Scheduling
65 theses under this subject heading
Üniversitelerde sınav görevlisi atama ve çizelgeleme problemlerine yönelik çözüm denemesi,
Atama ve çizelgeleme problemleri üniversite ve diğer eğitim kurumlarında çok fazla karşımıza çıkmaktadır. Yapılan bu çalışmalar sonucunda, söz konusu problemlerden en çok karşımıza çıkanlardan biri toplu sınav dönemlerinde salonlara görev alacak sınav görevlisi atama ve çizelgeleme problemleri olduğu anlaşılmıştır. Bu çerçevede Hitit Üniversitesi'ne bağlı Mühendislik Fakültesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu ve Sungurlu Meslek Yüksekokulu'nda sınav görevlisi atama ve çizelgelemesinden sorumlu personel ile görüşmeler yapılarak sınav görevlisi ataması yapılırken karşılaşılan zorluklar, göz önüne alınması gereken kısıtlar ve birime özel sorunlar hakkında bilgi alınmıştır. Bu çalışmamızda, çeşitli eğitim birimlerinden edinilen bilgiler ışığında tüm kısıtlara uygun ve birime özel sorunlara uyumlu bir sınav görevlisi ataması ve çizelgelemesini çok daha kısa sürede gerçekleştirebilecek bir yazılım geliştirmek amaçlanmış ve geliştirilmiştir. Geliştirmiş olduğumuz yazılımın yaptığı sınav görevlisi atama işlemlerinin zaman yönünden karşılaştırılması ile kısıtlara ve seçeneklere uygunluğunun test edilmesi amacıyla Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu 2017 – 2018 Bahar dönemi verileri gerekli izinler alınarak kullanılmıştır. Sonuç olarak, geliştirilen yazılımın sınav görevlisi ataması belirlenen tüm kısıtlara uygun ve birim tarafından belirlenen özel sorunlara uyumlu olarak yapmıştır. Ayrıca zaman yönünden yapılan testlerde, tüm kısıtlara uygun sınav görevlisi ataması işlemini bir dakikadan daha az sürede gerçekleştirdiği görülmüştür.
Değişken yoğunluklu kaynak kısıtlı proje çizelgeleme için matematiksel modelleme ve genetik algoritma yaklaşımı
Üretim planlaması için proje çizelgeleme yaklaşımları, ürün karmaşık ve yüksek oranda özelleştirilmiş olduğundan, genellikle sipariş üzerine üretim (MTO) veya sipariş üzerine mühendislik (ETO) sistemlerinde kullanılır. Bu sistemlerde, üretimin her aşamasının kendi karmaşıklıkları ve özellikleri vardır. Bu sebeple genel olarak üretimin tüm faaliyetleri bir projenin aşamaları olarak düşünülebilir. Bu tür üretimde, basit bitiş-başlangıç öncüllük ilişkileri gerçek üretim sürecini doğru bir şekilde temsil etmez, bu nedenle üretim süresini ve maliyetini en aza indirmek için faaliyetler arasındaki örtüşmeye izin verilmelidir. Bu çalışmada, değişken yoğunluk formülasyonu ve dört farklı öncüllük ilişkileri kullanılarak kaynak kullanımını dengelemek ve üretim süresini en aza indirmek için bir matematiksel model geliştirilmiştir. Bu modelde tüm proje faaliyetleri değişken yoğunluk formülüne göre gerçekleştirilmektedir. Bu, belirli bir süre içinde tamamlanan bir faaliyetin yüzdesinin, o anda gereken kaynak tahsisi miktarına bağlı olduğu anlamına gelir. Bu model, NP (non-deterministic polynomial) zor problemler sınıfına aittir; bu nedenle, bahsedilen problemdeki uygun çözümleri hesaplamak için bir genetik algoritma yeni bir kromozom yapısı ile birlikte önerilmiştir. Genetik algoritmanın parametreleri üç seviyeli deneyler üzerinden optimize edilmiştir. Sonuçların, matematiksel model ve genetik algoritma için küçük problemlerde aynı olduğu, orta ve büyük problemlerde ise matematiksel modelin sonuç bulamadığı görülmektedir.
