Theses supervised by Prof. Dr. İsmet Cemiloğlu
13 theses · Gazi University
Türkçe kelime gruplarının yabancılara Türkçe öğretimindeki yeri hakkında bir inceleme
Bu çalışmanın amacı, kelime gruplarının Türkçe öğretimindeki yerini incelemek ve yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan ders kitaplarında kelime gruplarının öğretimini değerlendirmektir. Bu araştırmada betimsel çalışma olan tarama modeli kullanılmıştır.Bu yöntemle yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan yöntem ve tekniklerle dil bilgisi öğretiminin nasıl yapıldığı açıklanmış ve Türkçe öğretiminde kelime gruplarının önemine değinilmiştir. Daha sonra, yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan kitaplardan seçtiğimiz Gazi Üniversitesi TÖMER?de kullanılan ?Yabancılar İçin Türkçe Dil Bilgisi? ve Ankara Üniversitesi TÖMER?de kullanılan Yeni HİTİT 1-2-3 kitapları kelime grupları yönünden incelenip değerlendirilmiştir. Çalışmamızın sonunda her iki kitapta bazı yaklaşım sorunları bulunmasına rağmen, bu iki eserin Türkçeyi yabancılara öğretmek açısından başarılı olduklarıkanaatine ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Türkçe, kelime grubu, yabancılara Türkçe öğretimi, yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan kitapla
Diksiyon öğretimini lise 2. (10. sınıf) sınıflarda uygulama teknikleri üzerine bir araştırma
Araştırma 1739 Sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'na göre, Türk Millî Eğitiminin Genel Amaçları da dikkate alınarak, uygulamaya konulmuştur. Bu araştırmada lise 2. sınıflarda okutulan Dil ve Anlatım dersi öğretim programı içinde yer alan Anlatım ve Özellikleri ünitesinde, bazı metinlerde diksiyon ve diksiyon teknikleri vb. hususlar, öğrencilere kavratılmaya çalışılmıştır. Diksiyon tekniklerinde önerdiğimiz etkinlikler çevresinde öğrencilerin diksiyonla ilgili bilgilerini beceri düzeyinde alışkanlık hâline getirmeleri sağlanmak istenmiştir.İstenen hedefe ulaşabilmek için seçilen metinlerden hareketle, soru-cevap metodu ve açıklama yoluyla, öğrencilere konuyla ilgili bilgi ve beceri kazandırılmıştır.Diksiyon kavramı ve teknikleri öğretmenin gözetiminde seçilen metinlerde gösterildikten sonra, öğrencilerin seçilen metinleri ,öğretmeni örnek alarak aynı şekilde seslendirmeleri ve yapılan kayıtları arkadaşlarıyla paylaşmaları sağlanmıştır. Metinlerin ifade özellikleri hakkında öğrencilere bilgi verilmiş, eğlenceli egzersiz ve resimlerle desteklenmiştir.Araştırmamızda bulunan uygulamalar 2012 yılında Ankara ili içerisinde, iki okulda, 100 lise 2. sınıf öğrencisi üzerinde yapılmış ve bulgular literatür taramasıyla desteklenmiştir.Çalışmamızın güzel Türkçemizin doğru ve etkili kullanılmasına, daha güzel ve estetik değerlerin ortaya konmasına ,milletimizin bireyleri arasındaki her türlü iletişimin daha medeni, daha verimli ve daha güzel olmasına katkı sağlamasını arzu ve ümit etmekteyiz. Bu amaçla uygulamalarda öğrenirken eğlenmek amaçlanmış, bir dizi pratiğe yer verilmiştir. Uygulamalar yapılırken öğrencilere aile, arkadaş çevresinde ve toplumda diksiyon kurallarına dikkat ederek konuştukları takdirde itibar kazanacakları, takdir toplayacakları vb. pek çok yarar anlatılmıştır. Çalışmamızın sadece avukat, öğretmen, din adamı, politikacı, spiker, ses sanatçısı, çağrı merkezi çalışanı vb. meslek gruplarını seçecek öğrencilere değil, toplumun tüm bireylerine yardımcı olacağını ummaktayız. Bu çalışmayı yaparken bir yandan lise ikinci sınıflarda okutulan ?dil ve anlatım? dersine kaynaklık edeceğini düşündük, diğer yandan da geniş halk kitlelerine ulaşmayı hedefledik .Anahtar Kelimeler : Diksiyon, Diksiyon Teknikleri, lise 2. sınıf öğrencileri .
