Theses supervised by Prof. Saime Dönmezer
11 theses · Anadolu University
Baskı sanatlarında yeni arayışlar (Avrupa ve Amerika örneği)
Çağdaş sanat içinde devingen bir yaklaşımla varlığını sürdüren baskı sanatları, güncel arayışların muğlaklaştırdığı sınırlar ile kitlelere ulaşmaktadır. Günümüzde, demokratik bir sanatsal üretim yöntemi olarak teknik ve teknolojik olanaklar ile yeni bir anlam kazanmaktadır. Bu araştırmada, geleneksel sınırlarının zorlandığı bir eğilim ile baskı sanatları; melez baskı, dijital baskı, büyük boyutlu baskılar ve baskı yerleştirmeler çerçevesinde incelenmiştir. Robert Rauschenberg, Eduardo Paolozzi, Thomas Kilpper, Kiki Smith, Swoon, John Hitchcock, Regina Silveria, Nicola Lopez, Nancy Spero, Paul Coldwell, Julian Opie, Michael Craig-Martin, Peter Kennard, Willie Cole gibi yenilikçi yaklaşımlar ile tanınan sanatçılar, çağdaşlaşma sürecini etkileyen gelişmelerden başlayarak ele alınmıştır. Günümüz sanatında yaşanan değişimin baskı sanatlarına yansıması olan sınırlar ve kuralları ortadan kaldıran anlayış irdelenmiştir. Nesne, teknik ve düşünce olarak sınırsız bir yaklaşım ile teknolojik gelişmelere paralel karşımıza çıkan özgür tutum, tarihsel incelemenin ardından günümüz dinamikleri, üretim ve sunum şekilleri ile çağdaş baskı sanatları sürecine yön veren olaylar bağlamında değerlendirilmiştir. Günümüz baskı sanatlarını şekillendiren dernekler, yayınlar ve sanatçılar için ifade alanı sağlayan uluslararası etkinliklerin yanı sıra internet ile yaşanan dijital olgusu çağdaş yaklaşımlar çerçevesinde ele alınmıştır. "Baskı Sanatlarında Yeni Arayışlar (Avrupa ve Amerika Örneği)" adlı çalışma, geleneksel yöntemler ve deneysel araştırmalar ile zengin bir tarihe sahip olan kültürel ve teknolojik etkileşimlerin şekillendirdiği baskı sanatlarının yeni ifade biçimlerine ışık tutmaya çalışacaktır.
Töpffer ve Hogarthın baskı resim çizgi romanları
Çizgi roman 9. sanat olarak kabul görmüş bir dal olmasına karşın akademik alanda hala hak ettiği saygıyı görmemektedir. Başta Brüksel olmak üzere Londra, New York, San Francisco, Noordwijk ve daha birçok kapitalde sadece çizgi roman üzerine kurulmuş müzeler bulunurken bu türün sanatsal çevrelerde hala diğer sanat dallarıyla eş görülmediği gözlemlenmektedir. Çizgi romanın kökleri araştırıldığı taktirde aslında çok uzun zamandır icra edildiği fark edilecek ve bu sayede popüler kültür ürünü olmadığı anlaşılacaktır. Tarihi bilinmeyen her şeyin yok olmaya mahkûm olması gibi çizgi romanın da geçmişi yok sayılırsa içi boş bir yapı olarak görülmesi elbette kaçınılmaz olacaktır. Bu sebeple bu çalışmanın amacı tarihte çok büyük öneme sahip iki baskı sanatçısı William Hogarth ve Rodolphe Töpffer'in baskıresimleri sonucunda doğmuş çizgi romanın kökleri incelenmiştir. Modern tarihçilerin yaptığı çizgi roman tanımları ve kısaca modern tarihi incelenmiş, bu tanımların sentezlenmesi sonucu Hogarth ve Töpffer'in icra ettikleri ilk baskı çizgi romanlara değinilmiştir. Bunların yanı sıra William Hogarth sayesinde kazanılmış görsel sanatlara ait ilk telif hakkı ve Töpffer tarafından sanat tarihine kazandırılmış fizyonomi okumalarına değinilmiştir. Bütün bu bulgular sonucunda bu iki baskı sanatçısının sanat tarihini geri dönüşü olmayacak şekilde ileri taşıdığı tespit edilmiştir.