Ameliyathane sistemlerinde sıra bağımlı hazırlık süreli çizelgeleme yaklaşımı
Bir hizmet işletmesi olan hastanelerde, en yüksek kazanç ve maliyet birimlerinden biri ameliyathanelerdir. Hastane yönetiminin, en düşük maliyetle yüksek kalitede cerrahi bakım sağlanması baskısı altında olan ameliyathanelerde çizelgeleme sürecine ve önemli bir kaynak olan ameliyat odası kullanımına ilişkin yaygın uygulanan genel bir yapının olmaması çalışmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır.Belirsizlik ve değişkenliğin fazlaca yaşandığı ameliyathane ortamında, ameliyat odası kullanım oranının en büyüklenmesi, çalışma kapsamının amacını oluşturmaktadır. Ameliyat odasının kullanım etkinliği, gerçekleştirilen ameliyatların planlanan tamamlanma zamanından erken ve geç tamamlanmasıyla ölçülmektedir. Tıp fakültesi hastanesi ameliyathanesinde çocuk cerrahisi ameliyat odası, tek makineli bir iş ortamı olarak düşünülmüş ameliyatların çizelgelenme problemi ele alınmıştır. Çizelgeleme probleminin gerçek sistemi daha iyi yansıtması açısından ameliyatlar arasındaki sıraya bağımlı hazırlık süreleri ile ameliyat sürelerinin stokastik olarak ele alındığı çalışmada, ameliyatların sıralanmasına ilişkin bir sıralama kuralı geliştirilmiştir. Geliştirilen modelin, karmaşık ve risk taşıyan ameliyathane ortamına uygunluğunun sınanması gerektiği düşüncesiyle benzetim yöntemi kullanılmış ve Promodel Benzetim programından faydalanılmıştır.Tez kapsamında yapılan inceleme ve araştırmalar doğrultusunda önerilen modelin ameliyat odası kullanımı açısından gelişme sağladığı görülmektedir. Ameliyathanede farklı cerrahi birimlerde ve tüm ameliyathane ortamında kullanılabilecek modelin hem hasta, hem ameliyathane personeli hem de hastane ? ameliyathane yöneticileri açısından memnuniyeti artıracağı düşünülmektedir.Anahtar Kelimeler: Çizelgeleme, Sıraya Bağlı Hazırlık Süreli Tek Makine Çizelgeleme Problemleri, AmeliyathaneÇizelgelemesi, PROMODEL
Sıralı akış çizelgeleme problemlerinin arı algoritmasıyla çözümü
Çizelgeleme araştırmacılar tarafından çokça incelenen konulardan biridir. Çünkü küreselleşen dünyada rekabet açısından çizelgeleme önemlidir. Tez kapsamında akış tipi çizelgeleme problemlerinin bir alt gelişimi olan sıralı akış tipi çizelgeleme problemleri ele alınmıştır. Bu problem tipini çözmek için arı algoritması geliştirilmeye çalışılmıştır.Çalışmanın ilk bölümlerinde, çizelgeleme problemleri, akış tipi çizelgeleme problemlerinin yapısından ve arı algoritmasından bahsedilmiştir. Arı algoritmasının sıralı performansını değerlendirmek için yapılan uygulama iki kısım olarak ele alınmıştır.İlk kısımda, genel durum olarak adlandırılan, işlem zamanları matrisinde en büyük işlem zamanlarının ara makinelerden birinde oluşması durum ele alınmıştır. İkinci kısım problemler ise en büyük işlem zamanlarının ilk ya da son makinede oluşması durumu olan özel durum problemleridir. Yapılan uygulamalarda arı algoritması, Smith Panwalkar Dudek algoritmasından daha iyi sonuçlar vermiştir.Anahtar Kelimeler: Sıralı Akış Tipi Çizelgeleme Problemleri, Arı Algoritması.
Ring iplik işletmelerinde üretim çizelgelemesi için hiyerarşik matematiksel modelleme yaklaşımı
Küreselleşen dünya pazarları, yoğun otomasyonlu üretim ve artan sabit yatırım maliyetleri iplik işletmelerinin sadece ucuz işçilik sayesinde başarılı olmalarını imkansız kılmıştır.Bu çalışmada, iplik üretiminde en önemli darboğaz aşama olan vaterleme için bir çizelgeleme yaklaşımı geliştirilmiştir.Ele alınan çizelgeleme probleminin temel karakteristiği iş sırasına bağımlı hazırlık sürelerini, siparişlerin teslim zamanlarını, işlem sürelerini dikkate almasıdır.Bunun için üç aşamalı bir çizelgeleme yaklaşımı önerilmiştir.Birinci aşamada teslim sürelerini dikkate alarak, mevcut kapasitenin karşılayamayacağı işlerin elenmesi, ikinci aşamada işlerin vater grublarına atanması, üçüncü aşamada ise vater grublarına atanan işlerin vater makinalarına atanması gerçekleştirilmektedir. Anahtar Kelimeler: Çizelgeleme, Matematiksel Modelleme, Üretim Planlama
Sipariş tipi üretim sistemlerinde değişken darboğazların çizelgelenmesi için yeni bir yaklaşım
oz YÜKSEK LİSANS TEZİ SİPARİŞ TİPİ ÜRETİM SİSTEMLERİNDE OLUŞAN DARBOĞAZLARIN ÇİZELGELENMESİNDE KISITLAR TEORİSİ YAKLAŞIMI B. GÜLSÜN K. SARIOGLU ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI Danışman: Doç. Dr. Rızvan EROL Yıl: 2001, Sayfa: 158 Jüri: Doç. Dr. Rızvan EROL Yrd. Doç. Dr. Funda YILDIRIM Yrd. Doç. Dr. Arzu GÜÇRAY Bu çalışmada, özellikle farklı sipariş tipleri için çalışan veya değişkenliklere maruz kalan üretim ortamlarında ortaya çıkan değişken darboğaz olma durumunun çözümü için dinamik bir çizelgeleme ve kontrol yaklaşımı geliştirilmiştir. Üretim ortamında ortaya çıkması olası görünen darboğaz kaynakların, kısıtlarla yönetim mantığına dayanarak, öncelikli olarak kontrolü ve bu kaynaklara dayanarak da tüm üretim ortamının çizelgelenmesi amaçlanmıştır. Değişken darboğaz kaynak durumu için darboğaz kaynağı dinamik olarak kontrol eden ve DBR(drum buffer rope) tekniğinin uyarlanmasıyla elde edilen yeni bir çizelgeleme algoritması geliştirilmiştir. Önerilen yeni dinamik çizelgeleme algoritması özellikle ara stok düzeylerinin, siparişlerin geç kalmalarının ve akış süresinin azaltılmasını amaçlanmaktadır. Algoritma, değişik sezgisel çizelgeleme kuralları ile (EDD, FCFS, STR, MOPNR, MWKR, S/RO, SD, LWKR, SPT) simülasyon deneyleri kullanılarak karşılaştırılmış ve özellikle de ara stok düzeyleri ve gecikmeler ile ilgili tüm ölçütlerde üstünlük sağladığı görülmüştür. Simülasyon deneylerinde büyük ölçekli bir tekstil işletmesinin verileri esas alınmış ve mevcut duruma ilave olarak, farklı iş geliş oranlan ve termin zamanları için de deneyler gerçekleştirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Sipariş tipi üretim, Dinamik çizelgeleme, Darboğaz çizelgeleme. Darboğaz değişimi
