12 Eylül askeri darbesi geçiş sürecinde İzmir şehri

1970'li yıllar, Türkiye'nin sağ ve sol şeklinde kutuplaştığı, siyasal alanda istikrarsızlığın, ekonomik alanda krizlerin, anarşi ve terör olaylarında da kaosun yaşandığı bir dönem olmuştur. 12 Eylül 1980 tarihine kadar süren bu olumsuz tablo, Türkiye'yi iç savaşın eşiğine getirmiş ve nihayetinde Türk Silahlı Kuvvetlerinin yapacağı müdahalenin temel gerekçesi olmuştur. 12 Eylül müdahalesine giden sürecin temel taşlarından olan Kahramanmaraş olayları, İzmir'i de bir hayli derinden etkilemiştir. Zira, Maraş olayları sonrasında on üç ilin sıkıyönetime alınması, İzmir'in de anarşiyle tanışmasına sebep olmuştur. Sıkıyönetim kapsamına alınan İstanbul ve Ankara gibi kentlerdeki marjinal örgütlerin hareket sahalarının daralması, bu örgütleri, yeni arayışlara sürüklemiştir. Bu arayışlara en uygun kentlerden biri de sıkıyönetim kapsamı dışında bırakılan İzmir şehri olmuştur. İzmir'in hem büyük bir kent oluşu hem de sıkıyönetim altında olmayışı, anarşi gruplarının hızlı bir şekilde örgütlenmelerine olanak sağlamıştır. Nitekim, istedikleri rahat ortama İzmir'de kavuşan yasa dışı örgütler, kısa süre içerisinde İzmir'i sakin bir şehir hüviyetinden çıkartarak terörün beşiği haline getirmişlerdir. İzmir'de yaşanan anarşi olayları, 1979 yılının başından itibaren artarak devam etmiştir. Bu olaylar, 1980 yılının başında ise farklı boyutlara ulaşmıştır. Türkiye'nin en büyük işçi hareketi olarak bilinen TARİŞ olayları da bu dönem içerisinde vuku bulmuştur. Nitekim, TARİŞ olayları ve bu olaylara eşgüdümlü olarak çıkartılan terör faaliyetleri, İzmir tarihindeki en kanlı günlerin yaşanmasına zemin hazırlamıştır. Zira, TARİŞ olaylarının hemen ardından, 19 Şubat 1980 tarihinde, İzmir'de de sıkıyönetim uygulamasına geçilmiştir. İzmir'in sıkıyönetim kapsamına alınmasıyla birlikte anarşi olayları sekteye uğratılmış; fakat tamamen yok edilememiştir. Neticede, önlenemeyen anarşi ortamı, 12 Eylül 1980 askeri midahalesine kadar devam etmiştir. Çalışmamız; 1 Ocak 1979'dan, 12 Eylül 1980'e kadar İzmir'de yaşanan siyasi, sosyal, ekonomik ve anarşi olaylarını kapsamakla birlikte; 12 Eylül askeri müdahalesinin İzmir'de uygulanışını ve askeri müdahale sonrasında yapılan 7 Kasım 1982 Anayasa referandumu ile 6 Kasım 1983 milletvekili genel seçimlerinin İzmir'e yansımalarını içermektedir.