Albüm ve plak kapak tasarımında baskı sanatları kullanımının örnekler üzerinden incelenmesi
"Albüm ve Plak Kapak Tasarımında Baskı Sanatları Kullanımının Örnekler ÜzerAnden İncelenmesA" adlı bu çalışmada, müzAk sektöründe albüm ve plak kapaklarında baskı sanatları kullanılarak üretAlmAş kapak görsellerA üzerAnden örnekler verAlAp bununla bArlAkte AçerAklerA, anlamları, hAkayelerA, teknAklerA AncelenmAştAr. Baskı sanatlarının müzAk sektöründekA yerA, gArAşA, gelAşAmA ve kullanımı ele alınmıştır. Bu bağlamda müzAk sektöründe albüm kapaklarının tarAhA ve gelAşAm sürecA, kapaklardakA görsellerAn üretAmA, teknAklerA, hAkayelerA, baskı sanatlarından yardım alınarak ne şekAlde üretAldAğA ve kullanıldığı gösterAlmeye çalışılacaktır. Bu çalışmanın amacı müzAk endüstrAsAnAn başlangıcından AtAbaren farklı dönemlerde ve tarzlarda çeşAtlA ekAplerAn, yapım şArketlerAnAn, sanatçıların baskıresAm teknAklerAnden yararlanarak müzAk sektörüne ürettAklerA eserlerA, AçerAklerA, görsellerA kronolojAk olarak örneklendArAlmesAdAr.
Amerika ve Batı Avrupa baskınresminde hayvan imgesi
"Amerika ve Batı Avrupa Baskıresminde Hayvan İmgesi" adlı bu çalışmada Batı Avrupa ve Amerika kıtasında yaşamış sanatçıların baskıresim yapıtlarında yer alan hayvan imgeleri ele alınmıştır. Bu doğrultuda hayvan imgelerine baskıresimlerinde yer veren sanatçılar ve eserlerinden örnekler verilerek oluşturulan araştırmada kronolojik yöntem esas alınmıştır. Bu çalışmanın amacı baskıresim sanatının başlangıcından günümüze kadar olan tarihsel süreci içerisinde farklı dönem sanatçılarının yapıtlarında yer alan hayvan imgesinin yeri ve öneminin araştırılmasıdır. Baskıresim sanatının ilk ortaya çıktığı andan itibaren en çok kullanılan imgelerden biri de hayvan olmuştur. İlk çağlardan itibaren yalın bir o kadarda etkili biçimde tasvir edilen hayvan imgelerinin geleneksel baskıresim tarihi içerisinde kültürel ve sembolik kimliğin temsili biçimlerini yansıtmış, bulunduğu zamanın tanığı olan sanatçıların da anlatılarını aktarmada aracı görev üstlenmiştir. Bu bağlamda hayvan imgesinin Amerika kıtasında ve Batı Avrupa'da baskıresim sanatının başladığı tarihi süreçten bugüne kadar nasıl bir yaklaşımla ele alındığı incelenmiş, yapıtlar üzerinden anlam ve içerikleri değerlendirilmiştir. Baskıresmin yapısı gereği teknik anlamda yeniliklere açık olması sanatçıların üretim sürecini de aynı doğrultuda etkilemiş dolayısıyla zaman içinde sanat yapıtlarında yer alan hayvan imgelerinin de dönüşüme uğradığı görülmüştür. Bu araştırmayla hayvan imgelerini baskıresim eserler üzerinden okumak toplumsal ve kültürler arası çeşitliği yansıttığı sonucunu da ortaya çıkarmıştır.