Üretim çizelgeleme ve bir uygulama
Üretim çizelgeleme problemi belirli sayıdaki makineye işlem görecek belirli sayıdaki işin hangi sıra ile yüklenmesi gerektiğinin belirlenmesidir. Bu sıralamanın farklı amaçlar için farklı olacağı açıktır.Bu amaçları en iyi yapan sıralamanın bulunması az sayıdaki iş ve makine kombinasyonları için mümkün olsa da, çoğu zaman bu imkânsızdır. Bu durumda, en iyi çözümü elde etmeye yönelik sezgisel yöntemler geliştirilmiştir.İşletmelerde üretim hatlarındaki çizelgeleme problemlerinin öncelikle hangi sınıflamaya uygun olduğuna karar verilmelidir. Çoğu zaman çözümü imkânsız olan bu problemlere, basit dağıtım kurallarının ve bunların varyantlarının uygulanması ile hızlı fakat yaklaşık bir çözüm üretmek mümkün olacaktır. Bu amaçla hazırlanmış paket programların kullanılması da işletmede üretim programlama fonksiyonun etkin bir şekilde yerine getirilmesine yardımcı olacaktır.Bu çalışmada, genelde çizelgelemenin tanımlanması yapıldıktan sonra hem üretim çizelgeleme probleminin tanımı, sınıflandırılması, karmaşıklığı, çözüm yöntemleri ve hem de konu ile ilgili yapılan çalışmalar hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra belirli ve statik üretim çizelgeleme problemleri maddeleştirilerek geliştirilen çözümlerden bahsedilmiştir. Son olarak, üretim çizelgelemede kullanılan Lekin paket programı tanıtılarak, mobilya sektöründe gerçekleştirilen bir çizelgeleme örneği için üretim çizelgeleme algoritması önerilmiştir.
Öğrenme ve bozulma etkileri altında esnek akış tipi çizelgeleme problemi
Günümüz üretim sistemlerinde verimlilik yalnızca makinelerin etkin kullanımıyla sınırlı kalmamakta insan faktörlerinin dinamik yapısı da üretim performansını doğrudan etkilemektedir. Çalışanların zamanla kazandıkları deneyimler (öğrenme etkisi) ve beceri kaybı (bozulma etkisi) gibi davranışsal unsurları dikkate almak çizelgeleme çalışmalarının doğruluğunu artırmaktadır. Bu çalışmada öğrenme ve bozulma etkisinin birlikte var olduğu esnek akış tipi bir sistemdeki gerçek bir çizelgeleme problemi ele alınmıştır. Öncelikle çalışmanın uygulamasının yapıldığı işletmede ortaya çıkan problem tanımlanarak, literatür araştırması gerçekleştirilmiştir. Öğrenme ile bozulma etkilerini birlikte içeren hazırlık sürelerinin çalışan ve sıra bağımlı olduğu bu esnek akış tipi çizelgeleme problemi için karma tamsayılı doğrusal programlama modeli geliştirilmiştir. İşlerin toplam ağırlıklı gecikme zamanını en iyileyecek şekilde hem makinelere, hem de çalışanlara atanması sağlanmıştır. Model, esnek akış tipi sistem iki farklı aşama sayısı, öğrenme ve bozulma etkilerinin dört farklı versiyonu ve bunların değişen oranları, değişen iki iş sayısı gibi farklılaşan veri setleri üzerinde test edilmiştir. Daha az aşama, sadece öğrenme etkisinin olduğu ve daha az iş sayısının bulunduğu veri setlerinde çözüme kısa sürede ulaşmak mümkünken, daha fazla aşama ve işin olduğu ve öğrenme ile bozulma etkilerinin birlikte yer aldığı veri setlerinde optimum sonuca ulaşmak bazen mümkün olmazken, bazen de uzun süre almaktadır. Çalışmada ele alınan gerçek hayat problemi gibi büyük ölçekli ve karmaşık problemlere pratik çözümler üretmek amacıyla ağırlıklı en erken teslim tarihi kuralına dayalı bir sezgisel yöntem geliştirilmiş ve probleme uygulanmıştır. Geliştirilen sezgisel yöntem ile işlerin önceliklerini ve teslim zamanlarını dikkate alarak iş sıralaması ve çalışan atamaları etkin bir şekilde belirlenmiş ve bu sayede toplam ağırlıklı gecikme süresi makul değerleri kabul edilebilir hesaplama sürelerinde elde edilmiştir.
Atölye tipi üretim çizelgelemede metasezgisel yaklaşımlar ve yapay sinir ağı uygulaması
Üretim çizelgeleme, üretim planması çalışmaları içinde ileriye yönelik kısa periyotlu planlar olarak kabul edildiğinden etkin bir çizelgeleme ve kontrolün üstünlükleri ve üretim sürecine katkıları çoktur. Kaynakların etkin kullanımı verimliliği yükseltirken müşteriler açısından da siparişlerin zamanında karşılanmasını sağlar. En basit çizelgeleme sistemi bile karmaşık bir çözüm yapısına sahiptir. Uzun tedarik süreleri de talebin doğru olarak tahmin edilmesini güçleştirmektedir. Bu tür yönetilmesi zor üretim süreçleri için çizelgeleme problemlerinin etkin şekilde çözümlenmesi büyük önem arz etmektedir. Atölye tipi çizelgeleme problemleri (ATÇP), NP-zor problemler sınıfında yer alan kombinatoryal problemlerdendir. Bu tip problemlerde kısıtlar arttıkça çözüm uzayı sonsuza doğru gitmeye başlar ve kesin optimum çözümü bulmak gittikçe zorlaşır. Bu nedenle son yıllarda bu tip problemleri çözmek için metasezgisel algoritmalardan yararlanılmaktadır. Bu tez çalışmasında ATÇP için kullanılan metasezgisel yöntemler ve literatür çalışmaları açıklanmıştır. Ayrıca çizelgeleme için C# programlama dili kullanılarak yapay sinir ağı (YSA) algortiması geliştirilmiştir. Taillard karşılaştırma problemlerinin atölye tipi üretim verileri kullanılarak, geliştirilen YSA yöntemi ile toplam işlem süresi (makespan) hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlar literatürde bulunan sonuçlar ile karşılaştırılmış ve algoritmanın etkinliği test edilmiştir.
