Theses supervised by Prof. Dr. Mehmet Küçük
10 theses · Recep Tayyip Erdoğan University
Fen bilimleriyle ilişkili köy yaşantılarının ortaokul öğrencilerinin 21. yüzyıl becerilerine etkisi
Bu araştırmanın amacı kırsal bölgelerde öğrenim gören 5., 6., 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin 21.yy becerilerine hangi düzeyde sahip olduklarını belirlemek ve bu becerileri cinsiyet, sınıf düzeyi ve somut köy yaşantıları açısından karşılaştırmaktır. Araştırma tarama modelinde betimsel bir çalışmadır. Örneklem Giresun köy ve ilçelerindeki ortaokulların 5., 6., 7. ve 8. sınıflarında öğrenim gören öğrencilerden belirlenmiştir. Örneklem seçme yöntemi olarak öncelikle amaçlı örnekleme kullanılmıştır. Bu bağlamda ilk olarak Giresun ilçelerinde ve köy bölgelerinde somut köy yaşantısı düzeyi en yüksek ilçelerden üçü olan Doğankent, Espiye ve Tirebolu seçilmiştir. Devamında çalışmaya gönüllü̈ katılım sağlayacak en az 500 öğrencinin belirlenmesinde uygun örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Yapılan çalışmada ortaokul öğrencilerinin 21.yy becerilerinin belirlenmesi için Kalemkuş ve Bulut Özek (2022) tarafından geliştirilen 62 maddeden oluşan Kapsamlı 21.yy Becerileri Ölçeği kullanılmıştır. Ayrıca somut köy yaşantılarını deneyimleme düzeylerini ölçmek için yeni bir demografik anket formu oluşturulmuştur. Verilerin analizi SPSS programı ile yapılmıştır. Çalışmada ölçek puanları hesaplanmış̧ ve puanların normal dağılıma uygunluğunun belirlemesi için basıklık ve çarpıklık katsayıları incelenmiştir. Puanların normal dağılım göstermesi nedeniyle çalışmada parametrik test teknikleri kullanılmıştır. Ölçek puanının demografik özelliklere göre farklılık gösterme durumunun analiz edilmesi için ilişkisiz t ve ANOVA testleri kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlar ışığında cinsiyet karşılaştırmasında erkek ile kızlar arasında 21.yy becerileri açısından anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Sınıf seviyeleri yükseldiğinde ise öğrencilerin ölçek toplam puanı yanı sıra işbirlikçi, yaratıcılık ve yenilikçilik becerileri ile eleştirel düşünme ve problem çözme, sosyal, sorumluluk ve uyum becerilerinin azaldığı sonucuna varılmıştır. Köy ve ilçede yaşadığını beyan eden öğrenciler arasında yapılan karşılaştırmada 21. yüzyıl becerilerinin tamamı açısından ilçede yaşayanların puan ortalaması kısmen daha yüksek çıkmıştır. Buna karşın yüksek ve düşük köy yaşantısı deneyimine sahip katılımcılar arasında yapılan ikili karşılaştırmada ise yüksek köy deneyimine sahip katılımcıların ölçek toplam, iş birlikçi, eleştirel düşünme ve problem çözme becerileri ile yaratıcılık ve yenilikçilik becerileri puan ortalamaları anlamlı şekilde yüksek çıkmıştır.