Orta öğretim 9. sınıf öğrencilerine şiir okuma zevki kazandırılmasında görsel işitsel materyal kullanımının rolü (Mamak ilçesi örneği)
Bu araştırmanın amacı, orta öğretim 9. Sınıf öğrencilerine şiir okuma zevki kazandırılmasında görsel işitsel materyal kullanımın rolünü belirlemektir.Araştırmada deneme modeli ?Ön Test-Son Test Kontrol Gruplu Model? olarak kullanılmıştır. Deneysel kısım, 2010-2011 eğitim-öğretim yılı güz yarıyılında Ankara ili Mamak ilçesi Gülveren Lisesi'nin iki adet 9. sınıf şubesinin öğrencileri ile gerçekleştirilmiştir. 9-D sınıfından 40 öğrenci deney, 9-F sınıfından 39 öğrenci kontrol grubunu oluşturmuştur.Uygulama süresince deney grubuna araştırmacı tarafından hazırlanan görsel işitsel materyaller kullanılarak, kontrol grubuna ise bu materyaller kullanılmadan öğretim yapılmıştır. Uygulama öncesi ve sonrası her iki gruba da öntest-sontest olarak araştırmacı tarafından geliştirilen ?Şiire Yönelik Tutum Ölçeği? uygulanmıştır. Uygulama bitiminde her iki grubun da süreci değerlendirmesi istenmiştir.Verilerin analizinde SPSS 18.00 paket programı kullanılarak, güvenirlik çalışması için Cronbach's Alfa katsayısı, tekrarlı ölçümler için çift yönlü varyans analizi yapılmıştır. Süreç değerlendirme verileri içerik analizine tabi tutulmuş ve yüzde frekans değerleri verilerek tablolaştırılmıştır.Araştırmanın bulgularından hareketle, görsel işitsel materyal kullanımının öğrencilerin tutumlarını olumlu yönde etkilediği görülmüştür.
Ortaöğretim onuncu sınıf dil ve anlatım dersinin drama yöntemi ile öğretiminin öğrencilerin ders tutumlarına, sosyal becerilerinin gelişmesine yönelik etkisinin incelenmesi
Bu araştırma, ortaöğretim onuncu sınıf Dil ve Anlatım dersi Öyküleyici Anlatım konusunun yaratıcı drama yöntemi ile işlenmesinin öğrencilerin ders tutumlarına ve sosyal becerilerinin gelişmesine yönelik etkisinin incelenmesini kapsamaktadır.Araştırma deneysel bir çalışma olup araştırmanın modelini kontrollü ön test-son test modeli oluşturmaktadır. Nicel araştırma yöntemi ile istatistikler hesaplanmıştır. Geleneksel yöntemin uygulandığı kontrol grubu ile drama yönteminin kullanıldığı deney grubu tutum ölçeği ve sosyal beceri ön-testlerinin sonuçları arasında anlamlı fark olup olmadığı istatistiksel yöntemlerden t testi ile test edilmiştir.Araştırmanın evrenini Ilgaz ilçesinde bulunan tüm ortaöğretim kurumlarındaki onuncu sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise; Ilgaz ilçesinde bulunan tüm ortaöğretim kurumları arasından seçilen iki okuldaki onuncu sınıf öğrencileri teşkil etmektedir.Araştırmada geçerliği ve güvenirliği kanıtlanmış 5'li likert tipi tutum ölçeği ile sosyal beceri testi araç olarak kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Kontrol ve deney grubunun tutum ölçeği ve sosyal beceri testi ön-testleri ve son