Çok amaçlı hibrit akış tipi çizelgeleme probleminin metasezgisel yöntemle çözülmesi ve bir tekstil işletmesinde uygulama
İşletmelerin planlama yeteneklerinin artırılarak süreçlerin daha verimli hale getirilmesi ile işletmeler maliyet, işgücü, üretim süresi konularında tasarruf sağlayıp, müşteri memnuniyetlerini arttırabilmekte ve karlılıklarını yükseltebilmektedirler. Optimizasyon ve çizelgeleme problemleri projelerdeki faaliyet sayılarının fazlalığı, işgücü ve hammadde gibi ek kaynaklar, faaliyetler arasındaki öncüllük-ardıllık ilişkileri gibi etkenler sebebiyle oldukça karmaşık bir yapıya sahiptir ve büyük bir çoğunluğu çözümü zor problemler olarak nitelendirilmektedir. Bu tür problemlerin çözülmesi çoğu zaman kesin çözüm algoritmaları ile mümkün olamamaktadır. Hibrit akış tipi çizelgeleme problemleri birden fazla özdeş ve paralel şekilde çalışan makinenin bulunduğu ikiden fazla akış tipi üretim aşamasını içermektedir. Hibrit akış hatları çok sayıda işletmede gözlenebilmektedir. Elektronik üretiminde, ilaç sektöründe, bilgisayar endüstrisinde, kağıt üretiminde, kozmetik sektöründe, tekstil alanında ve günlük hayatta kullandığımız pek çok ürünün imalat süreçlerinde hibrit akış tipi üretim sistemleri kullanılmaktadır. Bu tez çalışmasında bir tekstil işletmesine ait hibrit akış tipi çizelgeleme problemine, yapay sinir ağları ve genetik algoritmaların birleşmesi sonucu meydana gelen NöroGenetik algoritma ile çözüm sağlanmıştır. Bu hibrit yaklaşım ile global optimum sonuç aramada etkin bir yöntem olan genetik algoritmalar ve yerel optimum sonuç bulmada başarılı olan yapay sinir ağları dönüşümlü olarak çalıştırılmıştır. Bu iki algoritmanın güçlü yanları birleştirilerek üretim planlama ve çizelgeleme konusunda iyileştirme sağlamak amaçlanmıştır. Elde edilen sonuçlar işletmenin gerçek verileriyle karşılaştırılmış ve oluşturulan algoritmanın etkinliği yorumlanmıştır.
Optimum parti büyüklükleri ile tezgah yükleme probleminin araştırılması ve dokuma işletmesinde bir uygulama
Yoğun rekabet ortamında firmalar hayatlarını sürdürebilmek için maliyetlerini düşürmek, ürünlerinin kalitelerini artırmak ve verimliliklerini yükseltmek zorundadırlar. Bunu yaparken özellikle üretim planlamacılar işleri doğru ve optimum biçimde çizelgelemek durumunda kalırlar. İşlerin hangi işlemler ya da iş merkezleri tarafından yapılacağı kararı üretim çizelgelemeyi ifade etmektedir. Çizelgeleme yapılırken, genellikle operasyon ve kurulum maliyetlerini, termin gecikmeleri, stok maliyetleri veya duruma göre işin tamamlanma süresini en aza indirecek bir yöntem ararlar. Bu tez çalışmasında n adet işin m adet paralel özdeş makineye, belirlenen amaç fonksiyonuna göre belirli bir sırada atanması çalışılmıştır. Amaç fonksiyonu ağırlıklandırılmış olarak toplam tamamlanma zamanı ve termin gecikmelerini en aza indirecek şekilde belirlenmiştir. Bunun için sıra bağımlı hazırlık süreleri, işlerin işlem süreleri ve makinelerin başlangıçtaki dolulukları kullanılmıştır. Çalışma tam entegre bir tekstil firmasının dokuma işletmesinde, gerçek hayat verileri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Uygulamanın çözümü için matematiksel bir model geliştirilmiş ve ayrıca gerçek hayat problemlerinin çözümü için sezgisel yöntemler değerlendirilmiş ve çizelgeleme problemi tavlama benzetimi algoritması kullanılarak çözülmüştür. Elde edilen sonuçlar birbiri ile karşılaştırılmıştır.