Baskı resim sanatında politik bir dil: Käthe Kollwitz
Alman sanatçı Käthe Kollwitz, yaşadığı dönemde halkın, özellikle işçi sınıfının yaşadığı yoksulluk, çaresizlik, hastalık ve ölüm gibi toplumu derinden etkileyen konular üzerinde tarihsel bir belge niteliği de taşıyan bir çok önemli eser ortaya koymuştur. Annelik ve kadınlık kavramları üzerinden politik bir dil oluşturmuş ve bu dili sanatçı kimliğinin yapı taşı haline getirmiştir. İlk bölümde dönemin Almanya'sının ve bu dönem içerisinde sanat ve sanatçı kavramlarının uğradığı değişimler, etkiler ve toplum ilişkilerinin bağlamları incelenmiş, bu bağlamların duygusal olarak halkı nasıl etkilediği tezin konusu olan eserler üzerinden ele alınmıştır. İkinci bölümde ise Käthe Kollwitz'in baskıresimlerindeki figürlerin bedensel duruşları ve hareketlerinin yanısıra yaşadıkları duygusal durumları teknik ve konu bağlamında nasıl ele aldığı incelenmiş, aynı zamanda tercih ettiği baskı teknikleri üzerinden oluşturduğu sanat dili üzerine araştırma yapılmıştır. Üçüncü bölümde baskı tekniğini kullanarak yapmış olduğu afişler, yine baskı tekniği ile oluşturduğu otoportre çalışmaları ve sanat tarihin önemli yapı taşlarından sayılan baskı serileri incelenmiş ve tarihsel belge niteliği de taşıyan bu eserler örnek çalışma olarak sunulmuş ve sonuca ulaşılmıştır.
1970'li yıllar sürecindeki Türkiye'de baskı sanatlarında figüratif ve soyut imgeler
Türkiye' de 1970'li yıllarda baskıresim hızlı bir gelişim göstermiştir. Bu siyasal, ekonomik, kültürel Ortam ve toplumsal gelişim, yeni sanat akımları sanatçıları da etkilemiş yeni atölyeler açılmasını sağlamıştır. Sanatçıların figüratif ve soyut imgelemeleri baskıresme yansıması 70'li yıllarda pres makinaların artışı ile çoğaltılmıştır. Bu alanda 70'li yıllar sanat ortamı gelişimi, sergilerin ve yarışmaların baskıresim sanatına önemli katkısı olmuştur. Türkiye' deki Devlet Güzel Sanatlar Akademisi, Gazi Eğitim Enstitüsü Resim-İş Bölümü, Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulu kurumlarında çalışan sanatçılar baskıresim geliştirmiştir. Kurumlarda çalışan ve eğitim gören sanatçılar, figüratif ve soyut eserleri dönemin kültürel etkisini yansıtmış, baskı resminin temellerini atmıştır. Tezin birinci bölümünde 70'li yılların toplum yapısı, sanat ortamı, sergilerin baskıresim sanatına katkıları, Soyut ve Figüratif eğilimlerine yer verilmiştir. Tezin ikinci bölümünde Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Kurumunun katkıları ve sanatçılarından Adnan Çoker, Güngör İblikçi, Süleyman Saim Tekcan, Asım İşler'in eserleri ele alınmıştır. Gazi Eğitim Enstitüsü Resim-İş Bölümü'nün etkisi ve Mustafa Aslıer, Muammer Bakır, Mürşide İçmeli, Hayati Misman'ın eserlerinin katkısı ele alınmıştır. Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulu'nun katkısı ve sanatçılarından Aliye Berger, Mustafa Pilevneli, Ergin İnan, Fevzi Karakoç'un Soyut ve Figüratif eğilimli imgelemleri, baskıresim anlayışları ve katkıları incelenmiştir. Anahtar Sözcükler: Türkiye'de Baskıresim Sanatı, Figüratif İmgenin eğilimi, Soyut İmgenin eğilimi
1965-1985 arası devlet bursu ile yurt dışında sanat eğitimi gören baskı sanatçılarının Türkiye'ye katkısı
Türk Baskı resim sanatının Cumhuriyet döneminden günümüze kadar olan sanat, bilim, tasarım gibi ögeleri düşünüldüğünde doğu ile batı arasında farklılaşan yani sadece batı kültürü değil, Anadolu'nun kendi özgün kültür yapısını sanat anlayışını yansıtarak Türkiye'nin sanatçı ve eğitimci ihtiyacını karşılamak için her sene sınavla yurt dışına göndermek amacıyla her alandan sanatçıların Milli eğitim bakanlığı bursu ile eğitim alarak ve döndüklerinde de Türk eğitim kültür, sanat alanlarında gelişmesini sağlamaktadır. Milli eğitim bakanlığının, 1416 sayılı kanunla Türkiye'de nitelikli insan gücünün yetişmesi için yabancı uzmanlardan faydalanma ve sanatsal gelişimin sağlanması için başarılı öğlencilerin yurt dışında eğitim alma yoluna gidilmiştir. Baskı sanatında olduğu gibi tüm alanlarda hangi dönem olursa olsun değişim, gelişim kaçınılmaz olması sebebiyle toplumun ve sanatın değişen yaşama ayak uydurması şarttır. Özgün baskı sanatının nitelikli eğitimcilerle, kurumlarla, müzecilikle kısa sürede uluslararası düzeye yükselmesinde nitelikli sanatçıların katkıları fazladır. Türkiye'de özgün baskı sanatının gelişmesinde yetenekli ve azimli sanatçıların, kurumların özgün baskı atölyeleri kurmasıyla kat ettiği yol hızlanmış ve istenilen düzeye ulaşmıştır daha da iyi yerlere gelecektir.