Sınıf öğretmenlerinin öğretme stillerinin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, eğitim öğretim sürecinin temel unsuru olan sınıf öğretmenlerinin öğretme stil algılarını çok boyutlu verilerle değerlendirerek gerçek öğretme stillerini ortaya koymaktır. Bu araştırma Rize ili Çayeli ilçesinde görev yapan 4. sınıfları okutan toplam 8 sınıf öğretmeniyle gerçekleştirilmiştir. Seçilen sınıf öğretmenleri Grasha Reichman'nın öğretme stil ölçeğini puanlamışlardır. Sonra araştırmacı tarafından öğretmenlere uzun süreli sınıf içi gözlemler yapılarak ölçek araştırmacı tarafından tekrar puanlanmıştır. Ders esnasında video kayıtlar alınarak bunların alan uzmanı tarafından izlenmesi sağlanmıştır. Alan uzmanları izledikleri dersler için öğretme stil ölçeğini puanlamışlardır Elde edilen tüm veriler SPSS programında analiz edilerek; her bir öğretmen için ölçeğin tüm alt boyutlarında, kendisi, araştırmacı ve uzman tarafından elde edilen puanlar için ortalama değerler hesaplanmıştır. En sonunda bu üç veri kaynağı kullanılarak türetilmiş puanlar bulunmuştur. Mann-Whitney U testi ile ortalamaların farkı analizi yapılmıştır. Sonuçlar, öğretmenlerin kendi, araştırmacı ve uzman tarafından, özellikle uzman ve araştırmacı tarafından elde edilen verilerde anlamlı bir farklılığın olmadığı şeklindedir. Tüm alt boyut puanlamalarında ve türetilmiş puanlamalar sonunda, en çok tercih edilen öğretme stilleri Bilgi Aktarıcı/Temsilci/Yol Gösterici stiller olduğu ortaya çıkmıştır. En az tercih edilen öğretme stili Otoriter öğretme stili olmuştur. Sınıf öğretmenlerinin öğretmen merkezli öğretme stilleri yerine öğrenci odaklı stilleri tercih ettiği, sonuca ulaşılmıştır.
Özel yetenekli öğrencilerin fen-teknoloji-toplum hakkındaki görüşleri
Bu çalışmanın amacı, Doğu Karadeniz Bölgesi'ndeki Bilim ve Sanat Merkezleri'ndeki (BİLSEM) özel yetenekli öğrencilerin Fen-Teknoloji-Toplum (FTT) yaklaşımının alt boyutları hakkındaki görüşlerini sınıf seviyesi ve cinsiyet açısından incelenmektir. Araştırma, 2018-2019 eğitim-öğretim yılının birinci yarıyılında Doğu Karadeniz Bölgesi'ndeki Samsun, Ordu, Giresun, Trabzon ve Rize BİLSEM'lerine kayıtlı 251 ortaokul (5, 6, 7, 8.) özel yetenekli öğrenci ile gerçekleşmiştir. Nicel araştırma yaklaşımı kapsamında tarama yönteminin kullanıldığı araştırmanın verileri, Bilim-Teknoloji-Toplum hakkındaki Görüş Anketi (Views on Science-Technology-Society, VOSTS) ile toplanmıştır. Uygulanan VOSTS anketi sonucunda elde edilen verilerin analizinde istatistik paket programından yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda; özel yetenekli öğrencilerin VOSTS (TR) anketine vermiş oldukları yanıtların sadece üçünde beklenen düzeyde yanıtlar verdiği, diğer maddelerde ise sahip oldukları görüşlerin normal yetenekli öğrencilerle bütünüyle örtüştüğü ortaya çıkmıştır. Özel yetenekli öğrencilerin FTT hakkındaki görüşlerinin cinsiyet açısından sadece dört maddesinde kızlar lehine farklılaştığı ortaya çıkmış, diğer maddelerde ise beklenen şekilde bir fark ortaya çıkmamıştır. Diğer bir sonuç ise özel yetenekli öğrencilerin FTT hakkındaki görüşlerinin sınıf düzeyi açısından sadece bir maddesinde beklenen şekilde ve üçünde ise beklenenin tersine farklılaştığı ortaya çıkmıştır. Buradan hareketle, öğrencilerin FTT görüşlerinin sürekli olarak izlenmesi ve BİLSEM'ler için öğrenci tanılamasında FTT görüşlerine de yer verilmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Fen-Teknoloji-Toplum Hakkında Görüşler, Özel Yetenekli Öğrenci, VOSTS Anketi, BİLSEM
Ortaokul öğrencilerinin bilimin hayal gücü ve yaratıcı doğasına yönelik görüşlerinin geliştirilmesi