Ameliyathanelerde çizelgeleme problemi ve optimizasyonu
Ameliyathaneler hastanelerin en önemli bölümlerinden biridir. Ameliyathaneler, hastanelerin ana gelir kaynağı olmasının yanı sıra, aynı zamanda en maliyetli birimleridir. Maliyet unsurları ile birlikte acil operasyon gereksinimi olan hastalara zamanında ve hızlı müdahale edilebilmesi, bu önem boyutunu hayati düzeye çıkarmaktadır. Hastane ve ameliyathane yöneticileri için en temel ve kritik öneme sahip olan sorun, operasyonların planlanması ve ameliyathanelerin çizelgelenmesidir. Ameliyathanelerin çizelgelenmesinde malzeme, tıbbi araç-gereç ve ameliyat için kullanılan cihazların kıtlığı, hizmet veren cerrah, hemşire ve diğer ameliyathane çalışanlarının sınırlı sayıda olduğu gerçeği göz önünde bulundurulmalıdır. Aynı zamanda belirli bir çalışma kapasitesi olan ameliyathanelerin, çalışma zamanları içerisinde optimum düzeyde hizmet vermesi gerekmektedir. Ayrıca hastaların mümkün olan en kısa zamanda, operasyon süreçlerinde gecikme yaşanmadan ve ameliyathane birimlerinde kuyruk oluşturmadan hizmet alabilmesi, hem hasta memnuniyetini hem de personelin verimli çalışmasını sağlamaktadır. Bu tez çalışmasında, elektif hastalar için ertesi gün operasyon çizelgeleri oluşturulması, bu planlamanın yapılmasında ameliyat tamamlanma zamanlarında ve vakalar arası hazırlık süreçlerinde mümkün mertebede çakışma yaşanmamasının sağlanması hedeflenmiştir. Eş zamanlı operasyon bitişlerinin minimize edilmesi ile ameliyathanelerin optimum düzeyde kullanılmasının sağlanması ve operasyon akışlarının hızlı bir şekilde gerçekleşmesi amaçlanmıştır. Ayrıca ertesi gün için planlanan ameliyatların ameliyat sırasının belirlenmesi ile hastaların pre-op bekleme sürelerinin azaltılması sağlanacaktır. Belirlenen amaçları gerçekleştirebilmek için küçük ve orta boyutlu problemlerin çözülmesinde karma tam sayılı programlama modeli önerilmiştir. Orta ve büyük boyutlu problemlerin çözümünde ise darboğaz değiştirme sezgiseli ve sıra değiştirme yaklaşımından oluşan iki aşamalı bir uygulama yapılmıştır. Yapılan uygulamalar sonucunda çocuk cerrahi ve genel cerrahi servislerinde karma tam sayılı programlama ile optimal çizelgelere ulaşılmıştır. Üroloji, kadın doğum ve beyin cerrahisi servislerinde ise önerilen iki aşamalı yöntem ile mevcut ameliyat planlarından daha kısa sürede tamamlanan ve daha az çakışmanın yaşandığı operasyon çizelgeleri elde edilmiştir.
Üretim ve hizmet planlamasında çizelgeleme problemlerinin yöneylem teknikleriyle çözümü : Ders ve sınav programlarının optimizasyonu üzerine bir uygulama
Bu araştırmanın amacı, öncelikle üretim çizelgeleme ve zaman çizelgeleme problemlerinin üretim ve hizmet planlamasındaki önemini ortaya çıkarmak ve bu problemlerin çözüm yöntemlerini inceleyerek birer zaman çizelgeleme problemi olan ders ve sınav programlarının otomatik oluşturulmasını sağlayan bir bilgisayar uygulaması geliştirmektir.Bu amaçla, araştırmanın birinci bölümünde, üretim planlamada üretim çizelgelemenin yeri ve önemi, çizelgeleme problemlerinin çeşitleri ve bu problemlerin çözümü için kullanılan çeşitli yöntemler incelenmiştir. Aynı şekilde hizmet planlamasında zaman çizelgeleme problemlerinin yeri ve önemi, eğitim planlamasında birer zaman çizelgeleme problemi olan ders ve sınav programlarının yeri ve önemi incelenmiştir.Araştırmanın ikinci bölümünde, öncelikle zaman çizelgeleme problemlerinin tanımı, çeşitleri, yapısı ve önerilen çözüm yöntemleri üzerine bir literatür araştırması sunulmuştur. Literatür araştırmasının ardından uygulamada kullanılacak çözüm algoritmaları (genetik algoritmalar, açgöz rasgele adaptif arama prosedürü, tepe tırmanma algoritması, tabu araştırma, tavlama benzetimi - yapay ısıl işlem algoritmaları) ayrıntılı olarak incelenmiştir.Araştırmanın üçüncü ve son bölümünde ise, Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi için ders ve sınav programlarını çözen bir uygulama geliştirilmiş ve algoritmanın yapısı hakkında bilgiler sunulmuştur. Bu amaçla öncelikle, problemin kısıtları belirlenerek matematiksel modellemesi yapılmıştır. Bu modeli kullanan melez bir genetik algoritma geliştirilmiş ve detayları sunulmuştur. Son olarak 2007-2008 Bahar yarıyılı için gerekli kısıtlamalar girilerek, ideal konfigürasyon ile program test edilmiş ve elde edilen sonuçlar değerlendirilmiştir.
The multi-period home health care routing and scheduling problem with electric vehicles
This paper studies the multi-period home healthcare routing and scheduling problem with homogeneous electric vehicles and time windows. The problem aims to construct the weekly routes of healthcare nurses so as to provide a service to the patients located at a scattered geographic area. Some patients may require to be visited more than once in the same workday day and/or in the same workweek. We consider three charging technologies; normal, fast, and super-fast. The vehicles might be charged during the working day at a charging station or at the end of the working day at the depot. The objective is to minimize the total cost of utilizing healthcare nurse, unit energy cost of using charger technology, fixed cost of utilizing a transfer service, and cost of rejecting a patient. We formulate a mathematical model and develop an adaptive large neighborhood search heuristic that has been efficiently crafted to handle specific problem features. We conduct extensive computational experiments on benchmark instances to assess the competitiveness of the heuristic and to deeply analyze the problem.
Single machine scheduling with overtime in multiproduct assembly environment
In this thesis, two types of problems based on a real-life application for products with multiple assembly groups with different assembly priorities are discussed. The first problem is to determine the daily schedule that will not cause assembly delay by minimizing the amount of overtime under the desired planning horizon and finite capacity constraint for the jobs with sequence dependent setup times. A mixed integer mathematical programming model is proposed for the problem. In the random sample datasets created to measure the model performance, the solution could not be found in a reasonable time as the number of jobs per day increased. Therefore, two decomposition algorithms have been developed for the solution. The second problem is the assignment of jobs to days in a way that minimizes the amount of overtime and does not cause assembly delays for jobs where sequence dependent setup times are not important. Considering the similarity of the problem with the bin packing problem with item fragmentation, the mixed integer mathematical model in the literature was extended and proposed and the solution values were compared.