testleri arasında anlamlı bir fark olup olmadığı ayrı ayrı t testi ile test edilmiştir.Tekrarlı ölçümlerde kullanılan ANOVA (F testi) ile de gruplar arasındaki farka bakılıp sonuçlar yorumlanmıştır.Araştırma sonucunda, Dil ve Anlatım dersinde, yaratıcı drama yönteminin uygulandığı deney grubu ile geleneksel öğretimin uygulandığı kontrol grubundaki öğrencilerin derse ilişkin tutumlarında ve sosyal becerilerinde deney grubu lehine anlamlı bir farklılık olduğu görülmüştür.Anahtar Kelimeler: Dil ve Anlatım dersi öğretimi, yaratıcı drama, sosyal beceri, ders tutumu
Not alarak dinleme eğitiminin ilköğretim 7. sınıf öğrencilerinin dinleme becerisi üzerindeki etkisi
Bu araştırmada not alarak dinleme tekniği aracılığıyla ilköğretim 7. sınıf öğrencilerinin dinleme becerilerini geliştirmek amaçlanmıştır.Araştırma, Ankara Sincan Semiha İsen İlköğretim Okulu ve Elmadağ Kurtuluş İlköğretim Okulunda uygulanmıştır. Araştırmaya bu okullarda öğrenim gören 102 7.sınıf öğrencisi dâhil edilmiştir. Dinleme seviyelerini belirlemek amacıyla öğrencilere bir metin dinletilmiş ve onlardan Dinleme Testi'nde yer alan soruları cevaplamaları istenmiştir. Metnin seçimi ve Dinleme Testi'nin hazırlanması sürecinde uzman görüşüne başvurulmuştur. Öğrencilerin cevapları, hazırlanan cevap anahtarı doğrultusunda, araştırmacı ve ikinci gözlemci tarafından değerlendirilmiş; SPSS 18.0'de analiz edilmiştir.Ön test son test kontrol gruplu deneysel yöntemin kullanıldığı bu araştırmada, ön test uygulamasının ardından, deney grubu öğrencilerine, hazırlanan etkinlikler aracığıyla on hafta boyunca not alarak dinleme eğitimi verilmiştir. Kontrol grubundaki öğrencilerle ise dersler olağan akışında devam etmiştir. Uygulama çalışmalarının ardından gruplara son test uygulanmıştır. Son test için kullanılan metin ve Dinleme Testi ön testtekiyle aynıdır. Öğrencilerin dinleme becerileri, Dinleme Testi'nde yer alan soruların her biri açısından karşılaştırıldığında, tüm sorularda deney grubu öğrencilerinin son test puanlarının ön test puanlarından anlamlı olarak daha yüksek olduğu görülmüştür. Ayrıca, deney grubu öğrencilerinin son test puanlarının kontrol grubu öğrencilerinin son test puanlarından iki soru haricinde (dört ve beşinci sorularda) anlamlı olarak daha yüksek çıktığı görülmüştür. Öğrencilerin dinleme becerileri, aldıkları toplam puanlar açısından incelendiğinde, deney grubu öğrencilerinin son test toplam puan ortalamalarının da kontrol grubu öğrencilerinin son test toplam puan ortalamalarından anlamlı derecede yüksek çıktığı görülmüştür. Bu sonuçlardan hareketle, ilköğretim 7. sınıf öğrencilerine verilen not alarak dinleme eğitiminin öğrencilerin dinleme becerilerini geliştirdiği belirtilebilir.Anahtar Kelimeler: Not Alarak Dinleme Tekniği, Dinleme Becerisi, Dinleme Etkinlikleri, 7. Sınıf Öğrencileri.
