Theses supervised by Prof. Dr. Uğur Başaran
10 theses · Yozgat Bozok University
Bitkisel kökenli duman solüsyonlarının bazı yeşil alan bitkilerinin çimlenme ve fide gelişimine etkileri
Bu çalışma buğday samanından elde edilen duman solüsyonlarının yeşil alanlarda kullanılan bazı çim bitkilerinin (Lolium perenne L., Festuca arundinacea Schreb. ve Poa pratensis L.) çimlenme ve fide gelişimi üzerine etkilerini araştırmak amacıyla yürütülmüştür. Çimlenme özellikleri petri ortamında, fide özellikleri ise saksı ortamında belirlenmiştir. Stok duman solüsyonu için 5 kg saman yakılarak oluşan duman vakum yardımıyla 5000 ml saf su içinde tutulmuştur. Petri denemesinde tohumlar önce % 0, 0.1, 0.5, 1, 5, 10 ve 20 oranlarında ki duman çözeltilerinde 18 saat süreyle bekletilmiş ve sonra ekim yapılmıştır. Petri ortamında, her tür için farklı zamanlarda olmak üzere çimlenme oranı, çimlenme hızı, sürgün boyu ve kök boyu belirlenmiştir. Saksı ortamında ise % 0, 0.5, 1, 5, 10 ve 20 konsantrasyonundaki solüsyonlar ekimi takiben ilk sulama suyu olarak kullanılmıştır. Saksı ortamında da sürgün boyu, kök boyu, sürgün ve kök kuru ağırlıkları belirlenmiştir. Petri ve saksı denemelerinden elde edilen sonuçlar türlerin duman solüsyonuna farklı düzeylerde tepki gösterdiğini ortaya koymuştur. Bununla birlikte duman solüsyonu uygulamalarının genel olarak petri ortamında olumsuz etki gösterdiği, saksı ortamında ise konsantrasyona bağlı olarak önemli iyileşmeler sağladığı belirlenmiştir. Ancak her iki ortamda da yüksek dozlar toksik etki göstermiştir. Sonuç olarak buğday samanından elde edilen duman solüsyonunun incelenen çim bitkilerinin çimlenme ve fide gelişimini olumlu etkilediği tespit edilmiştir. Bununla birlikte, duman solüsyonu uygulamalarında konsantrasyonun kritik önemde ve türe özel olduğu ve ayrıca olumlu etki için tohum yerine toprağa uygulamanın tercih edilmesi gerektiği belirlenmiştir.
Kükürt doz ve uygulama zamanlarının mürdümüğün (Lathyrus sativus L.) tane kalitesine etkisi
Bu çalışma ekimden önce ve ekimle birlikte farklı dozlarda uygulanan kükürdün (S) mürdümük tanesinin kimyasal içeriğine etkisini araştırmak amacıyla Yozgat–Sorgun koşullarında 2018 yılında yürütülmüştür. Bitki materyali olarak mürdümüğün "Gürbüz 2001" çeşidi kullanılmış ve kükürt farklı dozlarda (0, 25, 50, 75, 100 ve 125 kg/da) ekimden önce (sonbaharda) ve ekimle birlikte (ilkbaharda) olmak üzere iki farklı zamanda uygulanmıştır. Deneme bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekrarlamalı olarak kurulmuş, ana parsellerde uygulama zamanları, alt parsellerde kükürt dozları yer almıştır. Araştırmada mürdümük tanelerinin protein oranı, mineral madde (P, K, Ca, Mg, Na, B, Cr, Co, Mn, Cu, Fe, Zn, Se, Mo ve S ) ve toksik ODAP (N-oxalyl-L-alpha,beta-diaminopropionic acid) içeriği incelenmiştir. Genel olarak incelenen özelikler üzerinde kükürdün uygulama zamanı dozlardan daha etkili olmuş ve ekimden önce verilen S mineral madde ve protein içeriğini kontrolle göre önemli derecede arttırmış, ODAP içeriğini de arzu edildiği gibi düşürmüştür. Buna göre sırasıyla ekim öncesi ve ekimle birlikte S uygulanan işlemlere ait dozlar ortalaması K % 1.59 – 1.40, P % 0.66 – 0.55, Ca % 0.38 – 0.28, Mg % 0.21 – 0.17, Na % 0.08-0.08, Bo 25.66 – 23.94 ppm, Cr 1.96 – 1.00 ppm, Co 0.44 – 0.28 ppm, Mn 44.70 – 40.70 ppm, Cu 15.23 – 11.89 ppm, Fe 327.11 – 257.89 ppm, Zn 88.16 – 70.169 ppm, Se 0.06 – 0.05 ppm, Mo 6.57 – 2.98 ppm ve S 3538.53 – 3135.31 ppm protein içeriği % 26.72 – 26.03 ve ODAP içeriği ise 4.81 – 5.20 mg g-1 arasında değişmiştir. Araştırma sonuçları kükürt uygulaması ile mürdümük tanesinin mineral madde ve protein içeriğinin yükseltilebileceği, ODAP içeriğinin de düşürülebileceğini göstermiştir. Bu kapsamda kükürdün ekimden önce sonbahar döneminde uygulanması gerektiği, mineral madde açısından 75 kg/da kükürdün yeterli olduğu, protein ve ODAP açısından ise dozun 125 g/da'a kadar çıkarılabileceği belirlenmiştir. Ekimle birlikte verilen S'ün ise çok etkili olmadığı hatta olumsuz sonuçlara dahi yol açtığı tespit edilmiştir.