Genetik algoritma kullanılarak ders çizelgeleme yazılımının geliştirilmesi
Bu çalışmada kaynak kısıtlı ders çizelgelemeye yönelik olarak genetik algoritma temelli bir çizelgeleme yazılımı geliştirmek amaçlanmaktadır. Üniversitelerde otomatik ders çizelgesi hazırlamak, bir öğrencinin, öğretim elemanın veya şubenin derslerinin çakışmaması, herhangi bir derslikte aynı saate birden fazla dersin konmaması gibi bir çok kısıt altında çözülmesi gereken zor bir optimizasyon problemidir. Çözümü zor olan bu tür problemlerde, kesin çözüm veren bir algoritmanın hazırlanması oldukça güçtür. Bunun için bu tip problemlerde yalın optimal çözümü veren sezgisel algoritmalara ihtiyaç bulunmaktadır. Genetik bilimi ve doğal seçme mantığına dayalı olan genetik algoritmalar, bu tipten algoritmalar olup, çözülmesi zor problemler için kullanılan ve iyi sonuçlar elde edilen bir algoritmadır.Bu çalışmada kısıtların kolayca girilebildiği, çözümlerin üretilebildiği, değiştirilebildiği ve bilgilerin saklanabildiği, otomatik ders programı hazırlayan bir yazılım genetik algoritma kullanılarak geliştirilmiştir. Yazılım MS Visual Studio 2010 programı kullanılarak C# programlama dilinde geliştirilmiştir. En uygun yaklaşımı en kısa sürede bulmak için, tam genetik algoritma ve yarı genetik algoritma birlikte test edilmiştir. Testler için gerçek ve rastgele oluşturulmuş veriler kullanılmıştır. Problemin çözümünde kullanılan tam genetik algoritma, rastgele oluşturulan başlangıç popülasyonundan itibaren kullanılmaya başladığında uygun çözümün bulunması oldukça zaman almaktadır. Kullanılan yarı genetik algoritma ile uygun çözüme çok daha hızlı bir şekilde ulaşılmıştır.
IPv6 ağlarında hizmet kalitesinin etkin paket yönetimi ile artırılması
Yakın bir gelecekte internet ağlarının IPv6'ya geçeceği ve internet trafiğinin büyük bir kısmını gerçek zamanlı uygulamalar tarafından kullanılacağı öngörülmektedir. Gerçek zamanlı uygulamalarda hizmet kalitesi çok önemlidir. Tıkanıklık hizmet kalitesini olumsuz yönde etkileyen faktörlerin başında gelir. Paket kayıpları, uçtan uca gecikme ve jitter hizmet kalitesinin önemli kriterlerindendir. Hizmet kalitesinin yüksekltilmesi için ölçeklenebilirliği ve sadeliği sebebiyle farklandırılmış hizmetler (DiffServ) modeli yaygın olarak kullanılmaktadır. Diffserv paketlerin öncelik değerlerine (dscp) göre farklı davranışlar sergileyen bir sistemdir. Bu tezde iki yeni DiffServ kuyruk modeli geliştirilmiştir. Bunlardan MCPQ (Çok Kriterli Öncelik Kuyruklama) paket seçiminde paket önceliği, paket boyutu ve paketin bekleme süresi kriterlerini, AHP (Analitik Hiyerarşi Süreci) karar verme mekanizması ile yapmaktadır. Geliştirilen ikinci kuyruk modeli MCPRQ (Çok Kriterli Öncelik RED Kuyruklama), MCPQ yöntemi ile RED aktif kuyruk yönetim algoritmasının birlikte kullanılmasıyla gerçekleştirilmiştir. MCPQ ve MCPRQ, OMNeT++ simülatörü ile oluşturulan IPv6 heterojen test ağında çeşitli senaryolarda test edilmiştir. Çok kullanılan kuyruk yapıları ile karşılaştırılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre orta yoğunluklu ağlardaki düşük paket kayıp oranıyla MCPQ, yüksek yoğunluklu ağlardaki düşük gecikme ortalamasıyla MCPRQ başarılı sonuçlar vermiştir.
Ders çizelgeleme-atama problemi optimizasyonu ve bir uygulama
Eğitim öğretim kurumlarındaki ders ve zaman çizelgeleme problemleri derslerin, dersliklerin ve öğretmenlerin yani gerekli kısıtların haftalık çizelgeleme ile uygun zamanları dilimlerine ayırarak uygun şekilde düzenlenmesini sağlar. Teknolojinin ilerlemesi ve birçok kolaylıklar sağlanması eski düzendeki elle yazma sistemini de kolaylaştırabilir. Böylece idarecilere zaman kazandırıp gereksinimler kolayca karşılanabilir. Bu çalışma ile bazı ortaokul, lise ve üniversitelerin ders çizelgeleme ve zaman problemleri incelenmiş, haftalık çizelgelemede uygun olan ders ve zaman dilimlerine öğretmenlerin ve dersliklerin atanması için çalışılan çizelgeleme problemleri literatürde incelenip kıyaslanmıştır. Bütün bu çalışmalar ışığında yeni bir program modeli geliştirilmiştir. Yapılan model öncelikle bir okulun verileri kullanılarak oluşturulmuş ve çözümü gerçekleştirilmiştir. Problemin çözümünde gerekli olan süre içinde çözümler incelenip model hakkında bilgi verilmiştir. Yapılan farklı çizelgelemeler için yeni kısıtlar eklenmiş ve her dönem kullanabilmek için çözüm iki aşamada oluşturulmuştur. Sonuç olarak istenilen süreler içinde en uygun çözüm verilmiştir.