Belçika'da yaşayan Türk çocuklarının Türkçeye yönelik tutumları ve yazma becerileri
Bu tezin amacı; Belçika'da yaşayan Türk çocuklarının Türkçe yönelik tutumlarını ortaya koymak ve ana dilde oluşturdukları yazılı anlatımlarını değerlendirmektir.Bu araştırma, yurt dışında yaşayan Türk çocuklarının Türkçeye yönelik tutumlarını tespit etmeye ve yazılı anlatımlarını değerlendirmeye yönelik tarama modelinde bir araştırmadır.Araştırmanın evrenini, Belçika'da yaşayan Türk çocukları oluşturmaktadır. Evrene giren bütün Türk çocuklarından veri toplamak mümkün olmadığından örneklem alma yoluna gidilmiştir. Çalışma, 2010-2011 eğitim öğretim yılında Belçika'nın Anvers, Gent, Genk, Brüksel bölgelerinde 35 dernekte Türkçe ve Türk Kültürü Dersi alan rastgele/seçkisiz örnekleme yoluyla seçilen 11-15 yaş arası 198 Türk çocuğu üzerinde yapılmıştır.Araştırmada kullanılacak verilere ulaşmak için tarafımızca geliştirilen ?Yurt Dışında Yaşayan Türk Çocuklarının Ana Dillerine Yönelik Tutum Ölçeği? (YDYTÇADYTÖ), ?Kişisel Bilgi Formu? kullanılmış, öğrencilerin yazılı anlatımlarına yönelik veriler için de öğrencilerin yazdıkları kompozisyonlardan yararlanılmıştır. Belçika'da yaşayan Türk çocuklarının Türkçeye yönelik tutumlarına ilişkin verilerin analizinde betimleyici istatistik (frekans, yüzde, ortalama), Independent Sample t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Levene testi, Scheffe çoklu karşılaştırma testi, Mann-Whitney U testi, Kruskal-Wallis H testi tekniği, regresyon analizi kullanılmıştır. Çalışmada analizler için elde sonuçlar 0.05 anlamlılık düzeyinde yorumlanmıştır. Çalışmada yer alan analizler için SPSS 19.0 paket programı kullanılmıştır. Nitel boyutta elde edilen veriler için ise betimsel içerik analizi kullanılmıştır.Yapılan incelemeler sonucunda araştırmaya katılan Belçika'daki Türk çocuklarının ana dillerine yönelik tutumlarının (hiç, az, orta, çok ve tam değer aralıklarından) çok düzeyinde olduğu görülmüştür. Belçika'da yaşayan Türk çocuklarının Türkçeye yönelik tutumlarının olumlu ve çok düzeyinde olmasına karşılık yazılı anlatımlarında başarı gösterememişlerdir. Hemen hiçbiri kompozisyon dış yapı özelliklerine uymamıştır. Diller arası (Flamanca-Türkeç ve Fransızca-Türkçe) kelime ve kavram aktarımı, noktalama işaretlerinin yanlış ve eksik kullanımı, yazım yanlışları, ses ve ses uyumları ile ilgili yanlışlar, ifade yanlışları, konuşma dilinin ve ağız özelliğinin yazılı anlatımlara aktarılması yanlışları çok sıklıkla karşılaşılan yanlışlardandır.Anahtar Kelimeler: Türkçe Eğitimi ve Öğretimi, Yurt Dışında Yaşan Türk Çocukları, Ana Dili Tutumu, Yazma Becerisi, Belçika.