Alkali stresinin mürdümüğün (Lathyrus sativus L.) çimlenme ve fide gelişimine etkisi
Bu çalışmada yaygın mürdümüğün (Lathyrus sativus L.) çimlenme ve fide gelişimi üzerinde alkali stresinin etkileri incelenmiştir. Bitki materyali olarak 4403 ve 1603 yerel popülasyonlar ile GAP Mavisi ve İptaş tescilli çeşitleri kullanılmıştır. Alkali stresi Na2CO3 kullanılarak oluşturulmuş ve 4 konsantrasyonda (25, 50, 100, 150 mM) uygulanmış, kontrol olarak saf su kullanılmıştır. Çalışma bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak düzenlenmiştir. Çimlenme ve fide gelişim özellikleri saksı ortamında 25°C sabit sıcaklık, 12 saat aydınlık-12 saat karanlık koşullarda ve %70 nem içeren iklim odasında belirlenmiştir. Yetişme ortamı olarak bölgedeki tarım alanlarından alınan toprak kullanılmıştır. Denemede çimlenme oranı, sürgün boyu, kök boyu, dal sayısı, sürgün ve kök kuru ağırlıkları, ADF ve NDF içerikleri ile K, P, Ca, Mg oranları ve protein oranı incelenmiştir. İncelen özellikler üzerinde genotip ve alkali dozlarının önemli etkileri olduğu belirlenmiştir. Çimlenme özellikleri ve kök kuru ağırlığı dışındaki tüm özelliklerde sodyum uygulaması olumlu etki göstermiş ancak bu etkinin oluşmasında alkali konsantrasyonu önemli olmuştur. Yüksek dozda uygulanan alkali konsantrasyonu genel olarak incelenen özellikleri olumsuz etkilemiştir. Bununla birlikte yüksek dozlarda bile özellikle Mg ve protein içeriğinde önemli artış tespit edilmiştir.
