bu sayı 342'ye çıkmaktadır.) mezar tespit edilmiştir. 194 mezardan 103 tanesi erkek, 70 tanesi kadın mezarıdır. 21 mezarın kimliği ise tespit edilememiştir.194 mezarın 44 tanesinde ayak taşı mevcutken, 1 tanesinde baş taşı bulunmamaktadır.103 erkek mezarın, 2 tanesi 18.yy.a, 26 tanesi 19.yy.a ve 29 tanesi 20.yy. aittir. 46 tane erkek mezarın tarihi okunamamıştır.70 kadın mezarın, 1 tanesi M. 1727 tarihine ait olup çalışmamızda incelediğimiz tüm mezarların en eski tarihli olanıdır. 2 tanesi 18.yy.a, 19 tanesi 19.yy.a, 35 tanesi 20.yy. aittir. 13 tane kadın mezarının tarihi okunamamıştır.194 mezarı, mezar taşı olarak incelediğimizde 342 adet mezar taşı bulunmaktadır. Bunların 193'ü baş taşı ve 149'u ayak taşıdır.Toprak mezar , çerçeveli mezar ve sembolik lahit olmak üzere mezar tipleri 3 grupta incelenmiştir. Ayrıca sembolik lahit, açık sembolik lahit ve kapalı sembolik lahit olmak üzere iki alt gruba ayrılmıştır. İncelemiş olduğumuz 194 mezarın 127 tanesi toprak mezar, 34 tanesi çerçeveli mezar ve 33 tanesi ise sembolik lahittir. Sembolik lahitlerden de 22 tanesi açık ve 11 tanesi kapalı sembolik lahittir.İncelemiş olduğumuz 342 mezar taşını mezar taşı tiplerine göre ilk önce başlıklı ve başlıksız olarak iki ana başlıkta gruplandırılmıştır. Başlıklı mezar taşlarını da erkek başlıklar ve başlıklı ayak taşları olarak sınıflandırılırken, erkek başlıkları ise düşey dikdörtgen ön görünüşlü, dikdörtgen yatay kesitli erkek başlıklılar ve düşey dikdörtgen ön görünüşlü, yarım ovale yakın dikdörtgen yatay kesitli erkek başlıklılar olmak üzere bir alt grup içinde değerlendirilmiştir. Başlıksız mezar taşlarını da tepeliklerine göre üçgen tepelikler, sivri kemer tepelikliler, yuvarlak kemer tepelikliler, bitkisel tepelikliler, dilimli alınlıklı tepelikler ve piramidal tepelikliler olarak 6 grupta incelenmiştir. Bunlar da başlıklı mezar taşları gibi düşey dikdörtgen ön görünüşlü, dikdörtgen yatay kesitli ve düşey dikdörtgen ön görünüşlü, yarım ovale yakın dikdörtgen yatay kesitliler olarak bir alt grupta incelenmiştir.Baş ve ayak taşı olmak üzere toplam 342 mezar taşından 97 tanesinde başlık tespit edilmiştir. Bunlardan 96 tanesi başlıklı erkek baş taşı ve bir tanesi başlıklı ayak taşıdır. Başlıklar sarık , kavuk , fes ve oval başlıklar olarak 4 grupta incelenmiştir. Oval başlıklar ise kısa silindirik başlık ve hotoz başlık olmak üzere iki alt grupta değerlendirilmiştir. 96 başlıklı erkek baş taşından 5 tanesi sarık, 3 tanesi kavuk, 71 tanesi fes ve 17 tanesi kısa silindirik başlıktır. Başlıklı bir ayak taşında ise hotoz başlığı kullanılmıştır. Kadın baş taşlarında başlığa rastlanmamıştır.Mezar taşlarında uygulanan süslemeler değerlendirildiğinde bitkisel, nesneli ve geometrik motiflerin kullanıldığı toplam 18 mezarda süsleme ile karşılaşılmıştır. Mezar taşlarında bitkisel motiflerden; 8 örnekte gül, 2 örnekte lale, 6 örnekte mine, 8 örnekte kır çiçeği, 3 örnekte gonca, 5 örnekte kıvrık dal, bir örnekte hurma, 9 örnekte akant yaprakları, 8 örnekte soyut yapraklar ve bir örnekte servi motifi kullanılmıştır. Nesneli motiflerden; 3 örnekte vazo ve birer örnekte kandil ve tabanca motiflerine rastlanılmıştır. Geometrik motiflerden ise birer örnekte altı kollu yıldız, rozet ve yıldız motifleri kullanılmıştır.Mezar taşlarında kullanılan malzemeler incelendiğinde, 194 mezardan 177'sinde taş, 15'inde mermer kullanılmıştır. Ancak bu sayının haricinde 93 numaralı mezarın baş taşı taş, ayak taşı mermer olup 99 numaralı mezarın ise baş taşı mermer ve ayak taşı kireç taşından yapılmıştır. Bu mezarların tamamında oyma tekniği uygulanmıştır.İncelemiş olduğumuz mezar taşlarında süslü, nesih ve talik olmak üzere 3 yazı tipi kullanılmıştır. 4 örnek sülüs, 166 örnek nesih ve 23 örnek talik hatla yazılmıştır. Bir örnekte yazı bulunmamaktadır.Sonuç olarak Çorum şehri'nde bulunan mezar taşları genel olarak basit işçilikle yapılmıştır. Ancak yapan kişinin ustalığına göre ince işçilik ile yapılmış örneklerde mevcuttur. Süsleme öğelerinin az olması sebebiyle İstanbul, Kastamonu, Giresun ve Trabzon'da mevcut bulunan mezar taşı örnekleri ile kıyaslandığında daha sadedir.Çorum şehrinde bulunan mezar taşları mezar tipleri bakımından da örneklerine Urfa'da ve Kastamonu Müzesi'nde az rastladığımız dikdörtgen yatay kesitli ve düşey dikdörtgen ön görünüşlü, yarım ovale yakın dikdörtgen yatay kesitli mezar taşlarının fazla olması sebebiyle ayrıcalık göstermektedir.Anahtar Sözcükler1. Sanat Tarihi2. Çorum3. Mezarlar4. Mezar Taşları5. Tipoloji