Bu çalışmada, ortaokul öğrencilerinin bilimsel araştırma sürecinde hayal gücü ve yaratıcılığın rolüyle ilgili görüşlerini zenginleştirebilecek öğretim materyalleri tasarlamak ve etkililiğini incelemek amaçlanmaktadır. Rize İli Çayeli İlçesi'ne bağlı bir köy ortaokulunda kayıtlı 15 kişilik 7. sınıf öğrencisiyle yürütülen çalışma, toplam 12 haftalık sürede tamamlanmıştır. Nitel araştırma yaklaşımı kapsamında özel durum çalışması yönteminin kullanıldığı çalışmada, araştırmacı tarafından bilimin hayalci ve yaratıcı doğasına yönelik sekiz adet etkinlik tasarlanmıştır. Etkinliklere uzman görüşüyle son şekli verildikten ve pilot uygulamalar sonucunda bir etkinlik çıkarıldıktan sonra arda kalan 7 etkinlik, yine aynı okulun diğer şubesindeki çalışma grubuna uygulanmıştır. Veriler, Bilimin Doğası Öğrenci Anketi'nde yer alan ve bilimsel bilgi üretme sürecinde hayalci ve yaratıcı doğayı ölçebileceği ileri sürülen 4 açık uçlu soru, yarı yapılandırılmış mülakat ve öğrencilerin her etkinlik sonrası yazdığı yansıtıcı yazılarla toplanmıştır. Bilimin Doğası Öğrenci Anketi ve izleyen mülakatlar, uygulamanın başında ve sonunda olmak üzere katılımcılara iki defa uygulanmıştır. Bu yolla toplanan nitel veriler kullanılarak, katılımcıların ilgili bilimin doğası unsuruna yönelik ön-son profilleri oluşturulmuştur. Her bir profil, benzer çalışmalarda kullanılan üç aşamalı kategoriler -yeterli, değişken ve zayıf- kullanılarak sınıflandırılmıştır. Bu çalışma ile bilimin hayalci ve yaratıcı doğasına yönelik başlangıçtaki görüşleri "zayıf" olarak analiz edilen katılımcıların görüşlerinin uygulamalar sonunda %60 oranında "yeterli" düzeye yükseldiği sonucuna varılmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda her ne kadar tasarlanan etkinliklerin katılımcıların bilimsel bilgi üretme sürecinde hayal gücü ve yaratıcılığın rolüyle ilgili görüşlerinde beklenen daha büyük etkiyi ortaya koyamasa da, birçok özelliği açısından oldukça heterojen olan çalışma grubu açısından yine de başarılı olarak değerlendirilebileceği ileri sürülebilir.
İlkokul 4.sınıf öğrencilerinin okula ilişkin algılarının incelenmesi (Rize ili örneği)
Çocukların eğitimleri, yaşamları ve deneyimleriyle ilgili fikirleri, bilişsel ve duyuşsal izlenimleri onların tüm yaşamlarıyla ilgili tutum ve düşüncelerini etkilediğinden dolayı bunların incelenmesi önem kazanmıştır (Aksoy ve Baran, 2010; Özdemir, 2008). Benzer şekilde çocukların okul kurumu ile ilgili algıları da tutum ve düşüncelerine yön veren bir faktör olarak kritik önem sahiptir. Bu sebeple, öğrencilerin ilkokuldayken okulu nasıl algıladıklarının ve okula ilişkin duygularının neler olduğunun incelenmesinin ve okulla ilgili olumlu algılar geliştirilmesi açısından bu çalışmanın önemli olduğu düşünülmektedir Bu araştırmanın amacı, ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin okula yönelik algılarının farklı değişkenler açısından incelenmesidir. Araştırmanın çalışma grubu Rize ili ve ilçelerinde bulunan sekiz ilkokulda eğitim gören 803 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmada nicel araştırma yaklaşımlarından biri olan karşılaştırmalı araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada veri toplamak için, Çalık (2008) tarafından geliştirilen "Okul Algısı Ölçeği" kullanılmıştır. Anketler 2018-2019 eğitim-öğretim yılında nisan ve mayıs aylarında 7 hafta süreyle araştırmacı tarafından bizzat okullara gidilerek, uygulanmıştır. Elde edilen veriler SPSS programında incelenmiştir. Öğrencilerin cinsiyet, sınıf mevcudu, okul değişimi, okula geliş şekli, öğretmen değişimi gibi değişkenlere göre okul algılarının ortaya çıkarılması için t testi kullanılmıştır. Öğrencilerin kardeş sayısı, anne mesleği, baba mesleği değişkenlerine göre okul algılarının ortaya çıkarılmasında ise tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Bu çalışma sonunda en önemli bulgular ; 4 yıl boyunca hep aynı öğretmenle okuyan öğrencilerin fiziksel şartlara ilişkin düşünceler, öğretmenlere ilişkin düşünceler ve okuldaki demokrasi ve kurallara ilişkin düşünceler alt boyutunda okul algısı puanları, en az bir kez öğretmen değişikliği yapan öğrencilerden yüksek çıkmıştır. 4 yıl boyunca hep aynı okulda okuyan öğrencilerin öğretmenlere ilişkin düşünceler, okuldaki demokrasi ve kurallara ilişkin düşünceler ve derslere ilişkin düşünceler boyutunda puanları en az bir kez okul değişikliği yapan öğrencilerden yüksek çıkmıştır. Araştırma doğrultusunda ortaya çıkan en önemli sonuçlar; Öğretmen ve okul değişikliği okul algısını etkiler. Araştırma sonuçlarına göre sunulan en önemli öneriler; Öğrencilerin ilkokul boyunca aynı okul ve öğretmenle devam etmelerinin okul algılarını pozitif yönde etkilemesinden hareketle ebeveynler bu durumu göz önünde bulundurdukları bir süreç işletmelidirler.