Kükürt dozları ve uygulama zamanının yulafın (Avena sativa L.) ot verimi ve kalitesine etkisi
Bu çalışmada farklı zamanlarda (sonbahar ve ilkbahar) ve artan oranlarda uygulanan kükürt dozlarının (0, 20, 40, 60, 80, 100, 120 ve 140 kg/da) yulafın (Avena sativa L.) ot verimi ve kalitesi üzerine etkisi araştırılmıştır. Deneme, Yozgat Bozok Üniversitesi Ziraat Fakültesi deneme alanında, Bölünmüş Parseller Deneme Desenine göre 3 tekerrürlü olarak 2016-2017 vejetasyon döneminde yürütülmüştür Araştırmada bitki boyu, kuru ot verimi, ham protein oranı, ham protein verimi, ADF, NDF oranı ve makro besin elementleri içeriği (K, P, Ca ve Mg) incelenmiştir. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre, yulafa uygulanan sekiz farklı kükürt dozunda en yüksek ot ve protein verimi dekara 40 ve 80 kg kükürt uygulamasından elde edilmiş olup, gübre fiyatları dikkate alındığında dekara 40 kg kükürt dozu tavsiye edilmektedir. Ayrıca uygulama zamanları dikkate alındığında hemen hemen tüm özelliklerde sonbaharda uygulanan kükürt gübresinin ilkbahar uygulamasından daha iyi olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar kelimeler: Yulaf, kükürt, verim, kalite
Yerel mürdümük (Lathyrus sativus L.) genotiplerinde morfolojik ve tarımsal özelliklerin varyasyonu ve aralarındaki ilişkinin belirlenmesi
Bu çalışma 2017-2018 yıllarında, 3 adet tescilli çeşit (Gap Mavisi, Eren ve İptaş) ve 9 adet Türkiye orjinli yerel popülasyon olmak üzere toplamda 12 adet mürdümük (Lathyrus sativus L.) genotipi kullanılarak tane verimine etkili olan morfolojik özelliklerin belirlenmesi amacıyla Yozgat ekolojik şartlarında yürütülmüştür. Deneme tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak kurulmuş olup bitki boyu, bitkide dal sayısı, ana sap kalınlığı, bitkide bakla sayısı, baklada tane sayısı, bin tane ağırlığı, tohum verimi, çiçeklenme gün sayısı, olgunlaşma süresi, ham protein oranı belirlenmiştir. İki yıllık ortalama sonuçlara göre bitki boyu 38.60-58.06 cm arasında, bitkide dal sayısı 2.20-5.60 adet/bitki arasında, ana sap kalınlığı 1.37-2.32 mm arasında, bitkide bakla sayısı 10-27.40 adet arasında, baklada tane sayısı 2.20-3.40 arasında, bin tane ağırlığı 109.30-172 gr arasında, çiçeklenme gün sayısı 61.33-74.00 gün arasında, ham protein oranı %23.93-27.23, tohum verimi 87.92-294.59 kg/da arasında değişmiştir. Sonuç olarak, incelenen özellikler bakımından 12 mürdümük genotipi arasında yüksek oranda değişkenlik bulunduğu ve bazı hatların çeşitlerden incelenen özellikler bakımından daha üstün olduğu belirlenmiştir. Buna göre, yerel populasyonlar arasında ıslah çalışmaları için ümit var genotipler tespit edilmiştir.
Tokat ekolojik şartlarında bazı tek yıllık çim (Lolium multiflorum lam.) çeşitlerinin adaptasyonu
Bu araştırma, Tokat ekolojik şartlarında tek yıllık çim çeşitlerinin (Lolium multiflorum Lam.) adaptasyonunu belirlemek amacıyla 11 adet tek yıllık çim çeşitleri (Barmultra II, Barspectra II, Bartigra, Baqueano, Caramba, Devis 2017, Pollanum, Trinova, Vallivert, Venüs, Vespolini) kullanılarak yürütülmüştür. Deneme tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulmuş olup başaklanma gün sayısı, ana sap uzunluğu, ana sap kalınlığı, ana saptaki boğum sayısı, bayrak yaprak boyu, bayrak yaprak eni, yatma durumu, yeşil ot verimi, kuru ot verimi, ham protein oranı, ham protein verimi, mineral madde içeriği, asit deterjan lif, nötral deterjan lif, sindirilebilir kuru madde miktarı, sindirilebilir kuru madde verimi gibi özellikler incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, ortalama toplam yeşil ot verimi 3961.79 kg/da, ortalama toplam kuru ot verimi 947.36 kg/da, ortalama ham protein oranı %.15.92, ortalama toplam ham protein verimi 151.04 kg/da, ortalama ADF içeriği %.27.85, ortalama NDF içeriği %55.33 olarak bulunmuştur. Sonuç olarak Tokat ekolojik koşullarında tek yıllık çimin verim performansının ve kalitesinin yüksek oluşu, bir vejetasyon süresinde çok sayıda biçim alınabilmesi, hayvanlarda yeşil olarak tüketildiğinde şişme yapmaması gibi özelliklerinden dolayı kolaylıkla ve başarıyla yetiştirilebildiği görülmüştür.