Ortaöğretim dil bilgisi kitapları üzerine dil bilimi açısından bir değerlendirme
Bu araştırmada, ortaöğretimde kullanılan dil bilgisi kitapları dil bilimi açısından değerlendirilerek, kitaplarda yer alan dil bilgisi konularının bilimsel açıdan geçerliği sorgulanmıştır. Bu amaçla, çalışmanın evrenini temsil eden ve sekiz ciltten oluşan üç farklı dil bilgisi kitabı, dil olgusu, ses bilgisi, ses bilimi, biçim bilimi ve söz dizimi başlıkları çerçevesinde incelenmiştir.Araştırmada elde edilen bulgular, ortaöğretim basamağında kullanılan dil bilgisi kitaplarının hazırlanmasında, dil biliminin ilke ve yöntemlerine yeterince başvurulmadığını, bu yüzden de ders kitaplarında dil bilimiyle örtüşmeyen birçok yön bulunduğunu göstermektedir. Bunun yanında kitaplarda yer alan bilgilerin, çoğu zaman alanla ilgili güncel araştırmaları yansıtmadığı, bazen de kitapların hazırlanmasında tercih edilen geleneksel dil bilgisi anlayışıyla bile çeliştiği; ders kitaplarında, dil bilimi ve geleneksel dil bilgisinin verilerine dayanmayan, ders kitaplarına özgü unsurların bulunduğu tespit edilmiştir.Çalışmanın bulguları, ders kitaplarında yer alan genel olarak dil, özel olarak da Türk diliyle ilgili bilgilerin, yapılan son inceleme ve araştırmalara dayandırılmasını; ders kitaplarının hazırlanmasında da dil biliminin ilke ve yöntemlerine başvurmanın gerekliliğini, ortaya koymaktadır.Anahtar kelimeler: Ders kitabı, dil bilgisi, dil bilimi, geleneksel dil bilgisi, ortaöğretim.
ÖSS'de sorulan Türkçe sorularının taksonomik açıdan değerlendirilmesi
Bu çalışmanın amacı, ÖSS'de sorulan Türkçe sorularını, konularına ve Bloom taksonomisine göre sınıflandırmak; ayrıca soruların hangi konulardan sorulduğunu ve bu konularla bilişim basamakları arasında nasıl bir ilişki olduğunu tespit etmektirAraştırmanın evreni, ÖSS'de sorulmuş Türkçe sorularıdır. Araştırmanın Örneklemini 1999 - 2005 yılları arasında sorulmuş 314 soru oluşturmuştur. Çalışma örneklemini oluşturan Türkçe soruları, http://www.osym.gov.tr adresinden alınmıştır.ÖSS'de 1999 yılından 2005 yılına kadar yedi yılda toplam 314 Türkçe sorusu sorulmuştur. En çok soru ?paragrafın yorumu?ndan (104 soru) sorulmuş, en az soru ?anlatım teknikleri?nden (11 soru) sorulmuştur. Paragrafın yorumu konusundan sorulan soru sayısı toplam soru sayısının yaklaşık üçte biri kadardır. Cümlede anlam ve paragrafın yorumu konularından sorulan soruların toplamının, toplam soru sayısının yarıdan fazlası(% 51.3) olduğu görülmüştür.1999 yılından 2005 yılına toplam 314 sorunun bilişsel basamaklara göre dağılımı ise şöyledir: En çok soru (134) analiz basamağında, en az soru (3) bilgi basamağında sorulmuştur. Kavrama düzeyinde sorulan soru sayısının, toplam soru içindeki payı % 29.2'dir. Analiz basamağında sorulan soru sayısı, toplam soruların üçte birinden daha fazladır (% 42.7). Bu sonuçtan da anlaşılacağı gibi, özellikle kavrama ve analiz yeteneğine sahip öğrenciler, ÖSS'de daha başarılı olmaktadır.Üst düzey bilişsel basamakları (analiz, sentez, değerlendinme) ölçen soru sayısının (193) toplam soru sayısına (314) oranı % 61'dir. Bu oran yeterli gözükse de üst düzey soru sayısının, kendi içindeki dağılımının çarpık olduğu görülmüştür. Analiz basamağından 133 soru sorulmuş; ama sentez basamağından sadece 16, değerlendirme basamağından ise 44 soru sorulmuştur.Anahtar kelimeler: Türkçe soruları, Türkçe öğretimi, soruların sınıflandırılması, ÖSS, ölçme, değerlendirme.
