Afete karşı toplumsal ve mekansal dirençliliğin irdelenmesi: Düzce örneği

İnsan nüfusunun giderek artması, yeni yerleşimlere duyulan ihtiyaç ve buna bağlı insan faaliyetleri doğanın ve doğal kaynakların bozulmasına sebep olmuştur. Doğa üzerinde baskı yaratan bu unsurlar, risklerle birleşince afetlere yol açan olayları doğurmuştur. Bu olayların etkilerinin günden güne daha fazla hissedilmesi ve verdiği zararlar bir dizi hazırlık çalışmalarını gündeme getirmiştir. Yaşanan felaketlerin bir sonucu olarak 2005 yılında kabul edilen Hyogo Çerçeve Eylem Planı, afet çalışmalarında dirençlilik kavramını ön plana çıkarmıştır. Daha sonra 2015 yılında Sendai Afet Risk Azaltma Çerçeve Eylem planıyla dirençlilik çalışmalarının yaygınlaştırılmasına ve devam ettirilmesine karar verilmiştir. Bu çalışmanın amacı, yerel düzeyde afete karşı dirençlilik çalışmalarına katkı sağlamak ve afeti yaşamış bir kentte dirençliliği inceleyerek, ölçmek ve değerlendirmektir. Çalışma alanı daha önce çeşitli afetler yaşamış ve yaşamaya devam eden Düzce İli' nin 56 merkez mahallesi olarak belirlenmiştir. Bu alan 2 bölgeye ayrılarak (1999 depreminden önce ve sonra mahalle olan yerler) birbirlerine göre dirençlilik düzeyleri değerlendirilmiştir. Ölçme ve değerlendirme çalışmasında herhangi bir ölçekte coğrafi bir mekanı, Topluluklar için Temel Dirençlilik Göstergeleri (BRIC) ile inceleyen gösterge setinden faydalanılmıştır. Çalışmada, bu alana uyarlanmış 4 boyut (ekolojik, sosyal, ekonomik, mekânsal altyapı) ve boyutların altında yer alan 16 gösterge seçilmiştir. Bu boyut ve göstergeler uzman anketi, AHS (Analitik Hiyerarşi Süreci) ile uzman görüşleri dikkate alınarak ağırlıklandırılmıştır. İlk önce göstergeler elde edilen verilerle analiz edilerek mekânsal olarak yüksek, orta ve düşük şeklinde kategorize edilmiştir. Göstergeler aldıkları katsayılarla çarpılmış ve çakıştırma analizi kullanılarak boyutların haritaları oluşturulmuştur. Boyutlar için de aynı yöntem kullanılmış ve dirençlilik sentez haritası oluşturulmuştur. Bunun sonucunda 1999 depreminden önce mahalle olan yerlerin, 1999 sonrasında mahalle olan yerlere göre düşük dirençlilikte olduğu bulunmuştur. Boyutlar açısından 1999 depreminden önce mahalle olan yerler ekonomik olarak güçlü bir tutum sergilerken, ekolojik, sosyal ve mekânsal altyapı olarak zayıf kalmıştır. Bu çalışma şunu göstermiştir ki, afetten öğrenilen deneyimler yeni oluşturulan bölgelerin daha güçlü olmasını sağlamaktadır. Fakat afeti yaşamış ve zarar görmüş yerlerin de ekolojik, sosyal ve mekânsal altyapı dirençliliği anlamında yönetimde yer alan aktörlerce, afete yönelik önlemler alınmasına ve uygulaması ihtiyaç duyulmaktadır.