Dijitalin izinde teknolojik dönüşümün yeni yüzü "post dijital baskıresim"
Günümüz teknolojisinde üç boyutlu çıktı alınabilen yazıcılar ve bilgisayar ile kontrol edilen CNC cihazları geliştirilmiş, sanatçılar bu cihazlar ile kalıp şekillendirerek baskıresimler yapmışlardır. Kimi sanatçılar CNC cihazlar ile elde ettikleri kalıpları kullanarak geleneksel yöntemlerle benzer biçimde baskıresimler üretmiş, kimileri ise bu cihazların arka planındaki bileşenlerden faydalanarak üretim yapmışlardır. Bu çalışmada 1950'li yıllarda geleneksel baskıresim kurallarının değişmeye başladığı deneysel baskıresim, 1960'larda ilk örnekleri ortaya çıkan dijital baskıresim ve 2000'li yıllardan başlayıp günümüze kadar devam eden 3D yazıcılar, CNC cihazlar ve lazer aşındırıcılar gibi yeni teknolojileri kapsayan post dijital baskıresim incelenmiştir. Bu çalışma teknolojik altyapı, dijital baskıresim ve post dijital baskıresim ekseninde üç bölümden oluşacak biçimde ele alınmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde post dijital baskıresmin ana bileşenleri olan bilgisayar ve CNC teknolojilerinin gelişimi anlatılmıştır. İkinci bölümde deneysel dönem ve dijital baskıresim, sanatçı örnekleri üzerinden açıklanmış ve dijital teknolojiler doğrultusunda gelişen güncel sanat hareketleri baskıresim ile bağlantıları kurularak incelenmiştir. Son bölümde post dijital baskıresim ele alınmış ve bu alanda beş sanatçı incelenerek sonuca ulaşılmıştır. Bu çalışma ile baskıresim alanında post dijital teknolojilerinin etkilerinin ortaya konulması amaçlanmıştır.
Baskıresim ve pop sanat
20. Yüzyıl, çalışma koşullarının, üretim biçimlerinin, tüketim biçimlerinin kısacası yaşam biçimlerinin değiştiği hareketli bir dönem olmuştur. Bu hareketlilik ve değişimler elbette sanat dünyasında da karşılığını bulmuş, ardı sıra sanat akımları doğmuştur. Pop Sanat da bu akımlardan biridir. 1950'lerde seri üretimin ve kitlesel tüketimin, toplumun bütün bireyleri üzerinde etkisi olduğu bir dönemde ortaya çıkan Pop Sanatın ilgi alanına; hazır nesneler, kitle iletişim araçları, reklamlar gibi popüler kültür verileri girmiştir. Pop sanatçıları konularını, gazete kupürleri, çizgi romanlar, reklamlar, tüketim nesneleri gibi geniş bir yelpazeden seçmiş ve eserlerini üretirken boya tabancası, şablon, kolaj ve baskıresim teknikleri gibi bir çok yönteme başvurmuşlardır. Bu araştırmada Pop Sanat ile teknik anlamda akımın felsefesiyle örtüşen baskıresim ilişkisi incelenmiştir. Baskı resme olan yaklaşımın Pop Sanat ile birlikte değişip değişmediği, baskı resmin teknik özelliklerinin Pop sanatçılarının amaçlarına hizmet edip etmediği, baskı resmin Pop Sanat üzerine, Pop Sanatın baskıresim üzerine etkileri; Pop dönemi İngiltere ve Amerikası ile sanatçıların çalışmaları ve söylemleri baz alınarak açıklanmaya çalışılmıştır. Üç bölümden oluşan araştırmada dönemin anlaşılması maksadıyla ilk bölümde Pop sanatçılarının da çalışmalar yaptığı, ABD'deki baskıresim atölyelerinin gelişimi ve yaygınlaşması ele alınmıştır. İkinci bölümde Pop Sanatın beslendiği alan olan popüler kültür incelenmiş ve son bölümde İngiltere ve Amerika'dan sanatçı örnekleri ele alınarak Pop Sanat ve baskıresim ilişkisi irdelenmiştir.