Yoncanın (Medicago sativa L.) fide gelişimi ve bazı kimyasal özellikleri üzerine bitkisel kaynaklı duman solüsyonlarının etkisi
Çalışma, yonca (Medicago sativa L.) bitkisinin fide gelişimi ve kimyasal içeriği üzerine farklı bitkilerden elde edilmiş duman solüsyonlarının etkisini incelemek amacıyla yürütülmüştür. Bu amaçla doğal ortamdan toplanmış kantaron (Hypericum heterophyllum L.), sığır kuyruğu (Verbascum thapsus L.) ve sarı taş yoncası (Melilotus officinalis L.) ile üç farklı duman solüsyonu hazırlanmıştır. Hazırlanan stok solüsyonlar saf su ile sulandırılarak 5 farklı konsantrasyonda (% 10, 20, 40, 80 ve 100) ayarlanmış ve kontrol olarak da saf su kullanılmıştır. Üç tekerrür olarak kurulan deneme saksılara eşit miktarda yonca tohumu ekildikten sonra ilk sulama hazırlanan solüsyonlar ile yapılmıştır. Deneme sonunda yonca fidelerinde bitki boyu, klorofil içeriği, yaş ve kuru ağırlık, ADF, NDF, protein ve mineral madde içerikleri incelenmiştir. Çalışma sonucunda, duman solüsyonlarının yoncanın kimyasal içeriği ve verimi üzerine etki ettiği ancak bu etkinin solüsyon kaynağı ve konsantrasyonuna bağlı olarak değiştiği ortaya çıkmıştır.
Tuz stresinin mürdümüğün (Lathyrus sativus L.) çimlenme ve fide gelişimine etkisi
Tuz stresinin mürdümük bitkisinin çimlenme ve fide gelişimi özelliklerinin incelendiği bu çalışmada bitki materyali olarak üç yerel popülasyon (1603, 2006, 4403) ve iki tescilli çeşit (Gap Mavisi, İptaş) kullanılmıştır. Tuz stresi NaCl kullanılarak oluşturulmuş olup yapılan çalışmada 40, 80, 120 ve 160 mM olmak üzere dört farklı tuz konsantrasyonu kullanılmış ve kontrol grubu saf su ile oluşturulmuştur. Deneme bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuştur. Saksı ortamında ve kontrollü şartlarda yürütülen çalışmada, çimlenme özellikleri 8. günün sonunda, fide gelişimi özellikleri ise 21. günün sonunda belirlenmiştir. Çimlenme özellikleri olarak çimlenme hızı ve oranı, fide gelişim özellikleri olarak ise sürgün boyu, kök boyu, dal sayısı, sürgün ve kök kuru ağırlığı, ADF, NDF, protein oranı ve mineral madde (K, P, Ca, Mg) içerikleri belirlenmiştir. İncelenen özellikler, tuz uygulanan mürdümük genotiplerinde önemli farklılıklar göstermiştir. Tuz stresi genel olarak çimlenme özelliklerinde olumsuz etki göstermiş olup kök kuru ağırlığında artışa sebep olmuştur. Protein oranı ise yüksek dozlarda uygulanan tuz koşullarında yüksek değerlere sahip olarak pozitif yönde etkilendiği ortaya çıkmaktadır. Sonuç olarak mürdümüğün tuz stresine verdiği bu tepkiler genotiplere ve dozlara göre farklılık göstermiştir.
Çavdarın (Secale cereale L.) yem bitkisi olarak kullanımı; ot verimi ve kalitesinin biçim zamanına bağlı değişimi
Bu araştırma çavdar (Secale cereale L.)'ın kaba yem amaçlı üretim olanağını ortaya koymak amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada çavdarın farklı olum dönemlerinde verim ve besleme değerindeki değişim incelenmiş ve bu amaçla yerel popülasyonlardan ve çeşitten "Aslım -95" oluşan 10 çavdar genotipi ile kontrol olarak birer tritikale ve arpada çeşidi kullanılmıştır. Deneme 2018-2019 ve 2019-2020 yetişme sezonlarında Yozgat-Sorgun'da çiftçi arazinde yürütülmüş ve bölünmüş parseller deneme deseninde 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Bitkilerde başaklanma öncesi (BÖ), tam çiçeklenme (TÇ)ve döllenme sonrası (DS) olmak üzere 3 biçim zamanında bitki boyu, kuru ot verimi, ham protein oranı, ADF (Asit çözücülerde çözünmeyen lif), NDF (Nötr çözücülerde çözünmeyen lif), Ca, Mg, P ve K oranları (%) ile Nispi