Sanal imalat hücrelerinde iş çizelgelenmesi için yeni çözüm yaklaşımları
Günümüz rekabetçi pazar koşullarında, ürün hayat çevriminin giderek kısalması ve talep yapısının değişkenlik göstermesi oldukça dinamik bir ortam yaratmıştır. Firmalar bu dinamik ortamda ayakta kalabilmek ve üretim maliyetlerini düşürebilmek için yenilikçi üretim sistemlerini incelemek ve bu sistemleri benimsemek zorundadırlar. Özellikle küçük ve orta boyutlu parti tipi üretim yapan firmalar için önerilmiş ve kurulum maliyeti çok düşük olan Sanal İmalat Hücreleri (SİH) bu yenilikçi üretim sistemleri arasında öne çıkmaktadır. SİH; Esnek İmalat Sistemlerinin (EİS) esneklik özelliğiyle, Hücresel İmalat Sistemlerinin (HİS) basit akış tipi süreç özelliklerini bünyesinde toplayan melez bir sistemdir. Bu tez çalışmasında literatürdeki mevcut çalışmalardan farklı olarak SİH'nin performansını gerçekçi bir şekilde yansıtmak için işlerin nasıl daha etkin çizelgelenebileceği incelenmiştir. Önerilen SİH çizelgeleme probleminde, işler partiler halinde üretilmekte ve bu parti büyüklükleri daha etkin bir Cmax elde edebilmek amacıyla, alt partilere bölünebilmektedir. Her bir iş kendine özgü operasyon sırasına sahiptir ve bu operasyonlar için alternatif makineler seti mevcuttur. Talep dalgalanmalarına hızlı bir şekilde cevap verebilmek amacıyla makineler tesis içerisinde farklı noktalara yerleştirilmiştir. Bu durum makineler arası taşıma zamanlarının da dikkate alınmasını gerektirmektedir. Yukarıda tanımlanan problem için bir Karışık Tam Sayılı Programlama (KTSP) modeli geliştirilmiştir. Ancak problemin karmaşıklığının yüksek olmasından dolayı büyük boyutlu problemlerde KTSP kabul edilebilir bir zaman içerisinde iyi sonuçlar verememiştir. Bu nedenle probleme kısa zamanda etkin sonuçlar veren dört vektörlü bir Genetik Algoritma (GA) sezgiseli önerilmiştir. 720 problemden oluşan, geniş bir problem seti üzerinde elde edilen sonuçlar, GA'nın oldukça iyi bir performans sergilediğini ve özellikle alt parti sayısının 1 olduğu durumda en iyi sonuçları bulduğunu göstermiştir.
Öğrenme ve bozulma etkileri altında hazırlık zamanlı paralel makineli erken tamamlanma/gecikme çizelgeleme problemi
Bu çalışma, öğrenme ve bozulma etkileri altında, Geçmiş Sıra Bağımlı Hazırlık Zamanlı (GSBHZ), paralel makine Erken tamamlanma/Gecikme (E/G) problemine ışık tutmaktadır. Doğrusal ve doğrusal olmayan bozulma ile pozisyon bağımlı ve zaman bağımlı öğrenme etkileri ele alınmıştır. Bütün işler ortak teslim tarihine sahiptir ve öğrenme ve bozulma etkileri eş zamanlı düşünülmüştür. Öğrenme etkisi altındaki bir işin işlem zamanı, işin çizelgedeki pozisyonuna bağlı olarak azalan bir fonksiyon ile bozulma etkisi altındaki bir işin işlem zamanı ise işin başlangıç zamanına bağlı artan bir fonksiyon ile tanımlanabilir. Bunun yanında, GSBHZ mevcut iş kümesinden çizelgelenen işlere bağlı olarak tanımlanan yeni hazırlık zamanı biçimidir. Bu çalışmada öğrenme ve bozulma etkileri altında GSBHZ'li E/G çizelgeleme probleminin optimum çözümünün, mevcut kabul edilebilir durumlar altında V-biçimli olduğu gösterilmiştir. Mevcut problemin matematiksel modeli oluşturulmuş ve büyük boyutlu test problemlerinin çözümü için bir algoritma önerilmiştir.
Ekip planlama yönetiminin bir muayene kuruluşu için geliştirilmesi
Gerçekleştirilen tez çalışmasının hedefi, TÜRKAK'dan akredite A tipi bağımsız muayene kuruluşunun en önemli konularından biri olarak yer alan ekip planlama konusunun incelenerek, ekip planlama sürecinin ilk aşaması olarak gelen taleplerin departman bazında ayrım sağlanarak mühendislere atama işlemi gerçekleştirilmektedir. Mevcut durum ile mühendislerin saha ve raporlama ofis çalışmalarının ataması sistematik olmadığı için atama sistemi IBM Ilog Cplex ile gerçekleştirilmektedir. Bir muayene kuruluşu için ekip planlama çalışması belirtilen performans kriterleri değerlendirilerek ekip planlama çalışmasının geliştirilmiştir. Çizelgeleme yöntemleri ele alınarak yapılan çalışmaların, günümüzde maliyet ve zaman analizleri göz önünde bulundurularak belirli kısıtlar ve yöntemler doğrultusunda optimizasyonu sağlamaktadır. Ekip planlama çalışması matematiksel kısıtlar doğrultusunda maksimum faydayı sağlanması amaçlanmıştır. Bu veriler doğrultusunda bir muayene kuruluşu için işgücü rotalama ve çizelgeleme matematiksel modeller ile ele alınarak çizelgeleme çalışması gerçekleştirilmiştir. Ekip planlama çalışmaları geliştirilerek, optimal atama yapıldığı verisine ulaşılmıştır. Bu tez çalışmasından bir muayene kuruluşu veya işlerin sabit geldiği bir kuruluş için mühendislerin veya çalışanların IBM Ilog Cplex'e istinaden performans kriterleri değerlendirilerek optimal çözüme ulaşmamızı sağlamaktadır. Farklı firmalar da çalışanları için bu tip performans kriterleri belirlenmesinde iyileştirme yapması durumunda bu tez çalışmasından faydalanarak en iyi çözüme ulaşmasını sağlamaktadır. Bu çalışma İstanbul ilinde bir muayene kuruluşunun vardiyalara iş gücünü dengeli dağıtarak mühendislerin memnuniyetini ve verimliliğinin arttırılması hedef alınmıştır.