Kastamonu şehri İsmail Bey Külliyesi, Saray camisi, Hepkebirler camisi,Muafferiddin Gzi Türbesi hazirelerinde bulunan mezar taşları

Afyon çeşmeleri

Afyon Çesmeleri? konulu Yüksek Lisans tezi kapsamında Afyon ili merkezinde tespit edilen 29 çesme örneği incelenmistir. Bu çesmelerden 1'i çatal çesme, 2'si köse çesmesi, 3'ü meydan çesmesi, 5'i cami çesmesi, 18'i mahalle çesmesidir. Çesme örneklerinin bir tanesi 13. yy., bir tanesi 14. yy., dört tanesi 18. yy., dört tanesi 19. yy. ve 12 tanesi de 20. yy. basına aittir. Kitabesi olmayıp tarihi bilinmeyen, baska bir yapıya ait kitabesi olan veya tamir kitabesi bulunan 7 çesme vardır. Çesmeler ağırlıklı olarak 20. yy. basına aittir. Çesmelerin daha çok 18. ve 19. yy.'da yapılmıs olmaları, Osmanlı Klasik Dönem çesme tasarımının dısına çıkılmamasına mani olmamıstır. Çesmeler; ortada kitabesi olan nisi çevreleyen bir kemer, ayna tasında bir musluk, musluktan akan suyun biriktirdiği bir yalak, yalağın iki yanında dinlenme tası formunda cephe düzenine sahiptir. Cephe gerisinde uzanan su haznesi ve genellikle düz dam ya da kırma çatı ile tamamlanan örtü sistemi yoğun olarak görülür. Çesmelerin cephelerinde yoğun bir bezeme görülmez. Birkaç örnekte devsirme malzeme kullanılarak süsleme yapılsa da, Klasik Dönem Osmanlı süsleme unsurları kullanılmamıstır. Çesmelerde daha çok, kullanılan malzemenin ritmik veya düzensiz olarak sıralanmasıyla yapılan cephe süslemeleri kullanılmıstır. Sade çesmelerin yanı sıra iki cepheli, büyük depolu ve ebatlarıyla dikkat çeken çesme örnekleri de bulunur. Çesme cephelerinde en çok göze çarpan unsur hemen hepsinde yuvarlak yada sivri kemer kullanılmasıdır. Kemerlerde kullanılan malzeme ile süsleme yapılmasına pek rastlanmaz. Bunun haricinde kemer kullanılmayıp, sadece ayna tası ve bu tası çevreleyen sövelerden olusan örnekler de vardır. Afyon çesmelerinde kullanılan malzeme tas, tuğla ve mermerdir. Yoğun olarak kesme tas kullanılmıs; tuğla malzeme ise süsleme amaçlı yada mimaride yardımcı malzeme olarak görev almıstır. Mermer malzeme ise sadece iki örnekte görülür. Anahtar Kelimeler 1. Afyon 2. Çesmeler 3. Çesme tipolojisi 4. Çesme malzemeleri 5. Çesme süslemeleri

Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun Ankara kent merkezi hakkındaki 1993-2000 yılları kararlarının değerlendirilmesi