Honoré Daumier'in toplumsal ve politik litografileri
On dokuzuncu yüzyıl Avrupası siyasi, ekonomik, kültürel ve sanatsal anlamda birçok değişime sahne olmuştur. 1789 Fransız Devrimi bu yüzyılı güçlü bir şekilde etkileyerek, içeride ve dışarıda birçok değişikliğe yol açmış ve geride bölünmüş bir Fransız halkı bırakmıştır. Daumier, eserlerinin çoğunu Paris'te yayıncılar ve sanatçılar arasında popüler bir araç haline gelmiş ve Alois Senefelder tarafından bulunmuş litografi tekniği ile oluşturmuştur. Zamanında hapis cezası almanın yanında dolaylı ya da doğrudan birçok sansür ve yasadan etkilenen Daumier aynı zamanda yapıtlarında siyasi olaylara sanatsal tepkiler vermekte tutkulu bir isim olmuştur. Sanatçı Le Charivari ve La Caricature gibi Fransa'nın popüler dergilerinde çalışarak yaşamını sürdürmüştür ve döneminde usta bir hicivci olarak ön plana çıkmıştır. O, içerisinde yaşadığı Fransa'yı başta politik ve toplumsal olmak üzere tüm yönleriyle gözlemleyerek, litografilerini mümkün olan en geniş halk kitlelerine ulaşabilecek şekilde oluşturmuştur. Honoré Daumier tüm bu değişimlerin içerisinde ortaya koyduğu yapıtları ile görsel bir on dokuzuncu yüzyıl ansiklopedisi oluşturmuştur.
Grafik romanın öncüsü olarak ağaç baskı roman
20. yüzyıl başlarında, Birinci Dünya Savaşı'nın sona erdiği ve arkasında derin bir ekonomik buhran ve toplumsal çöküş bıraktığı yıllarda, Avrupa'da özgün Dışavurumcu estetiğiyle ve yazıdan soyutlanmış hikâyeleriyle ağaç baskı roman türü doğmuştur. Bu resimsel anlatı türünün atası kabul edilen Frans Masereel, romanlarında ağaç baskı tekniğinden yararlandığı için ağaç baskı roman terimini üretmiş olsa da Masereel'den sonra bu türde eser üretmiş sanatçılar ağaç baskı tekniği dışında başka yüksek baskı tekniklerinden de yararlandığı için yazısız roman terimi de kullanılmaya başlanmıştır. Yazı kullanmadan, sadece konusal bütünlük içerisinde birbirini takip eden resimler dizisiyle hikâye anlatı sanatı şeklinde tanımlanabilecek ağaç baskı roman, Alman Dışavurumculuk akımı, sessiz sinema ve karikatür/çizgi roman gibi erken 20. yüzyılın farklı sanatsal disiplinlerden etkilenmiştir. Alman Dışavurumculuğuyla birlikte yeniden doğan ağaç baskı tekniği, toplumsal sorunlara, savaşa karşı öfke ve hayal kırıklıkları için ifade etme aracı olmuştur. Öte yandan sessiz sinema ve karikatür/çizgi roman gibi sanatsal disiplinlerle birlikte, bir olayın/hikâyenin görsel olarak anlatım yöntemleri gelişmiştir. İçerik, estetik, biçim, hikâye anlatım şekli bakımından bu disiplinleri temel alan ağaç baskı romanlar, ağırlıklı olarak toplumsal meseleleri ve sosyalist temaları konu almıştır. Birçok grafik roman sanatçısına ilham olan ağaç baskı roman, günümüzde grafik romanın atası kabul edilmektedir.