İnşaat projelerinin ağ diyagramlarıyla planlanması ve maliyet analizi
İNŞAAT PROJELERİNİN AĞ DJYAGRAMLARIYLA PLANLANMASI VE MALİYET ANALİZİ ( Yüksek Lisans Tezi ) LATİF ONUR UĞUR GAZİ ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ Aralık 2003 ÖZET Bu çalışmada Ankara Aşı Serum ve İlaç Kontrol Enstitüsü yapısının inşaat maliyeti, iş programlan ve işgücü esas alınarak incelenmiştir. İşin normal sürede tamamlanması durumundaki işgücü maliyetleri hesaplanmıştır. İşin tamamlanma süresinin %5, %10 ve %15 daha öne çekilmesi halinde işgücü maliyetlerinin değişimi, fazla mesai yapılması durumuna göre irdelenmiştir. Her süre kısaltımı haline karşılık gelen iş programlan düzenlenmiş; işgücü maliyetleri hesaplanarak ilgili diyagramlar çizilmiş ve süre-maliyet karşılaştırmaları yapılmıştır. Bir projenin yatırım planlaması yapılırken; farklı koşullara göre farklı planlamaların yapılması ve her planlamanın zaman, kaynak ve maliyet analizlerinin yapılarak en rasyonel olanın tercih edilmesi makro ve mikro ölçeklerde en uygun yol olacaktır. Bilim Kodu Anahtar Kelimeler Sayfa Adedi Tez Yöneticisi 966 Planlama, Çizelgeleme, Maliyet, CPM, Gantt 97 Doç. Dr. Recep KANIT
A novel iterated integer linear programming approach for IEEE 802.1time sensitive network scheduling
Deterministic communication plays an increasingly important role for Cyber Physical Systems such as industrial automation and in-vehicle communication networks. IEEE 802.1 Time Sensitive Networking (TSN) task group leads an initiative to define common standards for Ethernet- based deterministic communications due to its low-cost and high band- width. Iterated ILP-based TSN scheduling (IIS) is an approach to enhance the scalability of an ILP computation to solve the NP-hard 802.1Qbv-compliant TSN scheduling problem where the set of streams are divided into disjoint partitions which are iteratively solved. In this work, defining the communication constraints for no-wait TSN scheduling, we propose a novel IIS procedure (O-IIS) which intelligently determines the processing order of the disjoint parti- tions in order to enhance TSN schedulability, and evaluate the performance of O-IIS using various partitioning schemes. Experimental results show that O- IIS achieves up to a six times better performance almost in all traffic scenarios compared to conventional IIS within nearly the same amount of execution time.
IoT ağlar için akıllı anten tabanlı çizelgeleme algoritmalarının incelenmesi
IETF 6TiSCH protokol yığıtı zaman dilimi ve frekans kanalı kaynaklarını planlı bir şekilde kullanarak; güvenilir, kararlı ve düşük güç harcayan ağlar oluşturmayı amaçlar. Bu amaca ulaşabilmek için; 6TiSCH çizelgeleme fonksiyonunun, zaman dilimi ve frekans kanalı kaynaklarını radyo donanımları arasında en uygun şekilde dağıtması gerekir. Frekans kanalı kaynakları, antenlerin kapsama alanı içerisinde kullanılan diğer kablosuz teknolojiler (Wi-Fi, Bluetooth, diğer IEEE 802.15.4) ile beraber aynı frekans bandının paylaşıldığı durumlarda oldukça sınırlı olmaktadır. Benzer şekilde çok sayıda düğümden oluşan ve düğümlerin yoğun olarak yerleştirildiği, veri trafiğinin yüksek olduğu ağlarda zaman dilimi kaynakları da kısıtlı olabilmektedir. Bu durumda ağın performansını arttırmak için kapsama alanı değiştirilebilir antenlerin kullanılması çizelgelemeye uzamsal bir boyut kazandırarak kaynakların daha etkin kullanımını sağlar. Bu çalışmada; düşük karmaşıklıktaki Akıllı ve yönlü anten türlerinden iki tanesi (Anahtarlanabilir huzme anten ve Döner yönlü anten) IETF 6TiSCH protokol yığıtı ile uyumlandırılmış, ve uzamsal ayrımdan (spatial seperation) yararlanan bir ağ çözümü oluşturulmuştur. Literatüre katkı olarak; düğümlerin ağa senkronize olmadan birbirlerini tanımasına imkan veren komşu tanıma mekanizması, komşu düğümler ile maksimum yayın gücü elde edilen en iyi anten yön bilgisinin bulunmasını sağlayan bir yöntem ve kontrol ve veri paketlerinin sağlıklı bir şekilde gönderimi için iki adet hibrit çizelgeleme algoritması (dağıtık ve özerk, merkezi ve özerk) önerilmiştir. Akıllı ve yönlü antenlere sahip 6TiSCH düğümleri, bant genişliği kaynaklarını, zaman ve frekans boyutlarına ilave olarak uzamsal boyutta planlayarak, veri iletim oranı, harcanan enerji ve yaşanan uçtan-uca gecikme süresi ağ performansı ölçütleri bakımından geleneksel yöntemlere göre daha üstün performans sergilemişlerdir.