Yem Değeri (NYD) araştırılmıştır. İncelen özellikler üzerinde bitki, yıl, biçim zamanı çok önemli (p<0.01) olmuştur. İki yıllık sonuçlar çavdarın kaba yem üretim potansiyelin oldukça yüksek olduğunu göstermiştir. Biçim zamanına bağlı olarak bitki boyu, kuru ot verimi, ADF ve NDF artarken, ham protein, mineral madde oranları ve NYD azalmıştır. Birleştirilmiş yıllar dikkate alındığında; çavdarın kuru ot verimi tritikale ve arpadan üstün olmuştur. Biçimler arasında ortalama kuru ot verimi ise en yüksek (14.95 t ha-1) DS en düşük (9.24 t ha-1) BÖ dönemde belirlenmiştir. Ortalama en yüksek kuru ot verimi çavdarın Sorgun2 (13.20 t ha-1) ve Çekerek (12.88 t ha-1) popülasyonları ile Aslım-95 (12.85 t ha-1) çeşidinden elde edilmiştir. BÖ, TÇ ve DS dönemlerde ortalama ham protein oranı sırasıyla %15.81, 12.98 ve 11.17, NYD ise 105.06, 85.36 ve 79.99 olarak belirlenmiştir. Ham protein bakımından, arpa ve tritikale ile kıyaslandığında, çavdar genotiplerinde BÖ dönemde daha üstün, TÇ döneminde benzer sonuçlar elde edilmiştir. DS döneminde ise en yüksek ham protein içeriği (%13.33) tritikalede belirlenmiş, çavdar genotiplerininin ham protein içeriği arpayla benzer veya daha düşük seviyede olmuştur. Bu sonuçlar çavdarın kaba yem üretimi açısından genotipe bağlı olarak değişmekle birlikte önemli bir potansiyele sahip olduğunu ancak, besleme değerinin zamana bağlı olarak önemli düzeyde azaldığını ve bu açıdan hasadın tam çiçeklenme ile döllenme dönemi arasında yapılmasının uygun olacağını göstermiştir.
Farklı tuz konsantrasyonları ile ön işlem uygulanan mısırın (Zea mays L.) tuz stresi altında gelişimi
Bu çalışmada farklı tuz (NaCl) çözeltileriyle (0, 150, 175 ve 200 mM) ön işlem uygulanan (priming) mısırın normal koşullarda (saf su) ve tuz stresi (175 mM) altında çimlenme ve fide gelişimi incelenmiştir. Kontrol olarak priming uygulanmamış tohumlar kullanılmıştır. Çalışma iki adet mısır çeşidi (ADA-9510 ve Simpatico) ile petri ve saksı ortamında ayrı ayrı yürütülmüştür. Mısırın çimlenme ve fide özellikleri üzerinde tuz stresi, çeşit ve priming uygulamalarının etkisi hem petri hem de saksı ortamında önemli (p<0.01) olmuştur. Tuz stresi incelenen özelliklerde genel olarak azalmaya neden olurken ortalama kök kuru ağırlığı, sürgün kuru ağırlığı ve ham protein oranında artışa neden olmuştur. Bununla birlikte ADA-9510 çeşidi incelenen özellikler bakımından hem tuzlu hem de normal ortamda daha yüksek değerler sergilemiştir. Priming uygulamasının petri ortamında etkisine bakıldığında ise; Simpatico çeşidinin normal koşullarda çimlenme hızında, tuzlu koşullarda ise çimlenme oranında artış tespit edilmiştir. Priming uygulamalarıyla saksı ortamında da farklık meydana gelmiş ve saf su içeren koşullarda; ADA-9510 çeşidinin yaprak boyu, ADF, NDF ve ham protein içeriğinde, Simpatico çeşidinin ise sürme hızı, gövde kalınlığı ile ADF ve NDF içeriklerinde daha yüksek değerler kaydedilmiştir. Tuz stresi altında ise priming uygulamalarıyla ADA-9510 çeşidinde ham protein içeriği, kök kuru ağırlığı, sürme hızı değerlerinde, Simpatico çeşidinin de kök kuru ağırlığı, sürme oranı ve hızı değerlerinin kontrolden daha iyi olduğu belirlenmiştir. Buna göre, bu çalışma sonucunda tuz stresinin mısırın çimlenme ve fide gelişimini olumsuz etkilediği, ADA-9510 çeşidinin Simpatico çeşidine oranla tuza daha dayanıklı olduğu ve tuzlu, hatta normal suda bile ön işleme tabi tutulan mısırın tuza dayanımının geliştirebileceği görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Mısır, Tuz Stresi, Priming, Çimlenme, Fide