Genel liselerin ikinci sınıflarında okutulan edebiyat ders kitaplarının semantik boyutu üzerine bir inceleme
Arastırmada lise 2. sınıf edebiyat kitaplarında yer alan metinler semantik açısından degerlendirilmistir. Amaç Türk dilinin ögretiminde metinler yoluyla Türkçenin anlam boyutuna dikkat çekmektir. Ders kitaplarından rasgele seçilmis metinlerdeki belirgin anlam özellikleri, kelimeler arası anlam iliskileri, anlama dayalı edebî sanatlar gösterilmistir. Geleneksel anlambilim çalısmaları genellikle kelime düzleminde gelismistir. Bu çalısmada metinler öncelikle kelime anlamı açısından incelenmistir. Farklı dönemlere ve sanatçılara ait metinlerdeki anlam özellikleri, dil ögretiminde önem kazanmaktadır. Arastırma sonucunda 1) Lise 2. sınıf edebiyat ders kitaplarından seçilmis metinlerin anlam özellikleri ortaya konmaya çalısılmıstır. 2) Dil ögretiminde, dil adını verdigimiz büyük yapının iç özelliklerinin, anlam boyutunun önemi gösterilmeye çalısılmıstır. 3) Ülkemizde Batı'ya göre daha az çalısma alanı bulan anlam konusunun Türk dili ve edebiyatı ögretiminde daha genis yer tutması gerekliligine dikkat çekilmistir. 4) Metnin kavranması ve dil ögretimi açısından ders kitabından sonra en önemli araç olarak gördügümüz sözlüklere dikkat çekilmistir. Ögretmen ve ögrenci açısından sözlük kullanma alıskanlıgının önemi belirtilmistir.
Türk dilinde ikilemelerin yapı-görev-anlam özellikleri
ÖZET Çalışmamızda, Türk dilinin tarihî devirlerini dikkate alarak, seçtiğimiz eserlerden tespit ettiğimiz 2153 ikilemeyi, değişik açılardan inceledik. İkilemeleri yapı bakımından incelerken, ikilemeyi oluşturan sözcüklerin hangi ek ya da ekleri alabildiklerini belirledik. İkilemelerin gerek kelime gruplarında gerekse cümlede aldıkları belli başlı görevleri tespit ederek örnekler verdik. Kuruluş ve ikilemeyi oluşturan sözcükler arasındaki anlam ilişkileri bakımından ikilemeleri dokuz kısımda inceledik. İkilemeler, Türkçe sözcüklerle oluşturulduğu gibi başka dillerden alınan sözcüklerle de oluşturulmaktadır. Bu nedenle tezimize ikilemeyi oluşturan sözcüklerin kökenlerini anlatan bir bölüm ekledik. Çalışmamızın sonuna taradığımız eserlerde tespit ettiğimiz ikilemelerden oluşan bir dizin ekleyi uygun bulduk. ANAHTAR SÖZCÜKLER: ikileme, tekrar, pekiştirme. 213
Türkmenistan Türkçesi ağızlarının Türkiye Türkçesi ağızları ile morfolojik bağlantısı
587 ÖZET ilk olarak VIII. Asrın ilk çeyreğinde yazılmış Göktürk Kitabelerinde adına rastlanan "Oğuzlar", türlü sebeplerle Sır-ı Derya boylanndaki ilk vatanlarından batıya doğru tedricî olarak göç etmişlerdir. Islâmiyeti kabul ettikten sonra Türkmenler" adıyla anılmaya başlayan Oğuzların, bugün en yoğun olarak yaşadıkları coğrafyalardan ikisi Türkmenistan ve Türkiye'dir. XI. asrın başlarından itibaren Oğuz boylarının önemli bir kısmı Orta Asya'da bakiyeler bırakarak Anadolu'ya yerleşmeye başlamışlardır. Bin yılı aşkın bir süre önce başlayan ve 300 yıl boyunca fasılalarla devam eden bu Türkmen göçleri sonucunda, 24 Oğuz boyundan Alkaevli boyu hariç tamamının Anadolu'ya yerleştiği tarihi belgelerle tespit edilmiştir. Orta Asya'da kalan ve bugünkü Türkmenistan devletinin