Ortaokul öğrencileri için sürdürülebilir kalkınma eğitimine yönelik bir modül geliştirme çalışması
Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerine yönelik tasarlanan sürdürülebilir kalkınma (SK) eğitimine yönelik toplam on modülden oluşan bir öğretim materyali geliştirmek ve etkililiğini test etmektir. Araştırmada, karma araştırma yaklaşımı ve sıralı desen kullanılmıştır. Bu bağlamda, araştırmanın nitel verileri yapılandırılmış öğrenci günlükleri, araştırmacı günlüğü, yarı yapılandırılmış öğrenci ve veli mülakatları, nicel verileri ise; araştırmacı tarafından geliştirilen başarı testi, kavram haritası ve veli gözlem çizelgeleri kullanılarak toplanmıştır. 2020 yılında başlayan Kovid-19 salgını nedeniyle uygulamalar zoom uygulaması üzerinden çevrim içi olarak yürütülmüştür. SK öğretim modülü toplam dokuz hafta ve on sekiz saat süreyle uygulanmıştır. Çalışma grubunu yedinci sınıfta öğrenim gören 14 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma grubunu oluşturan öğrencilere akademik başarı testi ve kavram haritası ön, son ve kalıcılık testi olmak üzere üç kez uygulanmıştır. Nicel veriler bilgisayar destekli veri analiz programlarıyla, nitel veriler ise içerik analizi yoluyla çözümlenmiştir. Bu çalışma sonucunda, öğrencilerin akademik başarılarının ve kavramsal gelişimlerinin arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Benzer şekilde araştırmacı tarafından geliştirilen SK öğretim modülü öğrencilerin SK farkındalığını arttırmakla birlikte, uygulamaların hedeflenen davranışları kazandırmada etkili olduğu veli ve öğrenci mülakatlarıyla ortaya konmuştur. Bu sonuçlar doğrultusunda SK öğretim modülünün, söz konusu SK hedeflerini bir bütün olarak kazandırabilmek amacıyla tamamıyla veya bir kısmını kazandırabilmek amacıyla modül bazlı olarak öğretmenler tarafından kullanılabileceğine yönelik geçerli ve güvenilir kanıtlar ortaya konmuştur.