Ankara Koruma Kurulu 1985 den bu yana artan bir verimlilikle Ankara Kent merkezi için karar üretmektedir. 1985-1992 Arasındaki birinci sekiz yıllık dönemde aldığı 648 karara kıyasla 1993-2000 arasındaki ikinci sekiz yıllık dönemde 978 karar vermiştir. Bununla beraber sıralananlar ve benzeri sebeplerle Ankara Koruma Kurulu görevinde ve işleyişinde önemli zorlularla karşılaştığı gibi, aldığı kararların etkin ve doğru bir şekilde uygulanabilmesi konusunda da yapısal eksikliklerden kaynaklanan ciddi sorunlarla karşı karşıyadır. a) Büro alanı ve donatımında eksiklik ve yetersizlikler; b) İlgili bütün alanlarda gerekli ihtisas personelinin yokluğu veya sayıca azlığı; c) Yeterli, doğru ve uygun bir içerikle alacağı kararlara dayanak olacak kanun ve diğer mevzuatın eksikliği, yetersizliği veya 'yokluğu, mevcut olanlardaki sarahat ve hassasiyet eksikliği; d) Görev alanın Türkiye'nin çok büyük bir coğrafi bölgesini kapsaması, ( Ankara, Bartın, Bolu, Çankırı, Kastamonu, Kırıkkale, Düzce, Zonguldak, Karabük, Çorum). e) Aldığı kararlara uygun ve doğru bir uygulama yapılabilmesini teminen, kararlarını takip, denetim ve kontrol ile gerekli yaptırımlarda bulunmasını sağlayacak yeterli yetkiye ve imkana sahip bulunmaması; kararlarını takip ve kontrol yetkisi kendisine verilmemiştir. Kurulun korumaya ilişkin kararlarında görülen eksiklikler ise ; a) Koruma kararları çoğunlukla bir gerekçe ihtiva etmemektedirler. b) Koruma alanı sayısı, tescilli yapılardan oldukça azdır.84 c) Sıklıkla guruplandırma yapılmaksızın onarım ve yapılaşma kararlan verilmektedir. d) Taşınmazların mimari, tarihi, estetik, arkeolojik ve diğer önem ve özellikleri bakımından hangi gerekçeyle korumaya alındıkları açıkça yazılı değildir. e) Tescil kararları çoğunlukla tarihsel sebeplerle verilmektedir. f) 19. Yüzyıldan sonraki tarihlerde yapılmış binaların korumaya alınmasında Bakanlıkça gerek görülmesi ön şartına sıkça rastlanılmamaktadır. Bütün bu eksiklik ve yetersizliklere rağmen yapılanlar ancak bireysel çabalarla, fedakarlık ve adanmışlık sayesinde mümkün olabilmektedir. SUMMARY The Preservation Committee of Ankara (P.C.A.) has been functioning since 1985 with increasing productivity, regarding the city of Ankara. During its second eight year period (1993-2000) the number of decisions taken was 978, compared to 648 in the fist eight year period (1985-1992). However, the P.C.A. is experiencing importand difficulties in its work and functioning, as well as having serious handicaps for the efficient and poper implementation of the rulings and decisions it has adopted, due to certain constructional deficiencies and various other reasons, which can be listed as: a) Suffeeing with a big shortage of offfice space and office facilities, b) Lack or insufficient number of required specialised personnel in all relative fields,

Trabzon Sülüklü Şehir Mezarlığı'ndaki 18. yüzyıl mezar taşları

228 V» SUMMARY At the grave of Trabzon Sülüklü city which compares 18th century 119 tombstone has been established and also 8 accomplices together the total number is 127. 119 tombstones belonger; 74 of them are men' s and 45 woman' s. All of the men' s tombstones stems stilles have perpendicular triangle and their fronths are smooth. All of the men' s tombstone have turban without 25 tombstones; because these have been cracked. Belonging to the amount of 49 turban; 14 of them have short turban cloth, 8 of them have overflowing turban, 11 of them have inslices turban; 12 of them have indices turban; 12 of them have crosswise slope which indices turban cloth, 3 of them have again indice turban clothe type. Belonging to the number of 45 tombstones; 16 of them have captiened and prepared opposite "V" term; 2 of them indice style, 3 of them have vegetal apex. As for at the top of the 3 woman' s tombstone has been broken. 8 of accomplices compares that; 2 of them have onion cowl, 6 of them have preparing opposite "V" stiles; 1 of them has in slice and as far one of them has globular arch. At the 18th century the vegetal motives which have used for tombstones are; It constitutes that; 3 samples palmette, 2 samples rumi, 10 samples rose, 3 samples tulip, 1 sample verbena, 3 samples pappy, 3 samples wild flower, 1 sample fuchsia, 3 samples captiened with flowers, 1 sample selvi tree, 3 samples date palm, 3 samples vine, 1 sample ivy, the other one sample is full of fruits, as for the other 23 samples are different leaf motives. Rosette motives are used one of the other tombstone.229 The samples which constitutes objective motives on the tombstones are 4 samples are vase or flower pot, It has seen at 1 1 samples necklace, 2 samples belongs oyster niche, 14 samples column motives and tughra motives have seen for 3 samples. At the 18th century marble materials have used all of the samples. 5 of the tombstones constitutes relief, 20 of them have not only carving but also relief samples, engraving have been applied as for the other 120 samples. 3 of tombstones have been written Taliq, 2 of them has been written Naskhi and the other 1 14 samples has been written Thuluthcaligraphy. 18th century is a period which influences western style like Baroque and Rococo and also used different motives and composition orders. Vegetal and objective motives have been embroided of observing intelligence and also reality manner.

Trabzon Sülüklü Şehir Mezarlığı 19. yüzyıl kadın mezar taşları