15-17 yaş arası ergenlerde görülen problem davranışların koruyucu ve risk faktörleri açısından incelenmesi

Ergenlik dönemi, gençlerin riskli davranışları denemeye ve bunların olumsuzsonuçlarına maruz kalmaya çok daha fazla açık oldukları bir dönemdir. Son yıllarda yapılançalışmalar, ergenlik döneminde problem davranışların görülme sıklığında artış olduğunugöstermektedir. Problem davranışlar, toplum normları tarafından uygun görülmediği içindikkati çeken ve çeşitli sosyal kontrol mekanizmalarının devreye girmesine neden olandavranışlardır. Ergenler için bu davranışların, arkadaşlar tarafından kabul görme vb. işlevselbir yanı bulunmaktadır. Ancak problem davranışlar bir yandan ergenin kişisel ve sosyaluyumunu engellerken diğer yandan ergenin fiziksel sağlığını da olumsuz yöndeetkileyebilmektedir.Bu araştırmanın amacı 15-17 yaş arası ergenlerde görülen problem davranışlar ilekoruyucu faktörler ve risk faktörleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Araştırmakapsamında problem davranışların sosyo-demografik değişkenlere göre farklılaşıpfarklılaşmadığı da incelenmiştir.Bu araştırmada, problem davranışların değerlendirilmesinde, koruyucu ve riskfaktörlerinin belirlenmesinde Jessor ve Jessor (1977) tarafından geliştirilmiş olan ProblemDavranış Teorisi esas alınmıştır. Problem Davranış Teorisi'ne (PDT) göre problemdavranışlar sigara kullanımı, alkol kullanımı, uyuşturucu madde kullanımı, anti-sosyaldavranışlar ve erken yaşta cinsel ilişkiye girme olarak sınıflandırılmaktadır. PDT, problemdavranışların açıklanmasında kişilik sistemi, algılanan sosyal çevre ve davranış sistemi olmaküzere üç sistemden ve her bir sistem içerisinde yer alan koruyucu ve risk faktörlerini elealmaktadır. PDT'ye göre risk faktörleri, problem davranışlarla ilgilenme olasılığı arttıranfaktörler olarak tanımlanırken, koruyucu faktörler problem davranışlarla ilgilenme olasılığınıazaltan faktörler olarak tanımlanmaktadır.Araştırmaya zmir il merkezinde ortaöğretim kurumlarına devam eden 1237 öğrencikatılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak PDT'yi test etmek amacıyla geliştirilmişolan Ergen Sağlığı ve Gelişimi Envanteri kullanılmıştır.Verilerin analizinde SPSS 11.0 paket programından yararlanılarak frekans dağılımlarıve Pearson Korelasyon Katsayısı Tekniği, t-testi, Tek Yönlü Varyans Analizi Tekniği veHiyerarşik Regresyon Analizi Tekniği kullanılmıştır.Araştırma sonucunda elde edilen bulgular, ergenler arasında problem davranışlarıngörülme sıklığının yüksek düzeyde olduğunu ve problem davranışlar arasında düşük düzeydepozitif yönde anlamlı bir ilişkinin olduğunu ortaya koymuştur. Koruyucu faktörlerin, problemdavranışlar ile arasında negatif yönde düşük ve orta düzeyde anlamlı ilişkiler olduğu; riskfaktörlerinin ise problem davranışlar ile arasında pozitif yönde düşük ve orta düzeyde ilişkilerolduğu görülmüştür.Hiyerarşik Regresyon Analizi sonucuna göre, problem davranışların koruyucufaktörler ve risk faktörleri tarafından yordanmasında kişilik sistemi içerisinde yer alankoruyucu ve risk faktörlerinin, algılanan çevre sistemi ve davranış sistemi içerisinde yer alanfaktörlere göre problem davranışları yordama gücünün daha fazla olduğu belirlenmiştir.Problem davranışlar sosyo-demografik değişkenler açısından değerlendirildiğinde iseproblem davranışların görülme sıklığının cinsiyete göre farklılaştığı; yaşın ve sınıf düzeyininartması ile birlikte problem davranışların görülme sıklığında bir artış olduğu, annenin eğitimdüzeyinin düşmesi ve annenin ölmüş olması ile problem davranışların görülme sıklığında birartış olduğu belirlenmiştir.Sonuç olarak yapılacak önleme çalışmaları ile risk faktörleri azaltılırken, koruyucufaktörlerinde güçlendirilmesi, ergenlerin sağlıklı davranışlarının ön plana çıkmasına yardımcıolabilir.