Afganistan'da Özbekler, Türkmenler ve bunlar arasındaki ilişkiller

İpek yolu üzerinde büyük bir geçiş ve kavşak noktası olan Afganistan coğrafyasında yüzyıllar boyunca onlarca Türk boyu gelip konaklamış, yerleşmiş, şehirler ve devletler kurmuştur. Ülkenin nüfusu büyük çoğunluğu Sünni olmak üzere Sünni ve Şii Müslümanlardan oluşmaktadır. Ancak ülke; etnik, bölgesel ve mezhepsel temellere dayalı olarak karmaşık şekillerde bölümlere ayrılmıştır. Yaklaşık yarım asırdır iç savaşlar ve çatışmalarla boğuşan Afganistan'da Özbekler ve Türkmenler de diğer etnik gruplar gibi bu çatışmalardan etkilenmişlerdir. Afganistan Türkistanı, merkezi Şibirgan olan Türkistan bölgesi ile merkezi Kunduz şehri olan Katagan bölgesi şeklinde iki ana kısma ayrılmaktadır. Katagan'a bağlı vilayetler arasında Kunduz, Tahhar, Semengan, Bağlan ve Bedahşan yer alırken; Türkistan bölgesinde ise Cevzcan, Belh, Faryab, Serapul, Badğis ve Herat bulunmaktadır. Günümüzde Afganistan'daki Türk kökenli toplulukların bir kısmı kendi anadillerini yaşatmaya devam etmekte, bir kısmı ise Derice (Afganistan Farsçası) ya da Peştuca dillerini tercih etmektedir. Özbekler ve Türkmenler, kendi içlerinde hâlâ büyük ölçüde kabile ve kültürel kimliklerini korumakta olup bunlar hem sosyal hem de siyasi yaşamlarına yansımaktadır. Türkmenler ve Özbekler, Afganistan'da aynı sıkıntılara maruz kalsalar da, yaşadıkları toprakları terk etmemiş ve geçmişten günümüze taşıdıkları kültürel değerlerini büyük oranda korumuşlardır. Araştırmamız dört ana bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde Afganistan'ın tarihsel gelişimi ve genel çerçevesi sunulmuştur. İkinci bölümde ise Afganistan'daki Özbek topluluğu incelenmektedir. üçüncü bölümde Afganistan'daki Türkmenler, dördüncü bölümde ise Afganistan'daki Özbekler ile Türkmenler arasındaki ilişkiler incelenmeye çalışılmıştır.