5. sınıf kuvvetin ölçülmesi ve sürtünme ünitesinin çevrim içi ortamda basit araç gereçlerle öğretimi üzerine bir çalışma
Bu çalışma; içinde bulunduğumuz salgın koşulları nedeniyle uzaktan gerçekleştirilen eğitim-öğretim sürecinde laboratuvar uygulamalarının ve somut materyal kullanımının zorunlu olduğu fen bilimleri derslerinin çevrim içi ortamda, basit araç-gereçlerle desteklenerek uygulanmasının 5. sınıf öğrencilerinin bilimsel süreç becerileri ve başarılarına etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma nitel araştırma kapsamında eylem araştırması yöntemiyle yürütülmüştür. Bu amaçla Iğdır il merkezindeki bir ortaokulda 5. sınıfta okuyan öğrencilerden 30 öğrenci örneklem kapsamına alınmış, uygulama 4 hafta boyunca EBA ve zoom uygulaması üzerinden gerçekleştirilmiştir. 15 öğrenci deney, 15 öğrenci kontrol grubuna rastgele seçilmiştir. Araştırmacı tarafından canva.com üzerinden hazırlanan etkinlik kağıtları ekran paylaşımı yapılarak deney grubundaki öğrencilere uygulanmıştır. Uzman görüşü alınarak etkinlikler hazırlanmıştır. Öğrencilerin evde, basit araç-gereçlerle yaptıkları uygulamaların bilimsel süreç becerilerine ve başarılarına etkisini belirleyebilmek için hazırlanan etkinliklerin ardından yazılan öğrenci günlükleri, araştırmacı günlüğü, bilimsel süreç becerileri testi ve başarı testi kullanılmıştır. Öğrenci günlükleri ve araştırmacı günlüğü incelenmiş, kullanılan ifadeler tema ve kategorilere ayrılarak içerik analizine tabi tutulmuştur. Bilimsel süreç becerileri ve başarı testinin analizi için SPSS 24 kullanılıp veriler t-testi analizleriyle çözümlenmiştir. Araştırmada tasarlanan etkinliklerin salgın döneminde, basit araç gereçlerle çevrim içi ortamda yaptırılması öğrencilerin akademik başarısına, bilimsel süreç becerilerinin bazı boyutlarına ve toplam puana olumlu yönde etki ettiği sonucuna ulaşılmıştır.
COVID-19 salgını sonrasında ortaokul öğrencilerinin fen dersine yönelik tutumlarının incelenmesi
Bu araştırmanın amacı; Covid-19 salgınının ortaokul öğrencilerinin fen dersine yönelik tutumlarına etkisini çok boyutlu olarak ortaya koymaktır. Nicel araştırma yaklaşımına dayalı olarak yürütülen çalışmanın örneklemi, Rize ili ve ilçelerindeki devlet ortaokullarının 6-8. sınıflarında okuyan 1482 öğrenciden oluşmuştur. Veriler, iki bölümden oluşan bir ölçme aracıyla toplanmıştır. İlk bölümde öğrencilerin fen öğrenme deneyimleri ile demografik bilgilerini ölçen sorular, ikinci bölümde ise fen tutumlarını ölçen standart bir ölçme aracı kullanılmıştır. Veriler, SPSS 28.0.0.1. (Statistical Packet for Social Sciences) paket programında analiz edilmiştir. Bu süreçte fen bilimleri dersine yönelik tutum puan ortalamalarının bağımsız değişkenlere göre nasıl farklılaştığını incelemek için, normal dağılım koşullarının karşılanması nedeniyle İlişkisiz t-Testi ile Tek Yönlü Varyans Analizi (one way ANOVA) yapılmıştır. Fen bilimleri derslerinin özel bir öğrenme ortamı olarak fen laboratuvarlarında deneysel çalışmaya dayalı olarak özel öğretim yöntemlerine göre yürütülmesi gerekir. Bu bağlamda, salgın öncesi dönemde olduğu gibi salgında da yüz yüze öğretimi telafi edecek şekilde öğrencilerin fen öğrenme deneyiminin zenginleşmesi için çaba harcandığında tutum puanlarının azalmadığı ortaya çıkmıştır. Evde aktif katılımla ve basit araç-gereçlerle etkinlik yapıldığını, ödev verildiğini ve verilen ödevlerin yapıldığını beyan eden öğrencilerin derse yönelik tutum puanlarının diğerlerinden yüksek çıkması bu sonucu desteklemiştir.