mensubu olan Türkmenlerle Anadolu'daki Türkmenlerin benzer değil aynı olacağı tabiîdir. Türkmenistan Türkçesi ile Türkiye Türkçesi yazı dilleri üzerine yapılan karşılaştırmalı dil çalışmalarında bu gerçeği görmek mümkündür. Biz bu çalışmada, çok temas edilmeyen bir husus olan Türkmen ağızlarını ele aldık. Bütün Türkmenistan'a şamil olacak şekilde, beş büyük ağız seçerek, bu ağızların morfolojik yapısını inceledik. Uzun yıllardır farklı coğrafyalarda yaşayan Orta Asya ve Türkiye Türkmenlerinin ağızları morfolojik yönden çok küçük bazı farklılıklar dışında tamamen aynıdır. Tezimiz şu bölümlerden oluşmaktadır: I. Yapım Ekleri II. Çekim Ekleri III. isim Fiili IV. Sıfat Fiiller V. Zarf Fiiller588 Bu ana bölümlerden sonra; tabiatıyla "Sonuç", Kaynakça, incelemeye konu olan ağızlara ait "Metinler", örnek olması için verdiğimiz, araştırmaya !Anahtar Kelime: Ağızlar = Dialects ; Biçimbilim = Morphology ; Dil özellikleri = Language features ; Karşılaştırmalı dil bilim = Comparative linquistics ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Türkiye Türkçesi = Türkiye Turkish ; Türkmence = Turkoman language
Eski Anadolu Türkçesindeki fiilerin durum ekli tamlayıcıları
Tezimizde Eski Anadolu Türkçesine ait eserlerden Yûnus Emre Divânı, Erzurumlu Darîr'in Kıssa-i Yüsufu, Sadru'd-dîn Şeyhoğlu'nun Marzubân-nâme Tercümesi ve Dede Korkut Kitabı 'nda geçen fiiller ve fiilimsiler tespit edilmiş; bu fiil ve fiilimsiler, aldıkları durum ekli tamlayıcılar bakımından incelenmiştir. Bir cümledeki fiil, aynı cümlede birden fazla durum ekli tamlayıcı almışsa, o da "Birden fazla durum eki" başlığı altında belirtilmiştir. Bu çalışmayla Eski Anadolu Türkçesindeki fiillerin hangi durum ekli tamlayıcıları aldıkları cümle örnekleriyle ortaya konmuştur. Türk dilinin gelişiminde çok önemli bir yere sahip olan fiillerin o dönemde hangi durum ekli tamlayıcılarla kullanıldığı, dört eserden yola çıkarak, tespit edilmiştir. Tespit edilen fiiller, aldıkları durum ekli tamlayıcılarla birlikte alfabetik sıraya konmuştur. Eski Anadolu Türkçesi döneminde kullanılmış olup günümüzde kullanımdan düşmüş olan fiiller haricindeki tüm fiiller, Türkiye Türkçesindeki kullanılışlarıma karşılaştırmıştır. Bu karşılaştırmada fiillerin, aldıkları durum ekli tamlayıcılar bakımından çok büyük farklılıklar göstermediği sonucuna varılmıştır.
Tanzimat Dönemi eserlerinin cümle özellikleri (Felatun Beyle Râkım Efendi, Müşâhedat, Cezmi, Sergüzeşt, Zehra, İntibah)
ÖZET Çalışmamızda Tanzimat Dönemi'ne ait altı eseri kelime grupları ve cümle açısından inceledik. Kelime gruplarını incelerken, bütün kelime gruplarına eserlerden örnekler aldık ve bunlardan günümüz yazı diline göre farklılık gösterenleri belirledik. Kelime gruplarının cümleler içinde ne gibi görevlerde kullanıldıklarını izah edip, yabancı kurallara göre yapılan kelime grupları üzerinde durduk. Cümle kısmında ise, tespit edilen cümleleri; öge sayısı, öğelerin dizilişi, yapı, anlam ve yüklem türü bakımlarından tasnife tâbi tuttuk. Çalışmamızın sonuna devrin cümle özelliğini göstermesi bakımından bir istatistik eklemeyi uygun bulduk. ANAHTAR SÖZCÜKLER : kelime grubu, cümle, öge. 80