19. yüzyıl evrim anlayışı ve reddiyeleri

Akıbetini anlamlandırma açısından yeterli donanıma sahip olmayan insanoğlu, bu tür bilgileri kelâm ilmi içerisinde sem‟iyyât olarak nitelendirmekte ve istidatlarının sınırları sebebiyle tecrübe dışı bilgi konumuna dâhil etmekte, elinden geldiği kadarıyla, geçmişin izini sürerek buradan edindiği bilgilerle geleceğine ışık tutmaya çalışmaktadır. Nitekim insan hayatı boyunca karşılaşacağı tüm zorluklara rağmen yaşamını devam ettirebilmek için geçmişini ve geleceğini anlamlı bir zemine koyarak ruhsal açıdan tatmin olma ihtiyacı hissetmektedir. Aksi takdirde amaçsızca, anlamsızca yaşam sürmek onu tedirgin etmekte ve kafasındaki soru işaretleri huzurlu bir yaşam sürmesine engel olmaktadır. Bu ihtiyacını gidermeye çalışan insan, günümüzde olduğu gibi geçmişte de söz konusu gayretinin bir gereği olarak pek çok girişimde bulunmuştur. Bu sebeple insanlık tarihinde pek çok önemli ilim adamının temel gayesi bir ilk neden bulabilmek ve bu yolla hayatı anlamlı hale getirebilmektir. Söz konusu çabanın bir ürünü olarak Yunan Filozofları, varlığın başlangıcını arkhe dedikleri bir ilk nedene bağlarken, semavi dinlerin kutsal kitaplarında varlığın sebebi mutlak yaratıcının yoktan var etmesi (ex nihilo) şeklinde aktarılmaktadır. Günümüzde ise ilk neden sorusuna aranan cevapların başında 19. Yüzyıldan itibaren önemli bir gündem konusu olan evrim teorisi gelmektedir. Pek çok farklı varyasyonları bulunmakla beraber ana hatta varlığın ilk hücreden çevre şartlarına bağlı olarak zaman içerisinde geliştiği ve bugünkü halini aldığını ifade eden evrim teorisi, anlatılarını bilimsel veriler ile savunma gayretindedir. Her ne kadar bilimsel verileri kullanmakta olsa da evrimin gerçekliği bugün de ifade ettiğimiz şekilde bir teori olarak kalmıştır. Ancak 19. Yüzyılın zihinsel dinamiklerinin sahip olduğu katı natüralist- ve materyalist anlayış, evrim teorisini dinlerin safsatadan ibaret olduğunun bilimsel kanıtı şeklinde yorumlamıştır. Evrim teorisi gerçekten 19. Yüzyılın natüralist-materyalist düşünürlerinin savunduğu gibi dini inançların gerçek dışı olduğunun kanıtı mıydı? Yoksa söz konusu düşünürler evrim teorisini kendi iddialarına bir dayanak olarak kullanarak onun ifade etmekte olduğu verileri kendi amaçları doğrultusunda suistimal mi ettiler? Evrim İslâm dinine entegre edilebilir bir teori midir? Yoksa mutlak bir yaratıcı fikri ile çelişerek İslâm dini ile bağdaştırılamaz iddiaları mı içermektedir? İşte dini inançlar açısından evrim teorisini ele almanın gereği bu soruların cevapları açısından önem arz etmektedir.