KOVID-19 salgınında Türkiye'deki ortaokul öğrencilerinin bilimsel tutumlarının incelenmesi
Bu araştırmanın amacı; Kovid-19 salgını döneminde Türkiye'deki ortaokul öğrencilerinin bilimsel tutumlarını karşılaştırmaktır. Konu alanıyla ilgili literatürde öğrencilerin Kovid-19 salgını öncesinde bilimsel tutumlarına yönelik çok sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmanın gerekçesi ise, Kovid 19 salgını sonrasında ortaokul öğrencilerinin söz konusu bilimsel tutumlarının nasıl bir değişim gösterdiğini açıkça ortaya koymaktır. Nicel araştırma yaklaşımına dayalı olarak yürütülen çalışmanın örneklemi, Rize ili ve ilçelerindeki devlet ortaokullarının 5-8. sınıflarında okuyan 2936 öğrenciden oluşmuştur. Veriler, iki bölümden oluşan bir ölçme aracıyla toplanmıştır. İlk bölümde öğrencilerin bilimsel tutumları ile demografik bilgilerini ölçen sorular, ikinci bölümde ise araştırmacı tarafından geliştirilen "Kişisel Bilgiler Formu" ve Moore ve Foy (1997)'un geliştirdiği, Demirbaş ve Yağbasan (2006)'ın Türkçe versiyonunu oluşturduğu "Bilimsel Tutum Ölçeği" ile toplanmıştır. 40 maddeden oluşan 5'li Likert tipi olan ölçek Türkçe'ye uyarlandığı haliyle doğrudan kullanılmıştır. Veriler, SPSS 28.0.0.1. (Statistical Packet for Social Sciences) paket programında analiz edilmiştir. Bu süreçte bilimsel tutum puan ortalamalarının bağımsız değişkenlere göre nasıl farklılaştığını incelemek için, normal dağılım koşullarının karşılanması nedeniyle İlişkisiz t-Testi ile Tek Yönlü Varyans Analizi (one way ANOVA) yapılmıştır. Bu araştırmanın sonucunda salgında bilimsel bir dergiye abone olunması ve çocuklar için benzer bir fırsat sunulması ile öğretmenlerce bilim söyleşisi türü etkinliklerin düzenlenmesi gibi değişkenler bazı çocuklar için bilimsel tutumlar adına pozitif bir ayrıcalık olarak ortaya çıkmıştır.
7. sınıf ışığın madde ile etkileşimi ünitesinin sınıf dışı öğrenme ortamlarında işlenmesine yönelik bir öğretim materyalinin değerlendirilmesi
Bu araştırmanın amacı, 7. sınıf "Işığın Madde ile Etkileşimi Ünitesi" ile ilgili sınıf dışı öğrenme ortamında uygulanabilecek faaliyetleri içeren bir öğretim materyali geliştirmek ve fen öğrenmeleri üzerindeki etkisini incelemektir. Bu kapsamda tasarlanan materyal seçilen sınıflardan birine araştırmacının rehberliğinde diğerine ise rehbersiz olarak uygulanırken bir diğer sınıf ise konuyu bütünüyle fen bilimleri dersi öğretim programına göre işlenmiştir. Bu bağlamda çalışma grubu, 2022-2023 eğitim öğretim yılında Antalya ili Kepez İlçesindeki bir ortaokulda okuyan 7. sınıf öğrencilerinden oluşmaktadır. Hem nitel hem de nicel veri toplama araçlarının işe koşulduğu araştırmada nicel veriler, her üç sınıfa uygulamanın başında ve sonunda olmak üzere iki kez uygulanan farklı iki akademik başarı testi ve fen eğitiminde motivasyon ölçeği ile, nitel veriler ise uygulamanın sonunda öğretmenler ve öğrenciler ile yapılan yarı yapılandırılmış mülakatlar ve ayrıca uygulamanın yapıldığı her günün sonunda öğrencilerce doldurulan yapılandırılmış günlükler ile toplanmıştır. Nicel veriler SPSS 26.0 programında ilişkili t-testi ve ANOVA analizi ile, nitel veriler ise betimsel içerik analizi yoluyla analiz edilmiştir. Bu çalışmanın sonunda öğrencilerin akademik başarı ve motivasyonlarının diğer fen konularında ve sınıf dışı ortamlarda yapılan uygulamaların sonuçlarıyla istatistiksel olarak anlamlı olmasa da büyük ölçüde örtüştüğü ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda sınıf dışı öğrenme ortamlarında işlenen fen derslerine karşı bilişsel anlamda hazır bulunuşluğu yüksek olan öğrencilerin ilk haftadan, düşük olanların ise ancak ilerleyen haftalardan itibaren olumlu tepkiler vermeye ve öğrenci sorumluluklarını yerine getirmeye başladıkları sonucuna varılmıştır.