19.yüzyılda Bulgar milliyetçiliği: Kuramsal bir yaklaşım

Bu çalışma, 19.yüzyıldan itibaren gelişmeye başlayan Bulgar milliyetçiliğini özellikle son yıllarda oldukça ses getiren Miroslav Hroch'un üç evreli "küçük milletler tipolojisi" bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Hroch, bu tipolojiye göre küçük Avrupa milliyetçilikleri için 4 tip tanımlamıştır; entegre tip, gecikmiş tip, ayaklanma tipi ve bölünmüş tip. Hroch'a göre Balkan milliyetçilikleri ayaklanma tipi çerçevesinde değerlendirilebilir. Miroslav Hroch'un tipolojisi milliyetçilik çalışmalarında oldukça dikkat çekmiş, ancak teorinin uygulanabilirliği mikro çalışmalarla desteklenmemiştir. Dolayısıyla bu çalışma Hroch'un teorisinin Bulgar milliyetçiliğinde ne ölçüde geçerli olduğunun irdelemesi açısından Balkan milliyetçiliği literatürüne katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Çalışmanın temel amacı ayaklanma tipi olarak tanımlanan Balkan milliyetçiliklerinin ortaya çıkışındaki aydın-burjuvazi-basın gibi iç sosyoekonomik kültürel gelişmelerin yanında Büyük Güçler'in, özellikle Rusya'nın, yarattığı dış etkilerin de önemi dikkate alarak Bulgar Milliyetçiliğini etkileyen iç ve dış faktörleri ortaya koymaktır. Çalışmada bir taraftan Bulgar milliyetçiliğini etkileyen iç ve dış etkenler kuramsal çerçeve içinde tartışmaya açılmış, diğer taraftan Bulgar kimliğinin ortaya çıkışı, bu kimliğin ulusal bir kimliğe dönüşümünü sağlayan altyapıyı ve bu hareketin bağımsızlığa ulaşmasını sağlayan koşullar incelemiştir. Çalışmanın odaklandığı zaman aralığı Bulgar milliyetçiliğinin kültürel aşamasının başlangıcı olan 19.yüzyılın başından, Bulgaristan'ın resmen v bağımsızlığını ilan ettiği 1908 yılına kadar olan dönemdir. Bu çalışmada A, B ve C evrelerinden oluşan küçük milletler tipolojisi kuramsal çerçeve olarak kullanılmış, Bulgar milli hareketinin dönemlendirilmesi yapılmış ve bu tipolojinin Bulgar milliyetçiliğine ne ölçüde uygulanabilir olduğu sorgulanmıştır. Küçük milletler tipolojisi Balkan milliyetçiliklerini analiz etmekte kullanışlı bir çerçeve oluşturmakla birlikte Bulgar milliyetçiliğinin ve uluslararası konjonktürün kendine has dinamiklerinin de dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Bulgar milliyetçiliği, Bulgaristan, Miroslav Hroch, küçük milletler tipolojisi