Açık ve kapalı kamusal mekanların karşılaştırmalı değerlendirilmesi: Tüketim kültürü bağlamında

Mekan; insanoğlunun varoluşuyla birlikte, gereksinim sonucu oluşmuş, sürekli gelişim ve değişim göstermiştir. Günümüze gelindiğinde mekanın büyük bir çeşitliliğe sahip olduğu gözlenmektedir. Farklı özelliklerine gör© mekan, farklı şekillerde tanımlanmış ve sınıflandırılmıştır. Kullanım ve kullanıcı çeşitliliğine göre mekanları kamusal, özel ve yarı özel olmak üzere üç ana kısımda incelemek mümkündür. Kamusal mekanlar, yaş, ırk, cinsiyet, dil, din vb. ayrımlar gözetilmeksizin, kamunun kullanımına sunulmuş mekanlardır. Özel ve yan özel mekanlar ise, belli kişi, topluluk ya da grupların kullanımına sunulmuş mekanlardır. Kamusal mekanları, fiziksel özelliklerine göre, açık ve kapalı kamusal mekanlar olmak üzere iki grupta incelemek mümkündür. Açık ve kapalı kamusal mekanlar arasındaki benzerlik ve farklılıkların saptanmasına yönelik olan çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; problem tammlanmış, çalışmanın amaç ve kapsamı, kullanılan yöntemler açıklanmıştır. îkinci bölümde; mekan kavramı irdelenmiş ve açık kamusal mekanlar fonksiyonlarına göre sınıflandırılarak incelenmiştir. Üçüncü bölümde; kamusal mekanlardaki değişime etki eden faktörler; toplumsal yapıdaki değişimler ve teknolojik gelişmeler olmak üzere iki ana başlık altında toplanmıştır. Toplumsal yapıdaki değişim, temelde tüketim alışkanlıklarının farklılaşmasına dayanmaktadır. Tüketimin artmasına etki eden faktörler; ekonomideki değişimler, medya, teknolojik değişimler ve gündelik yaşantınındeğişimi olmak üzere dört kısımda eîe alınmıştır. Teknolojik gelişmeler ise; yapı ve yapım teknolojilerindeki gelişmeler ve ısıtma aydınlatma vb. teknolojilerdeki gelişmeler olmak üzere iki ana kısımda incelenmiştir. Kamusal mekanlarda değişime etki eden faktörlerin mekansal yansımaları araştırılmıştır. Dördüncü bölümde; kapalı kamusal mekanlar, fonksiyonel olarak gruplandınlarak irdelenmiştir. Beşinci bölümde; kamusal açık ve kapalı mekanlar karşılaştınlmıştır. Karşılaştırma yapılırken, açık ve kapalı kamusal mekanlardaki çok fonksiyonlu mekan tiplerinden örnekler seçilmiştir. Açık mekanlardan meydan ile kapalı mekanlardan pîaza atriumlar ve alışveriş merkezi örnekleri belirlenen kriterler dahilinde irdelenerek, karşılaştınlmıştır. Sonuç bölümünde ise; beşinci bölümde yapılan karşılaşma değerlendirilerek açık ve kapalı kamusal mekanlar arasındaki benzerlik ve farklılıklar saptanmıştır. Anahtar sözcükler: Kamusal mekan, tüketim kültürü, kapalı kamusal mekan, meydan, plaza atrium, alışveriş merkezi